Nghiên cứu đánh giá tài nguyên và chất lượng môi trường nước dưới đất tỉnh bắc ninh làm cơ sở khoa học định hướng sử dụng hợp lý

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ------ NGUYỄN THỊ XOAN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN VÀ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT TỈNH BẮC NINH LÀM CƠ SỞ KHOA

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- -

NGUYỄN THỊ XOAN

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN VÀ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT TỈNH BẮC NINH LÀM

CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ

Chuyên ngành: Khoa học môi trường

Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS Nguyễn Thị Phương Loan

Hà Nội – Năm 2014

Trang 2

2

Lời cảm ơn

Luận văn tốt nghiệp cao học của tác giả được thực hiện và hoàn thành tại Khoa Môi trường, trường Đại học khoa học tự nhiên dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Phương Loan Trong thời gian học tập và nghiên cứu viết luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, hướng dẫn tận tình của giáo viên hướng dẫn, sự dạy dỗ và góp ý quý báu của các thầy cô giáo trong Bộ môn Sinh thái Môi trường nói riêng và Khoa Môi trường, phòng Sau đại học, Trường đại học Khoa học tự nhiên nói chung Để thực hiện đề tài nghiên cứu này, tác giả đã được phép của Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc sử dụng các kết quả điều tra, phân tích mẫu nước của dự án “Điều tra đánh giá tài nguyên nước vùng thủ đô Hà Nội” Sự đóng góp những ý kiến quý báu của các thầy, cô giáo và các bạn bè đồng nghiệp đã giúp tác giả hoàn thành luận văn đúng thời hạn

Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới tất cả các thầy cô giáo, các bạn

bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, giúp đỡ tác giả để hoàn thành bản luận văn này

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Xoan

Trang 3

3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Xoan

Trang 4

4

MỤC LỤC

Mở ĐầU 7

Ch-ơng 1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 9

1.1 Đặc điểm địa lý tự nhiờn, dõn cư và kinh tế 9

1.1.1 Vị trớ địa lý 9

1.1.2 Đặc điểm địa hỡnh địa mạo 10

1.1.3 Đặc điểm khớ hậu 10

1.1.4 Đặc điểm dõn cư Error! Bookmark not defined.

1.1.5 Thực trạng phỏt triển kinh tế xó hội Error! Bookmark not defined.

1.1.6 Đặc điểm thủy văn Error! Bookmark not defined.

1.2 Tổng quan thực trạng nghiờn cứu tài nguyờn nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh

Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Nguồn gốc và cỏc quỏ trỡnh hỡnh thành thành phần húa học nước dưới đấtError! Bookmark not defined 1.2.2 Tổng quan mức độ nghiờn cứu tài nguyờn nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

1.2.3 Những vấn đề cũn tồn tại trong khai thỏc sử dụng nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

Ch-ơng 2 Đối t-ợng và ph-ơng pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined 2.1 Đối tượng nghiờn cứu Error! Bookmark not defined.

2.2 Phương phỏp nghiờn cứu Error! Bookmark not defined.

defined

Ch-ơng 3 Kết quả nghiên cứuError! Bookmark not defined.

3.1 Đỏnh giỏ hiện trạng tài nguyờn nước dưới đất tỉnh Bắc NinhError! Bookmark

not defined

3.1.1 Đặc điểm địa chất thủy văn và phõn bố tài nguyờn nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

3.1.2 Đỏnh giỏ tiềm năng nước dưới đất Error! Bookmark not defined.

3.2 Đỏnh giỏ hiện trạng chất lượng mụi trường nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh Error!

Bookmark not defined

3.2.1 Tổng quan về đỏnh giỏ chất lượng mụi trường nướcError! Bookmark not defined.

3.2.2 Chất lượng nước mưa Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Chất lượng nước mặt Error! Bookmark not defined.

3.2.4 Hiện trạng chất lượng mụi trường nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

3.3 Đỏnh giỏ hiện trạng khai thỏc sử dụng tài nguyờn nước dưới đất và cỏc ỏp lực

defined

3.3.1 Hiện trạng khai thỏc tài nguyờn nước mặt Error! Bookmark not defined.

3.3.2 Hiện trạng khai thỏc tài nguyờn nước dưới đất Error! Bookmark not defined.

3.4 Đề xuất định hướng quy hoạch sử dụng hợp lý Error! Bookmark not defined.

3.4.1 Phướng hướng điều tra, đỏnh giỏ nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

3.4.2 Quy hoạch khai thỏc, sử dụng NDĐ Error! Bookmark not defined.

3.4.3 Phõn vựng sơ bộ nước dưới đất theo khả năng sử dụngError! Bookmark not defined.

3.4.4 Dự bỏo cỏc đối tượng và khả năng khai thỏc nước ngầmError! Bookmark not defined.

3.4.5 Quản lớ bảo vệ tài nguyờn NDĐ và Mụi trường Error! Bookmark not defined.

3.4.6 Đề xuất cỏc giải phỏp bảo vệ tài nguyờn nước dưới đấtError! Bookmark not defined.

Trang 5

5

KÕt luËn Error! Bookmark not defined.

Tµi liÖu tham kh¶o 11

Trang 6

6

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Trang 7

7

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Giá trị tổng sản phẩm của tỉnh Bắc Ninh phân theo khu vực kinh tếError!

defined

Bảng 3.2 Kết quả phân tích mẫu Clo Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3 Kết quả hút nước thí nghiệm các lỗ khoan lớp trên tầng chứa nước qp

Error! Bookmark not defined.

defined

Bảng 3.5 Kết quả hút nước thí nghiệm các lỗ khoan trong khoảnh Error!

Bảng 3.12 Kết quả hút nước thí nghiệm tầng chứa nước qp (vùng nước lợ) Error!

Bảng 3.13 Kết quả hút nước thí nghiệm Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.14 Tổng hợp kết quả tính trữ lượng khai thác dự báo cho các khu đô thị và

công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined Bảng 3.15 Một số chỉ tiêu chất lượng nước mưa trong tỉnh Bắc Ninh Error!

Bảng 3.16 Chất lượng nước ao hồ tại thành phố Bắc NinhError! Bookmark not

defined

Trang 8

8

Bảng 3.17 Bảng tổng hợp kết quả phân tích các chỉ tiêu nhiễm bẩn, nhu cầu oxy

sinh hoá và oxy hoá học nước sông Cà Lồ Error! Bookmark not defined Bảng 3.18 Đặc điểm nước một số sông thuộc khu vực Bắc NinhError! Bookmark

not defined

Bảng 3.19 Thống kê các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn Error!

defined

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Hình 1.1 Sơ đồ vị trí địa lý của tỉnh Bắc Ninh 9

Hình 1.2 Đồ thị dao động mực nước năm 2008 tại S.Đuống và S.Cầu Error!

Hình 3.1 Bản đồ địa chất thủy văn tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined Hình 3.2 Mặt cắt cấu trúc địa chất thủy văn tỉnh Bắc NinhError! Bookmark not

defined

Hình 3.3 Sơ đồ hiện trạng chất lượng nước tầng chứa nước pleistocen tỉnh Bắc

Ninh Error! Bookmark not defined Hình 3.4 Bản đồ quy hoạch khai thác sử dụng nước dưới đấtError! Bookmark not

defined

Më §ÇU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Sự suy kiệt nguồn nước dưới đất đang diễn ra ở hầu hết các khu vực trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, thể hiện ở chỗ trong những năm gần đây, lưu lượng, mực nước, chất lượng các nguồn nước mặt, nước dưới đất đều có xu hướng giảm Nhiều khả năng trong tương lai xu hướng này còn tiếp tục diễn ra

Nguyên nhân của sự suy kiệt tài nguyên nước dưới đất được gắn với nhu cầu

sử dụng nước ngày càng tăng, tác động xấu của hoạt động phát triển lên các quá trình tự nhiên hình thành tài nguyên và việc khai thác không đi đôi với các biện pháp bảo vệ Phát triển kinh tế xã hội, gia tăng dân số làm tăng mạnh nhu cầu dùng nước, trong khi chỉ số lượng nước đảm bảo trên đầu người đang giảm liên tục Quá

Trang 9

9

trình đô thị hoá, phát triển sản xuất công nghiệp, giao thông đã và đang làm biến đổi mạnh mẽ các điều kiện tự nhiên hình thành tài nguyên nước dưới đất Nước thải từ các hoạt động dân sinh, kinh tế trên địa bàn tỉnh đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước mặt ngày càng trở nên nghiêm trọng, đặc biệt trên các đoạn sông chảy qua các khu công nghiệp, làng nghề Vấn đề này đã và đang ảnh hưởng rất nhiều đến nhu cầu sử dụng nước khi mà nguồn nước đã khan hiếm lại bị ô nhiễm nặng nề, không đảm bảo chất lượng sử dụng Suy thoái tài nguyên nước đã và đang ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của đô thị

Nguồn nước nước dưới đất chính cung cấp cho thành phố Bắc Ninh là bãi giếng khai thác trong tầng chứa nước Pleistocen trên địa bàn phường Hòa Long –

TP Bắc Ninh Với tốc độ suy giảm mực nước và xâm nhập mặn như hiện nay, trong tương lai rất gần nước dưới đất tại các khu vực nước nhạt có nguy cơ bị nhiễm mặn

Vì vậy, cần phải điều tra, đánh giá chi tiết để có giải pháp bảo vệ, quy hoạch khai thác, sử dụng hợp lý nguồn nước ngọt này

2 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Các tầng chứa nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Phạm vi nghiên cứu là toàn bộ diện tích tỉnh Bắc Ninh

Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: sử dụng để thu thập thông tin về hiện trạng khai thác nước dưới đất và chất lượng nước dưới đất

Phương pháp thu thập, nghiên cứu, tổng hợp tài liệu thứ cấp: gồm việc thu thập tài liệu trong và nước ngoài hiện có liên quan đến trữ lượng khai thác NDĐ, các phần mềm về mô hình của lĩnh vực địa chất thủy văn đã và đang được áp dụng trên thế giới

Phương pháp so sánh, phân tích tổng hợp

Phương pháp chuyên gia và ý kiến cộng đồng

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu đánh giá tài nguyên và chất lượng môi trường nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh

Trang 10

10

- Đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước dưới đất trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

- Đề xuất giải pháp quy hoạch khai thác sử dụng tài nguyên nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh một cách hợp lý

4 Cấu trúc luận văn

Cấu trúc của luận văn gồm 3 chương không kể mở đầu và kết luận

Trang 11

11

Ch-ơng 1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.1 Đặc điểm địa lý tự nhiờn, dõn cƣ và kinh tế

1.1.1 Vị trớ địa lý

Bắc Ninh là một tỉnh thuộc vựng đồng bằng sụng Hồng, nằm trong tam giỏc kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phũng - Quảng Ninh, cửa ngừ phớa Đụng Bắc của

như sau: phớa Bắc giỏp tỉnh Bắc Giang, phớa Nam giỏp tỉnh Hưng Yờn và một phần

Hà Nội, phớa Đụng và Đụng - Nam giỏp tỉnh Hải Dương, phớa Tõy giỏp thành phố

Hà Nội

Hỡnh 1.1 Sơ đồ vị trớ địa lý của tỉnh Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh cú nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phỏt triển kinh tế xó hội:

- Cú cỏc tuyến đường giao thụng quan trọng chạy qua như quốc lộ QL1A, QL18, đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn, đường thuỷ sụng Đuống, sụng Cầu, sụng Thỏi Bỡnh nờn rất thuận lợi cho vận chuyển hàng hoỏ và hành khỏch lưu thụng với cỏc

Trang 12

12

tỉnh trong cả nước, đặc biệt nhất là việc trở thành cầu nối giữa Hà Nội với các tỉnh trung du miền núi phía bắc và có vị trí quan trọng đối với an ninh quốc

- Nằm gần thủ đô Hà Nội, một thị trường rộng lớn tiêu thụ trực tiếp các mặt hàng của Bắc Ninh như nông - lâm - thuỷ sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dựng, hàng thủ công mỹ nghệ ,, đồng thời cũng là nơi cung cấp thông tin, chuyển giao công nghệ và tiếp thị thuận lợi đối với mọi miền đất nước

- Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh,Hưng Yên sẽ có tác động trực tiếp đến hình thành

cơ cấu và tốc độ tăng trưởng kinh tế của Bắc Ninh về mọi mặt, đặc biệt là công nghiệp và dịch vụ du lịch;

Vị trí địa lý thuận lợi là yếu tố phát triển quan trọng và là một trong các tiềm lực to lớn cần được phát huy một cách triệt để nhằm phục vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.1.2 Đặc điểm địa hình địa mạo

Bắc Ninh là tỉnh nằm ở ranh giới giữa đồng bằng Bắc Bộ và vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, được bao bọc bởi hệ thống sông Cầu, sông Đuống và sông Thái Bình Địa hình Bắc Ninh tương đối bằng phẳng, đồng bằng chiếm 96,3%

hiện qua các dòng chảy mặt đổ về sông Cầu, Sông Đuống và sông Thái Bình, tạo nên các vùng trũng ở các huyện Gia Bình và Lương Tài Mức độ chênh lệch địa hình trên toàn tỉnh không lớn Địa hình trung du đồi núi chiếm khoảng 3,7% diện tích toàn tỉnh, phân bố chủ yếu ở Tiên Sơn và Quế Võ Các đỉnh núi có độ cao phổ biến từ 70- 200m, trong đó 171m núi Bàn Cờ thuộc thành phố Bắc Ninh, núi Bu thuộc Quế Võ cao 153m, núi Phật Tích thuộc huyện Tiên Du cao 84m, núi Thiên Thai thuộc huyện Gia Bình cao 71m

1.1.3 Đặc điểm khí hậu

Bắc Ninh thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh Nhiệt độ

độ trung bình tháng thấp nhất là 15,8°C (tháng 1), chênh lệch nhiệt độ giữa các

Trang 13

13

Tµi liÖu tham kh¶o

1 Bùi Hữu Việt, Đào Văn Thịnh, Hồ Vương Bính, Nguyễn Văn Niệm, Đỗ Đức

Nguyên (2006), Hiện trạng chất lượng nước ngầm, nước thải ở tỉnh Bắc Ninh và các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm, Lưu trữ, Hà nội

2 Chu Thế Tuyển và nnk (1990), Báo cáo kết quả tìm kiếm NDĐ vùng Văn Lâm -Văn Giang, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

3 Cục Địa chất và Khoáng sản việt nam (1996), Thuyết minh bản đồ nước dưới đất tỷ lệ 1:200.000 tỉnh Hà Bắc, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

4 Đào Văn Thịnh và nnk (2005), Báo cáo tổng kết dự án điều tra tổng thể về tài nguyên và tai biến địa chất, đề xuất khả năng khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản và bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Lưu trữ, Bắc Ninh

5 Đặng Khắc Dần và nnk (1983), Báo cáo kết quả tìm kiếm NDĐ vùng Từ Sơn tỉnh Hà Bắc - Hà Nội, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

6 Đỗ Trọng Sự và nnk (1993), Đánh giá độ nhiễm bẩn và đề xuất các biện pháp bảo vệ nguồn nước dưới đất ở một số khu vực trọng điểm thuộc đồng bằng Bắc

bộ, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

7 Liên đoàn ĐCTV- ĐCCT miền Bắc (2003), Niên giám NDĐ đồng bằng Bắc bộ, NXB Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam, Hà Nội

8 Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc (2004), Điều tra đánh giá tài nguyên nước dưới đất, thành lập bản đồ địa chất thủy văn tỉnh Bắc Ninh

tỷ lệ 1/50.000, Lưu trữ, Hà nội

9 Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc, Phòng phân tích

thí nghiệm, Cơ sở dữ liệu quan trắc hàng năm nước dưới đất khu vực miền Bắc và miền Trung, Lưu trữ Liên đoàn, Hà Nội

10 Mạc Văn Thăng và nnk (1986), Báo cáo kết quả thăm dò sơ bộ NDĐ vùng Bắc Ninh - Hà Bắc tỷ lệ 1/25000, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

11 Ngô Quang Toàn (1995), Đặc điểm trầm tích và lịch sử phát triển các thành tạo Đệ Tứ ở phần Đông Bắc đồng Bằng Bắc Bộ, Lưu trữ địa chất, Hà Nội

12 Nguyễn Khắc Giảng và nnk (2003), Báo cáo kết quả tiến hành khoan khảo sát và đo địa vật lý bổ sung cho dự án lập quy hoạch cấp nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2010, Lưu trữ, Bắc Ninh

13 Sở công nghiệp tỉnh Bắc Ninh (2002), Báo cáo quy hoạch phát triển công nghiệp tỉnh Bắc Ninh đến năm 2010, Lưu trữ, Bắc Ninh

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	635,81 KB