ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TRƯƠNG VĨNH THỤY NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ NGƯỜI DÂN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG BÌNH HƯ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
TRƯƠNG VĨNH THỤY
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ NGƯỜI DÂN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG BÌNH HƯNG HÕA B, QUẬN BÌNH TÂN,
TP HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2004 - 2013
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Hà Nội – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA ĐỊA LÝ -*** -
TRƯƠNG VĨNH THỤY
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ NGƯỜI DÂN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG BÌNH HƯNG HÕA
B, QUẬN BÌNH TÂN, TP HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2004 - 2013
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60850103
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS Mẫn Quang Huy
Hà Nội – 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian thực hiện luận văn, bản thân em đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ quý thầy cô, lãnh đạo cơ quan, gia đình và bạn bè
Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành của minh đến Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Sau đại học, Khoa Địa Lý cùng tất cả các thầy cô trường Đại học Khoa học Tự Nhiên – Đại học Quốc Gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập vừa qua
Tiếp đến em bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình đến TS Mẫn Quang Huy, người thầy đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ trực tiếp em hoàn thành luận văn này
Em cũng xin phép được gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất quận Bình Tân, Phòng Thống kê quận, Ủy ban nhân dân phường Bình Hưng Hòa B cùng các anh chị em đồng nghiệp cũng như các hộ dân tại phường Bình Hưng Hòa B đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để em thu thập, điều tra số liệu
và thực hiện luận văn này
Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn ở bên và động viên
em để em có điều kiện tốt nhất để hoàn thành được luận văn
Em xin chân thành cảm ơn tất cả mọi người
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả
Trương Vĩnh Thụy
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Luận văn “Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến thay đổi sử dụng đất và sinh kế người dân trên địa bàn phường Binh Hưng Hòa B, Quận Bình Tân, Tp Hồ Chí Minh giai đoạn 2004 – 2013” được thực hiện từ tháng 04/2014 đến
tháng 12/2014
Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau Các thông tin này
đã được chỉ rõ nguồn gốc, có một số thông tin thu thập từ điều tra thực tế trên một số phường, số liệu đã được tổng hợp và xử lý
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác
Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc
Tác giả luận văn
Trương Vĩnh Thụy
Trang 5MỤC LỤC
Trang
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ CỦA
1.1.1 Khái niệm, phân loại và chức năng của đô thị: 4 1.1.2 Vai trò của đô thị đối với sự phát triển kinh tế - xã hội 10 1.1.3 Khái niệm, một số vấn đề của đô thị hóa 11
1.2 Những ảnh hưởng của đô thị hóa đến sử dụng đất, cơ cấu kinh tế 16
1.2.1 Đô thị hóa làm thay đổi nhu cầu sử dụng đất 16 Tác động của quá trình đô thị hóa đến sinh kế 16
1.3 Đặc điểm quá trình đô thị hóa trên thế giới và Việt Nam hiện nay 17
CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU 27 2.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên thiên nhiên 27
2.2.2 Thực trạng phát triển kinh tế – xã hội 31
Trang 6CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN
SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ NGƯỜI DÂN TRÊN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 34
3.1 Đánh giá hiện trạng sử dụng, biến động đất đai trên địa phường Bình Hưng Hòa B
3.1.2 Đánh giá hiện trạng cơ cấu đất đai tại phường Bình Hưng Hòa B qua công tác
3.2 Đánh giá các dự án đang triển khai trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B, quận
3.2.1 Dự án khu dân cư Vĩnh Lộc, phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân 40
3.3 Công tác quy hoạch, kế hoạch trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B 50
3.4 Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sinh kế người dân tại phường Bình Hưng
3.4.3 Ảnh hưởng của quá trình đô thị đến sinh kế người dân trên địa bàn phường
Trang 71
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Đô thị hóa là quá trình tất yếu diễn ra không chỉ đối với nước ta mà còn đối với các nước trên thế giới, nhất là các nước châu Á Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh Đô thị hóa góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội của khu vực, nâng cao đời sống nhân dân Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, quá trình đô thị hóa cũng phát sinh nhiều vấn
đề cần giải quyết như: vấn đề việc làm cho nông dân bị mất đất, phương pháp đền
bù khi giải phóng mặt bằng, cách thức di dân, dãn dân Nếu không có một chiến lược
và giải pháp cụ thể, chung ta sẽ gặp nhiều vướng mắc và lúng túng trong quá trình giải quyết, đôi khi làm nảy sinh những vấn đề ngày càng phức tạp Trong những năm qua, tốc độ đô thị hóa ở nước ta diễn ra khá nhanh
Quận Bình Tân là đô thị mới được thành lập theo nghị định 130/NĐ-CP ngày 05/11/2003 của Chính Phủ [1] do tách từ Thị trấn An Lạc, xã Bình Hưng Hoà, xã Bình Trị Đông và xã Tân Tạo của huyện Bình Chánh trước đây Trong những năm gần đây tốc độ đô thi hoá trên địa bàn quận diễn ra khá nhanh trong đó điển hình là phường Bình Hưng Hòa B Hiện nay nhiều mặt kinh tế xã hội trên địa bàn quận Bình Tân nói chung và phường Bình Hưng Hòa B nói riêng cũng đang phát triển nhanh theo hướng đô thị hóa
Do đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm giải quyết vấn đề một cách cơ bản là việc làm cần thiết Đó là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình đô thị hóa nhằm ổn định đời sống người dân, tạo tiền đề cho phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B nói riêng, rộng hơn là địa bàn quận Bình Tân Xuất phát từ thực tiễn ấy,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến thay đổi sử dụng đất và sinh kế người dân trên địa bàn phường Binh Hưng Hòa B, Quận Bình Tân, Tp Hồ Chí Minh giai đoạn 2004 – 2013”
nhằm đánh giá những ảnh hưởng của quá trình đô thị đến sự thay đổi sử dụng đất và đời sống người dân trên địa bàn phường từ khi thành lập quận đến năm 2013, qua
Trang 82
đó đề xuất những giải pháp góp phần tạo sự cân bằng giữa quá trình đô thị hóa và
ổn định cuộc sống người dân
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục tiêu nghiên cứu
Đánh giá hiện trạng sử dụng đất, biến động đất đai trong quá trình đô thị hóa
và những tác động đến đời sống người dân trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B
Đánh giá ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sinh kế của người dân trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B
Đề xuất một số giải pháp nhằm tạo sự cân bằng cho cuộc sống người dân trong quá trình đô thị hóa
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân
Nghiên cứu quá trình đô thị hóa và sự thay đổi sử dụng đất tại phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân
Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sinh kế người dân địa bàn phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tiến hành đề xuất một số giải pháp sử dụng đất có hiệu quả góp phần hướng quá trình đô thị hóa cho mục tiêu phát triển kinh tế
xã hội bền vững trên địa bàn phường
3 Phạm vi nghiên cứu
3.1 Phạm vi không gian
- Phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân, Tp Hồ Chí Minh
3.2 Phạm vi thời gian
- Từ năm 2004 đến năm 2013
4 Phương pháp nghiên cứu
4.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
Là một trong những phường có biến động về hiện trạng sử dụng đất khá lớn trên địa bàn quận Bình Tân, trong đó có sữ rõ nét do quá trình đô thị hóa với dự án khu công nghiệp Vĩnh Lộc và khu dân cư Vĩnh Lộc trong những năm trở lại đây Qua đó cũng tác động rất lớn đến đời sống người dân trong khu vực Vì lý do đó,
Trang 93
phường Bình Hưng Hòa B, quận Bình Tân được chọn làm điểm nghiên cứu của đề tài
4.2.2 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu liên quan đến địa bàn nghiên cứu
- Tài liệu thứ cấp: Là tài liệu sẵn có, được thu thập qua các hồ sơ tài liệu liên quan của quận, phường Đây là số liệu chủ yếu được dùng làm thông tin cho việc phân tích khái quát cơ sở lý luận và thực tiễn về đô thị hóa, đặc điểm địa bàn nghiên cứu và thực trạng quá trình đô thị hóa ở quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
- Tài liệu sơ cấp: Là tài liệu chưa công bố, được thu thập thông qua việc phỏng vấn trực tiếp hộ dân và cán bộ chính quyền địa phương dựa trên bảng câu hỏi được chuẩn bị sẵn
4.2.3 Phương pháp kế thừa
Nghiên cứu tham khảo kế thừa kết quả của các dự án nghiên cứu, các đề tài nghiên cứu liên quan đến ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến việc sử dụng đất nông
nghiệp
4.2.4 Phương pháp tổng hợp, phân tích và dự báo
Tổng hợp phân tích tài liệu nghiên cứu dựa vào thực trạng đô thị hóa và ảnh hưởng của đô thị hóa đến hướng sử dụng đất trong các hộ dân phường Bình Hưng Hòa B; căn cứ vào định hướng, mục tiêu cụ thể của địa phương, từ đó đưa ra dự báo về quy
mô diện tích, quy mô dân số, cơ cấu kinh tế, phát triển không gian đô thị, mức độ và tốc độ đô thị hóa ở Bình Tân trong những năm tới
4.2.5 Phương pháp điều tra xã hội học
Trên cơ sở xây dựng bảng câu hỏi có nội dung hợp lý, tác giả đã khảo sát lấy ý kiến của nhân dân trên địa bàn nghiên cứu Bảng hỏi được sử dụng để thu thập thông tin định lượng chung về sự biến đổi mức sống, thu nhập, cơ cấu lao động nghề nghiệp
ở một số địa bàn khu vực Việc chọn hộ điều tra được thực hiện theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống, đảm bảo tính khách quan Tổng số phiếu phát ra là 50 phiếu, tổng số phiếu thu về là 50 phiếu
4.2.6 Phương pháp chuyên gia
Kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực quản lý đất đai, quy hoạch sử dụng đất ở Trung ương và địa phương, các viện, trường
Trang 104
CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG
ĐẤT VÀ SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN
1.1 Cơ sở lý luận về đô thị hóa
1.1.1 Khái niệm, phân loại và chức năng của đô thị:
1.1.1.1 Định nghĩa về đô thị:
Theo Trần Văn Tuấn (2006) [2] Đô thị là từ được cấu thành bởi hai bộ phận: phần đô và phần thị Phần “đô” chỉ chức năng hành chính, phần “thị’ có nghĩa là nơi buôn bán, biểu hiện của phạm trù hoạt động kinh tế Hai bộ phận này có mối quan
hệ đặc biệt, tương tác hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong quá trình hình thành và phát triển của một đô thị Trong xã hội ngày nay, người ta chú ý nhiều đến tính chất “thị” hơn tính chất “đô”, nghĩa là coi trọng yếu tố kinh tế hơn
Có rất nhiều thuật ngữ để chỉ đô thị Trên thế giới có các thuật ngữ như city, town (trong tiếng Anh), urbanized area, urban cluster (trong tiếng Mỹ)… Trong tiếng Việt có các từ chỉ đô thị như: thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố, thành thị [3]
Ở Việt Nam, khái niệm đô thị có sự thay đổi theo thời gian, theo định nghĩa tại Thông tư số 34/2009/TT-BXD của Bộ Xây Dựng quy định chi tiết một số nội dung của Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 05 năm 2009 có nêu [4]: “Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã, thị trấn
1.1.1.2 Phân loại đô thị:
Theo quy định tại Điều 6 của Nghị định số 42/2009/NĐ-CP về phân loại đô thị của Chính phủ thì các tiêu chuẩn cơ bản để phân loại đô thị gồm:
- Chức năng đô thị
Là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tỉnh; có vai trò
Trang 1168
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nghị định 130/NĐ-CP ngày 05/11/2003 của Chính Phủ
2 Trần Văn Tấn (2006) Kinh tế đô thị và vùng, NXB Xây Dựng
3 Phạm Thị Xuân Thọ (2008), Địa lý đô thị, NXB Giáo dục
4 Thông tư quy định chi tiêt một số nội dung của Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 05 năm 2009
5 Bộ xây dựng (1995), Đô thị Việt Nam, tập 1, NXB Xây dựng Hà Nội
6 Bassand, Michel (2001), Đô thị hóa, khủng hoảng sinh thái và phát triển
bền vững, NXB Trẻ
7 Phạm Thị Xuân Thọ (2008), Địa lý đô thị, NXB Giáo Dục
8 Đàm Trung Phường (2005), Đô thị Việt Nam, NXB Xây Dựng, Hà Nội
9 Lê Du Phong (2002), Ảnh hưởng của đô thị hóa đến nông thôn ngoại thành Hà Nội – Thực trạng và giải pháp, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
10 Nguyễn Thế Bá (2004), Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị, NXB Xây dựng,
Hà Nội
11 World urbanization prospect: 1996, New York 1997
12 Chu Tiến Quang (2001), Việc làm ở nông thôn – Thực trạng và giải pháp, NXB
Nông nghiệp, Hà Nội
13 Cục Thống Kê Thành phố Hồ Chí Minh Niên giám thống kê năm 2009, 2012
Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2014
14 Nguyễn Sự, 2012 “Ban hành Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về phát triển TP.Hồ Chí Minh” Báo điện tử Chính phủ Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2014