ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LÊ THỊ BƯỞI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ NHẬP KHẨU NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC NỘI SINH VỀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LÊ THỊ BƯỞI
PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ NHẬP KHẨU NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC NỘI SINH VỀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÔNG TY CỔ PHẦN
TIẾN BỘ QUỐC TẾ - AIC)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.72
Hà Nội, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
LÊ THỊ BƯỞI
PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ NHẬP KHẨU NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC NỘI SINH VỀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÔNG TY CỔ PHẦN
TIẾN BỘ QUỐC TẾ - AIC)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.72
Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Thanh Bình
Hà Nội, 2014
Trang 3MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
LỜI CẢM ƠN 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
DANH MỤC CÁC BẢNG 7
PHẦN MỞ ĐẦU 8
1 Lí do nghiên cứu 8
2 Lịch sử nghiên cứu 9
3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm phát triển công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm về năng lực nội sinh nói chung Error! Bookmark not
defined
1.1.4 Khái niệm năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ Error!
Bookmark not defined
1.1.5 Khái niệm chuyển giao công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.6 Hình thức và phương thức chuyển giao công nghệError! Bookmark
not defined
1.1.7 Khái niệm nhập khẩu công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.8 Các hình thức nhập khẩu Error! Bookmark not defined
1.2 Vai trò của chuyển giao công nghệ đối với doanh nghiệpError! Bookmark
not defined
1.3 Vai trò của nhập khẩu công nghệ Error! Bookmark not defined
Trang 41.4 Tiêu chí đánh giá năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của doanh
nghiệp Error! Bookmark not defined
1.4.1 Tiêu chí đánh giá năng lực Error! Bookmark not defined 1.4.2 Tiêu chí đánh giá về nguồn lực Error! Bookmark not defined
1.5 Kinh nghiệm các nước về nâng cao năng lực nội sinh vê khoa học và công
nghệ trên thế giới Error! Bookmark not defined
1.5.1 Hàn Quốc Error! Bookmark not defined 1.5.2 Nhật Bản Error! Bookmark not defined 1.5.3 Trung Quốc Error! Bookmark not defined
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG I Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ NHẬP KHẨU VÀ NĂNG LỰC NỘI SINH VỀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÔNG TY
CỔ PHẦN TIẾN BỘ QUỐC TẾ) Error! Bookmark not defined
2.1 Đánh giá chung về việc sử dụng công nghệ nhập khẩu tại các doanh nghiệp
hiện nay Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng năng lực nội sinh về công nghệ của các doanh nghiệp ở Việt
Nam hiện nay Error! Bookmark not defined
2.2.1 Giới thiệu chung về Công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế Error!
Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng về nhập khẩu công nghệ tại công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc
tế Error! Bookmark not defined
2.2.3 Thực trạng năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của công ty Cổ
phần Tiến bộ Quốc tế Error! Bookmark not defined
TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG II Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ NHẬP KHẨU LÀ GIẢI PHÁP HIỆU QUẢ ĐỂ TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC NỘI SINH VỀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC
DOANH NGHIỆP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Error! Bookmark not
defined
3.1 Các căn cứ để nhập khẩu công nghệ Error! Bookmark not defined
3.1.1 Tính tất yếu khách quan của nhập khẩu công nghệError! Bookmark
not defined
3.1.2 Chính sách nhập khẩu công nghệ Error! Bookmark not defined
Trang 53.1.3 Nhu cầu và thách thức đối với doanh nghiệp Error! Bookmark not
defined
3.2 Phát triển công nghệ nhập khẩu là giải pháp hiệu quả để tăng cường năng
lực nội sinh về công nghệ của các doanh nghiệpError! Bookmark not defined TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG III Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong Khoa Khoa học quản
lý đã dạy và giúp tôi rất nhiều trong quá trình học tập và nghiên cứu tại khoa Khoa học quản lý - chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội Tôi xin chân thành cảm
ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy chủ nhiệm bộ môn, các thầy cô trong trường và ban lãnh đạo nhà trường đã tạo điều kiện và hỗ trợ trong suốt quá trình tôi tham gia học tập và nghiên cứu tại Trường
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Lê Thanh Bình đã giành thời gian, công sức hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp Thầy đã có những ý kiến đóng góp hữu ích nên tôi đã học hỏi và tiếp thu nhiều kiến thức lý luận, phương pháp luận và thực tiễn để áp dụng vào nghiên cứu khoa học
Tôi xin chân thành công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế, các đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu
Trong quá trình học tập và hoàn thiện luận văn, tuy đã nỗ lực hết mình nhưng nội dung luận văn vẫn không thể tránh khỏi những thiếu sót cần chỉnh sửa Tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của Quý Hội đồng, của các thầy, cô giáo trong khoa để luận văn được hoàn chỉnh hơn
Trân trọng cảm ơn!
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế: AIC
Chuyển giao công nghệ: CGCN
Đầu tư trực tiếp nước ngoài: FDI
Khoa học và công nghệ: KH&CN
Liên hiệp quốc: LHQ
Ngân sách nhà nước: NSNN
Nghiên cứu và triển khai: R&D
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Cơ cấu tổ chức của công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế AIC………58 Bảng 2.2: Bảng cơ cấu ngành hàng nhập khẩu………61 Bảng 2.3: Bảng cơ cấu ngành hàng ủy thác nhập khẩu……… 63 Bảng 2.4: Bảng trị giá kim ngạch nhập khẩu qua 2 phương thức chính…….64 Bảng 2.5: Báo cáo tài chính tóm tắt 2011-2013……… 71 Bảng 2.6: Thống kê tóm tắt giá trị cung cấp sản phẩm công nghệ nhập khẩu chủ yếu từ Nhật Bản tại Việt Nam……… 72
Bảng 2.7: Thống kê số lượng sản phẩm của hoạt động phát triển công nghệ phân phối trên thị trường……… 75
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do nghiên cứu
Công nghệ là trung tâm của nhiều thay đổi đang diễn ra ở các khu vực sản xuất và dịch vụ của nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, tại nhiều nước đang phát triển, hầu hết việc sáng tạo công nghệ mới vẫn còn bị giới hạn trong các viện nghiên cứu, các trường đại học và các tổ chức này có xu hướng bị tách rời với hệ thống sản xuất Kết quả là, hoạt động sản kinh doanh vẫn nằm bên lề của sản phẩm tri thức, làm hạn chế khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế của các nước đó Tuy nhiên, tại rất nhiều nước đang phát triển khác vẫn duy trì nhưng nỗ lực tăng cường sản sinh công nghệ bằng cách tập trung vào việc du nhập, sử dụng, lắp ghép
và thay đổi các công nghệ nhập khẩu Việc chuyển đổi từ tình trạng du nhập để trở thành nước sáng tạo công nghệ mới đòi hỏi một sự đầu tư học hỏi công nghệ lâu dài, nghĩa là, cần tích lũy năng lực để có thể tạo ra những thay đổi công nghệ phức tạp hơn Bởi vì, cho dù việc phù hợp hóa các công nghệ nhập khẩu hiệu quả đến đâu đi nữa, các doanh nghiệp ở các nước cần đầu tư cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và cho các nỗ lực sản sinh công nghệ của chính mình Trong giai đoạn hiện nay của nước ta, việc sử dụng công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh
Trang 9doanh của doanh nghiệp hầu hết là sử dụng các công nghệ nhập khẩu bởi vì quỹ dành cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của các doanh nghiệp hạn chế Đối lập với quỹ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của nhà nước, quỹ nghiên cứu và phát triển công nghệ tư nhân nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận Nói cách khác, các doanh nghiệp có xu hướng tài trợ rất ít cho các công trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có giá trị thương mại trong ngắn hạn, cho dù nghiên cứu khoa học có thể đem đến cho công chúng giá trị thụ hưởng
vô cùng to lớn Do đó, trong giai đoạn hiện nay, với nhu cầu công nghệ tăng cao trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nhưng năng lực công nghệ của nước ta còn hạn chế, vì vậy cần có giải pháp nhất định để tăng cường khả năng công nghệ của đất nước gắn liền với hệ thống sản xuất để tăng khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế Chính vì những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Phát triển công nghệ nhập khẩu nhằm tăng cường năng lực nội sinh về công nghệ của các doanh nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (Nghiên cứu trường hợp công ty Cổ phần Tiến
bộ Quốc tế - AIC)” để làm đề tài nghiên cứu cho mình
2 Lịch sử nghiên cứu
Sự gắn kết giữa các lĩnh vực Khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và giữa khoa học với công nghệ được thực hiện trên cơ sở những nghiên cứu liên ngành nhằm hướng tới sự phát triển toàn diện của doanh nghiệp Đề tài liên quan đến nâng cao năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ nói chung và năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của doanh nghiệp nói riêng được rất nhiều các tác giả quan tâm Trong phạm vi đề tài này tôi xin được tổng quan 3 công trình nghiên cứu được xem là gần với những quan tâm của đề tài
và quan trọng hơn là những phát hiện trong các công trình này, có những nội dung
sẽ được sử dụng làm luận cứ, có những nội dung sẽ trở thành câu hỏi nghiên cứu
khi tôi xây dựng đề cương nghiên cứu này: “Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc
Trang 10xây dựng một số chính sách và thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và nghiên cứu & triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam” - Trần Ngọc Ca, Báo cáo
đề tài cấp bộ Hà Nội, 6 – 2000; Đề tài : “các biện pháp tăng cường năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam” của Nguyễn Danh Sơn và các tác giả (2003); Đề tài: “Chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam, thực trạng và giải pháp” Nguyễn Văn Hoàn và các tác giả (2005), Báo
cáo đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Thương mai, Bộ Thương mại
2.1 Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và biện pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và R&D trong các cơ sở sản xuất
ở Việt Nam của tác giả Trần Ngọc Ca, 2000 Tác giả lựa chọn phân tích 2 mảng chính sách được xem là ảnh hưởng khá rõ nét tới hoạt động đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp đó là chính sách tài chính và chính sách nhân lực Đề tài
đã kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu sau:
a Mặc dù môi trường chính sách tài chính đã có những tiến bộ nhất định trong thời gian qua và đã bao gồm khá đầy đủ thuộc cơ chế khuyến khích đổi mới công nghệ và R&D trong các doanh nghiệp Tuy nhiên, do việc soạn thảo và ban hành một số văn bản chính sách còn vội vàng, nội dung quy định còn quá chung và chưa thể hiện sự hiểu biết thấu đáo về đặc thù của hoạt động đổi mới công nghệ và R&D nên hiệu quả còn thấp
b Chính sách về nhân lực có tầm quyết định quan trọng trong đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp, trong nhiều trường hợp còn cấp bách hơn chính sách tài chính
c Giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp theo kiểu trọng cung bằng cơ chế khuyến khích trực tiếp cho doanh nghiệp khi họ đổi mới nếu không quan tâm xử lý các vần đề nằm trong các yếu tố của kinh tế vĩ mô, vào nhu cầu cạnh tranh và tính
Trang 11cấp thiết của đổi mới thì hiệu quả của các chính sách đẩy sẽ rất thấp và tình trạng chung của đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp sẽ còn tiếp tục yếu
2.2 Đề tài: “Các biện pháp tăng cường năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam” của Nguyễn Danh Sơn và các tác
giả (2003) Ở đề tài nghiên cứu này, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của Việt Nam để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường năng lực này để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2010), Nghị định
số 87/2010/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu
2 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật sở hữu trí tuệ
3 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Luật chuyển giao công nghệ
4 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2009), Luật sửa đổi,
bổ sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ
5 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Luật Khoa học và Công nghệ
6 Nguyễn Đức Bình (2003), GS.TS Lê Hữu Nghĩa, GS.TS Trần Hữu Tiến
(đồng chủ biên), Góp phần nhận thức thế giới đương đại, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 99
7 Trần Ngọc Ca (2000), nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và nghiên cứu & triển
Trang 12khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam”, đề tài cấp Bộ, Viện Chiến lược
& Chính sách KH&CN, Bộ KH&CN
8 Nguyễn Thúy Hà (2013), chính sách phát triển nguồn nhân lực KH&CN, http://vnclp.gov.vn/ct/cms/tintuc/Lists/ChinhSach/View_Detail.aspx
?ItemID=179 , 7/6/2013
9 Nguyễn Đăng Hải (2001), Khái niệm nghiên cứu, Tạp chí Hoạt động Khoa học, số 4/2001
10 Trần Văn Hải, Trần Điệp Thành, Một số điểm cần chú ý khi định giá tài sản trí tuệ của doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế: Việt Nam trong tiến trình gia nhập WTO - Chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam, Hà Nội, 3/2006
11 Nguyễn Văn Hoàn và các tác giả (2005), Chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam, thực trạng và giải pháp, Báo cáo đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Thương mại
12 Nguyễn Sĩ Lộc (1994), Những vấn đề năng lực nội sinh trong KHCN phục
vụ công nghiệp hóa, đề tài cấp bộ, Bộ Khoa học, công nghệ và Môi trường
13 Nguyễn Mạnh Quân (2009), Cách tiếp cận hệ thống đổi mới trong quản lý nhà nước về KH&CN, tạp chí Hoạt động Khoa học, số 12/2009
14 Nguyễn Danh Sơn và các tác giả (2003) , các biện pháp tăng cường năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam, http://123doc.vn/document/2256989, 10/9/2013
15 Nguyễn Thủy (2014), doanh nghiệp Việt Nam rất chậm đổi mới công nghệ,
http://muasamcong.vn/danh-muc-tin/detail/doanh-nghiep-viet-nam-rat-cham-doi-moi-cong-nghe, 6/5/2014
16 Nguyễn Thanh Tùng (2007), Về chính sách khuyến khích nhập công nghệ , Tạp chí hoạt động Khoa học, số 8/2007