Ndi gon lai, mud'n nghien cflu nghe trong ldng nghd" thi ddng thdi phai nghien cflu trUdc hd't Id thiet che* ldng xd vd ndng nghidp d cac ldng xd dd.. Nhan dan ta da goi cdc ddn vi cfl t
Trang 1LfiNG NGH€ VUNG DONG B^NG SONG HONG TOr COI NGUON vn T R O N G THdl KV DOI Mdl HICN NflV
LUU THI TUY^T VAN'
Tfl ldu nay nghien cflu ve lang nghd"
Ik di t&i dupc quan tdm rd't nhi^u
trdn sdch vd, bao chi va da dUdc de cap kha
phong phu, sau sSc, nhung trong nhflng
nSm vfla qua, h^u nhfl nhidV ke't qua
nghidn cflu cung mdi chi thidn ve tinh
hinh cv the va vdn thie'u mdt gdc nhin
todn di$n Bdi vi nghien cflu ve ldng nghe",
nhd't thid't phai nghidn cflu ldng trUdc he't
rdi dg'n nghe Nd'u chi nghidn cflu nghe thi
ch^c chan la chfla d l y du Thie't chd' lang
xd c l n du^c nghien cflu d day de thd'y mdi
quan h$ hflu cd thUc sU gan bd cua lang xa
vdi n g h i ndng va nghe t h u cdng Ndi gon
lai, mud'n nghien cflu nghe trong ldng
nghd" thi ddng thdi phai nghien cflu trUdc
hd't Id thiet che* ldng xd vd ndng nghidp d
cac ldng xd dd
Danh tfl ldng cd le da xud!t hien kha sdm
trong lich sii Vidt Nam Dd'n thdi Bde thuoc,
nUdc ta lai chia thdnh qudn, huydn va
hUdng, xa Thdi doc lap tU chu, tfl ho Khuc
da cd cac dun vi: Id, phu, chau, giap vd xd
Thdi Dinh Le cd dao thay cho Id Thdi Ly
-T r i n ldp lai Id va hUdng -Thdi Ld cd trdn
thay cho Id Thdi Nguyin cd tinh, huydn, xa,
trong xd cd thdn, giap, xdm Trong ngfl tfl
Han Vi?t dfldc dung chfnh thflc tfl xfla den
tdn niia d i u the' ky XX nUdc ta chi cd chfl xa, chfl khdng cd chfl ldng Chfl Ndm dfldc dung phd' bid'n tfl the' ky XIII, phat trid'n manh til the ky XVIH-XIX Trong ngfl tfl Ndm c6 til ldng, nhung khdng ro xu^t hidn vdo thdi
nao Cd '^ kie'n cho rdng chfl ldng cd mdt tren
vdn bia thdi Ly - T r i n 6 nfla cudi th^ ky
XX, trong khi vdn khdng cd chfl ldng vd chi
cd chfl xd trdn vdn til Han Vi$t thi trdn vdn ban chfl Qud'c ngfl (dflng phd' bid'n tfl cu6i thd'ky XX) da xud't hi$n chfl ldng Nhan dan ta da goi cdc ddn vi cfl trfl nh6
d ndng thdn la ldng, thon, xom tfl rd't ldu, C6
the gia dinh rang vao d i u thdi Bde thuge, nhflng tfl: ke, chid"ng, cha da dfli?c thay th^
bdng mdt tfl thd'ng nhd't chi chung Id lAng, roi dUdc ngfl tU Han 'Vi$t ghi la xd (1) Cung cd thi dodn dinh rdng chfl ldng da
dfldc nhan dan ndi dd'n trflde khi dfldc phan dnh vao chfl Ndm vd chfl Quoc ngfl Nhflng
du sao chfl lang cung khdng dUdc dung ngay tfl buoi d i u dflng nflde
Tuy ra ddi mudn hdn nhflng khai niem ldng v i n la tfl chi chung cho cac cpng ddng
cu dan ddng bdng sdng Hdng ngUpc vi cdi
nguon cung nhU xudi theo ddng lich sfl vl sau Cac cdng dong cU ddn ndy rd rdng Id chu nhdn cua nd"n ndng nghi$p Ifla nUdc,
• TS Vi^n Sfl hoc
Trang 2cua nen vdn minh sdng Hdng cdi ngudn dan
tdc Khi chinh phuc ea mot vung chau tho
rdng ldn vdi nhieu bai dd't b6i mdu md ven
sdng, ven biln, cdc cu dan ndi ddy phai hdp
Iflc vd hinh thanh nhiing cdng ddng ngUdi
hodc theo ddng ho, hodc theo tin ngudng,
hay theo phong tuc tdp quan, NhQng
cpng dong ndy mdi ngdy mdt phdt trien
ddng dao va phan r a nhfl phan chia te bao
thdnh cac te' bao nhd theo cd'p 80* nhan Sfl
phdt trien ndy khdng chi v l so lfldng md v l
ea chd't lupng, tfle Id v l mdt cd'u true t h i
chd' vd ddi song Moi mot t l bdo la mdt ddn
vi ddc l^p cd bd mdy quan ly, cd lu^t Id
song, cd each thflc d l lao dong san xud^t, dn
chia cdng bdng, d l sd'ng theo phong tuc tdp
qudn tin ngUdng Nhflng ddn vi dd cd tinh
ddc ldp tfl quan, tfl cung tU cd^p nhung
khdng cd ldp md ed lidn hd vdi cdc ddn vi
khac do ydu c l u cua san xud't hodc vi quan
h$ hp hdng than tdc hay do ydu eiu tu vd
trflde sfl xdm Iflpe ciia edc t h i lfle ngoai iai
NhiJng ddn vi nhfl t h i sau ndy goi la lang
d t h i ky XIX, n h i l u ldng hpp thanh xd,
trong ldng edn giap vd xdm Td't ca deu
eflng mdt n g h i la khai phd dd't dai de trong
Ifla, hoa mdu va chan nudi, hodc ddnh cd vi
sdng rd!t n h i l u vd bidn bd kha dai NhUng
mud'n san xud't dUdc, du Id trdng lua hay
chan nudi, ddnh ca thi phai cd cdng cu
san xud't Thd' Id ngudi ta phai tU bang bdn
tay vd khdi de cua minh sang tao ra cac loai
cdng cu tfl thd sd tdi hodn thidn hdn Vdy Id •
cdc ndng ddn cung la cdc thd thu cdng eho
chinh minh Tu lidu san xud't cd ban cua
ldng xa ndng nghidp Id rudng dd't Rupng
dd't ldng xa ludn thudc quyin sd hflu cua
t^p t h i cdng dong, sau bi nhd nUdc chd'p
chie'm va giao l^i cho lang xa cd quyen sii
dung Rudng tfl hflu luc d i u rd't it nhUng
mai sau ndy mdi nhieu hdn Cac xa dan
dupc bd mdy quan ly xa thdn chia rudng
cdng dinh k;^ ng^n han ndi chung Id 3 ndm
mdt l i n , roi dflpc thu hoi de lai chia tid'p Che do nay dUdc nha nflde ung hd vd budc cac xa thdn phai thuc hidn theo ludt dinh cua nha nflde Che' dd edng dien edng thd' dflpc thflc thi ch^t che vd gdt gao d cae ldng
xa ddng b^ng sdng Hong Xd dan ddng dao ldm ndng nghidp phu thudc rd't chat vdo che dp ehia rupng ndy Dd la sfl gan bd quyen ldi mdu thit nhd't ciia hp vdi ldng xa
No edt chat xd ddn vao ldng qud eua hp Chflng ndo chd' dp rudng dd't edng ldng xa edn dfldc duy tri thflc hidn thi ehflng dd v l n edn eae xd thdn Cho dd'n gifla t h i ky XIX che dp rudng dd't ndy vdn edn dflpe thfle thi tri^t de trong ndng thdn ddng bdng sdng Hong Sau dd chinh quyin thupc dia Phap
ke ca Nam trilu lai tid'p tuc cho cac bd mdy quan ly' ldng xa Bde Ky ra sflc thuc hien nd mdt cdch rdng rai de'n gifla the' ky XX Dd chinh Id vi ban than ldi ich thong tri cua thflc ddn (2) Trong thfle t i e d mdt soit ldng ehia rudng edng vdi mdt thdi han ldu ddi hdn (6 ndm hodc n h i l u hdn) thdm chi chia mdt lan vinh viln (3) Dd Id nhflng ldng ed qua it rudng cdng hodc hdu nhu dai bd phdn xd ddn kid'm sd'ng td't hdn nhd ldm
n g h i t i l u thii cdng nghidp (TTCN) Chinh
vi sfl bao lflu lien tuc chd' dd cdng diln edng thd' ma cac ldng xd cung ton tai vd duy tri ldu dai Tfl tinh hinh tren cd the xet thd'y rdng chflng ndo cdn chd' dd sd hflu tdp thd hay cdng cdng ve rudng dd't, thi chfliig dd
xa dan cdn tiep tuc bam chat ld'y ldng xa cua minh, va ldng xd cdn hipn didn trong vung chau thd' sdng Hdng
Ldng cdn thi ndng nghidp vd thu cdng nghiep cdn Ngfldi ndng dan ludn la thp thu edng ciia chfnh minh NhUng eung vdi sfl phdt trien lich sii, do tay n g h i d ddu dd ndi trdi hdn, do cd phfldng phdp san xudt hdp
ly vd lam ra nhieu thdnh phdm hdn, do ed
Uu thd' tiep cdn nhieu nguydn vdt lidu tdt
Trang 3giao thdng chuydn chd thudn tien hdn thi
mdt ad thd thii cdng ldng nao do khdng ehi
san xudt cho nhu cau ban than hay ciia
Idng minh, ma cdn cung cd'p san pham bid'n
thdnh hdng hda eho ca vflng, ca tinh, ca
nudc thdng qua chd dia phUdng, chd d
nhilu dia phfldng khdc, chp d kinh dd
Mdi ldng cd the cd 1 n g h i nd'i tid'ng hodc
nhilu nghe khdc nhau ciing nd'i tiing trdn
thi trfldng Dd chinh Id cdc ldng nghe Vdy
ldng nghi Id nhCtng ldng co nghe tieu thd
cdng nghidp sdn xudt ra cdc sdn phdm
hdng hda phuc vu nhu cdu cua ddng ddo
nhdn ddn khap ncti, hogc ndi tii'ng ve
nhiing chdt liiOng riing bi$t cua hdng hoa
bdn ra Thd thii cdng trong ldng cd the it, cd
t h i nhieu, thdi gian san xud't cung cd the it
cd t h i nhilu Nhflng dilu quye't dinh la san
phdm tilu thii cdng nghipp eua ldng phai la
hdng hda ban trdn thi trUdng rdng rdi
NhQng ldng nghe nhu t h i dd ton tai tfl rd't
ldu ddi d ddng bdng sdng Hong, dd di vdo
nhieu edu ngan ngfl, ea dao ddn gian, vd
vdn chfldng thd phu eiia nhieu vdn thi hdo
danh tid'ng mpi thdi deii nhU:
Linh hoa Yen Thdi, do gdm Bdt Trdng,
Tha vdng Dinh Cong, thd dong Ngd Xd
Hay tuyet tdc vinh td* nfl tranh Ddng Hd:
Hoi bao nhiiu tuoi hdi cd mtnh,
Chi cUng xinh md em cUng xinh
Ddi Ilia nhii in td gid'y trdng,
Nghin ndm con mdi cdi xudn xanh
Dudi thdi cdn d^i (1858-1945), cdc lang
nghe tdng them v l mpi m^t (so nghe, 36
thp, sd ldng, cdng cu cai tien ) nhflng ve
81^ phat tridn tfl than thi h i u nhU khdng cd
bie'n chuyen gi Tieu thii edng nghiep v l n
g i n vdi ndng nghipp, ndng thdn Bdi dd Id y
dinh ciia chinh quyen thudc dia Id su bao
lflu cac t h i l t c h l ldng xd gdn vdi ndng
nghidp, giai quyd't nan thfla ddn d ddng
b i n g Bde Ky, tranh tinh trang vd san hda
ndng dan de duy tri mdt nen edng, ndng nghidp kdm phat trien Mot ndng thdn nghdo nan lac hdu, bfln lly nUdc dpng, vdi bao hu tuc te nan xd'u xa dd dUpc phan dnh d^m ndt vd sau sdc tren vdn chfldng bao chi dfldng thdi Mdt tac gia nudc ngodi da phai vid't nen cud'n saeh: "Ddng DflOng cd'p cflu" (Indochine S.O.S.) Hai lanh tu Dang Cdng san Ddng Dfldng vdi but danh Qua Ninh vd Van Dinh da eho ra mdt ddc gia cud'n sach noi tid'ng "Va'n de dan cdy" \ ^ vdy edc ldng ndng nghidp, cac lang n g h i ehi cd t h i thay dd'i vd tid'n t r i l n khi ed mdt eudc each mang ddn tdc dan chu tridt dd diln ra Vd qua thflc Cdch mang thdng Tdm ndm 1945 da
nd ra thdng ldi tren todn qudc Tuy nhidn, ngay sau khi chinh quyin Viet Nam Dan chu Cdng hda mdi xay dflng khdng lau, Vipt Nam lai phai tien hanh eudc khang chie'n chdng thfle ddn Phap 9 ndm gian khd'
1945-1954 Trong bdi canh dd, cdc ldng nghi vung ddng bdng sdng Hong vdn dfldc duy
tri san xud't de phuc v^ hdng hda tidu dung
cho nhan dan vd khdng chid'n
Tfl nam 1954 cho dd'n ndm 1989, eac lang nghe ddng bang sdng Hong phat trien trong cd che' ke hoach hda tdp trung ciia miln Bde Trfl ba ndm trong thdi ky khoi phuc kinh te (1955-1957), vdi ehu trfldng phat triln kinh t l nhilu thdnh phan ciia Nhd nudc, cdc ldng n g h i phat t n l n theo phfldng thflc ca t h i , tu san, tU tidu va mdt
p h l n tieu thu eho thfldng nghidp quoc doanh Tfl nam 1958 trd di, ldng n g h i phat trien trong khudn khd' cdc hinh thflc tdp
t h i nhfl hpp tac xa tieu - thu cdng nghipp,
td san xud't Day cung chinh Id thdi gian
ma lUc lupng san xud't trong cdc lang nghi
bi bd hep Nhieu ldng nghe bi mai mdt, nhilu nghe nhan bd nghi Sau Nghi quyd't
6 (Khda IV) cua Dang vdi hai Nghi quyet vl cdng nghidp dia phUdng vd v l phdn phoi
Trang 4hda tidu dung vd xda bd tinh trang "cd'm
chd ngdn song" do cd che ke' hoaeh hda sinh
ra, tinh hinh ed thay dd'i hdn nhUng vdn
chua dli de giai phdng hoan todn sflc san
xud't cua cac lang n g h i Phai tfl ndm 1989
trd di, khi chinh sdch kinh td' nhieu thanh
p h l n thfle sfl phdt huy tac dung va sfl giai
the eiia ed quan quan ly ngdnh doc ciia
ngdnh t i l u - thii cdng nghiep Id Lidn hidp
xd Tilu - thii cdng nghipp Trung UOng thi
lUc lupng san xud't d eae lang n g h i ndi
chung vd d dong bdng sdng Hdng ndi ridng
mdi thflc sfl dflpc giai phdng
Tfl sau ndm 1975, tinh hinh kinh te,
chinh tri trong nUde cd nhilu bid'n ddng vdi
ca thudn ldi vd khd khdn da anh hfldng dd'n
sfl phat trien cua cdc ldng nghi Ngudn
vidn trd ciia cac nflde xd hpi chii nghia bi
cat giam, My bao vdy cd'm vdn, Ifldng thue,
hang hda tieu dung thie'u thon nghiem
trpng Cflng vdi nhflng khd khdn trdn, ca
nUdc lai phai dli phd vdi hai cudc chid'n
tranh bien gidi phia Bde vd phia Tdy Nam
Su sai Ilm ldn trong linh vUc phdn phdi lUu
thdng vd cudc dilu chinh gid - Ifldng - tien
ndm 1985 dd khie'n dd't nudc rdi hodn todn
vdo khiing hoang kinh te' - xa hdi, lam phat
3 con s^ Trong ndng nghidp, cd Chi thi
100-CT/TW (13-1-1981) ciia Ban Bi thu
Trung Udng v l cai tid'n edng tac khoan "md
rdng khoan san p h i m dd'n nhdm lao ddng
va ngUdi lao ddng" trong hdp tac xa ndng
nghidp Vd de'n ngdy 5-4-1988, Bd Chinh tri
Trung fldng Dang lai ra Nghi quye't "Ve
dd'i mdi quan ly kinh te' ndng nghidp"
thudng gpi la Nghi quyd't 10 hoac "khodn
hd" da thay dd'i chd' dd khoan phu hdp vdi
nguydn vpng ciia ndng dan Sau dd, Ludt
Dd't dai ndm 1993 da quy dinh thdi han sfl
dung rudng dd't ddl vdi dd't canh tdc nong
nghidp Id 20 ndm vd dd't ldm nghidp Id 50
nam (tfl nam 2013 dd't ndng nghidp cung Id
50 ndm) da ldm cho ndng ddn yen tdm canh
tae vd d i u t u trdn manh rudng cua minh Nhd dd, san Iflpng Ifldng thflc ngdy mdt tdng Vidt Nam tfl mdt nflde nhdp k h i u lUdng thUc da trd thdnh nflde xud't khdu gao dflng thfl 3 the' gidi chi sau An Do vd Thai Lan
Mac du hinh thflc sd hflu cua n i n kinh td' ed su thay doi nhUng t h i l t e h i ldng xa, lang n g h i vdn h i u nhfl dflpe gifl nguydn ven Tinh ldng nghia xdm, sfl tfldng thdn, tUdng ai trong cpng ddng ldng xa ndm trong ed e h i tdp t h i hda d ndng thdn -chinh la sfle manh to ldn, hdu phfldng vflng chdc ve vdt chd't vd tinh t h i n gdp p h l n quan trpng vdo thdng lpi cua cudc khdng chid'n cho'ng My, cflu nflde va sau ndy Id trong phat trien kinh td', xa hdi d ndng thdn Trong n i n kinh te thi trUdng hipn nay, ddi lfle cd su gian each nhflng v l cd ban yd'u to' lang va ldng nghe v l n k i t dinh
b i n chat
Trong dieu kien thdi han sit dung rudng
dd't Id 20 ndm hay 50 ndm, ngUdi ndng ddn kieni thd thii cdng da dflng trflde mdt sfl lua chpn dflt khoat ho^c chi ldm n g h i ndng, hoac chi ldm thp TTCN Dd Id cd hdi tdch bidt, hay phan cdng lao dpng xd hpi gifla ndng nghidp vdi TTCN V4y thi edc ldng nghe se ra sao? Cdc ldng n g h i cung dflng trudc sfl Ifla chpn d'y Tuy nhidn vdo thdi dilm trUdc vd sau thdp nidn 90 t h i ky XX, khi san xud't TTCN khd khdn, ngUdi thd thu cdng da quay v l vdi san xud't ndng nghidp Nguyen nhdn chfnh la do trudc dd vdn d l Ifldng thflc d Vi$t Nam luon ludn bi thid'u hut, ngudi thp thii edng c l n d'n dinh bfla dn eua ban thdn vd gia dinh hp Khoang tfl gifla thdp nidn 90 trd di, khi vd'n
de an ninh Ifldng thflc qudc gia da ro rdng dfldc giai quylt, cdc ldng n g h i da d i n d i n tdch khdi ndng nghidp 5 nhilu mfle dp khdc nhau Ngudi ta da cd thd bdn quyin sfl dung rudng dd't ldm vo'n d i u tU eho nghe
Trang 5tieu - thu edng nghiep Dilu nay cung de
thdy vi ldm ndng nghidp khdng hieu qua,
khdng dii song, gia ca lua gao khdng cao,
trong khi ldm nganh n g h i TTCN cd ddi
sdng khdm khd hdn Trong lich sfl da tiing
xay ra hidn tUpng dd ma d tren da d l cdp,
nhu ldng Van Phue thdi cdn dai NgUdi ta
khdng e i n d i n manh rudng cdng cua ldng
chia eho d l tdp t n m g vao n g h i ddt kid'm
sing td't hon Nhifng n l u n i n ndng nghidp
dfldc hi$n dai hda, ndng sudt vd chd't lfldng
san p h i m tdng, thu nhdp cua nong dan
ngdy edng cao, thdm chf gidu ed ldn, thi
nhilu thp tilu - thu cdng nghidp sdn sdng
trd ve ldm ndng nghi$p Chdc chdn rdng lpi
fch kinh te ca nhan hay gia dinh ludn ludn
Id nguydn do cd ban de ngUdi ta lua chpn
ngdnh nghi Tuy nhidn nguyen nhdn cd
ban khdng phai Id nguydn nhdn duy nhd't
Trong mdt tinh hinh "de thd" d l lua ehpn
nhu tren thi nhiing nguydn nhdn thfl yeu
lai trd thdnh quan trpng, th^m ehi quylt
dinh Ngodi rudng dd't thi ldng xd cdn bid't
bao mm quan hp rang bude khdc: ddng hp,
tfn ngfldng, tdn giao, phong tuc tdp qudn,
P h l n ldn cdc nhd nghidn cflu xd hdi hpc
diu cho riing vide tfl bd mdt thdi quen, mdt
tdp quan Id dilu khd khdn nhd't, lau ddi
nhdt, gian kho n h i t , du cho dd la nhflng
dilu td't dpp hay nhfliig dilu ldi thdi, lae
hdu Dung v^y, nhiing gid tri cua qua khfl
khdng bao gid md't di trong chl'c Idt Nhflng
day dflt tiec nudi, thdm chi ehu nghia hodi
CO cung d i u dang thdng cam vd tran trpng
Cho d i n tdn the ky XXI ndy, ngudi ta v l n
cdn nhd d i n cay da b i n nUdc con dd, nhflng
yim tham vdi ndn quai thao, nhflng tid'ng
leng keng eua tdu dien chay trdn dudng
phd, Chfnh vi cai trang thdi tinh cam vd
tam 1^ nhfl vdy ndn n h i l u ldng n g h i d ddng
bang sdng Hong vdn ton tai dUpe vd phat
t r i l n deu ddn, mdc du chd' dp rupng dd't da
thay dd'i Idm cho nong dan vd thp TTCN ed
quyen sfl dung rudng dd't ldu ddi vd khdng
Id thudc qua n h i l u vdo nd nfla, ke ea vdi ndng nghidp Dd la ly do sdu xa eua cau ndi thdi ky g i n day trong ndng thdn nhfl "Bd rudng chfl khdng bo nghi" Cdu ndi ndy nhu mdt k h i u hidu chi ra sU Ifla ehpn cuoi eung cua ndng dan dong b i n g sdng Hdng Id quyet di theo cdc ngdnh n g h i hdn Id lam ndng nghidp nhUng v l n duy tri t h i l t chl ldng xa Dd Id con dfldng phdt trien mdi tU than eua cac lang n g h i dong bdng sdng Hong d i u t h i ky XXI Con dUdng ndy c6 khia canh ndo dd gid'ng nhfl sfl hinh thanh eae hUdng trd'n d Trung Quo'c "Ly ndng bd't
Iy hUdng", cung gid'ng nhfl phong trdo "Moi thdn mdt san p h i m " (one tambon one product) tai Thai Lan hay phong trao "Moi lang mdt san p h i m " (one village one product) d Nhdt Ban Tfl nam 2005, Vidt Nam eung cd d l an v l ChUdng trinh phdt
t r i l n "Mdi ldng mdt nghd"" vdi muc dfch; Tao ra phong trdo rdng k h l p ca nflde phat huy ldi thd', t i l m nang cua eae dia phUdng
v l ngdnh n g h i ndng thdn; md rdng thi trfldng tidu thu trong vd ngoai nUdc, thu hut vd tao ra mdi hen ket chdt ehd hdn giiia
n h i l u "nhd" cung tham gia phdt tri^n ngdnh n g h i ndng thdn; tao ra nhflng ngh^ mdi, thdm nhieu ldng cd nghe, them nhilu nghe mdi gdp p h l n chuyen dich cd cd'u kinh t l ndng nghidp, ndng thdn; gop
p h l n bao tdn gia tri truyin thong, tao ra ban sac mdi cua cac lang xa trong ede san phim; gdp p h l n phdt t r i l n ndng thon trong qua trinh cdng nghidp hda theo hfldng k i t hpp giQa vdn hda truyen thing vdi vdn minh hidn dai (4) Mdt nhdn dinh
e i n rut ra Id mudn tie'n ldn edng nghidp hda vd hien dai hda khdng the de qud khfl
dd nang ldn hidn tai, nhfl nhd kinh dien cua chu nghia Mac gpi nd Id "ngudi chd't m'u chdn ngUdi sd'ng" (Le mort saisit le vif) Theo Bdo cao td'ng hdp ciia cac Ban Kinh
Trang 6B a n g 1: S o lUtfng c a c l a n g n g h e or d o n g b a n g s o n g H o n g n a m 1998 Tinh
Thai Binh
Ninh Binh
Nam Dinh
H»Nam
Hai Diidng
Hung Yen
Hai Phong
Bic Ninh
HftNoi
H4T4y
Vinh Phiic
Tong so:
Tong so'
82
161
90
37
42
39
80
58
40
14
731
Lfing nghe
t r u y e n t h o n g
14
19
16
30
11
16
31
20
20
9
215
Lang n g h e mdi
68
141
61
21
28
66
27
20
68
5
515
Lao dong lam ngh4 88.505 87.221 62.132 38.802 34.440 22.391 33.762 34.120 68.679 113.956 20.595 594.303
t l , sd cdng nghiep, Sd Ndng nghidp vd Phdt
t r i l n ndng thdn vd Hdi ddng Udn minh cdc
HTX edc tinh, so lUpng cac ldng n g h i d
d i n g b i n g sdng Hong ndm 1998 nhfl dfldc
the hidn trong bang 1
Trong so 731 ldng thi chi cd 215 lang
(29,4%) Id ldng n g h i truyin thong, cdn lai
Id cdc ldng n g h i mdi Su xud't hidn cdc ldng
n g h i mdi Id nhan td' rd't quan trpng thuc
d l y qua trinh cdng nghidp hda, hi$n dai
hda dd't nude Cac ldng n g h i mdi xud't hidn
Cling chflng td kha ndng phdt trien vd
k h i n g dinh vi tri cua chung trong phat
t r i l n kinh t l ndng thdn (5)
Ndm 2000, vdi Nghi dinh 132 cua Chinh
phu vd nhflng ndm sau dd Id cac quy dinh
cua Bd Ndng nghipp vd Phdt trien ndng
thdn v l phat t r i l n ngdnh nghe ndng thdn
thi vide edng nhdn ldng n g h i da dflpc xet
theo nhiing tieu chf nhd't dinh O titng dia
phfldng lai cd nhflng quy dinh rieng v l cdc
tidu chf cdng nh^n lang nghi Lai cd nhflng
tidu chf nhu ehi e i n 20% so hd trong ldng
ldm n g h i thi dflpe gpi Id ldng n g h i (6) Sau
khi dupc cdng nhdn, cac lang nghe dupc
hudng mdt s l ehfnh saeh uu dai trong vay
vmi, thue dd't md rdng m^t bang, thud' Vi
le dd, so lUdng ldng n g h i d viing dong bdng
hien them tfl "ldng cd nghi" NhUng s l Heu dfl cd khac nhau nhU the' ndo thi diu cho thd'y trong thdi ky ddi mdi d vung dong
b i n g sdng Hong vdn Id ndi cd so* ldng n g h i tdng nhanh vd cd n h i l u ldng nghe nhd't so vdi cdc vung trong nUdc vd cd vai trd quan trpng trong kinh td'va xa hpi ndng thdn Cd the ddn cii vdi s l l i ^ u dfldi ddy Theo so Hdu cua Lidn minh hpp tac xa Vidt Nam, ndm 2008, Vidt Nara cd hdn 2.000 ldng nghi, thudc 11 nhdm n g h i chinh Cdn theo bao cao cCia Hiep hpi ldng n g h i Viet Nam thi d i n cuoi ndm 2011, ca nUdc cd 3.355 lang n g h i vd ldng cd nghi, trong dd cd hdn 1.600 ldng nghe dUpc cong nh^n theo tieu chf, vdi 53 nhdm n g h i (7) Rieng cac tinh dong bang song Hong da cd 2.311 ldng nghe vd ldng cd nghi, chid'm 2/3 so lang nghe eiia ea nflde (8)
Tinh Hd Tay luon cd s l Ifldng ldng n g h i
n h i l u hdn ca so vdi cac tinh khae Tfl thang 8-2008, Hd Tay sap nhdp vao Hd N6i, dd ldm eho tinh hinh ldng n g h i eua Thu do Hd Ndi phong phu hdn Nam 1986, ehi tfnh cdc lang nghe du tidu chi, tinh Ha Tdy cd 88 lang vd nam 2006 la 219 ldng vdi g i n 160.000 lao ddng Nam 2005, gia tri san xud't eua cdc ldng n g h i dat 3.000 ty dong
Trang 7va 3,3 tridu ding/nhdn k h i u Lang n g h i
tdp trung nhilu nhd't Id d cdc huydn Thanh
Oai, Thudng Tin Phfl Xuyen vdi 120 ldng,
chiem tdi 55% so ldng n g h i todn tinh
Dd'n cudi ndm 2003, Ha Ndi cd 30 xa cd
n g h i TTCN, trong dd cd 10 lang n g h i cd
Hch sii hinh thanh tren 100 ndm, 14 ldng
n g h i tfl 30 - 100 nam vd 6 lang nghe mdi
hinh thdnh Dd'n nam 2009, Thii dd Hd Ndi
(da bao gom ca tinh Hd Tdy) da ed tdi 1.270
ldng cd nghi, giai quylt vide ldm cho
727.000 lao ddng, chid'm 60% so lao ddng
ndng thdn todn thdnh phi, vdi thu nhdp
700.000 dong mdt thang Theo s l li$u cua
Phdng Quan If Tilu thu cdng nghi$p vd
Ldng nghi, Sd Cdng Thfldng Hd Ndi thi din
ndm 2014, Hd Ndi cd 1.350 ldng n g h i vd
ldng ed nghe, chilm 58,8% tong so'ldng toan
thdnh phd', trong dd cd 286 ldng nghi da
dupc uy ban nhSn dan thdnh p h i edng nhdn
Ndm 2003, gid tri san xud't cua cae ldng
nghi rd^t ldn chilm ty le rd't cao trong ting
thu nhdp cua ldng, xa nghe, nhd't Id nhflng
ldng nghi phdt t r i l n manh nhU Bat Trdng,
Lien Hd, Vdn Hd, Ninh Hiep, Cd' Nhue Xd
Bat Trdng (huyen Gia Lam) thu nhSip tfl
nghi gdm, sfl dat 125.000 tri^u dong Xa
Ninh Hipp (huydn Gia Lam) thu nhdp tfl
ngdnh n g h i Id 41.700 tridu dong, tfl cdng
nghi$p, xay di^ng Id 1.170 tridu ding vd tfl
thfldng mai dich vu 1.320 tridu dong, trong
khi thu tfl ndng nghipp chi cd 225 tri$u
ddng Xd Lien Hd, huypn Ddng Anh chii yd'u
vdi n g h i mpc cho thu nhdp Id 32.260 trieu
dong, thu tfl thfldng mai dieh vu Id 1.470
tridu dong, cdn tfl nong nghidp Id 1.550 tridu
dong Xa Cd Nhud' ehii yd'u vdi n g h i may eho
thu nhdp Id 78.825 trieu ding, thu tfl
thfldng mai dich vu Id 28.388 tridu ding vd
tfl ndng nghiep Id 13.540 tridu dong (9)
Ndm 2004, ngdnh n g h i ehilm khoang
trdn 50% lao ddng ndng thdn Ninh Binh
ngdnh n g h i cao nhu huydn Kim Sdn 88%, Yen Khanh 54,3%, Hoa Lfl 41%, xa Thfldng Kidm (Kim Sdn) 90%, xa Khdnh Nhae (Yen Khdnh) 86,5% trong tong so' lao dpng ndng thdn Nhflng nghe thu hflt nhieu lao ddng la: Che' bien cac san p h i m cd nguin goe nguyen lipu tfl cay edi: 85.000 ngfldi, theu ren 9.600 ngudi, e h i biln Ifldng thfle, thuc
p h i m 13.000 ngfldi Sd'hp tham gia ngdnh nghe Id tren 90.000 hd, tuOng dfldng tren 50% td'ng sd* hp ndng thdn Nhflng nghi truyin thd'ng tidu bilu Id cham khic da, thdu ren, n g h i ldm hdng cdi, mpc, dan lat (10) Ndm 2011, tinh Ninh Binh ed 160
lang trong td'ng s6 1.500 ldng (thdn, ban )
cdn bao t i n vd phdt t r i l n cdc nghi truyin thd'ng, vdi trdn 40 n g h i khac nhau Tfl ch6 ehi cdn vdi xf nghidp vdi 6.000 thd ehuydn nghidp vdo ndm 1998, dd'n ndm 2014, huydn Kim Sdn ed 26 ldng nghi, trong dd 25 lang nghe chuydn san xud't cac san phim tfl cfii
vd cae nguydn Hdu tfl nhidn Gid tri san xult cdng nghidp, tieu thu cdng nghidp cua huydn (theo gia co dinh 1994) dat 253 ty dong ndm
2010, 307 ty dong ndm 2011, 407 ty ding ndm 2012 vd 430 ty dong nam 2013 Gid tr} xudt khd'u, ndm 2010 dat 7,5 tridu USD,
2011 dat 4 tridu USD, 2012 dat 3 tridu USD
va 2013 dat 4 tridu USD (11)
Tinh d i n nam 2000, tinh Blc Ninh cd 58
ldng n g h i vdi 25 ngdn hd ehuyen nghidp vh
hdng ehue ngdn hp khdng chuydn nghidp san xud't CN-TTCN vd dich vu (12) Din cudi ndm 2010, Bac Ninh da ed 86 lang nghi Nlu theo tieu chi cua Thdng tfl 116 thi trong nhflng ndm 2010, 2011 vd 2012, tinh Bde Ninh cd 133 lang cd nghl/551 ldng trong tinh (chilm 24,1%) vdi 42 nganh
n g h i (13) Ndm 2010, gia tri san xud't ciia ldng nghe Bde Ninh dat 7.243 ty dong (14) Ndm 2011, tinh Nam Dinh cd 90 ldng nghi Khdng k l p h l n ldn cac san phim
Trang 8moi ndm ciia cac lang nghe trong tinh dat
tfl 13-15 t n d u USD (15)
Ndm 2012, tinh Hd Nam cd 163 ldng
n g h i vd ldng cd n g h i vdi 110.940 ngfldi
(chilm khoang 28% td'ng so ngfldi trong dp
t u i i lao ddng) vd 22.984 hd tham gia san
xud't Gia tri san xud't eua cdc ldng nghe
dpt khoang 2.280,1 ty dong, gia tri xudt
k h i u dat khoang 35,522 tridu USD (16)
Ndm 2010, Thai Binh ed 229 lang n g h i
(dat c h u i n theo tieu chi cua tinh), trong dd
cd 147/285 xa cd ldng n g h i vd 196 doanh
nghidp trong ldng nghi Gid tri san xud't
khu vuc nghd", ldng n g h i ndm 2010 dat
2.520 ty ding Td'c dp tdng trfldng binh
qudn tfl 2001-2005 Id 16,3% va tfl
2006-2010 Id 12,3% Nam 2000, so lao dpng trong
khu vUc nghe, ldng n g h i toan tinh la
78.781 ngudi, dd'n ndm 2010 Id 148.820
ngfldi Den nam 2013, Thdi Binh cd 241
ldng n g h i theo tidu chi vdi so lao ddng
trong khu vflc nghd", ldng n g h i todn tinh Id
149.520 ngfldi (17) Ndi cd nhilu lang n g h i
vd s l lao ddng lam nganh n g h i nhd't la
huy$n Hflng Hd
Ndm 2005, tinh Hflng Ydn cd 62 lang
nghi, thu hut vd giai quye't vipc ldm cho
trdn 19.600 lao dpng Sd' ldng n g h i cua
Hflng Yen da tang ldn 85 ldng nam 2013
Cac ldng n g h i da tao cdng dn vi^c lam cho
hdn 34 nghin lao ddng, mang lai doanh thu
hdng nghin ty d i n g moi ndm (18)
Ndm 2009, tinh Hai Dfldng cd 51 ldng
nghi theo tidu chf cua tinh, giai quyd't vide
ldm thfldng xuydn eho 30 nghin lao ddng vd
hdn 20 nghin lao ddng ldm vide thdi vu De'n
ndm 2014, Hai DUdng cd 61 ldng n g h i (19)
Theo sd' li$u eua Sd Kd' hoach & Dau tfl
tinh Vinh Phuc, tinh dd'n 2009, ca tinh ed
trdn 50 ldng nghd", trong dd cd nhilu ldng
n g h i noi tid'ng nhu: rdn Ly Nhan, gom
Huong Canh, da Hai Luu, mdc Thanh
Phuc ed trdn 19.300 cd sd hoat ddng trong Iinh vUc ngdnh nghe ndng thdn chu yd'u nhu: chd' bien bao quan nong lam thuy san; san xud't thu cdng my nghd; nghe tram khdc dd; gdy trong, kinh doanh sinh vdt canh; c h l bien nguydn vdt lidu phue vu ngdnh nghe nong thdn; san xud't vdt lieu xay dung Cae ed sd nghe da tao vide lam cho tfl 55.000 - 60.000 lao ddng ndng thdn
vd nhilu ldng so hd tham gia hoat ddng
n g h i trong cdc ldng n g h i chie'm 50 - 80% td'ng sd'hp trong ldng
Mpt dilu dang lflu y Id ngdy cdng co mat nhilu n g h i mdi, ldng n g h i mdi Vi du trfldng hdp ldng Ai, xa Hdp Thanh, huydn
My Dfle (Hd Ndi) cd tdi hang trdm hd ra Ha Ndi de lam nghe day xe ban xdi, ngd lupc, bdnh mi Trfl bdnh mi di mua d cac Id, cdn xdi vd ngd hp tfl chd' biln d l bdn Rd rang,
hp ldm n g h i che bid'n Ifldng thfle Do phai thud nha d, mua nudc hode tfl ddo gilng ld'y nflde dn vd che' bie'n thuc p h i m nen d l dn
do hp c h l bid'n khdng cd gi dam bao v l chd't lUdng vd dp an todn d i n sflc khde cua chfnh ban than hp vd cdng dong Cdn d qud hfldng, tre em lai thid'u vang sU cham sdc, day dd cua cha me Cd dd'n hdng tram vi du nhu vdy Hay ldng Quan Dp thudc huyen Yen Phong, tinh Bac Ninh da trd thdnh ldng thu gom vd phan loai rac cdng nghiep
cd t h i eoi Id ldn nhd't mien Bde Cac loai may bay, xich xe tang, xe dde ehiing cua qudn dpi, xe may cu vd nhilu thid't bi bdng sdt nhfl didn thoai cua bd dpi thdng tin, mdn hinh may vi tinh, bo maeh thid't bi didn tfl, thdng tin dupe mua v l chd't dd'ng khdp dfldng ldng, ngo xdm Cd nhflng nam ngfldi ddn ndi ddy da mua dupe hdn 20 chide may bay qudn sfl bd di dii loai tfl MiG
19, MiG 21 dd'n IL18 Sau khi gom ve, ngfldi ta tid'n hanh bde taeh, phdn loai sdt, dong, nhdm roi bdn cho cac lang nghe tai chd'kim loai khdc (20)
Trang 9San pham lang n g h i dong bdng song
Hong ngdy cdng phong phu Vi du, trong
n g h i gom, sfl thi ngoai cdc loai bdt dia
thdng dung da cd cac san phdm mdi nhfl
tranh sfl, do thd cung, qud tang thu cdng,
d'm trd, san p h i m lUu niem, gdm sfl phong
thiiy, coc sfl in logo, binh - lp hoa, chdu gd'm
trong cay, giin sfl nhd bd'p, do trang tri
bang gom, gom sfl phuc vu xay dflng
Vdi h i u h i t cac n g h i truyen thdng thi sU
hen k i t edc cd the Id thdnh vien trong moi
hp giap, mdl thdn ldng gan bd mdt thie't Vi
du, d xa La Phfl, n l u mdt gia dinh lam mat
hang ndo dd thi sau dd ddn d i t ngUdi hp
hdng ldm theo hodc lam cdc dieh vu
Tfl trflde vd sau ndm 2000, tinh hinh cac
ldng nghe d dong bdng song Hdng ed nhflng
bid'n dd'i r i t mdi la v l hinh thflc vd quy md
Cd t h i xem day Id mdt bflde phdt triln dot
pha trdn eon dfldng cong nghidp hda vd
hidn dai hda trong ndng thon Dd Id sfl hinh
thdnh cdc ciim edng nghiep ldng n g h i bdn
eanh cdc khu edng nghidp Dieu dang quan
tdm d day khdng phai la sd'lupng ldng n g h i
md Id hinh thdi mdi ciia ldng nghi, ttic Id
Sli xudt hien cdc cum cong nghiep ldng
nghe (CCNLN) Thuc t l eho thd'y da cd
hang tram CCNLN hinh thdnh Dd Id
nhiing dia diem tap trung v l mat khdng
gian dia ly t\f nhidn cua 4 - 5 thdn hodc
xdm dan cU cung san xud't mot s l mat hang
cho thi trudng trong nflde vd nUdc ngodi,
trong dd cd n h i l u cdng ty vd doanh nghidp
tfl nhdn hoat ddng vdi hinh thflc ddt hdng
cho cae hp gia dinh Ddn cfl cac thdn xa dd
v l n ed mdt bp phdn lam ndng nghidp,
khoang tfl 30% de'n 70% tfly tflng ndi, bd
phdn ehuyen lam n g h i TTCN ehilm tfl
30% de'n 60% cdc hd gia dinh Cac ngdnh
n g h i d day d i u dUdc hien dai hda cdng cu
vd trang thid't bi mpi mdt CCNLN xa Chdu
Khd huydn Tfl Sdn, tinh Bde Ninh dfldc cho
Id CCNLN d i u tien dflpc xay dflng d Tfl
Sdn - Bde Ninh vd Id CCNLN d i u tien cila vung dong bdng sdng H i n g va ea nflde Cho dd'n nay, rd't nhieu ldng n g h i trong viing da dupc Nhd nUdc cd'p phdp xay dflng CCNLN Nhilu CCNLN da vd dang hoat ddng tot gdp phan md rdng quy rad san xud't vd giam
6 nhidm moi trUdng CCNLN Id mpt hinh thflc phdt t r i l n mdi, d mdt t i m cao mdi, md
ra mdt hfldng di mdi eho ldng n g h i truyen
thong d nflde ta vd Id bd mat hidn dpi cua
cac ldng n g h i viing dong b i n g sdng Hong DUa tren tieu chf chu ylu Id hidn dai hda, trong so" 90 CCNLN d Hd Ndi vd Blc Ninh,
cd nhd nghien cflu da chia lam 3 lopi: Hidn dai hda cao (gom cac CCNLN da cdng ngh$ hda, chuydn mdn hda cao), hipn dai hda vfla (gim cdc CCNLN dang cdng nghidp hda vdn ke't hdp ldm ndng nghidp) vd hidn dai hoa thd'p (gom cac CCNLN bat d i u edng nghipp hda vdn ldm ndng nghidp p h l n ldn) (21) Tfl nam 1998 dd'n thang 10-2004, tinh Blc Ninh da xdy dUng dflpc 21 khu, cum cdng nghidp ldng nghe, trong dd edc doanh nghidp d 4 CCNLN Chau Khe, Phong Khe Phli Quang, Phu Lam da di vdo boat dpng san xud't kinh doanh cd hidu qua Ldng
n g h i vd CCNLN Chau Khd (Tfl Sdn) cd 750 doanh nghidp, hd san xud't kinh doanh hdn
30 mat hdng s i t , thdp vdi san lupng 75 ngdn td'n/ndm tao ra gia tri san xud't hdn
400 ty dong, giai quyd't vide Idra cho 4.000 lao ddng tai cho vd hdn 2.000 lao dpng cac dia phUdng khac Ldng n g h i vd CNNLN Phong Khd (Yen Phong) tdp trung 152 day chuyin san xud't eac loai gid'y Mot so doanh nghidp d ddy da raanh dan d i u tU cdng nghp mdi de san xud't cdc san phim mdi de dap iing nhu c l u thi trudng nhU gid'y Kraps, duple, gia'y in, gid'y vd sinh, gid'y viet vdi san lUdng vdi trdm ngdn td'n mpt nam, giai quyet vide ldm cho hdn 2.000 lao ddng dia phUdng vd khoang 1.000 lao ddng tfl cac dia phudng khac (22) Cdc tinh
Trang 10khac n h u Hiing Yen dd cho xdy dUng vd 17
khu, eum cdng nghidp, md rdng 5 cum cdng
nghidp vdi t i n g dien tieh hdn 660 hdcta
trong ke hoaeh (2011-2015) Hidn n h i l u
khu, CCNLN da hoan thdnh va dUa vdo sii
dyng De giup eac ldng n g h i ed dilu kidn
phdt t r i l n san xud't, tinh Vinh Phuc da d i u
tu hdn 219 ty dong xay dflng 8 CCNLN vdi
didn tfch hdn 81 hecta, thu hut dUdc tren
100 cd sd san xud't vd hdng tram hd gia
dinh dd'n d i u tU
Khd khdn vd b a n che ldn nhd't trong qua
trinh phdt t r i l n cua edc ldng n g h i vflng
ding bang sdng H i n g v l n Id vd'n di thi
trudng tieu thu san p h i m Thi trfldng ludn
khdng d'n dinh Thi trUdng xud't k h i u bi
thu hpp, khdt khe v l chdt Iflpng, mdu ma
Thi trudng trong nUdc sflc mua cd han,
thilu thdng tin Do da so ca nhan va
doanh nghidp san xud't kinh doanh trong
cac ldng n g h i cd quy md nhd vd rd't nhd
ndn kha ndng dinh vi trdn thi trfldng rd't
ylu Cae ldng n g h i thfldng phai mua ban
qua trung gian, thu nhdp ciia ngudi lao
ddng do dd bi giam sut Sau vd'n d l thi
trfldng Id ede vd'n d l khde nhu thilu von,
thu t\ie vay vo'n rfldra rd Trang thid't bi
cdng nghd ndi chung lac hdu, ehu yd'u thu
cdng, ndng sud't thd'p, gid thdnh cao, han
chd' kha ndng canh tranh So Ifldng nghe
nhdn d cdc ldng n g h i ngdy cdng ft di Sd' lao
ddng dfldc ddo tao chid'ra ty le cdn thd'p,
trtnh dp thdm my chfla eao, trong khi
nhilu lao ddng cd tay n g h i cao lai cd xu
hfldng chuyen dieh sang linh vUc lao ddng
khdc hodc thodt ly khdi dia phUdng Lao
dpng tre cd xu hUdng khdng mud'n ldm d
nhflng ngdnh n g h i truyin thong Nguon
nguyen lieu cho san xud't cung thudng
khdng on dinh Hien nay, nhilu ldng
n g h i cd nguy cd bi mai mdt Vf du, ndm
2014, Uy ban Nhdn dan Thdnh pho Hd Npi
da cdng h6 danh muc gim 21 ldng n g h i vd
n g h i truyen thong Hd Ndi bi mai mdt Mdt thuc trang dang buon la tinh hinh d nhiem mdi trfldng ldng nghe v l nflde, khdng khf, tid'ng on dang hd't sflc bfle xuc Mdi ehi cd mot sd' It ldng n g h i cd kha ndng xfl ly d nhiem mdi trUdng Tai cac ldng nghe thfldng xay ra hien tfldng sao chdp, an
c l p m l u md eua nhau ddn den tranh chd'p ban quyin, kidn tung gifla cac ca nhan vd
td chflc Hidn tfldng ldm hang gia, hdng kdm chd't Ifldng vdn didn ra thfldng xuydn Nhd't Id vide lam gia nhflng mat hdng chd' bien tfl Ifldng thflc, thflc pham cdn anh hudng din an todn sflc khde ngfldi tidu dflng Tinh trang trdn hien vdn dang dien
ra phfle tap md can nguyen Id xud't phat tfl ldi aan xud't nho, tidu ndng, kidu ldm dn md ngUdi ta gpi Id "chdp gidt", chay theo ldi nhudn trUdc m i t , khdng ben vflng
Cd the ndi eho dd'n nay, hinh thdi vd didn mao cac ldng n g h i ndi ehung va d vung dong bang sdng H i n g ndi ridng da cd
sU tdng tid'n d mdt trtnh dp ngdy mdt hien dai ve nhilu mdt so vdi cdc ldng n g h i trUdc kia nhUng v l n bao luu d l y du vai trd kinh
t l , xa hdi, van hda vd ca nhflng sfl tri trd, lac hdu cua n i n vdn minh nong nghidp cua nd Ngdy nay ndi dd'n ldng khdng nhd't thie't phai hinh dung ra nhflng luy tre, bd ao ma Id mdt khu vUc quy hoach dd thi hda, cdng nghiep hda, hidn dai hda nhUng vdn Id ndi "chdn rau cdt ron" eua ddng hp than tdc, la ndi an nghi eua td tidn dng bd,
la ndi le hpi vd thd cung thdnh hodng vdi dinh, chua, mieu mao, tfl dfldng Phai ndi rdng trong dilu kidn hidn nay bd't ky lang n g h i ndo cung cd the hien dai hda Vdi sU quan tam d l y du ciia Nhd nUdc v l chinh sach, quy chd' cung nhU sU ho trp v l von, ha t i n g , xue t i l n thUdng mai, ddo tao nhdn Iflc, xfl ly d nhiem mdi trfldng chdc
c h i n edc lang n g h i se phat trien manh
me Dong thdi, vdi sfl nd Iflc cua chinh cde