Vật lí 6 Phần 2 - Vũ Quang (tổng chủ biên)

CHUONG II NHIET HOC # Các chất dân nở vì nhiệt như thể nào 2 ø Sự nóng chảy, sự đông đặc, sự bay hơi, sự ngưng tụ là gì 2 I# Làm thế nào để tìm hiểu tác động của một yếu tố lên một hiệ

Trang 1

CHUONG II

NHIET HOC

# Các chất dân nở vì nhiệt như thể nào 2

ø Sự nóng chảy, sự đông đặc, sự bay hơi, sự ngưng tụ là gì 2

I# Làm thế nào để tìm hiểu tác động của một yếu tố lên một

hiện tượng khi có nhiều yếu tố cùng tác động một lúc ?

S Làm thế nào để kiểm tra một dự đoán ?

Trang 2

Thap Ep-phen (Eiffel) d Pan, Thú dé nước

Phap là thap bang thep nội tiếng thể giới Cac

phép do chiều cao lhạp vào ngày 01/01/1890 và

ngày 01/7/1890 cho thấy trong vòng 6 thang

tháp cao thêm han 10cm Tai sao lar co su ki la

đỏ ? Chẳng lẽ một cài thap bằng thép lại có

thẻ 'lữn lên" được hay sao ?

Hài này sẽ giúp em tra lới cau hỏi trên,

1 Làm thí nghiệm

Dùng dụng cụ vẻ ở hình TÑ 1

iu Khí hờ nóng quá cầu bảng kim loại, thư tha

Xem qui cầu có lọt qua xông kìm loại không Nhận xet,

Dung đến con hớ nóng quá cầu kim loại trong 3

phút, rồi thự thái xem quá vấu có côn Tot quá xông

Sim loat nữa không, Nhân xết

Những qua cầu đã được hờ nong vào nước lạnh, rồi

tfar tá che nệ lọt qua vong kăm loại, Nhân xét,

® 2 Trả lời câu hỏi

fai sao sau Kn bi hee none qua edu lại không

eb qua cong King boa

Hav sao sau Khi due phone cae nuree lank qua

cầu lại lạt qua vàng kim loài ”

Than Ep-phen

Trang 3

® 3 Rút ra kết luận = — nòng len | | Chon từ thích hợp trong khung đẻ điển vao cho | = dank afi

a) Thẻ tích qua cấu (l] Khi qua cầu nòng lên |

b) The tich qua edu giam khí quá cau (2) ee:

Chay Sư nữ vị nhiệt theo chiều dat (sur ner dan) của

Ị Nhỏm 912cm

vật rắn vỏ nhiều mg dụng trong đời sống và kỉ thuật,

Ở đầu cán (chuối) dạo, liểm bằng gỏ, thường có

một đại bằng sắt, gọi lá cải khâu (H.IR.2) dụng để giữ

chất lưỡi đạo hay lưỡi hểm, Lại sao khí lấp khảu nạ

ửi

the ren phat nung nóng khảu rồi mới tra vào cản 2

Hãy nghĩ cách lắm chủ qua cầu trong thí nghiệm

ư hình 18.1 dù đang nông vẫn có thể lạt qua võng Hình PA 3

kim loạt Hàn

làm thí nghiệm kiểm chứng

Hãy tự tra lời câu hoi đã nêu ơ đầu bai học Biết

rằng ở Pháp th Mặt đang là mùa Dong, con thang

Bay dang la mua m

@ Chất rắn nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi

@ Các chất rắn khác nhau nở vì nhiệt khác nhau

Cö thể em chưa biet

+ Bêlông dược: làn: từ ximang trộn với nước và cải sỏi, nổ vì nhiệt như thép Nho do mã các trụ bêtông cốt thép không bị nứt khị nhiệt độ ngoài trồi thay đối

Trang 4

BÀI I9 SỰ NÓ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT LỎNG

bảng núi cao su có một ống thủy tỉnh cảm xuyên qui,

Khi đỏ nước mẫu sẽ đăng lên trong ống (H1.19.1)

y nước màu vào một bình cầu Nút chất binh

Đặt hình cầu vào chậu nước nóng vả quan sát hiện

tượng xay ra với mực nước trong ống thuỷ tỉnh (H 19.2)

® 2 Trả lời cảu hoi

Có hiện tượng gỉ Xây ra với mực nước trong ông

thuy tỉnh khi ta đặt bình váo chậu nước nóng ?

Citar thich

Néu sau do ta dit binh cau vao nude lanh thi sé co

hiện tượng gỉ xay ra voi myc nude trong ông thuy tinh 2

Hay du doan và làm thí nghiệm kiểm chứng

Ha

ví nhiệt của các chất long khác nhau và rút ra nhận xét

; quan sắt hình 19.3 mô tá thị nghiệm về sự nở

Trang 5

® 3, Rot ra két luan

Chọn từ thích hợp trong khung để điển vào chỗ I

trong cua Cac Cau sau

a) The uch nue trong binh (1) khi nông lên,

Nếu trong thí nghiệm mỏ tả ở hinh 19.1, ta cm hai

ống có tiết diện khác nhau vào hai bình có dụng tích

bằng nhau vá đựng cúng một lượng chất lòng, thì khi

tăng nhiệt độ cua hai binh lên như nhau mưc chất long

trong hai ống có đăng cao như nhau không 2 Tại sáo ?

lại chữ không nộ ra Chỉ khi nhiệt độ tảng

từ 40C trỏ lên nước mới nở ra Vì vậy đ

4° nược co trang lưỡng nêng tin nhất

* Trong các hỗ nược lạnh về tua đồng

tn nước ở 4°G nầng nhật nên chím xuông

tay Hỗ Nha do, ve mua đề ở xư lạnh

foc d day AG trong khì tiên

mat no nước da dong tnann top bảng day

Trang 6

BAI 20 SU NO Vi NHIET CUA CHẤT KHÍ

An : Khi quả bóng bản bị móp, làm thế nào cho nó phổng lên 2

Binh : Quả dễ, chỉ việc nhủng bóng väo nước nóng, nó sẽ phổng trở lại An: Minh đã nhúng bóng vào nước nóng rồi, nhưng không thay na

phồng trở lại

Bình : Lạ nhỉ!

Bài này sẽ giúp em hiểu tại sao có quả bỏng bàn bị móp được

nhủng vào nước nóng thì phồng lên, nhưng cũng có quả bóng bản

bị móp được nhúng vào nước nóng lại không phống lên được

% 1 Thi nghiệm

~ Cắm một ủng thuy tỉnh nhỏ xuyên qua nút

cao su của một bình cầu

Nhũng một đầu ông vào cốc nước màu,

[Dũng ngôn tay bị chặt đấu cên lại rồi rat

ống ra khỏi cốc sao chủ côn một giọt nước

mau trong dng (1.20.1)

— Lap chat nut cao su co gan ống thuy tỉnh

với giọt nước màu vào bình cẩu, để nhốt

một lượng khí trong bình Xát hai bản tay

ao nhau cho nóng lên rối án chặt vào bình

cầu (H.20.3) Quan sát hiện tượng Nay ra

với giọt nước mảu

: 2 Tra loi cau hor

Có hiện tượng gì Xây ra vor prot nude

mau trong ông thuy tỉnh khí bản tay án vào

bình cầu ? Hiện tượng nảy chứng tỏ thể tích

không khí trong bình thay đôi thể nào 2

Khi ta thôi không áp tay vào bình cau

co hi

tượng gi xảy ra với giọt nước màu

trong ống thuỷ tnh 3 Tiện tượng này chứng,

tủ điều gỉ ?

Trang 7

Tai sao thé tich khong kht trong bình cầu lại tăng lên khi ta áp hai ban tay

Hay doe bang 20.1 phì độ tầng thẻ tích của 1000em) (1 lít một số chát, hi

nhiệt độ của nộ tầng thêm SD“C và rút ra nhân xét,

Bảng 20.1

Không khi : 183cm” Rudu : 58cm?

Hơi nước : 183m3 Dầu hoả - 55cm?

¡_ KHÍ Oxi 183cm3 Thuỷ ngản - 9cm*

Ghe chi ý Sau này, khi học về áp suất chất khi,

các em sẽ biết rằng các sổ hiệu về sự nở cua chất

khi cho ở bang này chỉ đúng khi án suất chất khí

không đổi

Chọn từ thích hợp trong khung đẻ điển vào

chỗ trống của các câu sau

a) The tích khí trong bình (1) khi khi nóng lên,

b) Thể tich khi trong bình giảm khi khi (31

ep Chat rin no ra vi nhigt (3) vee CHAL

Khi nở ra vĩ nhiệt (4)

4 Vận dụng

Phải có điểu kiện gì thì qua bóng bản bị

mớp, được nhúng vào nước nông mới có thể

phòng lên ?

GQ Tai sao không khí nông lại nhẹ hơn khong

khi lạnh ? (Hay xem lại bài trọng lượng miệng để

tra lời câu hoi này)

Trang 8

Dụng cụ đo độ nóng, lạnh đầu tiên cua loài

người do nhá bác học Galile (1Sá3 - 1642) sang che,

Nó gốm một bình cẩu cả gắn một ống thuy tình Hơ E

nóng bính rồi nhúng đầu ống thuy tinh vào một bình A

đưng nước Khi bình khi nguội đi nước dâng lên

trong ống thủy tỉnh (H.20 3)

By giờ dựa theo mức nước trong ống thuy tình,

người ta có thẻ biết thời tiết nông hay lạnh, Hãy giải

thích tại sao 7

B Hink 213

@ Chất khí nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi

@ Các chất khí khác nhau nở vì nhiệt giống nhau

@_ Chất khí nở vì nhiệt nhiều hơn chất lỏng, chất lỏng nở vì nhiệt

nhiều hơn chất rắn

Có thể em chưa biết

+ Ngay 21 thàng †1 nàm 1783 hai anh em KỈ Sư

người Pháp Môngugônphie (Montgolfer) nhủ

đúng khủng Rhi nong da lam cho qua khi cầu

đau tiên của ioai ngượt bay lên không trung

(H20 4)

Trang 9

BAI 21 MOT SO UNG DUNG

CUA SU NO Vi NHIET

Sự nỏ vì nhiệt của các chất co rất nhiều

ứng dụng trong đời sống và kỉ thuật Bài

này giới thiệu một số ứng dụng thường

gặp của sự nỏ vì nhiệt của chất rắn

| LUC XUẤT HIỆN TRONG SỰ

CO DAN Vi NHIET

Chét ngang

@ 1 Thí nghiệm

Oc van

B6 tri thi nghi¢m như hình 31.1a ae

Lấp chốt ngang, rồi vận ốc đẻ siết chặt

thanh thép lại

Quan sát hiện tượng xảy ra khi đùng

bỏng tấm cần đốt thật nóng thanh thép Hình 2!.Ta

® 2 Tra lời câu hỏi

Có hiện tượng gì xảy ra đổi với thanh

Hiện tượng xảy ra với chốt ngang Ốc vận &

Bổ trí thí nghiệm như hình 21.lb, rồi

đốt nóng thanh thép Sau đó vận ốc đệ siết

chặt thanh thép lại Nếu dùng một khăn tầm

nước lạnh phu lên thanh thép thì chốt ngang

cũng bị gãy Từ đó rút ra kết luận gì 2 in

Trang 10

® 3 Rút ra kết luận ~ - — lực

Chon từ thích hợp trong khung để điển vào ~ vi nhiệt

a) Khithanh thep tly vị nhiệt nộ gáy ra Í

Hinh 21.2 là aith chup cho tigp ney hai đầu

thauh ray dune tau hoa bin co nban see gi?

Fat sao ouin ta phar tam oii the

Hinh 31,3 vẻ gối đỡ ð hai đầu cầu cua

mặt số cau thep Har wei dd dé ca cau tao

vidng nhau khong? Tat sae mot gor đờ phái

dat tren cde con lan 1

II BANG KEP

#8 1 Quan sat thi nghiém

Hai thanh kim low có bản chất khác nhau, thí

du dong va thep được tan chất xảo ohau doe theo

vhiêu đấi vua thành, tạo thành một bàng kép

Hãy quan sát hình dang bang kep néu bi he

Nong trong ha trường hợn san :

- Mat dong o ploa dười (TI.31.3ã1,

Khi bị hư nóng, băng kép luôn luôn công về 5

Trang 11

Bang kep dang thang Néu lam cho

lạnh đi thi nỏ cỏ bị công không ? Nếu có thì

vùng về phía thanh thép hay thành đồng ?

Tai saa?

¥ 3 Van dung

Băng kép được sư dụng nhiều © ede thiết

bị tự động đồng — ngất mạch điện khi nhiềt

độ thay đôi

Tai sao ban là điện vẽ ơ hình 3.5 lại

tự động tắt khi đã đủ nóng ”

Thanh đồng của bảng kép ở thiết bị đong

ngất của bản là nảy năm ơ phía trên hay duo”

Honk 243

@ Băng kép khi bị đốt nóng hoặc làm lạnh đều cong lại

Người ta ứng dụng tính chất này của băng kép vào việc đóng —

« Mậc dù ở chỗ tiếp nối hat đầu thanh

tay đường tau hod đả để khoảng cach

cho thanh ray nở ra khi nhiệt độ tầng,

nhưng khì nhiệt độ tàng quá nhiều, thí

cac thanh ray vẫn bị uốn cong

(H21 6) Như vây đủ biết lực do sự dan

nd vi nhiét gay ra ldn tdi ching nao !

67

Trang 12

Con: Me di, cho con di da bang nhe !

Mẹ : Không được dâu ! Con đang sối nóng đây này !

Con : Con không sốt đâu ! Me cho con đi nhè !

Vậy nhai dụng dụng cụ nào đẻ có the biết chỉnh xác

người còn có sốt hay không 2

1 Nhiệt kế

#8 Hãy nhớ lại bài học về nhiệt kế đã học o lop 4 để trả

lời cac cảu hoi sau đây :

Co 3 hình đựng nước ä, h, c ¡ cho thêm nước da

vào bình ø để có nước lạnh và cho thêm nước nóng vảo

bình c đe có nước am,

a) Nhdng ngón trỏ của bản táy phải vào bình ä, nhúng

ngón tra cua bản tay trải vào bình c (H.223.1) Các ngón

tay có cảm giác thể nảo ?

bì Sau một phut rot ca hay ngon tay ra, rối củng nhúng

ngày vào bình 6 (H.22.2) Cae ngon tay có cam giác thể

nảo ? Từ thí nghiệm này có thể rút ra kết luận gí ?

Cho biết, thí nghiệm vẻ ở hình

Trang 13

Hãy quan sắt rồi số sánh các nhiệt kẻ

về ư hình 325 về GHI BỮNN, vồng dụng

và điển vào bang 22 1,

EE] Cau táo của nhiệt kể vy lệ có dậc điểm

gv) Cau tao nh vay co tac dun ga

Wo ap Nam 1742 Xen-xi-ut (Celsius,

(FOL = 1744), người Thuy Điền, đã để

nghị chia khoang cách giữa nhiệt độ cua

nước đá đang tan và nhiệt độ cua hơi nước

đang sối thành 100 phần bằng nhaàu mỗi

nhắn ửng với | độ kỉ hiệu là 1°C Thang

nhiệt đồ này gọi là thang nhiệt độ Xen-xieut,

húy nhiệt giải Xen-xi-ut Chữ C trong kì

liệu “C là chữ cải đầu của tên nhà vất li

[rong nhiệt giải nảy, những nhiệt độ thấp

hơn OPC được gọi lá nhiệt độ âm Vị dụ

-30°C' được nội là âm 209C

Trang 14

b) Trước đỏ, vào năm 1714 nhà vặt Tỉ người Đức là Fa-ren-hal (Fahrenheit

1686 — 1736) da dé nghi mot nhigt giai many tên ông Trong nhiệt giải này, nhiệt

độ cua nude da dang tan là 329Ƒ, củn nhiệt độ cua hơi nước đang sôi là 212°E,

Như vậy, khoang 10Œ°C ứng với khoang 312°E — 339Ƒ = [ROTEF., nghĩa là khoang 19C - khoảng 1.N9E

Nhiệt gái Fa-ren-hal được sự dụng ơ phản lớn các nước nói tiếng Anh

far de Vinh xem 20°C ứng với hao nhiều #F 2

309C” 09C + 209C Vậy

309C = 339Ƒ ~ (20 x 1.S9E) = 68PF

* 3 Vận dụng

Hãy tỉnh xem 30%C, 372C ứng với báo nhiều "E 2

của các chất

hơi nước đang sôi là 100°C Trong nhiệt giai Fa- ren-hai, nhiệt độ của nước đá đang tan là 32°F, của hơi nước đang sôi là 212°F

—— ` ———m— cả S——

Co thể em chưa biết

“ Ngoài 2 nhiệt giai trên trong khoa học côn dùng nhiệt giai Ken-vin Don

vị nhiệt độ trong nhiệt giải này gọi là đỗ Kenvin, được kỉ hiệu bàng chữ K Một đó trong nhiệt giai Ken-vin (1K) bằng một đô trong nhiệt giải Men-xi-ut (19°C) và 00C ứng với 273K Nhiệt đó trong nhiệt giai

Ken-vin được gọi là "nhiệt dộ tuyệt đôi”, và kí hiệu bảng T

Trang 15

« Nhiệt kể kìm loại được cấu tạo dựa

trên sự dan nd vi nhiệt của một bang

Em nhiệt đỗ thay do, thi vong tron

cudn la hoac dan ra tam quay

* Co mdél so chat co dac diém déi mau

ineo nmet do Nouc ta sử dụng tình

chất nay để chế tạu ra nhiệt kẽ gọi la

tuệt kế dột mau Nhiệt kể này thường

qy lễ thay cho nhiệt kẻ

ade dung tro

thuỷ ngân Chỉ cần dan một bàng giầy

nia co phu mét lap chat dd) mau theo

nhiệt dỗ (H22 7¡ lên tran người bênh là

ca thể biết rước t đô cũ thê của hạ

mệt ke hiện số, lạ loại nhiệt kể mà số

tu niet dé can do hiện ngay trên man

hình Hình 228 là anh chụn nhiệt kế

hiện số dưặc gàn vào đăng hỗ điện tử

fe ban

Trang 16

BAI 23 THUC HANH DO NHIET DO

| DUNG NHIET KE Y TE DO NHIET

DO CƠ THE

1 Dụng cụ

Nhiệt kể v tế (loại nhiệt kể thuỷ ngắn],

Quan sat nhiệt kể y tế và điện vao chỗ trông

trong các cầu sau đã

EE' Phạm vị đo cua nhiệt kể : Từ đến

GY Dó chia nhỏ nhất của nhiệt kể ;

EEl Nhiệt đó được elù mẫu đồ :

2 Tiên trnh do

~ Kiểm tra xem thuy ngắn đã tụt hết xuống bầu chưa, nếu còn trên ống thị cẩm vào

phần thân nhiệt kể, vấy mạnh cho thuy ngân tụt hết xuống bấu

Chữ ý : Khi vậy, tay cẩm chật nhiệt kể để khỏi bị văng ra và phải chủ ý không

để nhiệt kể va dap vào các vật khác

~ Dùng bỏng y tế lau sạch thân và bấu nhiệt kể

~ Dùng tay phải cẩm thân nhiệt kể, đặt bau nhiệt kế vào nách trái, kẹp cảnh tay lại

để giữ nhiệt kể,

~ Chờ chừng 3 phủt rỗi lấy nhiệt kể ra đẻ đọc nhiệt đỏ

Chủ ý : Không cẩm vào bẩu nhiệt kể khi đọc nhiệt độ

= Đo nhiệt độ cua mình và cua một bạn khác, Ghi các kết quá đo được vào bạn báo vào thí nghiệm

Trang 17

II THEO DOI SU THAY DỐI NHIỆT ĐỘ

THEO THỜI GIAN TRONG QUÁ TRÌNH

DUN NUGC

@ 1 Dung cu

Nhiệt kế đấu cốc đựng nước (loại cốc bằng

thuy tình chịu nhiệt), đèn cồn, gia dé,

Quan sát nhiệt kể dấu vá điển số liệu vào chỗ

trồng trong các cầu sau *

Nhiệt độ thấp nhất ghì trên nhiệt kế :

Nhiệt độ cao nhất ghi trên nhiệt kể :

Phạm vì đo của nhiệt kể : Từ đến

Độ chia nhỏ nhất của nhiệt kế :

#8 2 Tiên trình do

a) Lắp dụng cụ theo hinh 23.1

bị Ghi nhiệt độ của nước trước khi đun

€) Đốt đèn côn để đun nước

Cử sau | phút lại phí nhiệt độ của nước vào bang,

theo dối nhiệt đó, tới phút thứ 10 thị tất đến cồn

đ) Về đó th Vẻ trên giấy kẻ 6 đường biểu diễn

sự thay đổi nhiệt độ của nước khi đun như sau :

~ Vẻ hai trục vuông góc Trục nằm ngang ghi giá

trị thời gian theo phút Mỗi cạnh của õ vuông

năm trên trục ngang biểu thị ! phút Trục thắng

đứng ghi giả trị của nhiệt độ theo °C Mỗi cạnh

của ö vuông nằm trên trục này, biểu thị 2C,

Vạch pốc của trục nhiệt độ ghi nhiệt độ ban đầu

à nhiệt độ đo trước khi đun)

của HƯỚC (tỨC

— Nối các điểm xác định nhiệt độ ứng với thời

gian đun, ta được đường biểu diễn sự thay đổi

nhiệt độ theo thời gian của nước đang được

đun nóng

Hình 33 1 Nhiệt độ (°C)

{| 12345678 9 10Thời

Nhi do ‘oh

Hinh 23.2

73

Trang 18

74

II MAU BAO CAO

1L Họ vả tên học sinh : c+cc-+cccscSkeieesrxes LODE occ creer suy -

2 Ghỉ lại :

a) 5 đặc điểm của nhiệt kể y tế

b) 4 đặc điểm của nhiệt kể đầu

3 Vác kết quả đo :

a) Đo nhiệt độ cơ thể người b) Bảng theo đối nhiệt độ của nước

Người - Nhiệt độ Thời gian Nhiệt độ

Trang 19

BAI 24 SU NONG CHAY

VA SU DONG DAC

Làng Ngủ Xã Ó Hà Nội nồi tiếng vẻ

due dang Nam 1677 ¢

ec nghé nhan cua làng này đã duc thành công pho

tương Huyền Thiên Trấn Vũ bằng dồng

öen, la một trong những pho tượng

đóng lớn nhất nước !A lưỡng cao

348m có khỏi lực 4000kq hiện

dang dude dat tar den Quan Thanh,

Hà Nội

Việc đụ dòng Tiếp quan đến hiền Hượng

sab lod gag ent se hee tome aap nay

Pavey chong Hiven Thien Lia \ tt

I SỰ NÓNG CHẢY

8 1 Phân tích kêt quả thí nghiệm

rong vác nhàng 1ì nhiệm, người tị

Đúng đến côn đụ Hước và theo đối rihiệt

đã cm hãng nhiên, Klu nhšệt đồ bảng phiền

lên tr OOM thí cứ san T phút lại ehí nhiệt

đủ và nhận xet về thể trăn hày lòng) của

le phiên vi bàng theu đốt, Gln cho ti

ki nhiệt độ cúi bằng nhiên đạt đến Ñ

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	2,93 MB