Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học tân quang số 1 huyện lục ngạn, tỉnh bắc giang

Vì vậy, việc phát hiện khó khăn tâm lý cụ thể là khó khăn tâm lý của giáo việc trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực trong hoạt động đánh giá của giáo viên l

số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình tìm hiểu thực trạng khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực

Xin gửi lời cảm ơn tới tập thể lớp K53 Đại học giáo dục Tiểu học C, cũng như gia đình, bạn bè những người luôn quan tâm, động viên và nhiệt tình giúp

đỡ em để hoàn thành khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Sơn La, tháng 5 năm 2016

Sinh viên thực hiện

Dương Thị Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

2.1 Đối tượng nghiên cứu 3

2.2 Khách thể nghiên cứu 3

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 4

7.2 Phương pháp quan sát 4

7.3 Phương pháp điều tra 4

7.4 Phương pháp phỏng vấn 5

7.5 Phương pháp thống kê toán học 5

8 Đóng góp của đề tài 6

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề 7

1.1.1 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý 7

1.1.2 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học 8

1.2 Một số khái niệm công cụ 11

1.2.1 Khó khăn 11

1.2.2 Khó khăn tâm lí 11

1.2.3 Đánh giá 12

1.2.4 Năng lực 12

1.2.5 Đánh giá học sinh tiểu học 13

1.2.6 Đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 15 1.2.7 Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 17 1.2.7.1 Khái niệm khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 17 1.2.7.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 18 1.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 20 1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 22

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN QUANG SỐ 1, HUYỆN LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG 24

2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu 24 2.2 Thực trạng khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 24 2.2.1 Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 24 2.2.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 26 2.2.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 28 2.2.3.1 Nguyên nhân chủ quan 29 2.2.3.2 Nguyên nhân khách quan 31 2.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 33

2.2.4.1 Giới tính và khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh

tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 34

2.2.4.2 Số năm công tác và khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 35

2.2.4.3 Trình độ chuyên môn và khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 38

2.2.5 Một số biện pháp khắc phục khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang 41

2.2.5.1 Nâng cao nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục về đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 41

2.2.5.2 Tăng cường công tác chỉ đạo và tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 42

2.2.5.3 Tạo điều kiện cho GV áp dụng đa dạng các hình thức đánh giá 43

2.2.5.4 Kết hợp đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với việc đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực 45

5.2.5.5 Khuyến khích, động viên những giáo viên luôn có sự sáng tạo trong đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực 47

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 48

1 Kết luận 48

2 Kiến nghị 48

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 2

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1 Vài nét về khách thể nghiên cứu 24 Bảng 2: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 25 Bảng 3: Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 27 Bảng 5: Những nguyên nhân khách quan dẫn đến khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực 31 Bảng 7: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực xét theo giới tính 34 Bảng 8: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực theo số năm công tác 36 Bảng 9: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực theo trình độ chuyên môn 39

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong cuộc sống, con người muốn tồn tại và phát triển phải tham gia vào các hoạt động, bằng hoạt động và thông qua hoạt động nhân cách con người được hình thành và phát triển Tùy vào mục đích, nhiệm vụ, vị trí và hoàn cảnh khác nhau mà mỗi cá nhân, trong hoạt động của mình sẽ gặp phải những khó khăn nhất định Do đó, việc tìm hiểu những khó khăn và có biện pháp giảm bớt

nó là hết sức cần thiết

Giáo dục – đào tạo có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực cho đất nước Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân đặt cơ sở quan trọng cho việc tiếp tục học

ở bậc học cao hơn “ Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ

sở ban đầu cho việc phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên bậc trung học cơ sở”

Đối với con người, học tập là một trong những hình thức hoạt động chính, không thể thiếu, nhằm tiếp thu, lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử của

xã hội loài người đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.Trong giáo dục, đào tạo, bên cạnh quá trình học tập, huấn luyện, giảng dạy, khâu kiểm tra, đánh giá học sinh

là những khâu rất quan trọng trong quá trình dạy học

Đối với giáo viên ở các trường tiểu học, đánh giá là một dạng hoạt động mà thông qua đó người giáo viên “ nắm được mức độ giáo dục của từng học sinh về các mặt khác nhau (tri thức, thái độ, kỹ năng, hành vi…) liên quan tới các môn học và các hoạt động giáo dục Đánh giá học sinh tiểu học cũng giúp giáo viên điều chỉnh việc dạy học, việc tổ chức hoạt động giáo dục và tự nhìn lại, tự đánh giá chuyên môn, năng lực sư phạm, từ đó không ngừng hoàn thiện nâng cao trình độ của mình Do đó hoạt động đánh giá của giáo viên cần sự quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cũng như giảm bớt khó khăn nảy sinh trong quá trình đánh giá của giáo viên

Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là đánh giá theo chuẩn về sản phẩm đầu ra… nhưng sản phẩm đó không chỉ là kiến thức, kỹ năng, thái độ mà chủ yếu

là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học tập đạt tới một chuẩn nào đó Khác với đánh giá theo hướng truyền thống ở chỗ không đánh giá bằng cách chấm điểm từng môn học hàng ngày, không đánh giá trên hai tiêu chí học lực và hạnh kiểm Đánh giá thường xuyên dựa trên ba nội dung: đánh giá quá trình học tập; đánh giá sự hình thành và phát triển một số năng lực của học sinh; đánh giá sự hình thành và phát triển phẩm chất của học sinh Đánh giá định kỳ kết quả học tập về mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng theo chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học vào cuối học kỳ I và cuối năm học đối với một số môn học bằng bài kiểm tra định kỳ

Thực tế cho thấy, giáo viên nói chung và giáo viên tiểu học nói riêng phần lớn đang gặp nhiều khó khăn trong việc đánh giá học sinh, đặc biệt là việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực

Trường tiểu học Tân Quang số 1 được thành lập vào tháng 3 năm 1996 thuộc xã Tân Quang huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang Hầu hết các gia đình có điều kiện, thu nhập cao nên các em được quan tâm tạo điều kiện tốt về phương tiện học tập Tuy nhiên, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là cách đánh giá mới khác xa so với cách đánh giá truyền thống, chính vì thế mà các giáo viên gặp rất nhiều khó khăn trong đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực

Vì vậy, việc phát hiện khó khăn tâm lý cụ thể là khó khăn tâm lý của giáo việc trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực trong hoạt động đánh giá của giáo viên là việc cần thiết góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

Trong thời gian qua, các nhà tâm lý học thường tập trung nhiều vào các nghiên cứu về sự thích ứng với hoạt động học tập, những trở ngại tâm lý trong giao tiếp của sinh viên Vấn đề khó khăn tâm lý thì được nghiên cứu rất nhiều, tuy nhiên các nghiên cứu về khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực còn ít Hơn nữa việc nghiên cứu khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang thì chưa có ai đi sâu tìm hiểu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “ Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

2 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề có liên quan đến khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

- Tìm hiểu thực trạng khó khăn tâm lý, nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm

lí, các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số

1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất một số biện pháp để tháo gỡ khó khăn tâm lý cho giáo vien trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

5 Phạm vi nghiên cứu

- Do điều kiện thời gian và khuôn khổ đề tài có hạn mà vấn đề khó khăn tâm lí là một vấn đề lớn Nên xét về điều kiện của bản thân tôi chỉ tập trung nghiên cứu: khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học

theo hướng tiếp cận năng lực

- Nghiên cứu trên 30 giáo viên tiểu học, bao gồm 9 thầy giáo và 21 cô giáo Trong đó có 3 giáo viên quản lí, 18 giáo viên chủ nhiệm và 9 giáo viên đặc thù

- Nghiên cứu trên địa bàn là các giáo viên trường tiểu học Tân Quang số 1

ở tất cả các khối lớp

6 Giả thuyết khoa học

Nhìn chung, giáo viên tiểu học còn gặp nhiều khó khăn tâm lí trong việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực Mức độ khó khăn tâm lí không đồng đều nhau theo giới tính, số năm công tác và trình độ chuyên môn Nếu tìm

ra biện pháp khắc phục phù hợp thì sẽ tháo gỡ được khó khăn cho giáo viên và

sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận

năng lực

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Sưu tầm, phân tích các tài liệu liên quan đến khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực (như sách, báo, tạp chí, khóa luận, luận án) nhằm nắm bắt được nội dung cơ bản về mặt lí luận của vấn đề nghiên cứu làm cơ sở cho việc nghiên cứu thực trạng

7.2 Phương pháp quan sát

Mục đích: Phương pháp quan sát được sử dụng nhằm thu thập những biểu hiện về khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo

hướng tiếp cận năng lực ở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Cách tiến hành: Chúng tôi tiến hành quan sát những biểu hiện khó khăn

tâm lí trong mặt nhận thức và thái độ, hành vi của giáo viên trường tiểu học Tân

Quang số 1

7.3 Phương pháp điều tra

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm tìm hiểu thêm về khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực Phiếu điều tra được xây dựng theo quy trình hai bước:

- Bước 1: Xây dựng phiếu khảo sát sơ bộ: chúng tôi tiến hành khảo sát 30

giáo viên trường tiểu học Tân Quang số 1 ở huyện Lục ngạn, tỉnh Bắc Giang bằng phiếu khảo sát có nội dung gồm các câu hỏi:

+ Theo thầy cô, việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực có gặp khó khăn tâm lí không? Đó là những khó khăn nào?

+ Nguyên nhân nào dẫn đến những khó khăn đó?

+ Làm thế nào để khắc phục khó khăn tâm lí cho giáo viên?

- Bước 2: Thiết kế phiếu điều tra chính thức:

Dựa trên kết quả khảo sát, chúng tôi xây dựng phiếu điều tra chính thức Nội dung phiếu điều tra gồm 8 vấn đề:

+ Quá trình đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực có khó khăn không?

+ Đó là những khó khăn nào?

+Biểu hiện của những khó khăn đó?

+ Các khó khăn trên ảnh hưởng đến hiệu quả đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực như thế nào?

+ Yếu tố chủ quan gây nên khó khăn

+ Yếu tố khách quan gây nên khó khăn

+ Biện pháp khắc phục khó khăn

+ Những kiến nghị giúp giáo viên tiểu học khắc phục những khó khăn tâm

lý trong đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

7.5 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng công thức toán học như trung bình cộng, số phần trăm, hệ số tương quan… để xử lý kết quả nghiên cứu thu được nhằm rút ra các nhận xét khoa học của đề tài nghiên cứu

8 Đóng góp của đề tài

- Phát hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

- Bước đầu tìm ra biện pháp tháo gỡ khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN

TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH

TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1.1 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề

Cho đến nay, vấn đề KKTL (khó khăn tâm lí) đã được các nhà nghiên cứu xem xét dưới nhiều góc độ, nhiều loại khách thể với nhiều lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên nghiên cứu phát hiện ra KKTL trong việc đánh giá học học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực còn ít được được nghiên cứu đi sâu tìm hiểu vì đây là hình thức đánh giá mới Ở Việt Nam các tác giả chủ yếu tập trung vào nghiên cứu khó khăn tâm lý trong giao tiếp, trong hoạt động học tập

1.1.1 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý

Theo hướng này có các công trình tiêu biểu:

- Trong công trình nghiên cứu của G.M.Anctrecva, tác giả đã đề cập đến những khó khăn tâm lí trong qua trình giao tiếp Theo tác giả, trong quá trình giao tiếp, con người bắt gặp một số bức rào cản tâm lí Những trở ngại tâm lí đó

có thể nảy sinh do sự bất đồng ngôn ngữ, do sự khác biệt về xã hội, chính trị tôn giáo nghề nghiệp, do những đặc điểm tâm lí cá nhân của những người tham gia giao tiếp

Công trình nghiên cứu này của G.M.Anctrecva chủ yếu đi vào lí luận về khó khăn tâm lí trong lĩnh vực giao tiếp trên khách thể nghiên cứu là người lớn

- Tác giả V.A.Cancalic trong khi nghiên cứu giao tiếp sư phạm của GV (giáo viên) cũng đã nêu ra một số trở ngại trong giao tiếp của sinh viên sư phạm – những người thầy giáo tương lai đó là:

+ Không biết cách dàn xếp, tổ chức một cuộc tiếp xúc

+ Không hiểu lập trường của đối tượng giao tiếp

+ Thụ động trong giao tiếp

+ Có tâm trạng sợ hãi, lo lắng

+ Lúng túng khi điều khiển trạng thái tâm lí của bản thân trong giao tiếp + Không biết cách xây dựng mối quan hệ qua lại và đổi mới quan hệ đó tùy theo nhiệm vụ sư phạm

+ Bắt chước máy móc cách ứng xử của giáo viên khác

- Trong bài viết “ Những khó khăn tâm lí trong quá trình giải toán của học sinh tiểu học” của tác giả Nguyễn Minh Hải [6, tr25], tác giả đã đề cập đến

những nguyên nhân khác nhau đã hạn chế năng lực giải toán của học sinh tiểu học trong đó có những khó khăn về mặt tâm lí

- Trong khi nghiên cứu về một số trở ngại tâm lí trong giao tiếp của sinh viên với học sinh khi thực tập tốt nghiệp, tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình đã đưa

ra kết luận: trở ngại tâm lí trong giao tiếp là những đặc điểm tâm lí và kiểu hành

vi ứng xử không phù hợp với nội dung, đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp Những trở ngại tâm lí trong giao tiếp được biểu hiện ở 3 mặt: nhận thức, xúc cảm – tình cảm và hành vi của chủ thể giao tiếp Bản chất của các trở ngại tâm lí này là sự không phù hợp giữa những đặc điểm tâm lí cá nhân và kiểu hành vi ứng xử với nội dung, đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp Ở đây, tác giả còn nêu lên những nguyên nhân chủ quan và khách quan gây nên những trở ngại tâm lí và đề xuất một số biện pháp để giải quyết trở ngại này

Những công trình nghiên cứu trên đây chủ yếu nghiên cứu trên khách thể với đặc trưng tâm lí và hoạt động chủ đạo khác biệt cơ bản với giáo viên tiểu học

1.1.2 Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học

Vấn đề khó khăn tâm tâm lý, đặc biệt là khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực là một hiện tượng tâm lý phức tạp nhưng ít được các nhà tâm lý nghiên cứu đi sâu tìm hiểu

Ở trong bài viết này chúng tôi điểm qua một số công trình tiêu biểu như sau

Năm 2011, trong “ Tiếp cận năng lực thế nào?”, tác giả Đỗ Ngọc Thống đã

nêu lên 2 cách tiếp cận chính khi so sánh với quốc tế về thiết kế chương trình giáo dục đó là:

Tiếp cận nội dung là cách nêu ra một danh mục đề tài, chủ đề của một lĩnh

vực môn học nào đó Tức là tập trung xác định và trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn học sinh cần biết cái gì? Cách tiếp cận này chủ yếu dựa vào yêu cầu nội

dung học vấn của một khoa học bộ môn nên thường mang tính “hàn lâm”, nặng

về lý thuyêt và tính hệ thống, nhất là khi người thiết kế ít chú ý đến tiềm năng, các giai đoạn phát triển, nhu cầu, hứng thú và điều kiện của người học

Tiếp nhận kết quả đầu ra hay tiếp nhận năng lực người học là cách tiếp cận

nêu rõ kết quả - những khả năng hoặc kỹ năng mà học sinh mong muốn đạt được vào cuối mỗi giai đoạn học tập trong nhà trường ở một môn học cụ thể

Trong tạp chí QLGD số 43 tháng 12/2012 mang tên “Năng lực và giáo dục theo tiếp cận năng lực” của Đặng Thành Hưng đã đưa ra khái niệm về năng lực

“Tất cả những tăng trưởng cục bộ từ các chức năng sinh học, các chức năng tâm lí và các giá trị, kinh nghiệm xã hội ở cá nhân theo một hướng nhất định, đạt tới độ chín nào đó nhờ rèn luyện và trải nghiệm, tích hợp lại tương đối bền vững và chuyển biến dần thành chất khác khác, tức là thuộc tính mới của cá nhân, cho phép làm tốt công việc hay tiến hành hoạt động đạt hiệu quả mong muốn, trở thành năng lực”[11]

Trong kỷ yếu hội thảo Hướng tới một xã hội học tập VVOB, tháng 8/2013

mang tên “Đổi mới kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực” của Nguyễn Công

Khanh Theo PGS.TS Nguyễn Công Khanh: “ Đánh giá là một khoa học, đánh giá đòi hỏi người giáo viên phải có kỹ năng, kiến thức, làm chủ được quá trình đánh giá và phải sử dụng nhiều công cụ, nhiều phương pháp, nhiều hình thức đánh giá khác nhau để đánh giá Phương pháp đánh giá càng đa dạng thì mức độ chính xác trong đánh giá càng cao vì phản ánh khách quan tốt hơn Và trong quá trình đánh giá như vậy, bản thân người giáo viên sẽ nâng cao được năng lực dạy học nói chung, năng lực đánh giá học sinh nói chung”

Đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực chính là quan điểm đánh giá chú trọng vào năng lực của người học (năng lực tư duy sáng tạo, năng lực vận dụng

và giải quyết những vấn để của thực tiễn cuộc sống) Việc kiểm tra đánh giá được thực hiện bằng nhiều nhiều phương pháp khác nhau, tập trung đánh giá năng lực hành động, vận dụng thực tiễn, năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực phát triển bản thân Bên cạnh đó, sử dụng các phương pháp truyền thống như quan sát, phỏng vấn sâu,

hội thảo, nhật kí người học, hồ sơ học tập, bài tập lớn, đánh giá thực hành, học sinh tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau Chú trọng đánh giá tư duy sáng tạo, bậc cao, vận dụng kiến thức vào đời sống thực tiễn

Theo Bô ̣ GD&ĐT: “Da ̣y ho ̣c và kiểm tra, đánh giá theo đi ̣nh hướng phát triển năng lực ho ̣c sinh là vấn đề mới và khó, đòi hỏi giáo viên phải được bồi

dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn, nghiê ̣p vu ̣ sư pha ̣m đáp ứng yêu cầu mới”

Trong tài liệu hội thảo vào tháng 7/2014 mang tên “Đổi mới dạy học và và kiểm tra đánh giá ở trường trung học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh” của Bộ GD-ĐT cho rằng: Xu hướng đánh giá sau đổi mới giáo dục là

“đánh giá để phát triển học tập, đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh”.Vì thế trong phương thức giáo dục sẽ chuyển từ “chủ yếu đánh giá kiến thức, kĩ năng xang đánh giá năng lực người học Từ đánh giá một chiều xang đánh giá đa chiều Từ độc lập với quá trình dạy học sang tích hợp đánh giá vào quá trình học tập”

Năm 2015, trong “ Đánh giá học sinh tiểu học theo tiếp cận năng lực”

Nguyễn Khải Hoàn - Nguyễn Bá Đức đã đưa ra khái niệm đánh giá học sinh tiểu

học “Đánh giá HS tiểu học theo tiếp cận năng lực được hiểu là đánh giá các năng lực cần đạt của HS tiểu học trong các giai đoạn của quá trình giáo dục tiểu học Ở đây có cả đánh giá trong quá trình dạy học, đánh giá tổng kết sau một giai đoạn giáo dục Nếu chương trình giáo dục được phát triển theo định hướng năng lực thì cần đánh giá những năng lực nào và đánh giá như thế nào

sẽ được quy định trong chương trình và chuẩn theo các lĩnh vực học tập và các hoạt động giáo dục” [9, tr52]

Các công trình nghiên cứu về vấn đề này như đã nêu trên ít nhiều đã xây dựng được cơ sở lý luận và đưa ra những dữ kiện thực tiễn Tuy nhiên, khi nghiên cứu vấn đề khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực, các công trình trên chỉ tập trung nghiên cứu một cách chung chung, khái quát mà chưa đi sâu tìm hiểu khó khăn tâm lý biểu hiện một cách cụ thể trong quá trình đánh giá học sinh

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.2 Khó khăn tâm lí

Trong thực tiễn, khi tiến hành bất kì một hoạt động nào con người đều gặp những khó khăn, làm cho hoạt động chệch hướng, làm giảm hiệu quả mà con người mong muốn, thậm chí không đạt hiệu quả hoạt động Những Khó khăn này được gọi chung là những khó khăn trong quá trình hoạt động của con người được tạo nên bởi các yếu tố mang tính chất tiêu cực Đó là những yếu tố khách quan (bên ngoài) và yếu tố chủ quan (bên trong)

Những yếu tố ngoài, được hiểu là những điều kiện, phương tiện, môi trường…vv Đây là những yếu tố ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình hoạt động của con người Những yếu tố bên trong chính là những yếu tố xuất phát từ bản thân mỗi cá nhân khi tham gia vào hoạt động đó, như nhận thức, thái độ tình cảm, năng lực, vốn kinh nghiệm, thao tác kĩ năng tiến hành hoạt động Xét theo phương diện nguồn gốc xuất phát, các yếu tố bên trong có thể chia làm hai loại: yếu tố sinh học và yếu tố tâm lí Những khó khăn do yếu tố tâm lý tạo nên gọi là những khó khăn tâm lí Chính yếu tố bên trong này ảnh hưởng trực tiếp tiến trình

và kết quả hoạt động của con người

Xuất phát từ quan điểm trên, khó khăn tâm lí trong đề tài này được hiểu

như sau: “Khó khăn tâm lí là những nét tâm lí cá nhân, nảy sinh trong quá trình hoạt động của chủ thể, gây cản trở, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình và

hiệu quả hoạt động của chủ thể”.

1.2.3 Đánh giá

Về khái niệm “đánh giá”, có nhiều quan điểm và cách nhìn nhận khác

nhau:

- Theo quan điểm triết học:

+ Là thái độ đối với hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người

+ Xác định các giá trị của chúng tương xứng với những nguyên tắc và

chuẩn mực đạo đức nhất định

+ Đánh giá mang tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động

- Quan điểm tâm lí học:

+ Là biểu thị thái độ, đòi hỏi sự phù hợp, theo một chuẩn nhất định

+ Trên cơ sở đó, người đánh giá cho một thông tin tổng hợp, đôi khi là một

con số đối với người được đánh giá

Theo Vialletfet Maisomnerrvep – 1981 “Đánh giá là biểu thị một thái độ, đòi hỏi một sự phù hợp, theo một chuẩn nhất định Nhờ đó mà người đánh giá

cho một thông tin tổng hợp đôi khi là một con số đối với người được đánh giá”

Như vậy, đối với đề tài này tôi sử dụng khái niệm đánh giá là: “Hành động đưa ra nhận định, phán xét về giá trị của sự vật, con người dựa trên những

dữ liệu, thông tin, bằng chứng thu thập được cũng như dựa vào những lí lẽ

và lập luận của chủ thể đánh giá” [9, tr50]

1.2.4 Năng lực

Trong Tâm lý học, năng lực là một trong những vấn đề được quan tâm nghiên cứu bởi nó có ý nghĩa thực tiễn và lý luận to lớn bởi “sự phát triển năng lực của mọi thành viên trong xã hội sẽ đảm bảo cho mọi người tự do lựa chọn một nghề nghiệp phù hợp với khả năng của cá nhân, làm cho hoạt động của cá nhân có kết quả hơn, và cảm thấy hạnh phúc khi lao động” Trong nền Tâm lý học Liên

xô từ năm 1936 đến 1941 có rất nhiều các công trình nghiên cứu về những vấn đề năng lực, có thể điểm qua một số các công trình nổi tiếng của các tác giả như: Năng lực toán học của V.A.Crutetxki, V.N Miaxisốp; năng lực văn học của Côvaliốp, V.P Iaguncôva những công trinh nghiên cứu này đưa ra được các

định hướng cơ bản cả về mặt và thực tiễn cho các nghiên cứu sau này của dòng

Tâm lý học Liên xô trong những nghiên cứu về năng lực

Trong bất cứ hoạt động nào của con người, để thực hiện có hiệu quả, con người cần phải có một số phẩm chất tâm lý cần thiết và tổ hợp những phẩm chất này được gọi là năng lực Theo quan điểm của Tâm lý học mác xít, năng lực của con người luôn gắn liền với hoạt động của chính họ Như chúng ta đã biết, nội dung và tính chất của hoạt động được quy định bởi nội dung và tính chất của đối tượng của nó Tuỳ thuộc vào nội dung và tính chất của đối tượng mà hoạt động đòi hỏi ở chủ thể những yêu cầu xác định Nói một cách khác thì mỗi một hoạt động khác nhau, với tính chất và mức độ khác nhau sẽ đòi hỏi ở cá nhân những thuộc tính tâm lý (điều kiện cho hoạt động có hiệu quả) nhất định phù hợp với

nó Như vậy, khi nói đến năng lực cần phải hiểu năng lực không phải là một thuộc tính tâm lý duy nhất nào đó (ví dụ như khả năng tri giác, trí nhớ ) mà là

sự tổng hợp các thuộc tính tâm lý cá nhân (sự tổng hợp này không phải phép cộng của các thuộc tính mà là sự thống nhất hữu cơ, giữa các thuộc tính tâm lý này diễn ra mối quan hệ tương tác qua lại theo một hệ thống nhất định và trong đó một thuộc tính nổi lên với tư cách chủ đạo và những thuộc tính khác giữ vai trò phụ thuộc) đáp ứng được những yêu cầu hoạt động và đảm bảo hoạt động đó đạt được kết quả mong muốn

Đặng Thành Hưng đã đưa ra khái niệm về năng lực “Tất cả những tăng trưởng cục bộ từ các chức năng sinh học, các chức năng tâm lí và các giá trị, kinh nghiệm xã hội ở cá nhân theo một hướng nhất định, đạt tới độ chín nào đó nhờ rèn luyện và trải nghiệm, tích hợp lại tương đối bền vững và chuyển biến dần thành chất khác khác, tức là thuộc tính mới của cá nhân, cho phép làm tốt công

việc hay tiến hành hoạt động đạt hiệu quả mong muốn, trở thành năng lực” [11]

Do đó chúng ta có thể định nghĩa năng lực như sau: “Năng lực là sự tổng hợp những thuộc tính của cá nhân con người, đáp ứng những yêu cầu của hoạt động và đảm bảo cho hoạt động đạt được những kết quả cao”

1.2.5 Đánh giá học sinh tiểu học

Đánh giá học sinh trong giáo dục là một hoạt động, nhiệm vụ cần thiết

không thể thiếu trong quá trình giáo dục Một cách đầy đủ, mục đích của việc đánh giá HS trước hết là xác nhận xem cá nhân HS đã đạt được những gì, ở mức

độ nào sau một giai đoạn hay thời gian học tập Đánh giá học sinh ở quy mô lớn, trường, huyện, tỉnh…người ta có kết quả để đánh giá chất lượng giáo dục HS tương ứng với quy mô đó

Đứng ở góc độ từng cá nhân HS thì qua đánh giá, HS tự biết mình đã đạt được những yêu cầu giáo dục ở mức độ nào cái gì đã tốt cái gì chưa tốt và cần

cố gắng những gì Về phía GV, kết quả đánh giá HS giúp cho GV hiểu rõ từng

HS đã đạt yêu cầu chưa, ai ở mức độ nào từ đó có kế hoạch giúp đỡ, hỗ trợ HS hoặc thay đổi phương pháp cách thức dạy học để giúp kết quả giáo dục HS được tốt hơn Kết quả đánh giá HS cũng sẽ giúp cho phụ huynh hiểu được con em họ học hành rèn luyện thế nào, đạo đức, phẩm chất ra sao, cần học tập rèn luyện những gì để phát triển hài hòa và phù hợp với tố chất cá nhân của trẻ Đứng ở góc độ nhà trường thì việc đánh giá HS giúp cho nhà trường xác nhận được kết quả giáo dục và chất lượng giáo dục tổng thể của nhà trường, bên cạnh đó qua đánh giá HS nhà trường còn đánh giá được chất lượng GV và chất lượng giáo dục của từng lớp hoc

HS tiểu học (lứa tuổi từ 6-10 tuổi) là giai đoạn trẻ mới bắt đầu tham gia môi trường học tập chính qui, chuyển từ hoạt động chủ đạo là vui chơi ở mầm non sang hoạt động chủ đạo là học tập ở tiểu học Đặc điểm chủ yếu của trẻ ở giai đoạn này là hồn nhiên, vô tư, trong sáng và ham tìm hiểu cái mới, đặc biệt

là nhân cách của trẻ mới bắt đầu được hình thành Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục tiểu học là bằng các hoạt động học tập, vui chơi giáo dục những hiểu biết ban đầu về thế giới tự nhiên và xã hội đồng thời hình thành nhân cách ban đầu đúng đắn cho trẻ Giáo dục trong thời kỳ này cần coi trọng khuyến khích phát hiện những tiềm năng, tố chất của trẻ, tôn trọng sự khác biệt của trẻ và định hướng cho trẻ phát triển đúng hướng GV cần tôn trọng cá tính của trẻ, biết phát hiện và động viên để trẻ phát triển những tố chất có thể là khác biệt chứ không phải là khuôn tất cả HS vào mẫu như nhau Trong giai đoạn này nếu nhà trường tạo được môi trường giáo dục tốt sẽ có tác dụng tích cực với sự phát triển của trẻ

sau này và ngược lại Đánh giá HS tiểu học cũng là một trong những yếu tố quan trọng có thể khích lệ hoặc làm thui chột tiềm năng của trẻ và do đó có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực lên sự phát triển nhân cách của trẻ Đánh giá HS tiểu học là để biết mức độ học tập, rèn luyện học tập của chúng tuy nhiên về mặt

tư tưởng thì không nên nhấn mạnh tính ganh đua về thành tích giữa các HS với nhau mà nên thể hiện rõ quan điểm là kết quả đánh giá là để HS biết mình đã tiến bộ hay thụt lùi ra sao với chính bản thân Để đánh giá HS tiểu học đảm bảo các yêu cầu trên thì GV đóng vai trò vô cùng quan trọng do đó muốn đánh giá được HS một cách khách quan và theo hướng phát triển như vậy GV cần phải có phẩm chất đạo đức mẫu mực của nhà giáo đồng thời phải được trang bị lí luận khoa học về đánh giá và những kỹ năng cần thiết để có thể đánh giá HS tiểu học đúng đắn

Theo thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT Đánh giá học sinh tiểu học nêu

trong Quy định này là những hoạt động quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình học tập, rèn luyện của học sinh; tư vấn, hướng dẫn, động viên học sinh; nhận xét định tính hoặc định lượng về kết quả học tập, rèn luyện, sự hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất của học sinh tiểu học [16]

Như vậy, “Đánh giá học sinh tiểu học là một loạt hoạt động không chỉ dùng để thu thập, xử lí, thông báo thông tin về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh mà còn tư vấn, hướng dẫn và động viên học sinh thực hiện các biện pháp nâng cao kết quả học tập, rèn luyện, hình thành và phát triển một số phẩm chất và năng lực”

1.2.6 Đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Đánh giá HS tiểu học theo tiếp cận năng lực được hiểu là đánh giá các năng lực cần đạt của HS tiểu học trong các giai đoạn của quá trình giáo dục tiểu học

Ở đây có cả đánh giá trong quá trình dạy học, đánh giá tổng kết sau một giai đoạn giáo dục Nếu chương trình giáo dục được phát triển theo định hướng năng lực thì cần đánh giá những năng lực nào và đánh giá như thế nào sẽ được quy định trong chương trình và chuẩn theo các lĩnh vực học tập và các hoạt động giáo dục

Để đánh giá năng lực có thể sử dụng nhiều hình thức khác nhau như quan sát HS trong các tình huống khác nhau, đánh giá qua các bài kiểm tra miệng hoặc viết, thực nghiệm; đánh giá HS thực hiện học tập theo dự án, đánh giá HS qua tham gia các hoạt động ngoài nhà trường; nghiên cứu trường hợp v.v… Trong mỗi hình thức đánh giá đều cần có các phương pháp và kĩ thuật đánh giá riêng biệt, chẳng hạn đối với đánh giá bằng quan sát thì GV cần phải có phương pháp và kĩ thuật quan sát (mục đích quan sát, quan sát cái gì, khi nào, từ kết quả quan sát rút ra nhận định như thế nào) Đối với các bài kiểm tra, để đánh giá năng lực hàn lâm thì cần xây dựng các bài tập theo nhiều loại khác nhau, ví dụ

để kiểm tra năng lực tư duy toán học thì cần có các bài tập phải suy luận dựa trên các lí thuyết toán đã học và khuyến khích nhiều cách giải khác nhau (không phải ra đề theo kiểu dạng đề HS chỉ làm một cách máy móc), còn để đánh giá năng lực cảm thụ nghệ thuật thì thì có thể ra đề theo kiểu HS suy nghĩ, cảm nhận thế nào về bức tranh đã xem hay bản nhạc đã nghe, cuốn sách đã đọc v.v… Cần lưu ý năng lực mà HS cần đạt không chỉ là năng lực áp dụng những điều đã học vào thực tiễn vì ngoài năng lực kiểu đó ra HS cần có và phát triển các năng lực khác như năng lực hàn lâm (ví dụ năng lực tư duy phê phán là thuộc dạng này), năng lực sáng tạo (năng lực phát triển) nữa

Đối với một cá nhân để có năng lực gì thì cần phải trải qua quá trình học tập rèn luyện cùng với những phẩm chất riêng biệt của cá nhân (tâm lí, tình cảm, giá trị) mới có thể đạt được Đó là một quá trình lâu dài, có nhiều thử thách và ít nhiều phụ thuộc vào tư chất cá nhân (với mỗi cá nhân các mức độ năng lực không giống nhau và không cùng trình độ) Mục tiêu đạt được các năng lực ở

HS tiểu học tuy trên lí thuyết là đúng nhưng trên thực tế thì quá trình Giáo dục tiểu học chỉ có thể tạo cơ sở ban đầu cho việc hình thành các năng lực mà thôi

Vì vậy ở bậc tiểu học việc rèn luyện các năng lực cho HS có lẽ nên chỉ nên dừng lại ở mức độ rèn luyện các kĩ năng cốt lõi của các năng lực cần thiết vì kĩ năng là cái lõi của năng lực Chẳng hạn năng lực ngôn ngữ là cần được hình thành và phát triển trong qúa trình giáo dục phổ thông tuy nhiên đối với HS tiểu học chỉ nên yêu cầu HS đạt được 4 kĩ năng cơ bản: kĩ năng nghe, nói, đọc, viết

và được xuất bản từ yêu cầu thấp ở các lớp dưới và cao dần lên ở các lớp trên; hay năng lực khoa học, công nghệ cũng như là một trong những năng lực cần rèn luyện cho HS phổ thông thì ở tiểu học chỉ hạn chế ở các kĩ năng khoa học như quan sát các hiện tượng thời tiết, kĩ năng thu thập thông tin đơn giản, kĩ năng nhận xét về các hiện tượng thiên nhiên qua thông tin thu thập được ( Khoa học lớp 4, 5) v.v…

Do đó đánh giá theo năng lực ở HS tiểu học có thể chỉ qui về đánh giá các kĩ năng (với nghĩa kĩ năng là cái lõi của năng lực nào đó) Đánh giá kĩ năng là thiết thực và phù hợp với HS tiểu học Nếu HS tiểu học được rèn luyện đầy đủ các kĩ năng cơ bản, phù hợp với lứa tuổi thì sẽ là điều kiện tốt để phát triển đầy đủ thành các năng lực sau này ở lứa tuổi trưởng thành Việc đánh giá kĩ năng thì chủ yếu dựa vào quá trình thực hiện công việc và sản phẩm của quá trình này do đó cũng dễ thực hiện hơn việc đánh giá năng lực

Như vậy, “Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là đánh giá theo chuẩn

về sản phẩm đầu ra… nhưng sản phẩm đó không chỉ là kiến thức, kỹ năng, thái

độ mà chủ yếu là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học tập đạt tới một chuẩn nào đó”

1.2.7 Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

1.2.7.1 Khái niệm khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Giáo viên là người giảng dạy cho học trò, giáo dục, lên kế hoạch, tiến hành các tiết dạy học, thực hành và phát triển các khóa học nằm trong chương trình giảng dạy của nhà trường Giáo viên cũng là người kiểm tra, ra đề, chấm điểm thi cho học sinh để đánh gia chất lượng từng học trò Chính vì thế mà kiểm tra đánh giá là một khâu rất quan trọng trong quá trình giảng dạy của giáo viên Đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là một yêu cầu cấp thiết

để nâng cao chất lượng giáo dục

Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là phương pháp đánh giá mới đối với giáo viên tiểu học Trong quá trình đánh giá học sinh ban đầu của họ mang

theo cả cách đánh giá, thói quen đánh giá truyền thống áp dụng vào quá trình đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực nên họ gặp rất nhiều khó khăn khi đánh giá học sinh Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực được hiểu là đánh giá các năng lực cần ddatjcuar học sinh tiểu học trong các giai đoạn của quá trình giáo dục tiểu học Ở đây có cả đánh giá trong quá trình dạy học, đánh giá tổng kết sau một giai đoạn, một kì học Do đó, việc chuyển từ đánh giá theo cách cũ sang đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực gây nên những biến đổi mạnh mẽ trong tâm lý của giáo viên

KKTL trong việc đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực là giáo viên phải tiếp cận với phương pháp đánh giá mới, song song với nó họ phải hình thành được kỹ năng kỹ xảo Mục đích, nhiệm vụ đánh giá đòi hỏi cao nhưng họ thiếu kinh nghiệm đánh giá, họ thường áp dụng những phương pháp đánh giá cũ, những phương pháp này không còn phù hợp với Chương trình giáo dục hiện nay Nói tóm lại, giáo viên tiểu học gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học đặc biệt là đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực Vấn đề này làm ảnh hưởng đến sự phát triển cũng như kết quả học tập của học sinh Việc tìm ra biện pháp khắc phục khó khăn tâm lý của giáo viên trong việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực là việc làm cần thiết giúp nâng kết quả dạy và học Khắc phục KKTL giúp giáo viên thành công trong hoạt động dạy học cũng như những hoạt động khác Và quan trọng hơn cả là giúp cho học sinh phát triển đúng hướng, kết quả học tập tốt hơn, giúp các em sau này trở thành người có ích cho xã hội

Như vậy, “khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu

học theo hướng tiếp cận năng lực là những nét tâm lý nảy sinh trong quá trình đánh giá học sinh do những yếu tố khách quan hay chủ quan tác đọng, làm cản trở đến tiến trình và kết quả của hoạt đọng đánh giá”

1.2.7.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Bàn về khó khăn tâm lí chúng tôi cho rằng: Khó khăn tâm lí tron quá trình đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực là những nét tâm lí của cá

nhân nảy sinh ở người giáo viên trong quá trình đánh giá học sinh làm cản trở đến tiến trình và kết quả của hoạt động học tập của họ Biểu hiện qua 3 mặt: Nhận thức, thái độ, hành vi

Cụ thể:

 Về nhận thức

Từ những kiến thức phân tích trên đây chúng tôi nhận thấy giáo viên tiểu học gặp nhiều khó khăn trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Trong tâm lý học nhận thức là một trong những thành tố quan trọng của đời sống tâm lý con người Nhận thức giúp con người hiểu biết về các sự vật hiện tượng Thông thường nhận thức là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình hành động của con người, giúp con người bày tỏ thái độ và có hành vi tương ứng khi nhìn nhận, đánh giá thế giới khách quan.Những khó khăn thường xuất hiện trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học đó là:

Sự nhận thức chưa đầy đủ về mục đích, kế hoạch nội dung, phương pháp dẫn đến tình trạng người đánh giá còn lúng túng, thiếu tự tin trong quá trình tiến hành hoạt động đánh giá học sinh của giáo viên

Trong quá trình đánh giá nhiều khi chủ thể đánh giá chưa đúng về năng lực học tập, chưa xác định được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân nên kết quả đánh giá không cao

 Về mặt xúc cảm, tình cảm

Đây là thái độ, xúc cảm của con người thể hiện trong quá trình đánh giá Thông thường những người ít gặp KKTL trong quá trình đánh giá là những người biết làm chủ trạng thái cảm xúc của bản thân Biểu hiện ở việc biết kìm chế, biết tạo ra hứng thú xúc cảm tích cực, biết điều chỉnh, điều khiển các diễn biến tâm lý của mình Trên cơ sở đó lựa chọn phương pháp phù hợp với mục đích đánh giá

Ngược lại, giáo viên tiểu học cũng gặp nhiều khó khăn về mặt xúc cảm,tình cảm như sự bỡ ngỡ trước cách đánh giá mới, sự lo lắng, thiếu tự tin trong việc làm quen, tiếp xúc chưa tạo được tình cảm tích cực đối với cách đánh giá mới

Nhưng điều đó cũng đã và đang ảnh hưởng đến hiệu quả đánh giá học sinh

Tóm lại, KKTL trong quá trình đánh giá học sinh được biểu hiện thông qua

3 mặt trên Có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau là một chủ thể thống nhất tạo cấu trúc tâm lý của con người Thông thường, nhận thức đúng dẫn đến thái

độ đúng, dẫn đến hành vi đúng Do vậy, trong quá trình đánh giá học sinh tiểu học muốn tháo gỡ khó khăn tâm lý chủ thể cần chú ý đến 3 mặt trên

1.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Khi tiến hành một hoạt động, để quá trình hoạt động diễn ra suôn sẻ, hạn chế tối đa những khó khăn phát sinh khi thực hiện thì cần phải đảm bảo những điều kiện cần thiết cho hoạt Ông cha ta đúc kết qua một câu nói thật cô đọng nhưng nêu lên đầy đủ các điều kiện để cho một hoạt động của con người thành công đó là “ Thiên thời, địa lợi, nhân hòa” Hay nói một cách khác, hoạt động muốn không gặp khó khăn thì cần phải hội tụ đầy đủ điều kiện khách quan và chủ quan

Quá trình đánh giá học sinh là một khâu rất quan trọng trong quá trình dạy

và học Do đó, việc đảm bảo các điều kiện cho quá trình đánh giá là hết sứ cần thiết Các điều kiện này nếu được đảm bảo sẽ làm thuận lợi cho quá trình đánh giá học sinh và ngược lại nếu không đáp ứng được yêu cầu của quá trình đánh giá thì nó sẽ là nguyên nhân làm nảy sinh những khó khăn nói chung, khó khăn tâm lí nói riêng trong quá trình thực hiện đánh giá

Có thể nói, nguyên nhân gây ra các khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực là do các điều kiện cần cho quá trình đánh giá diễn ra không được bảo đảm, bao gồm các điều kiện khách quan bên ngoài và điều kiện chủ quan xuất phát từ chính chủ thể đánh giá là giáo viên

tiểu học

Như vây, khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực có 2 nhóm nguyên nhân:

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Do thiếu kinh nghiệm đánh giá

+ Do GV chưa tích cực với việc đánh giá

+ Do bản thân chịu ảnh hưởng nặng nề của cách đánh giá truyền thống + Do chưa được hướng dẫn theo hướng tiếp cận năng lực

+ Do khả năng thích ứng của giáo viên với cách đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực chưa cao

+ GV thờ ơ chưa quan tâm đến việc đánh giá học sinh

+ Do không hứng thú với việc đánh giá

+ GV và nhà trường chưa nhận thức đúng về vai trò và tầm quan trọng của đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực

- Nguyên nhân khách quan:

+ Do thiếu tài liệu, sách báo, tài liệu…liên quan đến đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực

+ Do đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực khó

+ Do đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực khác biệt quá nhiều so với cách đánh giá truyền thống

+ Do đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực còn quá mới

+ Việc tuyên truyền, giải thích hướng dẫn của các cấp quản giáo dục chưa hiệu quả, chưa tường minh

+ Nhà trường ít động viên khuyến khích GV đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực

Như vậy, xét về nguyên nhân gây nên khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực, chúng ta cần tìm hiểu không chỉ những điều kiện không thuận lợi xuất phát từ môi trường khách quan bên ngoài (nguyên nhân khách quan) mà còn cần phải xác định những yếu tố xuất phát từ chính bản thân chủ thể, giáo viên tiểu học (nguyên nhân chủ quan)

Có như thế, việc nhận thức về những nguyên nhân gây ra khó khăn tâm lí cho giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực mới đầy đủ và chính xác nhằm giúp đề ra những giải pháp phù hợp để giảm bớt những khó khăn tâm lí, giúp giáo viên tiểu học đánh giá học sinh hiệu quả hơn

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, các yếu tố chủ quan

và khách quan, các yếu tố bên trong và bên ngoài Sự tác động của các yếu tố đó diễn

ra theo nhiều chiều hướng khác nhau, tùy thuộc vào thời gian, không gian tiến hành hoạt động học tập và phụ thuộc rất lớn vào chính bản thân giáo viên trong quá trình đánh giá học sinh

Có thể khái quát những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực như sau:

- Số năm công tác : Số năm công tác khác nhau sẽ có những tác động theo những chiều hướng khác nhau đối với việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực Giáo viên trẻ và những giáo viên công tác lâu năm sẽ

có những cách đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực khác nhau Việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở những giáo viên có số năm công tác khác nhau sẽ chịu tác động và ảnh hưởng tới chất lượng đánh giá học sinh là rất khác nhau

- Giới tính: Thông thường thì tính cách, tình cảm, cảm xúc giữa nam và nữ

là khác nhau Chính vì thế mà việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực giữa các cô giáo và các thầy giáo sẽ khác nhau

- Trình độ chuyên môn: Trình độ chuyên môn khác nhau cũng có những tác động khác nhau đối với việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực Những giáo viên có trình độ chuyên môn xếp loại trung bình, khá, tốt khác nhau thì sẽ cách đánh giá học sinh khác nhau Thông thường những giáo viên có trình độ chuyên môn xếp loại tốt thì việc đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực sẽ tốt hơn

Như vậy, quá trình đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố Mỗi yếu tố đều có tác động, ảnh hưởng đến việc đánh giá học sinh tiểu học

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ CỦA GIÁO VIÊN TRONG VIỆC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN QUANG SỐ 1,

HUYỆN LỤC NGẠN, TỈNH BẮC GIANG 2.1 Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu

Trường tiểu học Tân Quang số 1 thuộc xã Tân Quang, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, cách trung tâm huyện Lục Ngạn khoảng 7km Hầu hết các gia đình có điều kiện, thu nhập cao nên các em được quan tâm tạo điều kiện tốt về phương tiện học tập

Trường được thành lập vào tháng 3 năm 1996 Năm học 2015 – 2016 tổng

số cán bộ, giáo viên trong trường là 31, trong đó 14 giáo viên có trình độ đại học,

14 giáo viên có trình độ cao đẳng, 3 giáo viên có trình độ trung cấp Tổng số học sinh của trường trong năm học này là 396 học sinh gồm 18 lớp, trong đó khối 1 có

4 lớp, khối 2 có 4 lớp, khối 3 có 3 lớp, khối 4 có 3 lớp, khối 5 có 4 lớp; 181 học sinh nữ, 215 học sinh nam Toàn trường có 221 em là người dân tộc Kinh

Chúng tôi khảo sát 30 giáo viên trường tiểu học Tân Quang số 1 ở Huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang bằng phiếu hỏi, trong đó: có 9 giáo viên nam chiếm 30% và 21 giáo viên nữ chiếm 70%

Bảng 1 Vài nét về khách thể nghiên cứu

2.2.1 Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực

Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực biểu hiện ở mặt nhận thức, thái độ và hành vi Để tìm

hiểu khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực, chúng tôi tiến hành điều tra trên 30 giáo viên tiểu học trường tiểu học Tân Quang Số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang kết quả thu

được như sau:

Bảng 2: Khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học

theo hướng tiếp cận năng lực

1 Khó khăn trong việc thay đổi nhận thức về

hướng tổ chức đánh giá học sinh 65 2,17 3

2 Khó khăn trong việc thay đổi thái độ, cảm xúc 138 4,60 1

3 Khó khăn trong việc thay đổi thói quen đánh

cũng là điều dễ hiểu

2.2.2 Biểu hiện khó khăn tâm lí của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực ở trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang

Vấn đề đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực gặp nhiều khó khăn tâm lí Để làm sáng tỏ vấn đề biểu hiện KKTL của giáo viên trong việc đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực, chúng tôi tiến hành phỏng vấn, điều tra 30 giáo viên trường tiểu học Tân Quang số 1 huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang