luận văn thạc sĩ thạc sĩ chính trị học Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức... 34, tr.13. Đó là tuyên bố trịnh trọng tại Điều 2, Hiến pháp năm 1992 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001). Nhà nước pháp quyền XHCN có vai trò to lớn trong xây dựng, tổ chức xã hội mới. Xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới và con người mới là những nhiệm vụ hết sức khó khăn, phức tạp đối với đất nước ta hiện nay. Nhà nước không đổi mới tổ chức hoạt động, nâng cao hiệu lực quản lý của mình thì không thể hoàn thành những nhiệm vụ khó khăn phức tạp trên đây. Nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước có ý nghĩa quyết định thắng lợi xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay. HĐND cấp tỉnh là một thiết chế Hiến định, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, cơ quan đại biểu của nhân dân dịa phương, có vai trò quan trọng trong việc quyết định những vấn đề trọng đại ở địa phương, giám sát các cơ quan nhà nước ở địa phương và ra những nghị quyết bao gồm những quy phạm bắt buộc trên lãnh thổ địa phương. Ngay từ những năm đầu của chính quyền cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm xây dựng, củng cố phát triển HĐND. Vì thế, trong nhiều năm qua, HĐND đã làm được nhiều việc ích nước, lợi dân, đã thể hiện được vai trò cơ quan đại biểu của nhân dân, chỗ dựa vững chắc để nhân dân xây dựng, củng cố chính quyền nhà nước. Hiện nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, HĐND các cấp ngày càng phát huy được vai trò của mình, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động của HĐND thời gian qua chưa thực sự đáp ứng được với sự đòi hỏi của xã hội so với quy định của Hiến pháp và Luật tổ chức HĐND và UBND. Có thể nhận thấy tổ chức và hoạt động của HĐND chưa đủ mạnh, chất lượng hoạt động thấp, chưa thực quyền, còn mang tính hình thức, thiếu tính hiệu quả. Chính vì vậy mà Đảng ta khẳng định, phải “nâng cao chất lượng HĐND và UBND, bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phạm vi phân cấp. Phát huy vai trò giám sát của HĐND. Tổ chức hợp lý chính quyền địa phương, phân định lại thẩm quyền đối với chính quyền ở nông thôn, đô thị, hải đảo” 34, tr.127. Tính hình thức, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND nói chung và HĐND cấp tỉnh nói riêng, nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng hoạt động của HĐND chưa tương xứng với vị trí, vai trò, chức năng của nó theo luật định. Chất lượng hoạt động của HĐND phụ thuộc vào nhiều yếu tố cả bên trong và bên ngoài. Các yếu tố bên trong như: chất lượng của đại biểu, hoạt động của đại biểu; chất lượng các kỳ họp; chất lượng hoạt động của Thường trực, các ban của HĐND và kết tinh lại chất lượng hoạt động thực hiện chức năng, vai trò của HĐND, đó là chức năng ban hành nghị quyết, chất lượng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh. Các yếu tố bên ngoài gồm: pháp luật về HĐND; phương thức lãnh đạo của cấp ủy đảng; vai trò giám sát và phản biện xã hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các thành viên của Mặt trận và nhân dân; công tác giám sát và kiểm tra của Chính phủ đối với hoạt động của HĐND dân cấp tỉnh. Đây cũng chính là những vấn đề mà hiện nay chúng ta vẫn còn lúng túng, bất cập về lý luận và thực tiễn. Do đó, trước yêu cầu khách quan, cấp bách của sự nghiệp đổi mới hiện nay, xuất phát từ tình hình hoạt động trong những hoàn cảnh, điều kiện chính trị, kinh tế, phát triển khoa học kỹ thuật, công nghệ của thế giới khác trước rất nhiều, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy, tổ chức, nhất là phương thức hoạt động của nhà nước, trong đó phải đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND theo hướng xây dựng một nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân, bảo đảm thực hiện đầy đủ nền dân chủ XHCN; cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của nhà nước phải bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bảo đảm quyền làm chủ nhà nước và xã hội của nhân dân, tất cả vì hạnh phúc của nhân dân; phải nhận thức đúng vai trò, chức năng, quyền hạn của cơ quan dân cử; cải tiến tổ chức bộ máy và hoạt động của Quốc hội và HĐND để các cơ quan này thực hiện đúng chức năng mà Hiến pháp và pháp luật đã quy định. Tiếp tục kiện toàn và củng cố HĐND, UBND các cấp để bảo đảm tốt nhiệm vụ và thẩm quyền đã được phân cấp... Xây dựng HĐND các cấp có thực quyền để thực hiện đầy đủ vai trò cơ quan đại diện của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân ở từng cấp, đồng thời phải xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức phẩm chất và năng lực, gắn bó mật thiết với nhân dân, hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình theo quy định của pháp luật. Hoạt động của HĐND trong thời gian qua đã có nhiều nỗ lực, cố gắng, tích cực đổi mới tổ chức và phương pháp hoạt động thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, góp phần quan trọng xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Vì vậy, trước yêu cầu đổi mới của đất nước và thực tiễn đang nảy sinh nhiều vấn đề bức xúc, đòi hỏi phải có các giải pháp kịp thời để nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong thời kỳ hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới. Là công chức công tác tại tỉnh Bắc Giang, qua thực tiễn công tác kết hợp với kiến thức nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng với mong muốn tìm giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND tỉnh xứng đáng với chức năng nhiệm vụ được hiến pháp và pháp luật quy định, tác giả chọn vấn đề “Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Chính trị học. 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Ngành : Chính trị học

Mã số : 60 31 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Cần Thơ - 2014

Tôi xin cam đoan những nội dung được trình bày trong luận văn là kếtquả nghiên cứu của chính bản thân tôi Các số liệu và trích dẫn có nguồn gốc

rõ ràng và chính xác Các kết quả nghiên cứu luận văn không trùng với bất kỳcông trình nào khác

Tác giả luận văn

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP TỈNH 8

1.1 Vị trí, chức năng của Hội đồng nhân dân tỉnh trong hệ thống chính trị cấp tỉnh 8

1.2 Khái niệm và tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh 24

1.3 Yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong thời kỳ mới 36

Chương 2: CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG HIỆN NAY- THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 40

2.1 Những nhân tố tác động đến hoạt động của hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang 40

2.2 Thực trạng chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang 46

2.3 Những vấn đề đặt ra trong hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Giang 65

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN TỈNH BẮC GIANG TRONG THỜI KỲ MỚI 69

3.1 Một số phương hướng cơ bản 69

3.2 Một số giải pháp chủ yếu 75

KẾT LUẬN 106

TÀI LIỆU THAM KHẢO 111

HĐND : Hội đồng nhân dân

HTX : Hợp tác xã

KH-XH : Kinh tế- xã hội

MTTQ : Mặt trận Tổ quốc

TAND : Toà án nhân dân

TBXH : Thương binh xã hộiUBND : Uỷ ban nhân dân

VHTT : Văn hóa thông tin

VH-XH : Văn hóa- xã hội

VKSND : Viện kiểm sát nhân dânXHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

"Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCNcủa nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc vềnhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nôngdân và đội ngũ trí thức " [34, tr.13] Đó là tuyên bố trịnh trọng tại Điều 2,Hiến pháp năm 1992 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001) Nhà nước phápquyền XHCN có vai trò to lớn trong xây dựng, tổ chức xã hội mới Xây dựngchế độ mới, nền kinh tế mới và con người mới là những nhiệm vụ hết sức khókhăn, phức tạp đối với đất nước ta hiện nay Nhà nước không đổi mới tổ chứchoạt động, nâng cao hiệu lực quản lý của mình thì không thể hoàn thànhnhững nhiệm vụ khó khăn phức tạp trên đây Nâng cao hiệu lực quản lý củaNhà nước có ý nghĩa quyết định thắng lợi xây dựng Nhà nước pháp quyềnXHCN ở nước ta hiện nay

HĐND cấp tỉnh là một thiết chế Hiến định, là cơ quan quyền lực nhànước ở địa phương, cơ quan đại biểu của nhân dân dịa phương, có vai tròquan trọng trong việc quyết định những vấn đề trọng đại ở địa phương, giámsát các cơ quan nhà nước ở địa phương và ra những nghị quyết bao gồmnhững quy phạm bắt buộc trên lãnh thổ địa phương Ngay từ những năm đầucủa chính quyền cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm xây dựng, củng

cố phát triển HĐND Vì thế, trong nhiều năm qua, HĐND đã làm được nhiềuviệc ích nước, lợi dân, đã thể hiện được vai trò cơ quan đại biểu của nhân dân,chỗ dựa vững chắc để nhân dân xây dựng, củng cố chính quyền nhà nước

Hiện nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, HĐND các cấp ngày càng pháthuy được vai trò của mình, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân.Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động của HĐND thời gian qua chưa thực sự đáp ứng

được với sự đòi hỏi của xã hội so với quy định của Hiến pháp và Luật tổ chứcHĐND và UBND Có thể nhận thấy tổ chức và hoạt động của HĐND chưa đủmạnh, chất lượng hoạt động thấp, chưa thực quyền, còn mang tính hình thức,thiếu tính hiệu quả Chính vì vậy mà Đảng ta khẳng định, phải “nâng cao chấtlượng HĐND và UBND, bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm củachính quyền địa phương trong phạm vi phân cấp Phát huy vai trò giám sát củaHĐND Tổ chức hợp lý chính quyền địa phương, phân định lại thẩm quyền đốivới chính quyền ở nông thôn, đô thị, hải đảo”[34, tr.127].

Tính hình thức, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND nói chung vàHĐND cấp tỉnh nói riêng, nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng hoạt độngcủa HĐND chưa tương xứng với vị trí, vai trò, chức năng của nó theo luậtđịnh Chất lượng hoạt động của HĐND phụ thuộc vào nhiều yếu tố cả bêntrong và bên ngoài Các yếu tố bên trong như: chất lượng của đại biểu, hoạtđộng của đại biểu; chất lượng các kỳ họp; chất lượng hoạt động của Thườngtrực, các ban của HĐND và kết tinh lại chất lượng hoạt động thực hiện chứcnăng, vai trò của HĐND, đó là chức năng ban hành nghị quyết, chất lượnghoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh Các yếu tố bên ngoài gồm:pháp luật về HĐND; phương thức lãnh đạo của cấp ủy đảng; vai trò giám sát

và phản biện xã hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các thành viên của Mặt trận

và nhân dân; công tác giám sát và kiểm tra của Chính phủ đối với hoạt độngcủa HĐND dân cấp tỉnh Đây cũng chính là những vấn đề mà hiện nay chúng

ta vẫn còn lúng túng, bất cập về lý luận và thực tiễn

Do đó, trước yêu cầu khách quan, cấp bách của sự nghiệp đổi mới hiệnnay, xuất phát từ tình hình hoạt động trong những hoàn cảnh, điều kiện chínhtrị, kinh tế, phát triển khoa học kỹ thuật, công nghệ của thế giới khác trước rấtnhiều, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy, tổ chức, nhất là phương thức hoạtđộng của nhà nước, trong đó phải đổi mới nâng cao chất lượng hoạt động của

HĐND theo hướng xây dựng một nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân,bảo đảm thực hiện đầy đủ nền dân chủ XHCN; cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạtđộng của nhà nước phải bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhândân, bảo đảm quyền làm chủ nhà nước và xã hội của nhân dân, tất cả vì hạnhphúc của nhân dân; phải nhận thức đúng vai trò, chức năng, quyền hạn của cơquan dân cử; cải tiến tổ chức bộ máy và hoạt động của Quốc hội và HĐND đểcác cơ quan này thực hiện đúng chức năng mà Hiến pháp và pháp luật đã quyđịnh Tiếp tục kiện toàn và củng cố HĐND, UBND các cấp để bảo đảm tốtnhiệm vụ và thẩm quyền đã được phân cấp Xây dựng HĐND các cấp cóthực quyền để thực hiện đầy đủ vai trò cơ quan đại diện của nhân dân, cơquan quyền lực nhà nước ở địa phương, thực hiện quyền làm chủ của nhândân ở từng cấp, đồng thời phải xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức phẩmchất và năng lực, gắn bó mật thiết với nhân dân, hoàn thành tốt chức năng,nhiệm vụ của mình theo quy định của pháp luật Hoạt động của HĐND trongthời gian qua đã có nhiều nỗ lực, cố gắng, tích cực đổi mới tổ chức và phươngpháp hoạt động thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, góp phần quan trọng xâydựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Vì vậy, trước yêu cầu đổi mới của đất nước và thực tiễn đang nảy sinhnhiều vấn đề bức xúc, đòi hỏi phải có các giải pháp kịp thời để nâng cao hơnnữa chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụngày càng cao trong thời kỳ hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới

Là công chức công tác tại tỉnh Bắc Giang, qua thực tiễn công tác kết hợpvới kiến thức nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền cùng vớimong muốn tìm giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐNDtỉnh xứng đáng với chức năng nhiệm vụ được hiến pháp và pháp luật quy

định, tác giả chọn vấn đề “Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng

nhân dân tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn tốt

nghiệp Thạc sĩ Chính trị học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Về đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của HĐND các cấp ởnước ta đã được đề cập nhiều trên các sách báo, tạp chí, các diễn đàn khoahọc như:

- Bùi Xuân Đức (2003), Bàn về tính chất của Hội đồng nhân dân trong điều kiện cải cách bộ máy nhà nước hiện nay, Tạp chí Nhà nước và

Pháp luật, số 12 Tác giả cho rằng hiện nay HĐND vừa là cơ quan quyềnlực nhà nước ở địa phương, đồng thời cũng là cơ quan chấp hành của cơquan hành chính cấp trên Để HĐND thực sự là cơ quan quyền lực, cầnthiết HĐND phải đổi mới cả về tổ chức và nội dung hoạt động trong điềukiện cải cách hành chính hiện nay

- Phạm Thị Hương (2004), Bầu cử Hội đồng nhân dân, bàn về quan hệ nhà nước và nhân dân, Tạp chí Lập pháp, số 4 Bài viết nêu khá rõ những tồn

tại của phương thức bầu cử đại biểu HĐND ở nước ta hiện nay, nhất là vấn đềchưa quan tâm đúng mức đến chất lượng đại biểu, còn nặng về cơ cấu Theotác giả muốn nâng cao chất lượng đại biểu HĐND, nhất thiết phải thực hiệntốt quy chế dân chủ ở cơ sở; nhà nước thực sự phải đại diện quyền, lợi ích hợppháp của nhân dân

- Đàm Bích Liên (2006), Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật,

số 10 Bài viết đã nêu khá đầy đủ thực trạng chính quyền cấp xã ở nước tahiện nay, trong đó đưa ra một số nội dung không còn phù hợp ở chính quyềncấp xã như: chưa quan tâm công tác cán bộ, hệ thống chính quyền chưa mạnh.Đặc biệt bài viết đưa ra những quan điểm nhằm nâng cao hiệu lực hoạt độngcủa chính quyền cấp xã, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng hoạt độngcủa Hội đồng nhân dân cấp xã

Ngoài ra, còn có một số cuốn sách, bài viết của một số tác giả như:

- Lê Minh Thông, Nguyễn Như Phát (2002), Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính quyền địa phương ở Việt Nam”, Nxb CCTQG, H.,

- Đinh Ngọc Giang (2003), Hoạt động giám sát của HĐND cấp xã, Tạp

là HĐND ở địa phương Luận văn này tiếp tục kế thừa, tiếp thu có chọn lọccác công trình nghiên cứu của các nhà khoa học để hoàn thiện đề tài nhằmđánh giá khái quát thực tiễn hoạt động của HĐND tỉnh Bắc Giang hiện nay,

từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của HĐNDtrong thời kỳ xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận, phân tích thực trạng chất lượnghoạt động của HĐND tỉnh Bắc Giang, tác giả luận văn đề xuất phương hướng

và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh, đápứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN

Để đạt được mục đích trên, tác giả luận văn thực hiện các nhiệm vụ:

- Hệ thống hóa, làm rõ một số vấn đề lý luận về chất lượng hoạt độngcủa HĐND cấp tỉnh;

- Phân tích các nhân tố tác động đến chất lượng hoạt động HĐND tỉnhBắc Giang;

- Phân tích thực trạng chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh Bắc Gianghiện nay và nêu những vấn đề đang đặt ra;

- Đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chấtlượng hoạt động của HĐND tỉnh Bắc Giang đáp ứng yêu cầu của Nhà nướcpháp quyền XHCN

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận của luận văn là các quan điểm của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, của Đảng ta về nhà nước, về chính quyền địaphương, về HĐND các cấp

Mác Phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử Các phương phương pháp cụ thể là: logic – lịch sử,phân tích - tổng hợp, so sánh, thống kê, nghiên cứu tài liệu

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là “chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh”

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu chất lượng hoạt động củaHĐND tỉnh Bắc Giang từ năm 1999 đến 2014, chủ yếu thông qua các kỳ họp,hoạt động của cơ quan thường trực, các ban của HĐND (không nghiên cứuhoạt động của các tổ đại biểu HĐND)

6 Đóng góp khoa học của luận văn

Khi nghiên cứu đề tài này, tác giả mong muốn làm rõ thêm một số vấn

đề về lý luận cũng như thực tiễn nhằm khẳng định vai trò quan trọng củaHĐND trong việc phát triển kinh tế-xã hội địa phương

Đánh giá thực trạng chất lượng hoạt động của HĐND trong thời gian qua

ở tỉnh Bắc Giang; đề xuất những giải pháp có tính đồng bộ, khoa học nhằmnâng cao chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh Bắc Giang trong thời kỳ mới

Luận văn là tài liệu tham khảo đối với công tác nghiên cứu và học tập, làtài liệu tham khảo bổ ích đối với các cơ quan, cán bộ, công chức khi nghiêncứu hoạt động của HĐND.

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG

CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP TỈNH

1.1 Vị trí, chức năng của Hội đồng nhân dân tỉnh trong hệ thống chính trị cấp tỉnh

1.1.1 Vị trí của Hội đồng nhân dân tỉnh

Theo quy định của pháp luật, HĐND nói chung, HĐND cấp tỉnh nóiriêng, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí,nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra,chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên;

có quyền quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương

Với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện chonhân dân địa phương, HĐND có khả năng đoàn kết tập hợp và thống nhất ýchí, hành động của nhân dân; là cầu nối giữa chính quyền trung ương vớichính quyền địa phương, vừa đảm bảo sự tập trung thống nhất trong hoạtđộng của bộ máy chính quyền trung ương và bộ máy chính quyền địa phương.Theo các quy định của Hiến pháp năm 1992, Luật Tổ chức HĐND và UBNDnăm 2003 HĐND có vị trí, vai trò, tính chất, đặc điểm như sau:

- Một là, HĐND quan hệ chặt chẽ với UBND, cùng với UBND hợp thành cấu trúc của chính quyền địa phương

Trong hệ thống chính trị có tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam; Nhà nướcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Mặt trận Tổ quốc và tổ chức thànhviên Trong hệ thống cơ quan nhà nước có hệ thống cơ quan quyền lực; cơquan hành pháp; cơ quan tư pháp Chính quyền Trung ương gồm các cơ quannhà nước trung ương; chính quyền địa phương gồm HĐND và UBND cáccấp Theo quy định của pháp luật HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa

phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương; HĐNDbầu các chức danh của UBND UBND là cơ quan chấp hành của HĐND, cơquan hành chính nhà nước ở địa phương Nếu nhìn góc độ khái niệm đơnthuần như vậy có thể khẳng định HĐND và UBND là hai cơ quan độc lập vớinhau Tuy nhiên xét về tổng thể HĐND và UBND có mối quan hệ chặt chẽ.HĐND cùng UBND hợp thành chính quyền ở địa phương, quyết định tất cảnhững vấn đề về KT-XH, an ninh quốc phòng trên địa bàn, bao gồm thể chếhoạt động, bộ máy tổ chức, con người Nếu như HĐND có chức năng banhành nghị quyết quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương, nhưng cơquan trình dự thảo nghị quyết là UBND Như vậy nghị quyết của HĐND cósát với thực tế địa phương, đảm bảo đúng pháp luật hay không phụ thuộc rấtlớn vào năng lực, sự phối, kết hợp của UBND khi soạn thảo nghị quyết Phápluật cũng quy định chủ tịch UBND cấp trên có quyền đình chỉ nghị quyết củaHĐND cấp dưới trực tiếp; đề nghị HĐND cùng cấp bãi bỏ nghị quyết đó Do

đó giữa HĐND và UBND có mối quan hệ chặt chẽ, cùng chịu trách nhiệmtrước chính quyền nhà nước cấp trên và nhân dân địa phương về thực hiệnnhiệm vụ phát triển KT-XH ở địa phương

Theo quy định của pháp luật, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ởđịa phương, được thể hiện ở các mặt sau:

+ HĐND được cấu tạo bởi các đại biểu HĐND địa phương bầu ra, đạidiện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân Bản chất nhànước ta là quyền lực tối cao thuộc về nhân dân; ý chí, nguyện vọng củanhân dân là trên hết Nhân dân bầu ra cơ quan đại diện của mình là HĐND

để thực thi quyền lực HĐND bầu thành viên UBND (hợp thành UBND) đểđiều hành, quản lý xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhândân, do đó những đại biểu của dân phải biến ý chí của nhân dân thành cácquyết định chính sách- các quyết định đó có hiệu lực cao nhất ở địaphương- Nghị quyết của HĐND

+ Căn cứ vào pháp luật, bầu, miễn nhiệm, bãi miễn chủ tịch, phó chủ tịch,

uỷ viên thường trực HĐND, thành viên các ban HĐND; bầu, miễn nhiệm cácchức danh của UBND Các đại biểu HĐND hợp thành cơ quan HĐND thể hiệnquyền lực của nhân dân, để thực hiện quyền lực của mình HĐND tổ chức ra bộmáy của mình gồm thường trực HĐND và các ban của HĐND Thường trựcHĐND gồm chủ tịch, phó chủ tịch, uỷ viên thường trực HĐND (đối với cấptỉnh); chủ tịch, phó chủ tịch (đối với cấp xã) Các ban của HĐND gồm trưởng,phó và thành viên ban Khi đại biểu đủ tiêu chuẩn theo quy định của pháp luậtthì HĐND tiến hành bầu đại biểu đó vào các chức danh trên Nếu đại biểuHĐND vi phạm pháp luật hoặc không đủ tín nhiệm đối với nhân dân, đi ngượclại lợi ích của nhân dân thì nhân dân thông qua cơ quan đại diện của mình cóquyền miễn nhiệm các chức danh đó, thể hiện quyền lực của nhân dân

Để giúp HĐND quản lý, điều hành, phát triển KT-XH ở địa phương đảmbảo quyền lực của nhân dân, HĐND bầu ra cơ quan chấp hành của mình cónhiệm vụ thực hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân, đó là UBND, UBNDgồm chủ tịch, các phó chủ tịch và các thành viên UBND có trách nhiệm thựchiện sự chỉ đạo của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cùngcấp Theo quy định của pháp luật, chủ tịch UBND nhất thiết phải là đại biểuHĐND, còn các thành viên khác không nhất thiết phải là đại biểu HĐND.Nếu các thành viên UBND vi phạm pháp luật hoặc không đáp ứng được yêucầu công tác, đi ngược lại lợi ích chính đáng của nhân dân thì HĐND cóquyền bãi miễn các thành viên đó

Để thực hiện quyền lực của mình, HĐND căn cứ vào Hiến pháp, phápluật có quyền ban hành nghị quyết triển khai các mặt công tác ở địa phương.Nghị quyết của HĐND chính là ý chí quyền lực của nhân dân địa phương, khinghị quyết của HĐND được ban hành thì các cơ quan, đơn vị và cá nhân ở địaphương có trách nhiệm thi hành, không có quyền chống đối Tuy nhiên nghị

quyết của HĐND không được trái Hiến pháp, luật và các văn bản của cơ quancấp trên, nếu không nghị quyết đó sẽ bị đình chỉ, bãi bỏ Hiện nay tính chấtquyền lực này không được thể hiện rõ vì nếu là cơ quan quyền lực phải đượcban hành Hiến pháp, pháp luật, nhưng theo quy định của pháp luật HĐND chỉđược ban hành nghị quyết đảm bảo việc phát triển kinh tế-xã hội ở địaphương, chưa thể hiện rõ tính quyền lực của HĐND.

+ Giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật, nghị quyết ở địaphương, đồng thời chịu sự giám sát, hướng dẫn của Uỷ ban Thường vụ Quốchội và hướng dẫn của Chính phủ Việc giám sát này ở địa phương duy nhấtđược trao cho HĐND Trước đây ngoài HĐND, Viện Kiểm sát nhân dân cấptỉnh, cấp huyện cũng được thực hiện chức năng này, nhưng hiện nay ViệnKiểm sát không có chức năng kiểm sát chung Nguyên tắc xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nhà nước quản lý xã hội bằng phápluật, mọi người bình đẳng trước pháp luật Tuy nhiên trong quá trình quản lý,thực thi nhiệm vụ từng cán bộ, công chức vì lợi ích cá nhân có thể vi phạm lợiích cộng đồng, làm ảnh hưởng quyền, lợi ích chung của nhân dân- vi phạmpháp luật, do đó nhân dân thông qua HĐND giám sát việc tuân theo pháp luậtcủa những cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước, đảm bảo tính quyền lựccủa nhân dân

- Hai là, HĐND là cơ quan quyền lực nhưng tính chất hoạt động của nó

lại là cơ quan chấp hành

Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: " HĐND là cơquan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng vàquyền làm chủ của nhân dân địa phương chịu trách nhiệm trước nhân dânđịa phương và cơ quan nhà nước cấp trên" [35, tr.6] Như vậy HĐND là cơquan chấp hành của cơ quan nhà nước cấp trên trong việc thực hiện Hiếnpháp và pháp luật Nguyên tắc hoạt động nhà nước ta là nhà nước thống nhất

quản lý trên toàn lãnh thổ, chính quyền địa phương cấp dưới phải phục tùng

sự hướng dẫn chỉ đạo của chính quyền nhà nước cấp trên: chính quyền cấp xãphục tùng, chịu sự chỉ đạo của chính quyền cấp huyện; chính quyền cấphuyện phục tùng, chịu sự chỉ đạo của chính quyền cấp tỉnh; chính quyền cấptỉnh phục tùng, chịu sự chỉ đạo của chính quyền trung ương Đồng thờiHĐND khi ban hành nghị quyết không được trái Hiến pháp, pháp luật và cácvăn bản của cấp trên (tính hợp hiến): Nghị quyết HĐND cấp xã không trái vớiHiến pháp, văn bản của UBND cấp huyện; nghị quyết HĐND cấp huyệnkhông trái Hiến pháp và văn bản của UBND cấp tỉnh; nghị quyết của HĐNDcấp tỉnh không trái Hiếp pháp và văn bản của các cơ quan Trung ương Khicác cơ quan Trung ương ban hành các văn bản mang tính chỉ đạo, quản lý,điều hành thì HĐND các cấp có trách nhiệm triển khai thực hiện Trong quátrình triển khai thực hiện phải phù hợp điều kiện kinh tế-xã hội ở địa phương,đồng thời không được trái văn bản cấp trên

Theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2003) Thủ tướng cóquyền đình chỉ việc thi hành các nghị quyết trái pháp luật của HĐND tỉnh,thành phố trực thuộc Trung ương và đề nghị Uỷ ban Thường vụ Quốc hội huỷ

bỏ nghị quyết đó; chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cóquyền đình chỉ việc thi hành nghị quyết sai trái của HĐND cấp huyện, quận,thành phố thuộc tỉnh và đề nghị HĐND cùng cấp bãi bỏ Điều 120 Hiến phápnăm 1992 còn quy định: Căn cứ vào Hiến pháp, luật và các văn bản của cơquan nhà nước cấp trên, HĐND ra nghị quyết về các biện pháp bảo đảm thihành nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật ở địa phương Như vậy HĐND chỉđược ban hành nghị quyết trên cơ sở quy định của pháp luật và văn bản của

cơ quan nhà nước cấp trên, không đựơc ban hành chính sách trái quy định của

cơ quan cấp trên

+ HĐND là cơ quan đại diện của nhân dân địa phương, nhưng tính đạidiện của HĐND khác với tính chất đại diện của Quốc hội

Hiến pháp năm 1992 xác định Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất củanhân dân (Điều 83); đại biểu Quốc hội là đại diện cho nhân dân cả nước (Điều97) HĐND là cơ quan do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trướcnhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên (Điều 119) Đại biểuQuốc hội và đại biểu HĐND đều do nhân dân bầu ra, tuy nhiên phạm vi đạidiện của đại biểu Quốc hội khác đại biểu HĐND Đại biểu Quốc hội đại diệncho nhân dân cả nước; đại biểu HĐND đại diện cho nhân dân địa phương bầu

ra đại biểu đó Như vậy, mức độ ảnh hưởng của đại biểu của Quốc hội cũngkhác đại biểu HĐND Mức độ ảnh hưởng của đại biểu Quốc hội trên phạm vi

cả nước, khi đại biểu tham gia hoạt động của Quốc hội là đại diện cho ý chí,nguyện vọng chung của nhân dân cả nước; bàn những việc liên quan đến quốc

kế, dân sinh cả nước; phạm vi hoạt động rộng hơn Mức độ ảnh hưởng của đạibiểu HĐND chỉ trong phạm vi địa phương (xã, phường, thị trấn; huyện, quận,thành phố thuộc tỉnh; tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương); đại diện cho ýchí, nguyện vọng của nhân dân địa phương bầu ra đại biểu Vì đại diện chonhân dân cả nước do đó quy định mỗi địa phương được bầu một số lượngnhất định đại biểu Quốc hội (đảm bảo đủ cơ cấu: dân tộc, ngành nghề ) Cácđại biểu Quốc hội hợp thành Quốc hội và thực hiện chức năng nhiệm vụ theoluật định Khi bầu cử đại biểu HĐND các cấp cũng quy định mỗi địa phươngđược bầu số đại biểu theo quy định, nhưng thông thường đại biểu HĐND cáccấp nhiều hơn đại biểu Quốc hội

+ HĐND là cơ quan có tính độc lập tương đối ở địa phương trong hệthống chính quyền nhà nước

Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: "HĐND quyết địnhnhững chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địaphương, xây dựng và phát triển kinh tế xã hội, củng cố quốc phòng-an ninh,không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địaphương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước" [35, tr.6]

Mỗi địa phương có ví trí địa lý, điều kiện tự nhiên, môi trường văn hoákhác nhau, điều kiện phát triển KT-XH cũng khác nhau Để phát huy tiềmnăng, lợi thế điều kiện tự nhiên, xã hội của mỗi vùng, miền cả nước, Hiếnpháp, pháp luật có hành lang pháp lý để HĐND mỗi địa phương có điều kiện

cụ thể hoá chính sách của nhà nước căn cứ vào điều kiện của địa phương.Nhưng việc phát triển đó không thoát ly sự phát triển chung của đất nước,tránh tình trạng cát cứ, cục bộ địa phương Như vậy HĐND vừa là khâu trong

hệ thống cơ quan nhà nước, vừa là chủ thể quyền lực, đại diện cho nhân dânđịa phương, đồng thời bảo đảm cho Hiến pháp, pháp luật được chấp hànhnghiêm chỉnh, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được tôn trọng.Với các tính chất như trên, HĐND cấp tỉnh có vị trí và ý nghĩa quan trọngtrong đời sống xã hội ở địa phương Là cơ quan quyền lực ở địa phương, quyếtđịnh những vấn đề đời sống vật chất, tinh thần, quyền làm chủ của nhân dânđịa phương Quyền lực của nhân dân có được đảm bảo hay không căn cứ hiệuquả hoạt động của HĐND Với hai chức năng quan trọng là quyết định chínhsách ở địa phương và giám sát việc tuân theo pháp luật và nghị quyết củaHĐND Nếu HĐND thực hiện hiệu quả chức năng của mình thì quyền lực củanhân dân được đảm bảo, là cơ sở quan trọng cho việc phát triển KT-XH ở địaphương, nâng cao đời sống nhân dân, giũ vững ổn định chính trị xã hội Việcgiám sát của HĐND hiệu lực, hiệu quả sẽ đảm bảo tăng cường pháp chế ở địaphương, xây dựng bộ máy nhà nước ở địa phương trong sạch

- Ba là, trong mối quan hệ với Quốc hội, HĐND không phải là cơ quan cấp dưới của Quốc hội

Trong hệ thống cơ quan nhà nước bao gồm: hệ thống cơ quan quyền lực(Quốc hội, HĐND các cấp); hệ thống cơ quan hành pháp (Chính phủ, các bộ,

cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các cấp) ; hệ thống cơquan tư pháp (Toà án nhân dân Tối cao, toà án nhân dân tỉnh, toà án nhân dân

huyện; Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, ViệnKiểm sát nhân dân huyện Trong đó hệ thống cơ quan quyền lực gồm: Quốchội, HĐND các cấp, tuy nhiên HĐND không phải là cơ quan cấp dưới củaQuốc hội Như trên đã phân tích và căn cứ theo quy định của Hiến pháp, phápluật Quốc hội được cấu tạo bởi các đại biểu Quốc hội (do đại biểu Quốc hộihợp thành), có chức năng, nhiệm vụ và phạm vi ảnh hưởng trong toàn quốc.

Để thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, Quốc hộithành lập các cơ quan của Quốc hội như Hội đồng Dân tộc; Hội đồng an ninhquốc phòng; các uỷ ban của Quốc hội để tham mưu cho Quốc hội trong quátrình thực hiện chức năng lập Hiến, lập pháp và quyết định những vấn đềquan trọng của đất nước Khi Quốc hội ban hành Hiến pháp, luật và các vănbản khác thì các các cơ quan đơn vị, tổ chức, lực lượng vũ trang có tráchnhiệm triển khai thực hiện, trong đó có HĐND các cấp Khi triển khai các vănbản của Quốc hội, Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn các bộ, ngành và cácđịa phương thực hiện, và HĐND các cấp có trách nhiệm thực hiện văn bảnhướng dẫn của Chính phủ Như vậy HĐND trực tiếp triển khai thực hiện cácvăn bản của Chính phủ; gián tiếp thực hiện quy định của Quốc hội, do vậyHĐND không phải là cơ quan cấp dưới của Quốc hội

Trong khi đó HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương bầu thànhviên của thường trực HĐND, thành viên UBND tỉnh cấp mình thì Thủ tướngChính phủ, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn kết quả bầu cử các chứcdanh đó, chứ không phải là Quốc hội, và như vậy HĐND không phải là cơquan cấp dưới của Quốc hội Hiện nay Uỷ ban Thường vụ Quốc hội có chứcnăng hướng dẫn hoạt động của HĐND các cấp đảm bảo đúng quy định củapháp luật thông qua việc ra nghị quyết ban hành Quy chế hoạt động củaHĐND các cấp

HĐND các cấp do cử tri ở địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước cửtri và cơ quan nhà nước cấp trên Căn cứ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn

của HĐND thì HĐND không phải là cơ quan cấp dưới của Quốc hội TuyHĐND nằm trong hệ thống cơ quan quyền lực nhưng HĐND không được banhành Hiến pháp, luật mà chỉ được ban hành nghị quyết về những vấn đề pháttriển kinh tế-xã hội ở địa phương HĐND chịu trách nhiệm trước cử tri và nếucác đại biểu HĐND không hoàn thành nhiệm vụ, vi phạm pháp luật thì bịnhân dân địa phương thông qua cơ quan đại diện bãi miễn, bãi nhiệm Do đóHĐND không phải là cơ quan cấp dưới của Quốc hội.

Tương tự như vậy, HĐND cấp tỉnh không phải là cơ quan cấp trên củaHĐND cấp huyện, quận, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi là cấp huyện);HĐND cấp huyện không phải là cơ quan cấp trên của HĐND xã, phường, thịtrấn (sau đây gọi là cấp xã) Theo quy định của pháp luật, đại biểu HĐND cấpnào do cử tri cấp đó bầu và hợp thành HĐND

Đối với mối quan hệ giữa HĐND cấp tỉnh với HĐND cấp huyện, mặc dùHĐND cấp tỉnh và cấp huyện cùng được quyết định những vấn đề quan trọng

ở địa phương nhưng HĐND cấp tỉnh không phải là cấp trên của HĐND cấphuyện HĐND cấp tỉnh ban hành nghị quyết để điều chính các quan hệ xã hộitrên địa bàn tỉnh; HĐND cấp huyện ban hành nghị quyết điều chỉnh quan hệ

xã hội trên địa bàn huyện và không trái quy định của HĐND tỉnh và Hiếnpháp, pháp luật HĐND chịu trách nhiệm trước cử tri huyện và cơ quan nhànước tỉnh Trong công tác, HĐND huyện không phải báo cáo kết quả hoạtđộng với HĐND cấp tỉnh Thường trực HĐND tỉnh phê chuẩn kết quả bầu cửchức danh do HĐND cấp huyện bầu; HĐND cấp tỉnh không có quyền bầu,miễn nhiệm, kỷ luật đại biểu HĐND cấp huyện Do đó HĐND cấp tỉnh khôngphải là cơ quan cấp trên của HĐND cấp huyện, không có quyền lãnh đạo, chỉđạo hoạt động của HĐND cấp huyện

Đối với mối quan hệ giữa HĐND cấp huyện với HĐND cấp xã cũng nhưvậy Đại biểu HĐND cấp xã do cử tri xã bầu, HĐND cấp xã chịu trách nhiệm

trước cử tri xã và UBND huyện HĐND cấp xã cũng không có trách nhiệmbáo cáo công tác với HĐND huyện Như vậy HĐND huyện không phải là cơquan cấp trên của HĐND xã, không có quyền lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động củaHĐND cấp xã Như vậy có thể khẳng định rằng, HĐND các cấp có tính độclập tương đối, không phụ thuộc vào HĐND cấp trên

- Bốn là, xét về chỉnh thể chính quyền địa phương bao gồm HĐND và UBND thì chính quyền cấp trên là cơ quan cấp trên của chính quyền cấp

dưới, có quyền chỉ đạo, điều hành hoạt động của chính quyền cấp dưới

Chính phủ là cơ quan quản lý hành chính cao nhất của nước Cộng hoà xãhội chủ nghĩa Việt Nam, được Hiến pháp, luật quy định những quyền quản lý,điều hành xã hội trên phạm vi cả nước, do đó những văn bản quản lý nhànước do Chính phủ ban hành bắt buộc các cơ quan, tổ chức và cá nhân phảithực hiện, và đương nhiên có cả HĐND và UBND HĐND được ban hànhnghị quyết triển khai thực hiện chính sách của Chính phủ; cụ thể hoá chínhsách phù hợp điều kiện kinh tế xã hội ở địa phương nhưng không được tráivới những quy định của Chính phủ, nếu trái quy định thì Thủ tướng Chínhphủ có quyền đình chỉ việc thi hành Nếu các văn bản của UBND tỉnh tráipháp luật thì Chính phủ có quyền huỷ bỏ Mặc dù HĐND tỉnh ban hành quyếtđịnh phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương, nhưng Chính phủ có quyền phêduyệt quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội cấp tỉnh cho phù hợp với việc pháttriển chung của toàn quốc

Chủ tịch và các thành viên của UBND tỉnh do HĐND tỉnh bầu, nhưngThủ tướng Chính phủ có quyền phê chuẩn kết quả bầu cử đó và khi Thủtướng chưa phê chuẩn thì các chức danh bầu chưa được công nhận

Đối với chính quyền cấp huyện phải có trách nhiệm thực hiện sự chỉđạo điều hành của chính quyền cấp tỉnh, đảm bảo phát huy tính sáng tạo, lợithế ở mỗi địa bàn huyện nhưng vẫn phải đảm bảo phát triển chung trên địa

bàn tỉnh Tuy HĐND cấp huyện có tính độc lập tương đối với cấp tỉnhnhưng HĐND và UBND huyện chịu sự quản lý điều hành về phát triển kinhtế-xã hội, về tổ chức bộ máy, con người, đầu tư xây dựng cơ bản Chủ tịch

và các thành viên UBND huyện do HĐND huyện bầu nhưng phê chuẩn kếtquả bầu cử lại do Chủ tịch UBND tỉnh thực hiện Nếu chủ tịch UBND tỉnhkhông phê chuẩn thì các chức danh trên chưa được công nhận Cũng nhưvậy các thành viên thường trực HĐND huyện phải do thường trực HĐNDtỉnh phê chuẩn, lúc đó mới có hiệu lực UBND tỉnh có chức năng phê duyệtquy hoạch phát triển kinh tế xã hội của cấp huyện phù hợp với quy hoạchtổng thể của tỉnh Trong việc đảm bảo an ninh quốc phòng, cấp huyện cótrách nhiệm thực hiện nghiêm những chỉ tiêu, giải pháp do tỉnh đề ra KhiHĐND ban hành nghị quyết và UBND tỉnh ban hành văn bản cụ thể hoánghị quyết của HĐND và Hiến pháp, pháp luật thì HĐND, UBND cấphuyện phải có trách nhiệm thực hiện

Đối với mối quan hệ giữa chính quyền cấp huyện với cấp xã cũng tương

tự như vậy, chính quyền cấp xã phải chấp hành sự điều hành, chỉ đạo củachính quyền cấp huyện đảm bảo tính thống nhất trong sự phát triển

Những quy định trên đây đảm bảo nguyên tắc Nhà nước thống nhất quản

lý hành chính lãnh thổ trên toàn quốc

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh

1.1.2.1 Chức năng của Hội đồng nhân dân tỉnh

Chức năng của HĐND cấp tỉnh là những phương diện hoạt động chủ yếucủa HĐND nhằm thực hiện vai trò và nhiệm vụ là cơ quan quyền lực nhànước ở tỉnh, quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương; đại diệncho ý chí nguyện vọng của nhân dân Luật tổ chức HĐND và UBND năm

2003 đã quy định những chức năng cơ bản của HĐND các cấp (trong đó cócấp tỉnh) bao gồm:

+ Quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương:

Chức năng quyết định những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền củaHĐND được quy định rõ đối với từng cấp, từ mục 1 đến mục 3 trong Chương

II của Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 Trong đó xác định cụ thểnội dung về chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địaphương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốcphòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vất chất và tinh thần của nhândân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước

Xác định cụ thể những nội dung quan trọng thuộc thẩm quyền quyết địnhcủa HĐND về kế hoạch phát triển KT-XH; an ninh quốc phòng, trật tự, antoàn xã hội; phát triển văn hoá, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao, đời sống, xãhội; phát triển khoa học, công nghệ, tài nguyên, môi trường; về thực hiệnchính sách dân tộc và chính sách tôn giáo; về việc thi hành pháp luật; về xâydựng chính quyền địa phương và quản lý địa giới hành chính

Như vậy nội dung thực hiện chức năng quyết định của HĐND rất rộng,toàn diện bao gồm mọi mặt của đời sống KT-XH, văn hoá, khoa học, quốcphòng, an ninh Điều này một lần nữa xác định rõ hơn vị trí, vai trò và tầmquan trọng của HĐND cấp tỉnh trong chính quyền địa phương với tư cách là

cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương Mặt khác đây cũng là căn cứ pháp

lý tạo ra môi trường thuận lợi để chính quyền địa phương khai thác hết tiềmnăng, nội lực sẵn có ở địa phương, nhằm nâng cao đời sống vật chất tinh thầncủa nhân dân địa phương

Căn cứ quy định của Hiến pháp và pháp luật, HĐND thực hiện chứcnăng này trên từng lĩnh vực HĐND nghe UBND trình bày định hướng pháttriển, biện pháp tổ chức thực hiện, xem chủ trương, chính sách đó có phù hợpvới Hiến pháp, pháp luật, với tình hình KT-XH và có bảo đảm quyền, lợi íchhợp pháp của nhân dân địa phương hay không, trên cơ sở đó HĐND quyết

định ban hành hay không ban hành Để đảm bảo các quyết định của HĐNDhợp hiến, hợp pháp, mỗi đại biểu HĐND và HĐND cần nắm bắt, am hiểu tìnhhình KT-XH và chính sách pháp luật của nhà nước, tránh tình trạng hiện nayquyết định của HĐND là bản sao của của UBND

+ Giám sát:

HĐND thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trựcHĐND, UBND, Toà án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sátviệc thực hiện các Nghị quyết của HĐND ; giám sát việc tuân theo Pháp luậtcủa cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị lực lượng vũ

trang nhân dân và của công dân ở địa phương (được quy định tại Điều 12, 13,

14, 15, 16, 17 và 18 của Luật Tổ chức HĐND và UBND)

Chức năng giám sát của HĐND luôn gắn liền chức năng quyết địnhnhững vấn đề cơ bản về KT-XH và vai trò của HĐND ở địa phương Thựchiện tốt chức năng giám sát không những cho phép HĐND kiểm tra đánh giáhoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức, cá nhân ở địa phương trongviệc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, nghị quyết của HĐND mà còn giúpHĐND phát hiện và sửa đổi, bổ sung những nội dung không phù hợp của nghịquyết HĐND Kết quả giám sát là căn cứ để HĐND thực hiện quyền bãimiễn, bãi nhiệm các chức danh theo quy định của pháp luật (chủ tịch, phó chủtịch và uỷ viên thường trực HĐND; chủ tịch, các phó chủ tịch và các thànhviên UBND; trưởng ban và các thành viên của các ban HĐND); là căn cứ đểHĐND bãi bỏ những quyết định trái pháp luật của UBND cùng cấp; nhữngnghị quyết trái pháp luật của HĐND cấp dưới trực tiếp

Để thực hiện các chức năng quan trọng, HĐND tập trung vào các hướng:Quyết định dưới hình thức Nghị quyết về các vấn đề quan trọng của địaphương và các biện pháp tổ chức thực hiện Nghị quyết đó; Giám sát việc thựchiện các Nghị quyết

Những hướng hoạt động trên đây thường được gọi là những chức năng

cơ bản của HĐND Trong các chức năng trên, chức năng quyết định làm nổibật vị trí HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương Vì vậy, chứcnăng cơ bản của HĐND là thay mặt nhân dân địa phương quyết định nhữngvấn đề có liên quan đến đời sống của nhân dân địa phương

Chức năng của HĐND từng cấp thể hiện qua nhiệm vụ, quyền hạn, thẩmquyền của HĐND được quy định tại Luật tổ chức HĐND và UBND (năm2003) và Pháp lệnh về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của HĐND và UBND

Để quản lý xã hội và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương, nhà nướcthành lập bộ máy quản lý nhà nước để thực thi pháp luật và điều chỉnh cácquan hệ xã hội Khi HĐND quyết định những biện pháp đảm bảo phát triểnkinh tế-xã hội ở địa phương, nhưng để đảm bảo cho biện pháp đó được thựchiện nghiêm thì HĐND được giao nhiệm vụ giám sát các cơ quan nhà nước,cán bộ, công chức nhà nước trong việc thực hiện quy định của pháp luật vànghị quyết của HĐND Quyền hạn, trách nhiệm giám sát của HĐND đượcpháp luật quy định cụ thể, trong đó có giám sát thường xuyên và giám sát theochương trình

1.1.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân tỉnh

Là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, HĐND tỉnh có quyền quyếtđịnh những vấn đề liên quan đến quản lý Nhà nước ở tỉnh mà các vấn đề đókhông thuộc thẩm quyền quyết định của các cơ quan Trung ương hoặc của địaphương khác

Luật tổ chức HĐND và UBND (2003) đã quy định cụ thể nhiệm vụ,quyền hạn của HĐND trên từng lĩnh vực hoạt động của địa phương:

- Trong lĩnh vực kinh tế: Quyết định các chủ trương, biện pháp phát triểnkinh tế - xã hội; phân bổ lao động và dân cư; quản lý, sử dụng đất đai, phân

bổ thu chi ngân sách, chính sách tiết kiệm trong hoạt động quản lý sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, chống tham nhũng, chống buôn lậu (Điều 11)

Trong lĩnh vực văn hoá, xã hội và đời sống: Quyết định các chủ trương,biện pháp phát triển giáo dục, văn hoá, văn nghệ, thể thao, phát thanh, truyềnhình; giải quyết việc làm, cải thiện điều kiện làm việc; bảo vệ sức khoẻ nhândân, thực hiện chính sách ưu đãi đối với thương binh, gia đình liệt sĩ, nhữngngười và gia đình có công với nước (Điều 12).

- Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và môi trường: Quyết định chủtrương, biện pháp khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học

và công nghệ; cải thiện môi trường; biện pháp thực hiện các quy định củapháp luật về tiêu chuẩn đo lường và chất lượng sản phẩm, ngăn chặn việc sảnxuất và lưu thông hàng giả, bảo vệ lợi ích người tiêu dùng (Điều 13)

- Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh: Quyết định biện pháp thực hiệnnhiệm vụ kết hợp quốc phòng, an ninh với kinh tế, xây dựng lực lượng dự

bị động viên ở địa phương; giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòngchống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác trên địa bàn lãnhthổ (Điều 14)

- Trong lĩnh vực thực hiện chính sách tôn giáo, chính sách dân tộc:Quyết định các biện pháp cải thiện đời sống vật chất và tinh thần, nâng caodân trí của đồng bào các dân tộc, quyền bình đẳng giữa các dân tộc, giữ gìn,tăng cường khối đoàn kết và tương trợ giữa các dân tộc; bảo đảm thực hiệnquyền bình đẳng giữa các tôn giáo trước pháp luật, quyền tự do tín ngưỡng,tôn giáo của nhân dân ở địa phương (Điều 15)

- Trong lĩnh vực thi hành pháp luật: Quyết định biện pháp bảo đảm việcthi hành Hiến pháp, Luật và các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên vànghị quyết của mình ở địa phương; biện pháp bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do,các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; biện pháp bảo vệ tài sản của Nhànước và của các tổ chức ở địa phương; bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tốcáo và kiến nghị của công dân theo quy định của pháp luật (Điều 16)

- Trong lĩnh vực xây dựng chính quyền địa phương và quản lý địa giớihành chính: Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh theo luật định củaHĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và UBND cùng cấp; Hộithẩm nhân dân của Toà án nhân dân cùng cấp; bãi bỏ những quyết định sai tráicủa UBND cùng cấp, những Nghị quyết sai trái của HĐND cấp dưới trực tiếp;giải tán HĐND cấp dưới trực tiếp nếu HĐND đó làm thiệt hại nghiêm trọngđến lợi ích của nhân dân theo các quy định của pháp luật Quyết định tổng biênchế sự nghiệp ở địa phương phù hợp với yêu cầu phát triển và khả năng ngânsách ở địa phương, thông qua tổng biên chế hành chính ở địa phương Thôngqua đề án thành lập mới, nhập, chia và điều chỉnh địa giới hành chính, quyếtđịnh đặt tên, đổi tên đường phố, quảng trường, công trình công cộng ở địaphương Phê chuẩn cơ cấu, quyết định thành lập, sáp nhập, giải thể cơ quanchuyên môn thuộc UBND (Điều 17)

HĐND phải có trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn nêutrên Việc không thực hiện, hoặc thực hiện không đầy đủ quyền hạn và tráchnhiệm trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền sẽ là cơ sở tạo nên tính hoạt độnghình thức của HĐND

1.1.2.3 Hình thức hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh

Để HĐND tỉnh hoạt động hiệu quả chức năng, nhiệm vụ và quyền hạncủa mình, Hiến pháp, pháp luật quy định những hình thức hoạt động củaHĐND HĐND sử dụng rất nhiều hình thức hoạt động, các hình thức hoạtđộng này liên quan chặt chẽ và bổ sung cho nhau Thiếu một trong các hìnhthức đó sẽ dẫn đến sự hoạt động thiếu hiệu quả Hiện nay, HĐND tỉnh sửdụng các hình thức hoạt động sau:

- Hoạt động kỳ họp

- Hoạt động của các ban của HĐND

- Hoạt động của đại biểu ở các đơn vị bầu cử và tổ đại biểu

1.2 Khái niệm và tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

1.2.1 Khái niệm chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

Trước hết nói về khái niệm chất lượng, theo Đại từ điển tiếng Việt:

“Chất lượng là cái làm nên phẩm chất, giá trị của con người, sự vật, làm cho

sự vật này khác với sự vật kia, phân biệt với số lượng” [2, tr 248]

Chất lượng hoạt động của HĐND được thể hiện ở hiệu lực, hiệu quảcủa HĐND, bao gồm hiệu lực hệu quả của các nghị quyết và hiệu lực,hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND Chất lượng hoạt động củaHĐND được đảm bảo thông qua các yếu tó cấu thành HĐND, đó là hiệuquả hoạt động của Thường trực HĐND, các kỳ họp; hiệu lực, hiệu quảhoạt động của các ban của HĐND và các đại biểu HĐND Mặt khác, chấtlượng hoạt động của HĐND còn phụ thuộc vào tác động của các yếu tốbên ngoài HĐND, đó là phương thức lãnh đạo của Đảng, giám sát củaMặt trận Tổ quốc Việt Nam, giám sát của Ủy ban Thường vụ quốc hội,hướng dẫn và kiểm tra của Chính phủ

Từ những căn cứ trên có thể hiểu chất lượng hoạt động của HĐND nói

chung như sau: Chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh thể hiện ở hiệu lực, hiệu quả các nghị quyết và hoạt động giám sát của HĐND tỉnh, là tổng hòa các kết quả hoạt động của các yếu tố cấu thành bên trong của HĐND tỉnh (tổ chức và hoạt động của Thường trực HĐND; tổ chức, hoạt động của các ban của HĐND và tổ chức, hoạt động của các đại biểu HĐND) phù hợp với ý chí, nguyện vọng của nhân dân, với sự tác động của các yếu tố bên ngoài HĐND (phương thức lãnh đạo của Đảng, giám sát của MTTQ Việt

Nam, giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hướng dẫn và kiểm tra của Chính phủ).

1.2.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

Theo Đại từ điển tiếng Việt: “Tiêu chí là những đặc trưng, dấu hiệu làm

cơ sở, căn cứ để nhận biết, xếp loại các sự vật, các khái niệm” [2, tr.1580];

“Đặc trưng được hiểu là nét riêng và tiêu biểu, nhờ đó để phân biệt các sự vật,hiện tượng, có tính chất riêng khác và tiêu biểu;dấu hiệu là dấu để cho biết,chứng tỏ điều gì” [2, tr.484- 405]

Từ khái niệm về chất lượng và chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnhnêu trên, có thể đưa ra khái niệm về tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của

HĐND cấp tỉnh như sau: Tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh được hiểu là toàn bộ những đặc trưng, những dấu hiệu về mặt tổ chức, về mặt hoạt động bảo đảm chất lượng hoạt động của Thường trực HDNĐ cấp tỉnh, các ban của HĐND, đại biểu của HĐND, kết tinh ở chất lượng các nghị quyết, chất lượng hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh.

Từ định nghĩa trên có thể đánh giá chất lượng hoạt động của HĐND cấptỉnh trên những tiêu chí sau:

- Thứ nhất, chất lượng hoạt động của Thường trực HĐND cấp tỉnh

Điều 5, Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và UBND năm 2003 quy

định: Hội đồng nhân dân các cấp có Thường trực Hội đồng nhân dân Hội

đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện có các Ban của Hội đồng nhân dân;Điều 6 quy định: Nhiệm kỳ mỗi khoá của Hội đồng nhân dân các cấp lànăm năm, kể từ kỳ họp thứ nhất của Hội đồng nhân dân khoá đó đến kỳhọp thứ nhất của Hội đồng nhân dân khoá sau Nhiệm kỳ của Thường trựcHĐND, các Ban của HĐND theo nhiệm kỳ của HĐND cùng cấp KhiHĐND hết nhiệm kỳ, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tiếp tục

làm việc cho đến khi HĐND khoá mới bầu ra Thường trực HĐND, các Ban

của HĐND khoá mới Điều 52 quy định: Thường trực HĐND do HĐND

cùng cấp bầu ra; Thường trực HĐND cấp tỉnh, cấp huyện gồm Chủ tịch,Phó Chủ tịch và Uỷ viên thường trực, thành viên của Thường trực HĐNDkhông thể đồng thời là thành viên của UBND cùng cấp Kết quả kết quảbầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Uỷ viên thường trực HĐND cấp tỉnh phải được

Uỷ ban thường vụ Quốc hội phê chuẩn

Như vậy, theo quy định thì Thường trực HĐND cấp tỉnh là bộ phận cơcấu trong thiết chế tổ chức và hoạt động của HĐND cấp tỉnh Để đảm bảo vàthực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, Thường trực HĐND cấp tỉnhgồm: Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND, Ủy viên Thường trực HĐND.Các chức vụ này đều do HĐND bầu ra tại kỳ họp thứ nhất của HĐND vàđược Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn

Chế độ làm việc của Thường trực HĐND cấp tỉnh được quy định trongLuật tổ chức HĐND và UBND và được cụ thể hóa ở khoản 5, Điều 18, Quychế hoạt động của HĐND năm 2005 Chủ tịch HĐND có thể làm việc kiệmnhiệm, Phó Chủ tịch và ủy viên Thường trực là những người làm việcchuyên trách

Thường trực HĐND thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định tạiĐiều 53 Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 và các quy định chi tiết củaquy chế năm 2005

Tóm lại, chất lượng tổ chức và hoạt động của Thường trực HĐND cấptỉnh được xác định là một tiêu chí hết sức quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếpđến chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh, vì thiết chế Thường trựcHĐND là một thiết chế, một bộ phận cơ cấu trong thiết chế tổ chức và hoạtđộng của HĐND cấp tỉnh theo quy định của pháp luật Chất lượng hoạt độngcủa HĐND cấp tỉnh trước hết thể hiện ở chất lượng hoạt động của Thường

trực HĐND, nó phụ thuộc và trình độ, năng lực của các thành viên Thườngtrực HĐND cấp tỉnh.

- Thứ hai, chất lượng hoạt động của các ban HĐND cấp tỉnh

Điều 54, Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: HĐND cấptỉnh thành lập ba Ban: Ban kinh tế và ngân sách, Ban văn hoá - xã hội, Banpháp chế; nơi nào có nhiều dân tộc thì có thể thành lập Ban dân tộc HĐNDcấp huyện thành lập 2 Ban: Ban KT-XH, Ban pháp chế Số lượng thành viêncủa mỗi Ban do HĐND cùng cấp quyết định Thành viên của các Ban củaHĐND không thể đồng thời là thành viên của UBND cùng cấp

Trưởng Ban của HĐND không thể đồng thời là Thủ trưởng cơ quanchuyên môn thuộc UBND, Viện Trưởng VKSND, Chánh án TAND cùng cấp.HĐND thành lập các Ban của mình trong kỳ họp đầu tiên của mỗi nhiệm

kỳ Việc lựa chọn các đại biểu HĐND làm thành viên của các Ban có tínhquyết định đến chất lượng hoạt động của các Ban

Các Ban thường được thành lập theo các lĩnh vực thẩm quyền HĐND,

do vậy các đại biểu là thành viên của Ban cần phải có hiểu biết, kinh nghiệmchuyên môn thuộc lĩnh vực Ban hoạt động Ngoài ra, để thể hiện tính kháchquan trong việc thẩm tra các dự án, cũng như trong việc giúp HĐND giám sáthoạt động của các cơ quan Nhà nước, mà chủ yếu là các cơ quan chấp hành ởđịa phương, thành viên các Ban của HĐND không thể đồng thời là thành viêncủa UBND cùng cấp

Hình thức hoạt động chủ yếu của các Ban của HĐND là các phiên họp.Các Ban họp để thảo luận (thẩm tra) trước các đề án dự định trình HĐNDthông qua, hoặc tự mình chuẩn bị các đề án trình HĐND Kết quả các phiênhọp thường là bản thuyết trình của các Ban về dự án định trình trước HĐND(báo cáo thẩm tra dự án)

Hình thức hoạt động chủ yếu thứ hai là tổ chức đi kiểm tra ở cơ sở Kếtthúc cuộc kiểm tra, các Ban thường tổ chức các phiên họp để đưa ra nhữngkiến nghị cho cơ sở, hoặc cho HĐND tại kỳ họp sắp tới.

Hoạt động của các Ban của HĐND mang tính quyền lực Nhà nước Tínhquyền lực đó thể hiện các kiến nghị của các Ban buộc các cơ quan Nhà nước,các tổ chức xã hội phải xem xét và tổ chức thực hiện Kết quả xem xét và thựchiện phải báo cáo các Ban biết Nhằm mục đích khắc phục sự hạn chế vì hoạtđộng kiêm nhiệm của thành viên các Ban của HĐND, Luật Tổ chức HĐND

và UBND quy định: Trưởng Ban của HĐND cấp tỉnh có thể hoạt độngchuyên trách

Tóm lại, sự hình thành các ban của HĐND cấp tỉnh là yêu cầu kháchquan của công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam củadân, do dân và vì dân Với hoạt động chuyên sâu trong các lĩnh vực quản lýnhà nước của các ban, kết quả hoạt động của các ban là tiêu chí góp phầnquan trọng vào việc nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND trên địa bàncấp tỉnh

- Thứ ba, chất lượng các đại biểu HĐND cấp tỉnh

Đại biểu HĐND vừa là người đại diện cho nhân dân địa phương, đồngthời là đại biểu cấu thành HĐND, là đội ngũ cán bộ của chính quyền địaphương Vị trí, vai trò của đại biểu HĐND được xác định trong mối quan hệgiữa Nhà nước với nhân dân, được quy định trong Hiến pháp (Điều 121, 122)

và trong Luật Tổ chức HĐND và UBND (các Điều trong mục 4 chương II).Vai trò, vị trí của người đại biểu HĐND thể hiện cụ thể như sau:

+ Đại biểu HĐND là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhândân địa phương Điều đó, đòi hỏi đại biểu HĐND phải đi sâu, đi sát, liên hệchặt chẽ, lắng nghe ý kiến cử tri; thu thập, phản ánh đầy đủ ý kiến, nguyệnvọng của cử tri với các cơ quan Đảng, Nhà nước và đoàn thể; đề nghị các cơ

quan có thẩm quyền ở địa phương nghiên cứu các kiến nghị của cử tri; biến ýchí, nguyện vọng của nhân dân thành các quy định của Nhà nước, văn bảnquy phạm pháp luật.

+ Đại biểu HĐND là những người gương mẫu chấp hành pháp luật,chính sách của Nhà nước Vai trò gương mẫu là một trong những tiêu chuẩncủa đại biểu HĐND và được thể hiện ở mọi nơi, mọi lúc

+ Đại biểu HĐND là người tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiệnpháp luật, chính sách và chủ động tham gia vào việc quản lý Nhà nước Vaitrò này được thể hiện trong việc phổ biến những quy định mới của Nhà nước;các Nghị quyết HĐND, Quyết định, Chỉ thị của UBND; giải thích những thắcmắc, băn khoăn của nhân dân, làm cho nhân dân thông suốt, tích cực thựchiện đường lối, pháp luật, chính sách của Đảng và Nhà nước Đồng thời đạibiểu HĐND cũng tập hợp những vướng mắc trong việc đưa pháp luật vàocuộc sống, kịp thời phản ánh với các cơ quan có thẩm quyền để có biện phápgiải quyết Có thể nói, đây là một loại công việc rất nặng nề đối với đại biểuHĐND, vì từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nước ta đã từng bướchình thành và hoàn thiện hệ thống các thể chế, các văn bản quy phạm pháp

luật mới về quản lý Nhà nước trên các lĩnh vực KT-XH, an ninh, quốc phòng,

đối ngoại; về bảo đảm dân chủ, tự do của nhân dân, cung cấp dịch vụ cho dân;

về tổ chức nhân sự và vận hành bộ máy Nhà nước

+ Nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu HĐND ở kỳ họp: Tham gia đầy đủcác kỳ họp, phiên họp HĐND, tham gia ý kiến và biểu quyết chương trình kỳhọp; ứng cử và bầu cử vào các chức danh và các Ban của HĐND; thảo luận

và biểu quyết những vấn đề thuộc nội dung kỳ họp; có quyền chất vấn Chủtịch HĐND, Chủ tịch, Phó chủ tịch và các Thành viên khác của UBND,Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND và Thủ Trưởng của các cơ quanchuyên môn thuộc UBND cùng cấp Chất vấn là một vấn đề phức tạp, do đó

cần tuân theo trình lự, thủ tục chất vấn, trả lời chất vấn trong kỳ họp và giữahai kỳ họp HĐND, khi cần thiết, HĐND ra Nghị quyết về việc trả lời chất vấn

và trách nhiệm của người chất vấn

+ Nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu HĐND trong mối liên hệ với cử tri.Nhiệm vụ, quyền hạn này bao gồm các nội dung cơ bản như: Giữ mối liên hệchặt chẽ với cử tri ở đơn vị bầu ra mình; chịu sự giám sát của cử tri; phản ánhtrung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri; bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcủa cử tri; tiếp xúc cử tri theo lịch (trước và sau kỳ họp); báo cáo với cử tri vềhoạt động HĐND và bản thân, trả lời các yêu cầu và kiến nghị của cử tri (mỗinăm ít nhất 1 lần); nhận yêu cầu, kiến nghị của cử tri, nhận và chuyển các đơnthư khiếu nại, tố cáo của công dân đến các cơ quan có thẩm quyền và theo dõitình hình, kết quả khiếu nại, tố cáo; kiến nghị, giải pháp

Quyền của đại biểu HĐND:

+ Quyền yêu cầu và kiến nghị chấm dứt việc làm trái pháp luật, kiếnnghị về việc thi hành pháp luật của các cơ quan đơn vị và được yêu cầu gặpngười phụ trách cơ quan, tổ chức đơn vị hữu quan

+ Quyền được tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động, được hưởng cácchế độ quy định đối với đại biểu HĐND

+ Quyền về không được bắt giữ đại biểu HĐND tại các kỳ họp nếukhông được sự đồng ý của chủ toạ kỳ họp; có quyền khi bị xử lý kỷ luật tạiđơn vị công tác thì trước lúc ra quyết định kỷ luật đối với đại biểu HĐNDphải báo cáo bằng văn bản cho Thường trực HĐND

Tóm lại, với chức trách của mình, đại biểu HĐND cần vận dụng nhữngthành tựu khoa học và kinh nghiệm thực tiễn vào lĩnh vực hoạt động củamình, nhất là khoa học quản lý, khoa học tổ chức, lý thuyết hệ thống, tổ chứclao động khoa học, tâm lý học, lý thuyết thông tin Nói cách khác, đại biểuHĐND không thể không dựa vào các thành tựu khoa học và kinh nghiệm thực

tiễn để bảo đảm phương thức và kỹ năng hoạt động của mình là hợp lý nhất,

có hiệu quả nhất Tuy nhiên, điều kiện cần và đủ để một đại biểu HĐND hoạtđộng tốt là năng lực, thông tin, phương tiện và điều kiện hoạt động

- Thứ tư, chất lượng các kỳ họp HĐND cấp tỉnh

Kỳ họp HĐND là nơi thể hiện vị trí cơ quan quyền lực nhà nước ở địaphương, là hình thức hoạt động chủ yếu, quan trọng nhất của HĐND, nó quyếtđịnh chất lượng hoạt động của HĐND theo yêu cầu của Nhà nước pháp quyềnXHCN Việt Nam Thông qua kỳ họp, HĐND thảo luận và ban hành nghị quyết

về các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật

Tại kỳ họp, HĐND có quyền quyết định tất cả các vấn đề có liên quanđến địa phương, được pháp luật quy định Ngoài kỳ họp ra, HĐND không cóvai trò quyết định như vậy Thông qua kỳ họp, ý chí, nguyện vọng của nhândân địa phương được chuyển thành quyết định của cơ quan quyền lực Nhànước ở địa phương; quyết định của các cơ quan Nhà nước cấp trên đượcHĐND bàn bạc, tổ chức biện pháp thực hiện và giám sát việc thực hiện cácquyết định đó đối với các cơ quan ở địa phương

Kỳ họp HĐND bao gồm các phiên họp của toàn thể các đại biểu HĐND

để bàn bạc giải quyết những vấn đề thuộc chương trình nghị sự được đa sốcác đại biểu nhất trí thông qua Theo Luật tổ chức HĐND và UBND (2003),HĐND các cấp họp thường lệ mỗi năm 2 kỳ Ngoài những kỳ họp định kỳ, cónhiều vấn đề quan trọng cần phải có sự quyết định của cơ quan quyền lực Nhànước ở địa phương, HĐND có thể họp bất thường

Để đảm bảo cho HĐND thể hiện được tính quyền lực thực sự của mình quacác kỳ họp, pháp luật đã quy định một loạt những bảo đảm làm cho kỳ họp có ưuthế hơn hẳn so với các hình thức tổ chức hoạt động khác của HĐND:

+ HĐND phải tổ chức họp đúng kỳ, đảm bảo cho mỗi một năm ít nhất là

2 kỳ họp

+ Tất cả những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND đã đượcquy định trong Luật tổ chức HĐND và UBND (sửa đổi) chỉ được giải quyếtmột cách chính thức tại các kỳ họp của HĐND.

Tại các kỳ họp HĐND có khả năng đưa ra được những quyết định thiếtthực, tránh hình thức và áp đặt Quy chế hoạt động của HĐND quy định rõ,trình tự việc thảo luận và quyết định các vấn đề thuộc nội dung, chương trìnhcủa kỳ họp Khi tổ chức điều hành kỳ họp, cũng như tham gia kỳ họp, ĐoànChủ tịch kỳ họp cũng như các đại biểu HĐND phải tuân thủ trình tự kỳ họp.Trong mỗi kỳ họp, HĐND cần phải xem xét và quyết định nhiều vấn đềkhác nhau, phụ thuộc vào tính cấp bách, thiết thực của mỗi vấn đề Trên thực

tế các kỳ họp HĐND tỉnh thường được tiến hành từ 2 - 3 ngày; cấp huyệnthường từ 1 - 2 ngày; cấp xã từ 1/2 đến 1 ngày Xu hướng chung hiện nay kéodài thời gian kỳ họp, tiến hành các kỳ họp chuyên sâu được gọi là những kỳhọp chuyên đề

Trong kỳ họp đầu tiên và kỳ họp cuối nhiệm kỳ, HĐND các cấp thườngphải xem xét một số vấn đề cơ bản giống nhau Những kỳ họp này được gọi lànhững kỳ họp đầu tiên và kỳ họp kết thúc nhiệm kỳ Không phụ thuộc vàocấp, vị trí, các HĐND đều phải xem xét, quyết định những vấn đề về cơ cấu

tổ chức của HĐND và của các cơ quan Nhà nước ở địa phương trong kỳ họpđầu tiên Các vấn đề đó thường là vấn đề xem xét tư cách đại biểu, thành lậpThường trực HĐND, UBND và các Ban của HĐND Trong kỳ họp kết thúcnhiệm kỳ, HĐND thường phải xem xét tổng kết nhiệm kỳ

Ngoài việc quyết định những đề án, kỳ họp HĐND còn phải xem xétnhững tồn tại, vướng mắc của việc thực hiện các Nghị quyết trước đây Côngtác này thường được biểu hiện bằng việc nghe các cơ quan Nhà nước liênquan báo cáo tình hình thực hiện Nghị quyết (quyết định) của kỳ họp trước.Trên cơ sở báo cáo do các cơ quan hữu quan trình bày, HĐND thảo luận tìm

ra những nguyên nhân, những tồn tại của việc chưa thực hiện tốt Nghị quyếtlần trước và bổ khuyết cho việc tổ chức thực hiện tiếp theo.

Bên cạnh việc nghe báo cáo, các đại biểu còn dùng các hình thức chấtvấn UBND, thành viên của UBND, thủ trưởng các cơ quan chuyên môn thuộcUBND và Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND cùng cấp (Điều 41, Luật tổchức HĐND và UBND năm 2003)

Chất vấn là một hình thức giám sát quan trọng của HĐND đối với hoạtđộng của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội khác đóng trên phạm vilãnh thổ địa phương Đại biểu có quyền chất vấn tất cả những vấn đề thuộcthẩm quyền Vấn đề chất vấn phải là việc cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hộihoặc nhân viên các tổ chức nói trên không thi hành Nghị quyết của HĐNDhoặc vi phạm pháp luật của Nhà nước Về hình thức, chất vấn có thể bằngvăn nói hoặc văn bản, có thể là một hay nhiều đại biểu

Về thủ tục trả lời chất vấn, Luật tổ chức HĐND và UBND quy định: Thủtrưởng cơ quan, người bị chất vấn phải trả lời trước HĐND, trong kỳ họp; khicần thiết có thể được trả lời ở kỳ họp sau, nhưng phải được HĐND quyết định.Kết quả của các kỳ họp là thông qua các Nghị quyết Nội dung của Nghị quyếtphải ghi rõ chủ trương, biện pháp, thời gian thực hiện và trách nhiệm của các

cơ quan, đơn vị phải thực hiện Nghị quyết Nghị quyết của HĐND phải đượcThường trực HĐND, Chủ tịch HĐND chuyển đến các cơ quan Nhà nước, các

tổ chức xã hội chịu trách nhiệm thực hiện; đồng thời phải được công bố trênphương tiện thông tin đại chúng ở địa phương (trừ những quyết định mật);đồng thời chuyển lên cấp trên để theo dõi, giám sát

- Thứ năm, chất lượng các nghị quyết của HĐND tỉnh

Hiệu lực, hiệu quả các nghị quyết của HĐND cấp tỉnh là một trongnhững tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh, Hội đồngnhân dân cấp tỉnh quyết định những chủ trương và biện pháp quan trọng để

phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát trển địa phương về

KT-XH, củng cố an ninh, quốc phòng, không ngừng cải thiện đời sống vật chất vàtinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với

cả nước

Khi quyết định những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của mình,HĐND cấp tỉnh ra các nghị quyết; những nghị quyết về các vấn đề quy địnhthuộc quyền phê chuẩn của cấp trên, thì trước khi thi hành phải được cấp trênphê chuẩn

HĐND được quyết định khá nhiều vấn đề quan trọng theo luật định, điềuquan trọng là tùy vào hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của địa phương để lựa chọnnhững vấn đề quan trọng nhất, trong đó có những vấn đề rất cơ bản và nhữngvấn đề bức xúc đang được nhân dân địa phương quan tâm đó là: quy hoạch,

kế hoạch phát triển KT-XH, đặc biệt là quy hoạch, kế hoạch quản lý, sử dụngđất; các dự án đầu tư từ ngân sách địa phương; thu, chi ngân sách địa phương;huy động và sử dụng nguồn lực của nhân dân; biện pháp xây dựng nếp sốngvăn hóa, trật tự an toàn xã hội và văn minh cộng đồng

Về những vấn đề trên, HĐND cấp tỉnh cần có đầy đủ các thông tin cầnthiết, tập hợp ý kiến rộng rãi của cử tri, suy nghĩ và thảo luận nghiêm túc đểđưa ra những quyết định đúng đắn, hợp lòng dân Nhờ vậy mà các nghị quyết

mà HĐND quyết định, thông qua, nhìn chung được nâng cao chất lượng, sátvới tình hình thực tiễn của địa phương và có tính khả thi, đem lại hiệu quảthiết thực, tạo sự chuyển biến tích cực ở địa phương, đáp ứng được yêu cầu,nguyện vọng chính đáng của nhân dân, góp phần ổn định chính trị, phát triểnKT-XH, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, làmtròn nghĩa vụ của địa phương, đối với cả nước đã đáp ứng yêu cầu việc xâydựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

- Thứ sáu, chất lượng hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh

Tại Điều 1, Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: “HĐNDthực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực HĐND, UBND,TAND, VKSND cùng cấp; giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND;giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổchức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương” [35, tr.1].Như vậy, chức năng giám sát của HĐND bao giờ cũng gắn liền với chứcnăng quyết định những vấn đề cơ bản về KT-XH của HĐND Thực hiện tốtchức năng giám sát không những cho phép HĐND kiểm tra, đánh giá hoạtđộng của các cơ quan nhà nước trong việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, cácnghị quyết của HĐND, mà còn cho phép HĐND phát hiện được sự không phùhợp, thiếu thực tế của các nghị quyết do Hội đồng nhân dân ban hành để sửađổi, bổ sung Kết quả giám sát sẽ là căn cứ để HĐND thực hiện quyền bãimiễn, miễn nhiệm chúc vụ chủ chốt hoặc sẽ là căn cứ để HĐND bãi bỏ nhữngquyết định sai trái của các cơ quan cùng cấp, những nghị quyết sai trái củaHĐND cấp dưới trực tiếp.

- Thứ bảy, công tác tiếp dân, tiếp nhận, xử lý đơn thư gửi đến HĐND và đôn đốc việc giải quyết các kiến nghị, đề nghị của công dân

Điều 40 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 quy định: khi nhậnđược khiếu nại, tố cáo của nhân dân, đại biểu HDND có trách nhiệm nghiêncứu, kịp thời chuyển đến người có thẩm quyền giải quyết và theo dõi, đôn đốcviệc giải quyết, đồng thời thông báo cho người đã khiếu nại, tố cáo biết.Trong thời hạn do pháp luật quy định, người có thẩm quyền phải xem xét giảiquyết và thông báo bằng văn bản cho đại biểu HĐND biết kết quả Mặt khácLuật còn quy định đối với các ban HĐND có quyền căn cứ vào chương trìnhgiám sát của mình hoặc qua giám sát việc giải quyết khiếu nại tố cáo của côngdân, qua phương tiện thông tin đại chúng phát hiện có dấu hiệu vi phạm phápluật hoặc được HĐND, thường trực HĐND giao, ban của HĐND tổ chứcđoàn giám sát của ban

Nguồn thông tin này cần được coi trọng vì đây là kênh thông tin trực tiếp

và rộng rãi nhất với HĐND, đồng thời phản ánh hiệu lực, kỷ cương của chínhquyền, nhất là cấp tỉnh

Việc tổ chức tiếp xúc cử tri, tổng hợp, phân loại và đôn đốc các cấp cóthẩm quyền giải quyết những ý kiến, kiến nghị của của tri là kênh thông tinquan trọng đối với HĐND, thể hiện sự gắn bó liên hệ chặt chẽ với cử tri vàthực hiện chức năng giám sát với vai trò là cơ quan của dân ở địa phương

1.3 Yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong thời kỳ mới

1.3.1 Yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Trong các văn kiện của Đảng, đặc biệt là Văn kiện Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng định nhiệm vụ xây dựng Nhà nước phápquyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân dưới sự lãnh đạo củaĐảng Đó chính là sự tiếp tục phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nướcpháp quyền trong điều kiện mới Ngay từ buổi đầu được thành lập và trongsuốt quá trình xây dựng, phát triển, Nhà nước ta đã mang những yếu tố củaNhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, gắn bó chặtchẽ và phục vụ lợi ích của nhân dân, của dân tộc Nhà nước đã từng bướcthực hiện việc quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng phát huy dân chủ,tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Thực tiễn đổi mới trong những nămqua đã khẳng định yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Namdưới sự lãnh đạo của Đảng như một xu thế khách quan, mang tính quy luậtcủa quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện phát triển nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng giao lưu và hợp tác với tất cảcác nước trên thế giới trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnhthổ của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau