Báo nhân dân với các vấn đề đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao từ năm 1951 đến năm 1954

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận văn “Báo Nhân Dân với các vấn đề đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao từ năm 1951 đến năm 1954” là công trình nghiên cứu của riêng

§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N

-

PH¹M NGUYÔN QUúNH LINH

B¸O NH¢N D¢N VíI C¸C VÊN §Ò §èI NGO¹I, VËN §éNG QUèC TÕ Vµ §ÊU TRANH NGO¹I GIAO

Tõ N¡M 1951 §ÕN N¡M 1954

LUËN V¡N TH¹C SÜ Chuyªn ngµnh: LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam

Hµ NéI - 2014

§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N

-

PH¹M NGUYÔN QUúNH LINH

B¸O NH¢N D¢N VíI C¸C VÊN §Ò §èI NGO¹I, VËN §éNG QUèC TÕ Vµ §ÊU TRANH NGO¹I GIAO

Tõ N¡M 1951 §ÕN N¡M 1954

LuËn v¨n Th¹c sÜ chuyªn ngµnh LÞch sö §¶ng

M· sè: 6022 03 15

Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS.TS Ng« §¨ng Tri

Hµ Néi - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản Luận văn “Báo Nhân Dân với các vấn đề đối

ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao từ năm 1951 đến năm 1954”

là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Ngô Đăng Tri mà trước đó chưa có bất cứ tác giả nào công bố

Những tư liệu và số liệu sử dụng trong bản khóa luận là có tính xác thực và nguồn gốc rõ ràng

Tác giả

Phạm Nguyễn Quỳnh Linh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới các cô, chú, anh, chị công tác tại thư viện trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Thư viện Quốc gia Việt Nam đã cung cấp những tư liệu hết sức quý giá Tác giả xin cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo trong Bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam - Khoa Lịch sử - trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội và nhất là sự tận tình hướng dẫn, chỉ bảo của PGS.TS Ngô Đăng Tri

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song do giới hạn về mặt thời gian và nhận thức nên luận văn không tránh khỏi những thiếu xót, hạn chế Do vậy, tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy, cô giáo; những đóng góp ý kiến quý

báu của toàn thể các bạn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: BÁO NHÂN DÂN VỚI VẤN ĐỀ ĐỐI NGOẠI, VẬN

ĐỘNG QUỐC TẾ VÀ ĐẤU TRANH NGOẠI GIAO TỪ NĂM 1951

ĐẾN ĐẦU NĂM 1953 Error! Bookmark not defined

1.1 Sự ra đời của báo Nhân Dân (1951) Error! Bookmark not defined

1.1.1 Báo chí của Đảng về công tác đối ngoại từ năm 1945 đến

năm 1950 Error! Bookmark not defined

1.1.2 Sự ra đời của Báo Nhân Dân năm 1951Error! Bookmark not defined

1.2 Báo Nhân Dân với vấn đề đối ngoại, vận động quốc tế và đấu

tranh ngoại giao từ năm 1951 đến đầu năm 1953Error! Bookmark not defined

1.2.1 Vấn đề đối ngoại và đấu tranh ngoại giaoError! Bookmark not defined

1.2.2 Vận động quốc tế Error! Bookmark not defined

Chương 2: BÁO NHÂN DÂN VỚI VÂN ĐỀ ĐỐI NGOẠI VẬN

ĐỘNG QUỐC TẾ VÀ ĐẤU TRANH NGOẠI GIAO TỪ GIỮA

NĂM 1953 ĐẾN NĂM 1954 Error! Bookmark not defined

2.1 Về vận động quốc tế Error! Bookmark not defined

2.1.1 Với ba nước Đông Dương và các nước xã hội chủ nghĩaError! Bookmark not defined

2.1.2 Với nhân dân tiến bộ Pháp và các lực lượng yêu chuộng hòa

bình, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giớiError! Bookmark not defined

2.2 Vấn đề đối ngoại và đấu tranh ngoại giaoError! Bookmark not defined

2.2.1 Vấn đề đối ngoại Error! Bookmark not defined

2.2.2 Về đấu tranh ngoại giao Error! Bookmark not defined

Chương 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM Error! Bookmark not defined

3.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined

3.1.1 Về ưu điểm Error! Bookmark not defined

3.1.2 Về khuyết điểm Error! Bookmark not defined

3.2 Các kinh nghiệm lịch sử Error! Bookmark not defined

3.2.1 Kinh nghiệm phản ánh các lĩnh vực đối ngoại và đấu tranh

ngoại giao Error! Bookmark not defined

3.2.2 Kinh nghiệm vận động quốc tế và bồi dưỡng đội ngũ phóng

viên nâng cao chuyên môn nghiệp vụ Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Công tác báo chí có vai trò quan trọng đối với vấn đề lý luận, tư tưởng

và tổ chức của Đảng ta Quan điểm này đã được thể hiện xuyên suốt trong hoạt động của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như trong lịch sử đấu tranh cách mạng Báo chí là bộ phận hữu cơ, đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện

và trực tiếp của Đảng Nền báo chí Việt Nam là nền báo chí cách mạng, nền báo chí nhân dân, mang đậm tính độc lập, đồng thời hướng tới sự hiện đại, hội nhập bình đẳng với báo chí trong khu vực và trên thế giới Nền báo chí ấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, không ngừng phát triển nhằm thực hiện các mục tiêu cao cả của cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa

Do vậy, nền báo chí ấy luôn gắn liền với số phận của nhân dân, hoạt động vì nhân dân Tính chất nhân dân, dân tộc và hiện đại của báo chí nước ta thể hiện trên tất cả các bình diện, từ nội dung đến hình thức, từ quy mô phát triển đến phương thức phát hành

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1945- 1954), báo chí đã hoàn thành xuất sắc chức năng của mình đối với sự nghiệp cách mạng, trong đó, có

đóng góp của báo Nhân Dân- cơ quan Trung ương, tiếng nói của Đảng nhà nước và nhân dân Việt Nam Báo Nhân Dân ra đời là sự tiếp nối truyền thống

vẻ vang của dòng báo chí cách mạng trước đó Kể từ số báo Nhân Dân đầu

tiên xuất bản tháng 3- 1951, báo đã góp phần tuyên truyền đường lối đúng đắn của Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lê Nin và

động viên quần chúng nhân dân thực hiện chính sách của Đảng Báo Nhân

Dân đồng thời đã tái hiện lại khá đầy đủ và toàn diện không khí chiến đấu ác

liệt cũng như tinh thần đấu tranh dũng cảm kiên cường của nhân dân ta trên tất cả các mặt trân chính trị, quân sự và ngoại giao, phản ánh mối quan hệ gắn

bó mật thiết giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới Báo Nhân Dân

2

thật sự là người bạn đáng tin cậy của đồng bào và chiến sĩ ta, là cuốn sử biên niên của cách mạng nước ta

Trong kháng chiến, nếu như thắng lợi trên mặt trận quân sự đóng vai trò quyết định, thì thắng lợi trên mặt trận đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao có ý nghĩa to lớn, khẳng định những thắng lợi trên mặt trận quân sự Đối ngoại được hiểu là những công việc, các quan hệ và hoạt động của một nước đối với một hoặc một số nước khác, các tổ chức quốc tế Còn đấu tranh ngoại giao là nghệ thuật tiến hành trong việc đàm phán, dàn xếp, thương lượng giữa những người đại diện cho một nhóm hay một quốc gia Vận động quốc tế thì được hiểu là hoạt động nhằm tranh thủ sự ủng hộ, chi viện kể cả vật chất và tinh thần của các nước thuộc lực lượng xã hội chủ nghĩa và các nước dân chủ, tiến bộ, các lực lượng yêu chuộng hòa bình, dân chủ trên thế giới

Trong giai đoạn từ 1951- 1954, trước những biến đổi to lớn của bối cảnh quốc tế và trong nước, hoạt động đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh

ngoại giao của Đảng có nhiều bước chuyển biến quan trọng Báo Nhân Dân với

vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng đã phát huy vai trò là ngọn cờ đầu trên mặt trận chính trị tư tưởng của báo chí Việt Nam Báo từng bước khẳng định vị trí của mình trong quá trình đấu tranh cách mạng, hoàn thành tốt chức năng tuyên tuyền đường lối đối ngoại và các hoạt động thực tiễn của Đảng

Ngày nay, đất nước ta đã giành được độc lập, đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập cùng bạn bè quốc tế Song song với quá trình tập trung phát triển kinh tế, ổn định xã hội thì hoạt động đối ngoại cũng

là vấn đề luôn được Đảng và nhà nước đặt lên hàng đầu với phương châm

"Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới" trên cơ sở tôn trọng độc lập và bình đẳng lần nhau nhằm tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, sự đầu tư và giúp đỡ của các nước bạn Trong bối cảnh như vậy có thể nói, báo chí với vai trò là kênh thông tin truyền tải và tái hiện lại càng trở

nên quan trọng hơn Báo Nhân Dân từ khi ra đời cho đến nay, với lịch sử 63

3

năm vẻ vang, luôn là ngọn cờ tiên phong về chính trị tư tưởng trên mặt trận báo chí cần khẳng định hơn nữa vị thế, hoàn thành tốt nhiệm vụ tuyên truyền của mình Cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, bên cạnh những cơ hội cũng có nhiều vấn đề đặt ra đôí với báo

chí cách mạng nói chung, báo Nhân Dân nói riêng cả trong sự lãnh đạo, chỉ

đạo và về chuyên môn, nghiệp vụ, trong sự phản ánh các vấn đề đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao Nghiên cứu sự lãnh đạo, chỉ đạo

của Đảng đối với báo chí nói chung, báo Nhân Dân nói riêng, trong đó có giai đoạn từ khi báo Nhân Dân ra đời đến khi kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến

(1951- 1954) không chỉ làm rõ một chặng đường lịch sử của tờ báo này mà còn có thể rút ra những kinh nghiệm phục vụ hiện tại

Chính vì vậy, với góc độ là đề tài luận văn ThS lịch sử Đảng, đề

tài“Báo Nhân Dân với các vấn đề đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh

ngoại giao từ năm 1951 đến năm 1954” là một đề tài có ý nghĩa khoa học và

thực tiễn quan trọng

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đề tài về Đảng lãnh đạo công tác báo chí nói chung, vai trò của báo

Nhân Dân trên lĩnh vực đối ngoại nói riêng lâu nay đã được rất nhiều nhà

khoa học quan tâm nghiên cứu Như: Báo chí Việt Nam do Hồng Chương chủ biên xuất bản năm 1985, Tổng quan lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam

(1925- 2010) do Đào Duy Quát chủ biên xuất bản năm 2010 đã trình bày

những nét cơ bản nhất về lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, thống kê và trình bày sơ lược đặc điểm, quá trình phát triển của các tờ báo cách mạng tiêu

biểu từ năm 1925 đến nay, trong đó có báo Nhân Dân

Các cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu về báo Nhân Dân như: Sơ thảo

lịch sử năm mươi năm báo Nhân Dân 1951- 2001 do Hồng Vinh chủ biên

xuất bản năm 2001 đã khái quát cả chặng đường phát triển và đặc điểm của

báo Nhân Dân từ khi ra đời đến nay Bên cạnh đó, báo Nhân Dân với việc

4

phản ánh các vấn đề lịch sử cũng có một số luận văn tốt nghiệp như: Báo

Nhân Dân trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1951- 1954) của Lê

thị Thanh (khoa Lịch sử, trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn,

1994) tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu sự ra đời của báo Nhân Dân, sự phát triển của báo Nhân Dân trong kháng chiến, báo Nhân Dân có những bài viết

đa dạng về tất cả các lĩnh vực trong kháng chiến chống Pháp như củng cố chính trị, công tác xây dựng hậu phương, quân sự, ngoại giao hay luận văn

tốt nghiệp báo Nhân Dân với công cuộc khôi phục cải tạo và bước đầu phát

triển kinh tế 1954- 1960 của Lê Thị Lan Anh (khoa Lịch sử, trường Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn) đã đi vào khảo sát một khía cạnh phản ánh của

báo Nhân Dân đó là phản ánh công cuộc khôi phục cải tạo và bước đầu phát

triển kinh tế của nước ta trong kháng chiến chống Mỹ từ năm 1954- 1960

Một số công trình ít nhiều có đề cập tới sự phản ánh của báo Nhân Dân

về đối ngoại như Năm mươi năm ngoại giao Việt Nam do Lưu Văn Lợi chủ biên xuất bản năm 1996; Ngoại giao Việt Nam hiện đại vì sự nghiệp giành

độc lập, tự do (1945- 1975) của tác giả Nguyễn Phúc Luân xuất bản năm

2001; Ngoại giao Việt Nam 1945- 2000 do Nguyễn Đình Bin chủ biên xuất bản năm 2002; cuốn Quan hệ Việt- Mỹ (1939- 1945) do Phạm Thu Nga chủ biên xuất bản năm 2004 Hay dưới dạng luận án như Quan hệ Việt-

Lào-Campuchia trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp từ 1945-1954 của Đỗ Đình

Hãng; hoặc dưới hình thức là các tư liệu lịch sử lưu trữ như Hoạt động đối

ngoại từ đầu năm 1951 đến 1953- tiền đề giải quyết vấn đề hòa bình ở Việt Nam (tài liệu lưu trữ tại khoa Lịch sử, trường Đại Học Khoa học Xã hội và

Nhân văn Hà Nội) Các công trình này với quy mô khác nhau đã có đề cập

đến các bài đăng trên báo Nhân Dân về đối ngọai và đấu tranh ngoại giao

Tuy nhiên cho đến nay chưa có một đề tài nghiên cứu nào tập trung

nghiên cứu về sự lãnh đạo, chỉ đạo báo Nhân Dân của Đảng từ năm 1951 đến năm 1954, nhất là vai trò của Báo Nhân Dân trên lĩnh vực đối ngoại, vận

5

động quốc tế và đấu tranh ngoại giao trong cuộc kháng chiến kiến quốc từ

năm 1951 đến năm 1954 Nói cách khác, đề tài Báo Nhân Dân với các vấn đề

đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao từ năm 1951 đến năm

1954 vẫn là một đề tài mới, có nhiều vấn đề cần đi sâu làm rõ thêm, cả về mặt

giá trị lịch sử và kinh nghiệm thiết thực của nó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là trình bày những nội dung được báo Nhân

Dân phản ánh từ năm 1951 đến năm 1954 về vấn đề đối ngoại, vận động quốc

tế và đấu tranh ngoại giao, qua đó nêu lên vai trò của báo Nhân Dân đối với

cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và rút ra những kinh nghiệm phục vụ hiện tại

Nhiệm vụ của luận văn là:

+ Tập hợp những vấn đề về đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh

ngoại giao từ năm 1951 đến năm 1954 được phản ánh trên báo Nhân Dân

+ Nêu lên chủ trương đối ngoại của Đảng trong kháng chiến chống Pháp và thực tiễn hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta nhằm tranh thủ

sự ủng hộ của quốc tế đối với cuộc kháng chiến và đấu tranh ngoại giao với địch góp phần đưa kháng chiến đến thắng lợi

+ Khẳng định vai trò cũng như chỉ ra các hạn chế của báo Nhân Dân

đối với cuộc kháng chiến trên lĩnh vực đội ngoại, đấu tranh ngoại giao, vận động quốc tế từ năm 1951 đến năm 1954

+ Rút ra những kinh nghiệm để phục vụ thực tiễn hiện tại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng

đối với báo Nhân Dân từ năm 1951 đến năm 1954, cụ thể là vai trò của báo

Nhân Dân, với tư cách là cơ quan ngôn luận của Đảng, tiếng nói của Đảng và

nhân dân ta trên lĩnh vực đối ngoại, vận động quốc tế và đấu tranh ngoại giao trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

6

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Archimedes L.A.Patti (2001), Tại sao Việt Nam, Nxb Đà Nẵng

2 Lê Thị Lan Anh (1994), Báo Nhân Dân với công cuộc khôi phục cải tạo

và bước đầu phát triển kinh tế, Khóa luận cử nhân, Khoa Lịch sử, Đại

học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn (ĐHQG Hà Nội), Hà Nội

3 Lê Hòa Bình, Liên minh chiến đấu Việt Nam - Campuchia cơ sở hình

thành và những biểu hiện quân sự từ 1930- 1979, Khóa luận cử nhân,

Khoa Lịch sử, Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn (ĐHQG Hà Nội),

Hà Nội

4 Nguyễn Đình Bin (2002), Ngoại giao Việt Nam 1945-2000, Nhà xuất bản

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

5 Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (1978),Văn kiện đảng

1945-1954 (tập I,II), Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội

6 Ban Ký sự lịch sử, (1985), Trận đánh 30 năm, Nxb Quân đội nhân dân,

Hà Nội

7 Ban Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Chính phủ (2004), Lịch sử Chính phủ Việt Nam 1945 - 1955, Hà Nội

8 Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương, (1975), Cách mạng tháng Tám, Nxb Sự thật, Hà Nội

9 Ban Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1996), Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - Thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

10 Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (1996), Từ Đà Lạt đến Pari, Nxb Hà Nội

11 Bộ Ngoại giao: Đấu tranh ngoại giao trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân (1945-1954), tập I, Tài liệu lưu hành nội bộ

12 Bộ Nội vụ, Viện Khoa học công an (1993), Lịch sử biên niên về cuộc đấu

tranh bảo vệ an ninh trật tự ở Việt Nam, Tập I (1945-1954), Hà Nội