Trong hơn 03 tháng học lớp bồi dưỡng kiến thức chuyên ngành báo chí – truyền thông và 02 năm học cao học, các thầy cô trong Khoa Báo chí – Truyền thông đã cung cấp cho tôi những kiến thứ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
–––––––––––––––––––––––––––
DƯƠNG NGỌC ÁNH
THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH
(Khảo sát ba tạp chí Bảo hiểm xã hội, Lao động xã hội,
và Bảo hộ lao động từ năm 2010 đến 2013)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Chuyên ngành:Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01
Hà Nội, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
––––––––––––––––––––––––––
DƯƠNG NGỌC ÁNH
THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH
(Khảo sát ba tạp chí Bảo hiểm xã hội, Lao động xã hội,
và Bảo hộ lao động từ năm 2010 đến 2013)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Dương Xuân Sơn
Hà Nội, 2014
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học của tôi, chưa từng được công bố, những số liệu, dẫn chứng dẫn ra trong luận văn đảm bảo độ tin cậy
và chính xác
Ký tên
Dương Ngọc Ánh
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn PGS TS Dương Xuân Sơn đã tư vấn giúp tôi lựa chọn và hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu đề tài này Đây là một đề tài khó, mang tính ứng dụng thực tiễn cao đối với công việc thực tế của bản thân tôi là một biên tập viên công tác tại một tạp chí chuyên ngành Mặc dù bản thân tôi chưa có nhiều kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu khoa học, được
sự hướng dẫn tận tình của PGS TS Dương Xuân Sơn, đã giúp tôi lựa chọn phương pháp tiếp cận, nghiên cứu và thực hiện đề tài một cách hiệu quả Tôi xin gửi lời cảm ơn, tri ân sâu sắc đến các thầy cô tại Khoa Báo chí – Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội – Nhân văn Là một người làm báo chưa được đào tạo cơ bản về báo chí – truyền thông Trong hơn 03 tháng học lớp bồi dưỡng kiến thức chuyên ngành báo chí – truyền thông và 02 năm học cao học, các thầy cô trong Khoa Báo chí – Truyền thông đã cung cấp cho tôi những kiến thức cơ bản, để tôi bổ sung, hoàn thiện hơn cơ sở lý luận báo chí – truyền thông mình còn đang khuyết thiếu, giúp tôi vững vàng hơn
về nghiệp vụ, quan trọng hơn bước đầu hình thành tư duy và kỹ năng nghiên cứu khoa học
Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các đồng chí lãnh đạo, đồng nghiệp của tôi tại Tạp chí BHXH, Tạp chí LĐXH và Tạp chí BHLĐ; các nhà khoa học, nghiên cứu, hoạch định chính sách đã dành thời gian trao đổi, cung cấp nhiều thông tin quý báu cho tôi trong quá trình viết luận văn
Đặc biệt, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, người thân và bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên, là động lực giúp tôi hoàn thành luận văn Xin chân thành cảm ơn!
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 4 Chương 1 Error! Bookmark not defined.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TẠP CHÍ, TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH VÀ
THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH Error! Bookmark not defined.
1.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về tạp chí Error! Bookmark not defined.
1.2 Tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
1.3 Thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
Chương 2 Error! Bookmark not defined THỰC TRẠNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH Error! Bookmark not defined.
2.1 Sơ lược về các tờ tạp chí chuyên ngành chọn khảo sát Error! Bookmark not defined.
2.2 Nội dung thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
2.3 Chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
2.4 Đánh giá, nhận xét chung Error! Bookmark not defined Chương 3 Error! Bookmark not defined VẤN ĐỀ ĐẶT RA, GIẢI PHÁP VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN TƯ VẤN, CHỈ DẪN TRÊN TẠP CHÍ CHUYÊN NGÀNH Error! Bookmark not defined.
3.1 Xu hướng phát triển của báo chí thế giới và Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.2 Xu hướng phát triển của tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
3.3 Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên
tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
3.4 Các giải pháp nâng cao chất lượng thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên
tạp chí chuyên ngành Error! Bookmark not defined.
Trang 63.5 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 7
PHỤ LỤC 10
Trang 7DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 83
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Thống kê số lượng tin, bài có thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên
tạp chí chuyên ngành
53
Bảng 2.2: Thống kê số lượng tin, bài có thông tin tư vấn, chỉ dẫn
hướng tới nhóm công chúng là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ ngành 55
Bảng 2.3: Thống kê số lượng tin, bài có thông tin tư vấn, chỉ dẫn
hướng tới nhóm công chúng là các nhà khoa học, hoạch định chính
sách
58
Bảng 2.4: Thống kê số lượng tin, bài có thông tin tư vấn, chỉ dẫn
hướng tới nhóm công chúng là người tiếp nhận và thụ hưởng chế độ,
chính sách
60
Bảng 2.5: Tổng hợp ý kiến đánh giá về vai trò của thông tin tư vấn,
chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành đối với hoạt động nghiệp vụ của
đội ngũ cán bộ nghiệp vụ ngành
63
Bảng 2.6: Tổng hợp ý kiến đánh giá về vai trò của thông tin tư vấn,
chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành đối với việc cập nhật kiến thức của
người tiếp nhận và thụ hưởng chính sách
65
Bảng 2.7: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính cập nhật, nhanh nhạy,
thời sự của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
68
Bảng 2.8: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính chính xác, khoa học và
thống nhất của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
69
Bảng 2.9: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính phổ cập, gần gũi và đại
chúng của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
70
Bảng 2.10: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính định kì và đều đặn của
thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành 72
Bảng 2.11: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính phong phú và đa dạng
của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
74
Bảng 2.12: Tổng hợp ý kiến đánh giá về tính tương tác với độc giả
của thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành
76
Trang 94
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong lịch sử báo chí thế giới, tạp chí chuyên ngành là loại hình tạp chí xuất hiện từ khá sớm Là phương tiện truyền thông nghiêng về các thông tin chuyên biệt, hướng tới một nhóm công chúng nhất định, tạp chí chuyên ngành với chức năng thông tin, bàn luận, phát hiện và cổ vũ những giá trị mới trong từng ngành, lĩnh vực bắt buộc phải mang những đặc trưng riêng biệt so với các ấn phẩm báo chí khác với những quy định về tính minh bạch, tính chính xác, tính phản biện, tính được phản biện và tính giá trị…
Mục đích của một tạp chí chuyên ngành là mang lại sự hiểu biết bằng việc phổ biến các hiện tượng và ý tưởng Phạm vi phản ánh của tạp chí chuyên ngành chủ yếu thông tin, trao đổi, bàn luận về các vấn đề có liên quan đến ngành, lĩnh vực Do vậy, đối tượng phục vụ của tạp chí chuyên ngành chủ yếu là những người trong ngành, đòi hỏi phải có sự hiểu biết nhất định về nghề nghiệp và các kiến thức chuyên ngành Nhưng trên thực tế, cũng có loại tạp chí chuyên ngành mà đối tượng phục vụ vừa là cán bộ nghiên cứu, cán bộ quản lý, vừa là cán bộ chuyên môn thuộc ngành đó Thậm chí, có tạp chí chuyên ngành đối tượng bạn đọc còn bao gồm một bộ phận quần chúng nhân dân trong xã hội
Tính hấp dẫn và sức thuyết phục của tạp chí phụ thuộc nội dung phản ánh của nó có đáp ứng được nhu cầu thông tin của từng loại bạn đọc hay không Do
đó, nội dung của tạp chí đòi hỏi phải rất đa dạng và có nhiều chuyên mục khác nhau, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thông tin của các đối tượng Tuy nhiên, những vấn đề chung về lý luận, nghiệp vụ, khoa học thường chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu nội dung các bài đăng tải trên tạp chí Với nội dung đó, các bài viết thuộc các thể loại tạp chí phải thể hiện được tính chất nghiên cứu, phát hiện những quy luật vận động cụ thể trong từng lĩnh vực thuộc các ngành
Trang 105
nghiệp vụ chuyên môn Ở đây, chức năng tuyên truyền về những vấn đề lý luận chính trị, lý luận nghiệp vụ, khoa học kỹ thuật sẽ đem lại cho độc giả nhiều kiến thức mới mẻ với nhiều ý niệm có thể dễ dàng tiếp cận với thực tế, liên hệ, vận dụng trong điều kiện cụ thể của bản thân và đơn vị mình
Ngoài chức năng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, tạp chí còn cung cấp những thông tin tri thức cho độc giả bằng con đường ngắn nhất, đó là những tri thức về chính trị, kinh tế, quản lý, khoa học… Trong chức năng tuyên truyền giáo dục, tạp chí phải góp phần giải thích, hoặc phê phán tình hình, hiện tượng nghiên cứu, đồng thời đề cập đến biện pháp xử lý tình hình, hiện tượng nói trên theo những phương pháp nghiên cứu riêng biệt thể hiện tính chiến đấu và nghiên cứu khoa học của từng loại tạp chí
Cùng với sự phát triển của các loại hình báo chí, trong những năm gần đây, tạp chí chuyên ngành cũng có sự thay đổi mạnh mẽ cả về hình thức và nội dung truyền tải Bên cạnh những thông tin lý luận, nghiên cứu khoa học, bình luận, đánh giá kết quả các công trình nghiên cứu khoa học áp dụng trong thực tiễn, tạp chí chuyên ngành còn cung cấp các thông tin tư vấn về chế độ, chính sách, chỉ dẫn các kiến thức chuyên môn về ngành, lĩnh vực cho bạn đọc Tạp chí chuyên ngành cung cấp thông tin tư vấn, chỉ dẫn có xu hướng phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây với mục đích phục vụ cho nhóm công chúng chuyên biệt về nhu cầu thông tin, như về thời trang, sức khỏe, phương tiện, thể thao, khoa học công nghệ, chế độ chính sách, kiến thức chuyên môn trong từng lĩnh vực…
Như đã nói ở trên, ứng với mỗi loại hình báo chí là một loại độc giả Nếu như đối tượng bạn đọc của báo là bất kỳ ai, từ chính trị gia, trí thức đến người lao động, thậm chí là những người kiếm sống vỉa hè… thì đối tượng bạn đọc của tạp chí là những người có trình độ lý luận, am hiểu chuyên môn nghiệp
vụ, hoặc có nhận thức sâu về các lĩnh vực liên quan được phản ánh trên tạp
Trang 116
chí Vì vậy, đòi hỏi chất lượng thông tin, nội dung và ngôn ngữ thể hiện của tạp chí phải chọn lọc, sử dụng cho phù hợp, ngay cả với các thông tin tư vấn, chỉ dẫn Nội dung của bài viết phải đảm bảo thiết thực, mang tính khoa học,
có sức thuyết phục Nếu không, tạp chí chỉ còn là một dạng của bản tin hay tờ báo thường thức đơn thuần, chứ nó không còn là một tờ tạp chí với đúng nghĩa và tên gọi của nó là cơ quan lý luận, nghiên cứu, trao đổi và tư vấn, chỉ dẫn kiến thức nghiệp vụ chuyên ngành
Thực tế đó đòi hỏi các nhà nghiên cứu báo chí cần thiết phải có cách nhìn nhận trên cơ sở khoa học về thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên các tạp chí chuyên ngành Qua đó, đánh giá mức độ ảnh hưởng của nó và những vấn đề liên quan đối với sự phát triển của dòng tạp chí chuyên ngành vốn được xếp vào hàng những tờ tạp chí có nội dung chuyên biệt và đối tượng độc giả khu biệt Tuy nhiên, từ trước đến nay, vẫn chưa có một đề tài nghiên cứu cụ thể
nào về nội dung nói trên Với lý do đó, chúng tôi lựa chọn đề tài “Thông tin tư
vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành” để xây dựng luận văn tốt nghiệp
Thạc sỹ khoa học chuyên ngành báo chí học
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nghiên cứu về tạp chí luôn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên Tuy nhiên, tài liệu về dòng tạp chí chuyên ngành và thông tin tư vấn, chỉ dẫn trên tạp chí chuyên ngành lại khá ít ỏi Gần đây nhất, có một số luận văn thạc sĩ báo chí nghiên cứu về dòng
tạp chí chỉ dẫn – giải trí…, có thể kể đến như luận văn thạc sĩ báo chí của tác giả Đinh Thu Hiền (2010) với đề tài Dòng tạp chí chỉ dẫn - giải trí ở Việt
Nam, hiệu quả và bất cập Tác giả đã sơ bộ phác thảo một số vấn đề lý thuyết
về dòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí ở nước ta trong xu thế của truyền thông thế giới Khảo sát những nội dung cơ bản, xét về phương diện tác nghiệp của dòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí để nhằm phân tích, đánh giá tính hiệu quả cũng
Trang 127
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đào Duy Anh (2002), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
2 Đinh Thị Chính (2000), Về sự phát triển của tạp chí ở Pháp, Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn, tập 1, tr.197-204
3 Hoàng Văn Chung , Thương mại hóa báo chí và thử thách của người làm
báo ngày nay, Tạp chí Báo chí và tuyên truyền, số tháng 6/2005, tr.43-45
4 Nguyễn Văn Dững (2011), Báo chí truyền thông hiện đại – Từ hàn lâm
đến đời thường, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
5 Hà Minh Đức (1994), Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Giáo dục, Hà Nội
6 E.P.Prôkhôrốp (2004), Cơ sở lý luận của báo chí, Nxb Thông tấn, Hà Nội
7 Grabennhicop (2004), Báo chí trong kinh tế thị trường, Nxb Thông tấn, Hà Nội
8 Đỗ Xuân Hà (1999), Báo chí với thông tin quốc tế, Nxb Đại học quốc gia
Hà Nội
9 Vũ Quang Hào (2001), Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
10 Đinh Thị Thúy Hằng (2008), Báo chí thế giới và xu hướng phát triển, Nxb Thông tấn, Hà Nội
11 Nguyễn Quang Hòa (2002), Phóng viên và Tòa soạn, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
12 Lê Thị Duy Hoa (1999), Thông tin báo chí, Tạp chí Triết học, Số 01 tháng 02/1999
13 Văn Hùng (2006), Phát triển và quản lý hệ thống tạp chí, Tạp chí Người làm báo, số tháng 02 năm 2006, tr.22-23
Trang 138
14 Đỗ Quang Hưng (chủ biên) (2000), Lịch sử báo chí Việt Nam 1865-1945, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
15 Đinh Văn Hường (2004), Tổ chức và hoạt động của tòa soạn, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
16 Khoa Xuất bản – Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2011), Xuất bản tạp
chí
17 Mai Quỳnh Nam, Truyền thông đại chúng và Dư luận xã hội, Tạp chí Xã
hội học, số 01, 1996
18 Nhiều tác giả (2001), Báo chí những điểm nhìn từ thực tiễn (tập 1+2), Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
19 Hà Huy Phượng (2006), Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in
hiện nay, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội
20 Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang (2011), Cơ sở lý luận Báo chí truyền thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
21 Tập thể tác giả (2005), Báo chí Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 5, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội
22 Tập thể tác giả (2005), Báo chí Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 6, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội
23 Tập thể tác giả (2005), Thể loại báo chí, Nxb Đại học Quốc gia TP.HCM
24 Tập thể tác giả (2010), Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, Tập 7,
Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội
25 Trung tâm học liệu Đại học Huế, Bảng chú giải các thuật ngữ
26 Tạ Ngọc Tấn, chủ biên (1992, tái bản 1999), Cơ sở lý luận báo chí, Nxb Văn hóa – Thông tin, Hà Nội
27 Từ điển bách khoa toàn thư (2005, tái bản 2011), 04 tập, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội
Trang 149
28 Viện Nghiên cứu hành chính, Học viện Hành chính Quốc gia, Bộ Nội vụ,
(2002), Thuật ngữ hành chính
29 Nguyễn Như Ý và cộng sự (1999), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hóa -
Thông tin, Hà Nội
Tài liệu nước ngoài
30 “An overall view of Scholarly journal publishing”, ALPSP, Seminar in association with NII and SPARRC Japan, Tokyo, 17 January 2008
31 “International Journal of Management & Enterprise Development IJMED”,
www.inderscience.com/ijmed ISSN: 1468-4330
32 “The Thomson Scientific Journal Selection Process”, http://scientific.thomson.com/free/essays/selectionofmaterial/journalselection/
33 Mark Ware, “Peer review: benefits, perceptions and alternatives”, PRC publishing research consortium
34 Ove Jahler, “Combining peer review and metrics to assess journals for
inclusion in Scopus”, Learned Publishing, Vol 23 No 4, October 2010
35 Seglen PO, “Why the impact factor of journals should not be used for evaluating research”, BMJ 1997; 314:497-9
Một số trang web:
36 http://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_journal
37 http://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_literature
38 http://tapchi.vnu.edu.vn
39 http://ueb.edu.vn
40 http://vasehin.hotmail.ru/03_01
41 htmlhttp://www.khoahocviet.info/meresci/vi/meresci04c1.html
42 http://www.ktpt.edu.vn
43 http://luatbaochi.com
44 http://www.lrc-hueuni.edu.vn/guide/guide04.htm
45 http://www.wfsj.org/