Phát huy và những nhân tố ảnh hưởng đến phát huy vai trò của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị .... Quan điểm của Chủ nghĩa Mac – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, của Đảng, Nhà nước về ph
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
_
LÊ THỊ THU
PH¸T HUY VAI TRß CñA C¸N Bé N÷
CHñ CHèT CÊP PH¦êNG ë Hµ NéI HIÖN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC
Hà Nội - 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
_
LÊ THỊ THU
PH¸T HUY VAI TRß CñA C¸N Bé N÷
CHñ CHèT CÊP PH¦êNG ë Hµ NéI HIÖN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60.31.02.01
Người hướng dẫn khoa học: TS Hà Quang Ngọc
Hà Nội - 2014
Trang 3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với các
công trình khác
Tác giả luận văn
Lê Thị Thu
Trang 4LỜI CÁM ƠN
Đề tài này được thực hiện nhờ có sự giúp đỡ, tạo điều kiện của nhiều tập thể, cá nhân trong suốt quá trình nghiên cứu, sưu tầm, và xác minh tư liệu
Lời đầu tiên, tác giả xin được gửi lời cám ơn chân thành đến TS Hà Quang Ngọc, người đã tận tình hướng dẫn, động viên và đóng góp những ý kiến quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài
Tác giả cũng xin được gửi lời cám ơn đến các cơ quan, đơn vị: Thư viện trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, thư viện Quốc gia, cán bộ phòng Xây dựng chính quyền – Sở Nội vụ Hà Nội, cán bộ Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ - Sở Lao động thương binh và Xã hội Hà Nội, các cán bộ nữ, nam phường Lê Đại Hành, Nghĩa Tân, Thanh Xuân Trung
Phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt cấp phường ở Hà Nội là đề tài
hay, song do điều kiện khách quan cũng như hạn chế chủ quan của bản thân, chắc rằng đề tài còn những hạn chế, thiếu sót Tác giả kính mong nhận được ý kiến đóng góp của Hội đồng khoa học, Quý thầy cô và toàn thể các bạn để Luận văn được hoàn thiện hơn
Hà Nội, tháng 6 năm 2014
Tác giả
Trang 5DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Đánh giá cơ hội giáo dục và đào tạo còn hạn chế theo giới tính Error! Bookmark not defined
Bảng 1.2: Đánh giá về hành vi lãnh đạo của phụ nữ và nam giới trong một
số tình huống thực tế (%) Error! Bookmark not defined
Bảng 2.1 Tỉ lệ cán bộ nữ chủ chốt trên tổng số cán bộ chủ chốt các quận nội
thành Hà Nội (tính đến thời điểm 31/12/2012)Error! Bookmark not defined
Bảng 2.2 Đánh giá về năng lực của nữ cán bộ chủ chốt phườngError! Bookmark not defined
Bảng 2.3 Khó khăn của phụ nữ khi tham gia quản lý, lãnh đạoError! Bookmark not defined
DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1 Thuận lợi của phụ nữ khi làm lãnh đạoError! Bookmark not defined
Trang 6DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa : CNH – HĐH
Trang 7MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁN BỘ NỮ CHỦ CHỐT VÀ PHÁT
HUY VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ NỮ CHỦ CHỐT PHƯỜNGError! Bookmark not defined
1.1 Cán bộ nữ chủ chốt phường và vai trò của cán bộ nữ chủ
chốt phường Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm cán bộ nữ chủ chốt phườngError! Bookmark not defined
1.1.2 Vai trò của cán bộ nữ chủ chốt phườngError! Bookmark not defined
1.2 Phát huy và những nhân tố ảnh hưởng đến phát huy vai trò
của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị Error! Bookmark not defined
1.2.1 Phát huy vai trò của cán bộ nữ Error! Bookmark not defined
1.2.2 Những nhân tố ảnh hưởng Error! Bookmark not defined
1.3 Quan điểm của Chủ nghĩa Mac – Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, của Đảng, Nhà nước về phát huy vai trò của cán bộ nữ
trong hệ thống chính trị Error! Bookmark not defined
1.3.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mac- LêninError! Bookmark not defined
1.3.2 Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí MinhError! Bookmark not defined
1.3.3 Quan điểm của Đảng và Nhà nước Error! Bookmark not defined
Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁN BỘ
NỮ CHỦ CHỐT PHƯỜNG Ở HÀ NỘI HIỆN NAYError! Bookmark not defined
2.1 Đội ngũ cán bộ nữ chủ chốt phường Error! Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát về thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.1.2 Đội ngũ cán bộ nữ chủ chốt phường ở Hà Nội hiện nayError! Bookmark not defined
2.2 Những thành tựu trong phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ
chốt phường ở Hà Nội Nguyên nhân của những thành tựuError! Bookmark not defined
2.2.1 Những thành tựu trong phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt
phường Error! Bookmark not defined
Trang 82.2.2 Nguyên nhân đạt được những thành tựu trong quá trình phát
huy vai trò của đội ngũ nữ cán bộ chủ chốt phườngError! Bookmark not defined
2.3 Những hạn chế trong phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt
phường ở Hà Nội Nguyên nhân của những hạn chếError! Bookmark not defined
2.3.1 Những hạn chế trong phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt
phường ở Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế Error! Bookmark not defined
Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA
CÁN BỘ NỮ CHỦ CHỐT PHƯỜNG Ở HÀ NỘI HIỆN NAYError! Bookmark not defined
3.1 Quan điểm về phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt phường
ở Hà Nội Error! Bookmark not defined
3.1.1 Tiếp tục nhận thức rõ hơn quan điểm của chủ nghĩa Mac
-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của phụ nữ, đặc biệt là cán
bộ nữ có vai trò lãnh đạo chủ chốt ở phườngError! Bookmark not defined
3.1.2 Phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ nữ chủ chốt phường ở Hà
Nội cần phù hợp với tính chất, đặc điểm và tình hình phát triển kinh
tế - xã hội của Thủ đô Error! Bookmark not defined
3.1.3 Để phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt ở phường cần có
cơ chế chính sách đào tạo, bồi dưỡng, tuyên truyền, vận động phù
hợp với những đặc thù giới Error! Bookmark not defined
3.1.4 Đề cao năng lực phấn đấu và khả năng chủ động của phụ nữ
khi tham chính Error! Bookmark not defined
3.2 Giải pháp phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt phường ở
Hà Nội Error! Bookmark not defined
3.2.1 Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách, các điều kiện khách quanError! Bookmark not defined 3.2.2 Nhóm giải pháp phát huy sự chủ động, tích cực chủ quanError! Bookmark not defined
C KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 5
Trang 91
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta luôn khẳng định vai trò to lớn của người phụ nữ Việt Nam Do đặc thù dân tộc, Phụ nữ Việt Nam không những là “nội tướng” trong gia đình mà còn là “ngoại tướng” trên trận tiền; đồng thời, cũng là người “trung hậu, đảm đang” xây dựng non sông gấm vóc
Lịch sử cho thấy, khác với phụ nữ ở nhiều quốc gia, phụ nữ Việt Nam trong suốt tiến trình phát triển của dân tộc, họ là người luôn đồng hành cùng nam giới trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, kể cả trong lĩnh vực quản lý
và lãnh đạo đất nước Sự tham gia chủ động và tích cực vào hệ thống chính trị đất nước của phụ nữ Việt Nam có thể nói là một nét đặc thù của văn hóa truyền thống tôn vinh phụ nữ
Phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng Cộng sản Việt Nam ngay từ những văn kiện đầu tiên của mình đã coi phụ nữ là lực lượng nòng cốt của cách mạng, coi giải phóng phụ
nữ là sự nghiệp chung của cách mạng vô sản Chính vì lẽ đó, từ khi có Đảng, phụ nữ nước ta ngày càng có điều kiện cống hiến và phát huy tiềm năng sáng tạo của mình, tích cực tham gia vào sự nghiệp cách mạng chung của dân tộc Những đóng góp to lớn của phụ nữ cho sự nghiệp cách mạng dân tộc mấy chục năm qua
là thành tựu hết sức tự hào Dĩ nhiên, chính trong quá trình tham gia cách mạng, phụ nữ Việt Nam không chỉ thể hiện vai quan trọng của mình trong hệ thống chính trị đất nước mà còn ngày càng trưởng thành và phát triển
Trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, sự khai triển quan điểm bình đẳng giới, phụ nữ Việt Nam đang bước vào một vận hội phát triển mới Họ thực sự
có nhiều cơ hội và thời cơ để khai thác và phát huy những tiềm năng, sức sáng tạo của mình Họ có nhiều điều kiện để tham gia và cống hiến sức lực, trí tuệ của mình không chỉ cho gia đình mà cả sự phát triển chung của đất nước Tỷ lệ
Trang 102
phụ nữ trực tiếp tham gia vào công tác lãnh đạo, quản lý các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội trong hệ thống chính trị ngày càng nhiều, vai trò của phụ nữ trong hệ thống chính trị đất nước ngày càng được khẳng định
Tuy nhiên, trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước hiện nay, cùng với những thời cơ và vận hội, phụ nữ Việt Nam đang đứng trước nhiều cản trở, thách thức mới Trong điều kiện hiện nay, làm thế nào để phát huy những thành tựu đã đạt được, khắc phục những hạn chế, vượt qua những khó khăn để tiếp tục phát huy vai trò của phụ nữ Việt Nam trong hệ thống chính trị là một vấn đề đang đặt ra hết sức cấp thiết cả về
lý luận và thực tiễn
Trong hệ thống chính trị Việt Nam, phường (cùng với xã, thị trấn) là đơn vị hành chính cơ sở và là nơi gắn bó mật thiết với tuyệt đại bộ phận dân
cư thành thị Hệ thống chính trị và cán bộ chủ chốt của hệ thống chính trị ở phường có vai trò quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thành thị thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả năng của cộng đồng dân cư trong phát triển kinh tế -
xã hội, tổ chức cuộc sống Những thành tựu đó có phần đóng góp rất quan trọng của đội ngũ cán bộ chủ chốt là nữ
Hà Nội là Thủ đô, trái tim của cả nước, trung tâm chính trị - hành chính Quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế; là nơi đặt trụ sở của các cơ quan trung ương của Đảng và Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế
và là nơi diễn ra các hoạt động đối nội, đối ngoại quan trọng nhất của đất nước Địa bàn của Thủ đô được mở rộng (2008) gồm 29 đơn vị hành chính cấp huyện (trong đó có 10 quận, 18 huyện và 01 thị xã) và 577 đơn vị hành chính cấp xã (trong đó có 401 xã, 154 phường và 22 thị trấn) Như vậy, với 154 đơn vị hành chính phường, nằm ở vị trí trung tâm, các phường ở thành phố Hà Nội sẽ là cơ sở, nền tảng để Thủ đô Hà Nội sớm hoàn thành những mục tiêu,
Trang 113
nhiệm vụ cơ bản về CNH - HĐH Thủ đô; phát huy tốt vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, huy động sức mạnh tổng hợp để xây dựng và phát triển Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại; đi đầu trong phát triển kinh tế tri thức và nâng cao chất lượng chuyển dịch cơ cấu kinh tế; phát triển kinh tế tăng trưởng nhanh
và bền vững, hài hòa với phát triển các lĩnh vực văn hóa - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân
Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ nữ lãnh đạo, quản lý ở Hà Nội nói chung và cán bộ nữ chủ chốt phường nói riêng đã và đang tích cực tham gia vào hầu hết các lĩnh vực hoạt động, góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh
tế - xã hội của Thủ đô và đất nước Từ thực tiễn phát triển của Thủ đô, quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước về: “Tăng tỷ lệ cán bộ nữ tham gia quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế, xã hội là điểm quan trọng để thực hiện quyền bình đẳng, dân chủ của phụ nữ, là điều kiện để phát huy tiềm năng, trí tuệ và nâng cao địa vị xã hội của phụ nữ” Các cấp, các ngành ở Thủ đô luôn nắm vững quan điểm, chủ trương, phương hướng mà các Chỉ thị, Nghị quyết đưa ra đối với công tác cán bộ nữ, coi đó là một nhiệm vụ hết sức quan trọng trong toàn bộ công tác cán bộ của Thủ đô Điều này đã tác động tích cực đến phụ nữ và công tác cán bộ nữ, đội ngũ cán bộ nữ được trưởng thành về số lượng và chất lượng Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác cán bộ nữ vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với vị thế của đội ngũ cán bộ nữ trong sự nghiệp phát triển Thủ đô hiện nay
Vì vậy, việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ nữ lãnh đạo, quản lý nói chung và cán bộ nữ chủ chốt phường ở Hà Nội hiện nay nói riêng là vấn
đề cấp thiết Chính vì những lý do trên, tôi chọn đề tài “Phát huy vai trò
của cán bộ nữ chủ chốt cấp phường ở Hà Nội hiện nay” làm đề tài nghiên
cứu của mình
Xác định phường là đơn vị hành chính cấp cơ sở, và cấp này được gọi chung trong các văn bản pháp luật là cấp xã (xã, phường, thị trấn) Chính vì vậy, mặc dù tên đề tài luận văn là “Phát huy vai trò của cán bộ nữ chủ chốt
Trang 124
cấp phường ở Hà Nội hiện nay” nhưng trong quá trình nghiên cứu luận văn sử dụng thuật ngữ “Phường’’thay vì “cấp phường” cho phù hợp tính chất của đơn vị hành chính cấp cơ sở ở Hà Nội
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề phát huy vai trò của cán bộ nữ Việt Nam trong hệ thống chính trị nói chung và cán bộ chủ chốt phường nói riêng, dù ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp cũng đã có các tác giả đi sâu nghiên cứu Trong phạm vi nghiên cứu này, bước đầu chúng tôi xin điểm qua một số công trình tiêu biểu được công bố thời gian qua như sau:
- Xây dựng đội ngũ nữ cán bộ chủ chốt của hệ thống chính trị cấp xã
(Qua thực tế khảo sát ở Đồng bằng Sông Hồng) Tác giả: TS Trịnh Thị
Thanh Tâm, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật – Hà Nội 2013 Cuốn sách khái quát và làm rõ những nội dung cơ bản trong công tác xây dựng đội ngũ nữ cán bộ của hệ thống chính trị cấp xã, khẳng định vai trò và tầm quan trọng của công tác này Đồng thời tác giả phân tích, đưa ra các nhận xét khách quan, rút ra kết luận và đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường công tác xây dựng đội ngũ nữ cán bộ chủ chốt của hệ thống chính trị cấp xã
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học Các yếu tố quyết định tỷ
lệ phụ nữ trong cán bộ chủ chốt cấp phường của Vũ Thị Thu Hằng, Trường
Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2009,
đã nghiên cứu về phụ nữ trong vai trò cán bộ chủ chốt phường với địa bàn nghiên cứu cụ thể là quận Hai Bà Trưng, Hà Nội Luận văn đã chỉ ra các yếu
tố quyết định tỷ lệ phụ nữ trong cán bộ chủ chốt phường bao gồm nhóm yếu
tố môi trường kinh tế, chính trị - xã hội bên ngoài (yếu tố kinh tế, yếu tố văn hóa truyền thống, môi trường thể chế) và nhóm yếu tố bên trong (phẩm chất chính trị, tư tưởng đạo đức, trình độ chuyên môn và năng lực công tác, khả năng phấn đấu vươn lên trong bộ máy chính quyền) Trên cơ sở đó luận văn đưa ra một số giải pháp góp phần nâng cao tỷ lệ cán bộ nữ chủ chốt phường ở
Hà Nội hiện nay
Trang 135
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Phạm Ngọc Anh và nhóm nghiên cứu (2003), “Về đội ngũ nữ lãnh đạo
quản lý”, Tạp chí khoa học về phụ nữ, (số 5/2003), tr31-40
2 Ban Bí thư (7/6/1984), Chỉ thị số 44 – CT/TW Về Một số vấn đề cấp bách
trong công tác cán bộ nữ, Hà Nội
3 Ban Chấp hành Trung ương khóa X (2006), Nghị quyết số 27 – NQ/TW về
Xây dựng đội ngũ tri thức trong thời kỳ đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Hà Nội
4 Ban tổ chức - Cán bộ Chính phủ (1994), Pháp lệnh cán bộ, công chức,
quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động cơ quan Quy chế thực hiện dân chủ ở xã và hướng dẫn thực hiện Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
5 Ban tổ chức Thành ủy Hà Nội(1998), Hướng dẫn số 414-HD/TC ngày
30/11 Về tiêu chuẩn các chức danh cán bộ lãnh đạo phường, xã, thị trấn,
Hà Nội
6 Bộ Chính trị (12/7/1993), Nghị quyêt số 04 – NQ/TW về Đổi mới và tăng
cường công tác vận động phụ nữ trong tình hình mới, Hà Nội
7 Bộ Chính Trị (27/04/2007), Nghị quyết số 11-NQ/TW về Công tác phụ nữ
thời kỳ đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Hà Nội
8 Bộ Nội vụ (2004), Quyết định 04/2004/ QĐ - BNV ngày 16/01 của Bộ
trưởng Bộ Nội vụ Về tiêu chuẩn đối với cán bộ công chức xã - phường - thị trấn, Hà Nội
9 Chính Phủ (2004), Quy định số 03/2004/ QĐ-TTg ngày 17/01 về quy
hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chủ chốt cấp xã đến năm 2010, Hà Nội
10 C.Mac và F.Angghen (1993), Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 8 Tr128
11 Đảng Cộng sản Việt Nam(1982) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ V, Nxb Sự thật, Hà Nội, t.3, tr10
12 Đảng Cộng sản Việt Nam(1987) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội