Sự chuyển biến trong chính sách trung lập của một số nước châu âu sau chiến tranh lạn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LÊ HỒNG VÂN SỰ CHUYỂN BIẾN TRONG CHÍNH SÁCH „TRUNG LẬP“ CỦA MỘT SỐ NƯỚC CHÂU ÂU SAU CHIẾN TRANH LẠNH Luận văn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ HỒNG VÂN

SỰ CHUYỂN BIẾN TRONG CHÍNH SÁCH

„TRUNG LẬP“ CỦA MỘT SỐ NƯỚC CHÂU ÂU

SAU CHIẾN TRANH LẠNH

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế

Mã số:.60310206

Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Hồng Hạnh

Hà Nội-2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là luận văn thạc sĩ của riêng cá nhân tôi, là một công trình nghiên cứu và tìm tòi độc lập, không có sự sao chép từ bất kỳ văn bản hoặc công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày 16 tháng 10 năm 2014

Học viên

Lê Hồng Vân

LỜI CÁM ƠN

Lời đầu tiên của luận văn, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới cô TS Bùi Hồng Hạnh, người đã tận tình giúp đỡ và bỏ tâm huyết hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới các thầy cô trong Khoa Quốc tế học, trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn đã cung cấp cho tôi những kiến thức quý báu

về các vấn đề quốc tế nói chung và Châu Âu nói riêng Điều đó đã góp phần tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này

Học viên

Lê Hồng Vân

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách ngoại giao trung lập 9

1.1 Khái niệm và quan điểm về chính sách ngoại giao của quốc gia 9

1.2 Các vấn đề cơ bản về trung lập và chính sách ngoại giao trung lập 16

Chương 2Quá trình hình thành chính sách ngoại giao trung lập của các quốc gia Châu Âu 27

2.1 Các quốc gia trung lập thời kì trước năm 1945 27

2.1.1 Thụy Điển 28

2.1.2 Đan Mạch 32

2.1.3 Ireland 34

2.1.4 Các quốc gia khác 37

2.2 Các quốc gia trung lập thời kì chiến tranh lạnh 39

2.2.1 Các quốc gia duy trì trung lập 40

2.2.1.1 Thụy Điển 40

2.2.1.2 Ireland 43

2.2.2 Xuất hiện các quốc gia trung lập mới 47

2.2.2.1 Áo 47

2.2.2.2 Phần Lan 51

Chương 3, Những thay đổi của chính sách ngoại giao trung lập sau chiến tranh lạnh 59

3.1 Những nhân tố tác động chính 59

3.2 Sự chuyển biến trong chính sách trung lập của các quốc gia 64

3.2.1 Thụy Điển 64

3.2.2 Áo 69

3.2.3.Phần Lan 75

3.2.4 Ireland 80

3.3Nhữngđặc điểm chuyển biến chung 84

KẾT LUẬN 87

Danh mục tài liệu tham khảo 91

Các công trình đã công bố 102

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tên viết tắt Tên đầy đủ

EU (European Union) Liên minh Châu Âu

NATO (North Atlantic Treaty

OECD (Organization for Economic

Co-operation and Development)

SPO (Social Democratic Party of

Austria)

Đảng Dân chủ Xã hội Áo

OVP (The Austrian People's Party) Đảng Nhân dân Áo

EEC ( European Economic

Community)

Cộng đồng kinh tế châu Âu

EFTA ( The European Free Trade

Association)

Hiệp hội mậu dịch tự do Châu Âu

WB (World Bank) Ngân hàng thế giới

UN ( United Nations) Liên Hợp Quốc

EC (European Commission) Ủy ban Châu Âu

PfP (Partnership for Peace) Đối tác vì hòa bình

FCMA ( The Agreement of Friendship,

Cooperation, and Mutual Assistance)

Hiệp ước hữu nghị, hợp tác và giúp

đỡ lẫn nhau

SALT (Stragetic Armements Limitation

Âu IRA (Irish Republican Army) Quân đội Cộng hòa Ireland

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lĩnh vực nghiên cứu quan hệ quốc tế, nghiên cứu chính sách ngoại giao luôn là một mảng đề tài quan trọng và cần thiết Bởi vì, chính sách ngoại giao là sự phản ánh chân thực, đầy đủ mối quan hệ giữa các chủ thể quốc tế mà

cụ thể là giữa các quốc gia với nhau Đối với lĩnh vực nghiên cứu Châu Âu học nói riêng và Quan hệ quốc tế nói chung, số lượng các công trình nghiên cứu về các khu vực như Tây Âu, Đông Âu và các quốc gia như Pháp, Đức thường nhiều hơn cả Nguyên nhân của điều này xuất phát từ trình độ phát triển, trình

độ kinh tế và tầm ảnh hưởng rất lớn của các quốc gia này tại khu vực Tuy nhiên, việc tìm hiểu và nghiên cứu chính sách ngoại giao của các quốc gia khác

ở khu vực cũng vô cùng quan trọng Trong số các quốc gia vừa và nhỏ tại Châu

Âu, có một số lượng không ít các quốc gia theo đuổi một đường lối ngoại giao chung đó là trung lập, hướng tới hòa bình Có thể nói, chính sách ngoại giao trung lập là một trong những nguyên nhân mang lại sự thinh vượng và ổn định tại các nước này

Các quốc gia đi theo đường lối ngoại giao trung lập hiện nay ở Châu Âu

có thể kể tới như Thụy Điển, Áo, Phần Lan, Ireland, Thụy Sĩ Ngoại trừ Thụy

Sĩ, các nước này đều đã trở thành thành viên của tổ chức khu vực Liên minh Châu Âu-EU và phải công nhận rằng sự đóng góp của họ vào tổ chức là không

hề nhỏ Không chỉ vậy, các quốc gia này nhìn chung đều là những nước phát triển hàng đầu, có vị thế và uy tín cao trên thế giới Đóng góp vào những thành công đã đạt được đó, một đường lối chính sách ngoại giao khôn khéo, tích cực

và hiệu quả là điều không thể phủ nhận Đường lối ngoại giao trung lập được vận dụng một cách đúng đắn, khéo léo mang tới cho các quốc gia trên môi

trường ổn định để phát triển Và hiện nay, bằng hình ảnh quốc gia có chính sách ngoại giao tích cực, nhóm quốc gia này đang nắm giữ những vai trò nhất định trong quá trình nhất thể hoá Châu Âu và duy trì hoà bình thế giới

Bên cạnh đó, thời điểm chấm dứt Chiến tranh Lạnh cũng tạo ra bước ngoặt quan trọng trong quan hệ quốc tế nói chung và đường lối trung lập nói riêng Chính sách ngoại giao trung lập được cho là một sản phẩm của thời kì Chiến tranh Lạnh Như vậy, câu hỏi đặt ra là khi thế giới đã không còn hai phe

mà thay vào đó là hệ thống quốc tếmới đa cực đa trung tâm; một thế giới với toàn cầu hóa, nơi mà cơ chế liên kết khu vực và quốc tế trở thành xu hướng chủ đạo;khi các mối quan hệ và sự ràng buộc giữa các chủ thể quan hệ quốc tế, trong

đó đặc biệt là quốc gia, càng trở nên mạnh mẽ, chặt chẽ hơn bao giờ hết thì trung lập liệu có còn cần thiết nữa hay không Mặc dù vậy, một thực tế cho thấy nhóm quốc gia trung lập ở Châu Âu vẫn tồn tại và phát triển bất chấp những điều trên Vậy thì trung lập trong một bối cảnh mới cần được hiểu như thế nào Khái niệm trung lập có còn như trước hay đã có những chuyển biến khác.Đây là nguyên nhân khiến cho cụm từ “trung lập” nên được lưu ý và là một vấn đề cần được làm rõ trong các nghiên cứu quan hệ quốc tế Nhiệm vụ chính của luận văn cũng chính là chỉ rõ được sự chuyển biến đó

Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu chính sách ngoại giao của các quốc gia trên thế giới nhìn chung luôn đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, chỉ đạo và nâng cao hiểu biết cũng như hoạch định đường lối chính sách Nhóm quốc gia trung lập ở khu vực Châu Âu không chỉ là các quốc gia có mô hình nhà nước tiên tiến đáng để nghiên cứu học hỏi mà chính phủ và nhân dân các nước này luôn là những đối tác tin cậy đã ủng hộ và có những giúp đỡ vô cùng quý báu Mối quan hệ ngoại giao giữa nước ta và nhóm quốc gia này là những mối

quan hệ truyền thống tốt đẹp,đã luôn được cả hai phía coi trọng và mong muốn phát triển

Nhận thấy các vấn đề trên và cũng để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu về chính sách ngoại giao, cũng như góp phần vào việc thúc đẩy sự phát triển mối quan hệ giữa Việt Nam –EU, Việt Nam với từng quốc gia Châu Âu, luận văn này sẽ tập trung khai thác đề tài “SỰ CHUYỂN BIẾN TRONG CHÍNH SÁCH “TRUNG LẬP” CỦA MÔT SỐ NƯỚC CHÂU ÂU SAU CHIẾN TRANH LẠNH”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hiện nay, ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu lấy chính sách ngoại giao của các quốc gia Châu Âu làm đề tài còn chưa nhiều Chưa có một công trình nghiên cứu nào được xây dựng và phản ánh một cách đầy đủ, cụ thể, có hệ thống về bản chất cũng như những nội dung cơ bản của chính sách ngoại giao trung lập của các quốc gia Châu Âu Ở Việt Nam, phần lớn các công trình nghiên cứu về chính sách ngoại giao chỉ tập trung ở việc nghiên cứu các mối quan hệ truyền thống, các nước lớn có tầm ảnh hưởng sâu rộng Chính vì vậy, việc nghiên cứu về các quốc gia trung lập như Thụy Điển, Áo, Phần Lan hay Ireland chỉ mới dừng lại ở các bài báo, bài bình luận trên các báo và tạp chí chuyên ngành, có tính chất gần như là khái quát, giới thiệu Ngoài ra, gần đây cũng có một số công trình nghiên cứu về Thụy Điển, một quốc gia trung lập, nhưng lại đặt trong sự nghiên cứu tổng thể về khu vực Bắc Âu Trong đó, nội dung chủ yếu tập trung vào các đề tài kinh tế, hệ thống an sinh xã hội và mối quan hệ lịch sử Việt Nam và Thụy Điển, các chương trình hợp tác và các dự án viện trợ của Thụy Điển ở Việt Nam Tiêu biểu như cuốn “Một số vấn đề lý luận

và thực tiễn về xã hội dân sự ở Liên Minh Châu Âu”, “Mô hình phát triển Bắc Âu” của PGS.TS Đinh Công Tuấn, thuộc Viện nghiên cứu Châu Âu

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng việt:

Sách & luận văn:

1, Kim Chính Côn, Lương Văn Kế (dịch), (2008), Đại cương Ngoại giao học hiện

đại, giáo trình thế kỉ XXI, Hà Nội

2, Nguyễn Thị Lệ Thanh, (1998), Chính sách của Thụy Điển đối với Việt Nam và

tiến trình phát triển của quan hệ Thụy Điển – Việt Nam từ 1969 đến nay, Luận văn

khoa Quốc tế học, Đại học KHXH&NV, Hà Nội

3, Đinh Công Tuấn,(2010), Một số vấn đề lý luận dân sự và thực tiễn về xã hội dân

sự ở liên minh Châu Âu, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

4, Hans-Ingvar Johnsson, (1997), Bức tranh toàn cảnh Thụy Điển, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

5, Paul R.Viotti & Mark V.Kauppi, (2001) Lý luận quan hệ quốc tế, Học viện quan

8, Vũ Dương Huân, (2010), Bàn chất và đặc thù của quan hệ quốc tế, Tạp chí

nghiên cứu quốc tế, Số 3 (82), tr 123 -124

9, Đoàn Văn Thắng, (2001),Một vài nhận thức về chính sách đối ngoại, Tạp chí

nghiên cứu quốc tế, Số 1(38), trang 41

10, “Lòng tin” và “Quan hệ tin cậy lẫn nhau” trong Quan hệ quốc tế, (2008), Tạp

chí nghiên cứu quốc tế, Số 4(75), tr96-103

11, Tìm hiểu cơ chế hoạt động nội bộ của các đảng Dân Chủ Xã Hội ở Anh, Đức,

Thụy Điển, Tạp chí nghiên cứu Châu Âu, (2011), Số 10(133), tr3-12

12, Một số vấn đề về chế độ Dân chủ-Xã hội của Bắc Âu, (2010), Tạp chí nghiên

cứu Châu Âu, số 5 (116), tr3-7

http://www.khoaqhqt.edu.vn/news/171-Moi-tham-tinh-Viet-Nam-%E2%80%93-15, Quách Quỳnh, “Giã từ trung lập”, Tạp chí Cộng Sản, cập nhật 20/04/2014 http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Binh-luan/2011/50/Gia-tu-trung-lap.aspx

16, “Ngoại giao phòng ngừa và phương cách ASEAN”, Tạp chí Tuyên giáo, cập nhật 16/04/2014

22, Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Những sự kiện quan trọng trong quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ (1900-2001), cập nhật 20/07/2014

http://vietnamese.vietnam.usembassy.gov/doc_ej0406_ix.html

Tài liệu Tiếng Anh:

Sách

23, Alyson J K Bailes, Gunilla Herolf & Bengt Sundelius,(2006), The Nordic

Countries and the European Security and Defence Policy, Oxford University, p 8

24, Ryan K.Beaslaey, Juliet Kaarbo, Jeffrey S.Lantis and Michael T Snarr, (2002),

Foreign Policy Comparrative Perspective-Domestic and International Influence on State Behavior, CQ Press, USA

25, Graham Evans & Jeffrey Newham, (1998), Dictionary of International

relations, Penguin Books, England, pg 365-368

26, Steven W Hook, (2002), Comparative Forreign Policy-Adaptation Strategies

of the Great and Emerging Power, USA

27, Josef L.Kunz, Austria’s Permanent Neutrality, The American Journal of

International Law, Vol50, No2, p418-425

28, Max Jakobson,(1998), Finland in the New Europe, Greenwood Publishing

Group, USA, pg 62

29, Kate Morris and Timothy J White, (2011), Neutrality and the European

Union: The case of Switzerland, Xavier University, USA

30, Andrew Reid,(2005), Luxembourg: The Clog-shaped Duchy : a Chronological

History of Luxembourg from the Celts to the present day, Author house, India,

USA, pg 67-74

31, James J Sheehan,(2013), What does it mean to be neutral? Postwar Austria

from a Comparative Perspective, University of New Orleans Press, New Orleans,

Louisiana, USA, pg 121

32, Timothy J White & Andrew J Riley, Irish Neutrality in World War II: A

Review Essay, Irish Studies in International Affairs, (Vol 21 - Vol 23), p 143-150

http://nghiencuuquocte.net/2013/12/26/back-to-the-future-p1/

39, Edward Chaszar, Neutralization Of a Buffer Zone Between Germany and

Russia, the possibility of a neutralized zone in central Europe

47, Mikael af Malmborg,(2013), Neutrality and State-Building in Sweden, Antony Rowe Ltd, Chippenham,Wiltshire, Great Britain

http://www.palgraveconnect.com/pc/polintstud2003/browse/inside/9781403900920.html

48, John F L Ross, Neutrality and International Sanctions: Sweden, Switzerland, and Collective

http://books.google.com.vn/books?id=DUhHcs24158C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

54, Background Note: Belgium

http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm

- ÁO

55, Austria Table of Contents, Source: U.S Library of Congress

http://countrystudies.us/austria/128.htm

56, Yoshikazu Hirose, Austria's Foreign Policy after the Cold War

src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/96summer/hirose.pdf, truy cập ngày 14/04/2012

57, Manuel Fröhlich, (2008), Political Ethics and the United Nations: Dag Hammarskjöld As Secretary-General, trang 52

http://books.google.com.vn, truy cập ngày 4/5/2012

58, Berthold Meyer, Austria between Felt Permanent Neutrality and Practised European Engagement

59, Robert L.Ferring, The Austrian State Treaty of 1955 and the Cold War, The Western Political Quarterly Vol 21, No4, pp 651-667

60, Heinz Gaertner & Otmar Hoell, Austria

61, Austria - Constitutional Law on the Neutrality of Austria

http://www.washingtontimes.com/news/2007/sep/9/the-effects-of-irelands-wwii-69, Irish Foreign Policy 1919-1966: From Independence to Internationalism

http://www.history.ac.uk/reviews/

70, Eugene Quinn, Deconstructing the myth: A study of Irish neutrality, 1939-1973

http://www.e-ir.info/2011/09/16/deconstructing-the-myth-a-study-of-irish-neutrality-1939-1973/

71, http://raco.ie/attachments/068_1_2_irishneutrality.pdf

72, Amy Hackney Blackwell & Ryan Hackney, The everything Irish history and heritage book, cập nhật 20/06

rises-to-power.htm

http://www.netplaces.com/irish-history/the-path-to-republic-of-ireland/de-valera-73, Clair Wills, That neutral island: a cultural history of Ireland during the second world war, cập nhật 20/07

policy-of-neutrality/?page=all

78,

http://www.vietnamembassy-finland.org/vi/nr070521165956/news_object_view?newsPath=/vnemb.vn/cn_vakv/euro/nr040819111730/ns080710105008

79, Ralf Törngren, The Neutrality of Finland, Foreign Affairs, số 7, 1961

finland

http://www.foreignaffairs.com/articles/71638/ralf-toerngren/the-neutrality-of-80, Rina Weltner-Puig, Finland and Sweden: two neutral EU member states

reacting against international terrorism

c6ItdomAoNSNEYAf5tDN6w8&hl=en&sa=X&ei=RUO4UvfEG_G0iQefmICgCg

&ved=0CF0Q6AEwBjgK#v=onepage&q=finland%20neutrality&f=false

83, Kari Möttölä, Finland, the European Union and NATO- Implications for

Security and Defence

http://www.bundesheer.or.at/pdf_pool/publikationen/05_small_states_11.pdf

84, Ralf Törngren, The Neutrality of Finland, Foreign Affairs, số 7, 1961