Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ em từ 1 đến 3 tuổi

Những kết quả, số liệu trong đề tài là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào trước đây.. Quan điểm, hành động và những khó khăn của cha mẹ tron

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

================

LÊ THỊ CÚC

ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ CỦA TRẺ EM

TỪ 1 ĐẾN 3 TUỔI

LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC

Hà nội – 2014

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

================

LÊ THỊ CÚC

ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ CỦA TRẺ EM

TỪ 1 ĐẾN 3 TUỔI

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 603180

LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRƯƠNG THỊ KHÁNH HÀ

Hà nội - 2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài này là do tôi thực hiện, là một phần trong đề tài nhóm B mã số QG.12.27 do PGS.TS Trương Thị Khánh Hà làm chủ nhiệm Những kết quả, số liệu trong đề tài là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào trước đây

Tác giả

LÊ THỊ CÚC

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được hoàn thành tại khoa Tâm lý học – Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trương Thị Khánh Hà

Tôi xin cảm ơn thầy cô ở khoa Tâm lý học – Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền dạy cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quí báu trong thời gian tôi theo học bậc cao học tại Khoa Đặc biệt, tôi xin gửi đến PGS.TS Trương Thị Khánh Hà lời cảm ơn sâu sắc

vì sự hướng dẫn nhiệt tình, nghiêm túc mà cô đã dành cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này

Xin cảm ơn Ban giám hiệu, các cô giáo và các em nhỏ trường mầm non Nhị Khê (Thường Tín – Hà Nội) đã hợp tác, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, xin gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, thầy cô giáo cũ và bạn bè – những người đã động viên, giúp đỡ để tôi có được ngày hôm nay

Hà Nội, ngày tháng năm 2014

Tác giả

LÊ THỊ CÚC

Trang 5

5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 9

1 Lý do chọn đề tài 9

2 Mục đích nghiên cứu 10

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 10

5 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 10

6 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1 NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ CỦA TRẺ EM TỪ 1 ĐẾN 3 TUỔI Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan một số nghiên cứu đặc điểm phát triển ngôn ngữ trẻ em

Error! Bookmark not defined

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài Error! Bookmark not defined 1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản của đề tài Error! Bookmark not defined

1.2.1 Các khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ 1 đến 3 tuổi Error! Bookmark not defined 1.2.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Error!

Bookmark not defined

1.2.4 Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error! Bookmark not

defined

CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark

not defined

2.1 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not

defined

2.1.2 Tiến trình tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Trang 6

6

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 3.1 Đặc điểm của các khả năng ngôn ngữ của trẻ em 1 đến 3 tuổi Error! Bookmark not defined

3.1.1 Khả năng nghe hiểu Error! Bookmark not defined 3.1.2 Khả năng diễn đạt Error! Bookmark not defined 3.1.3 Khả năng tương tác Error! Bookmark not defined

3.2 Quan điểm, hành động và những khó khăn của cha mẹ trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ em 1 đến 3 tuổi Error! Bookmark not defined

3.2.1 Quan điểm của cha mẹ về phát triển ngôn ngữ Error! Bookmark not

defined

3.2.2 Hành động của cha mẹ trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error!

3.2.3 Những khó khăn của cha mẹ trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Error! Bookmark not defined

3.3 So sánh khả năng ngôn ngữ của trẻ trước và sau thực nghiệm Error! Bookmark not defined

3.2.1 Khái quát chương trình thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2.2 Sự tiến bộ ngôn ngữ của trẻ giữa trước và sau thực nghiệm Error!

3.2.3 So sánh giữa các khả năng ngôn ngữ trước và sau thực nghiệm Error!

3.4 Phân tích chân dung tâm lý Error! Bookmark not defined

3.4.1 Trường hợp 1 Error! Bookmark not defined 3.4.2 Trường hợp 2 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Trang 7

7

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Đặc điểm nghe hiểu của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.2 Đặc điểm diễn đạt của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.3 Độ dài câu trong ngôn ngữ diễn đạt của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.4 Mẫu câu hỏi chủ yếu của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.5 Đặc điểm tương tác của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.6 Độ dài phổ biến trong đối thoại của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.7 Kiểu đối thoại chủ yếu của trẻ Error! Bookmark not defined Bảng 3.8 Kiểu tương tác của trẻ trong khi chơi Error! Bookmark not defined Bảng 3.9 Những lĩnh vực cha mẹ quan tâm khi nuôi dạy trẻ Error! Bookmark not

defined.

Bảng 3.10 Lựa chọn của cha mẹ về thời điểm bắt đầu phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error!

Bookmark not defined.

Bảng 3.11 Mức độ thực hiện các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error!

Bảng 3.12 Mức độ thực hiện các nhóm biện pháp phát triển ngôn ngữ Error!

Bảng 3.13 Những khó khăn trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error! Bookmark

not defined.

Bảng 3.14 Sự tiến bộ ngôn ngữ của trẻ trước và sau thực nghiệm Error! Bookmark not

defined.

Bảng 3.15 Sự tiến bộ của khả năng nghe hiểu trước và sau thực nghiệm Error!

Bảng 3.16 Sự tiến bộ của khả năng diễn đạt trước và sau thực nghiệm Error!

Bảng 3.17 Sự tiến bộ của khả năng tương tác trước và sau thực nghiệm Error!

Trang 8

8

Bảng 3.18 So sánh cặp các khả năng ngôn ngữ trước và sau thực nghiệm Error!

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biều đồ 3.1 Mức độ nghe hiểu của trẻ Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.2 Mục đích diễn đạt ngôn ngữ của trẻ Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.3 Thời điểm hợp lý để phát triển ngôn ngữ cho trẻ Error! Bookmark not

defined

Biểu đồ 3.4 Mức độ chuyên cần của trẻ khi tham gia thực nghiệm Error! Bookmark not

defined

Trang 9

9

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI

1 PTNN: Phát triển ngôn ngữ

2 TN: Thực nghiệm

3 M: Giá trị trung bình

4 NN: Ngôn ngữ

5 NNTK: Ngôn ngữ tự kỷ

6 ĐĐNN: Đặc điểm ngôn ngữ

Trang 10

10

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trẻ em là thế hệ tương lai của một quốc gia, vì vậy công tác chăm sóc giáo dục trẻ em luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc của toàn xã hội

Những năm đầu tiên là một quãng thời gian có tầm quan trọng đặc biệt trong quá trình phát triển chung của trẻ em Nhịp độ phát triển của trẻ trong thời kì này rất nhanh và nhịp độ phát triển như vậy không bao giờ còn thấy được trong những năm tháng về sau Đồng thời, những thành tựu phát triển mà trẻ đạt được trong khoảng thời gian này có ý nghĩa rất lớn cho sự trưởng thành sau này của trẻ Chính vì vậy, các bậc cha mẹ và các nhà giáo dục đã luôn dành cho giai đoạn này sự quan tâm lớn, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển về mọi mặt của trẻ, trong đó có vấn đề PTNN

Hiện nay ở nước ta các công trình nghiên cứu khoa học về giai đoạn lứa tuổi này nhiều hơn bất kì giai đoạn nào khác, trong đó vấn đề NN cũng luôn được đề cập đến Nhưng nhìn chung, các nghiên cứu về NN trẻ em vẫn tập trung vào lứa tuổi mẫu giáo (3 – 6 tuổi) hơn là giai đoạn vườn trẻ (trẻ 1 – 3 tuổi) Hơn nữa, những nghiên cứu của chúng ta phần lớn vẫn là nghiên cứu mô tả và thống kê, tập trung vào những phương pháp và biện pháp giáo dục, PTNN về số lượng (sử dụng nhiều

từ, nói được nhiều câu…) còn chất lượng NN, những vấn đề tâm lý NN: ý nghĩa nội dung của NN, khả năng ngữ dụng, vai trò của nó trong giao tiếp và hình thành ý thức…thì vẫn chưa được tìm hiểu nhiều

Trong thực tiễn chăm sóc và giáo dục trẻ em 1 – 3 tuổi hiện nay, mối quan tâm của các bậc cha mẹ thường thiên về phát triển thể chất cho trẻ hơn là phát triển các năng lực xã hội và NN Nếu có quan tâm đến việc PTNN cho trẻ thì nhiều phương pháp được sử dụng cũng chưa thực sự khoa học Cha mẹ và các cô nuôi dạy trẻ nhiều khi còn chưa hiểu biết đúng đắn về đặc điểm và sự PTNN của trẻ, dẫn tới những tương tác không thích hợp, do đó có thể làm cản trở quá trình học tập NN

Như vậy, cả về mặt lí luận và thực tiễn, có thể nói rằng vấn đề PTNN cho trẻ em trong những năm đầu đời chưa được quan tâm đúng mực mà vẫn còn những khoảng

trống nhất định Đề tài “Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ em từ 1 đến 3 tuổi” được thực hiện

với mong muốn góp phần bổ sung cho những khoảng trống đó

Trang 11

11

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu ĐĐNN của trẻ em từ 1 – 3 tuổi, trên cơ sở đó đưa ra một số biện pháp PTNN cho trẻ em lứa tuổi này

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nhiệm vụ nghiên cứu lí luận

Hệ thống hóa một số vấn đề lí luận về sự PTNN trẻ em nói chung và NN trẻ

em giai đoạn 1 – 3 tuổi nói riêng Xây dựng các khái niệm cơ bản của đề tài và các phương pháp nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn

- Tìm hiểu đặc điểm ngôn ngữ của trẻ em từ 1 – 3 tuổi

- Tiến hành thử nghiệm tác động một số biện pháp nhằm PTNN cho trẻ

- Đề xuất một số kiến nghị giúp cha mẹ và các cô giáo có thể tạo thuận lợi cho trẻ học NN

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

ĐĐNN của trẻ em từ 1 – 3 tuổi trên 3 khả năng: nghe hiểu, diễn đạt và tương tác

4.2 Khách thể nghiên cứu

17 trẻ em từ 22 đến 33 tháng đang theo học tại trường mầm non Nhị Khê – Thường Tín – Hà Nội

17 cha mẹ và 02 giáo viên của các trẻ em nói trên

5 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn nội dung nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung tìm hiểu ĐĐNN của trẻ

em từ 1 – 3 tuổi trên 3 khả năng: diễn đạt (ngôn ngữ nói), cảm nhận (nghe hiểu lời nói) và tương tác xã hội

- Giới hạn khách thể nghiên cứu: Do những điều kiện khách quan và chủ quan khác nhau, đề tài chỉ nghiên cứu 17 trẻ em đang học ở trường mầm non Nhị Khê – Thường Tín – Hà Nội

- Giới hạn thời gian và địa điểm nghiên cứu:

+ Thời gian: Từ tháng 11/2013 đến tháng 10/2014

+ Địa điểm: Trường mầm non Nhị Khê – Thường Tín – Hà Nội

Trang 12

12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng Việt

1 Đào Thanh Âm (2007), Giáo dục mầm non (tập III), Nxb Đại học sư phạm

2 Nguyễn Huy Cẩn (1986), Quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ trẻ em,

Luận án PTS Ngôn ngữ học, Matxcova

3 Nguyễn Huy Cẩn (2005), “ Những hướng nghiên cứu mới của Việt ngữ học và

cách tiếp cận liên ngành”, Tạp chí Thông tin khoa học xã hội (12), tr31

4 Phạm Thị Châu – Nguyễn Thị Oanh – Trần Thị Sinh (2002), Giáo dục học mầm

non (in lần 5), Nxb ĐHQG Hà Nội

5 Nguyễn Văn Đồng (2004), Tâm lý học phát triển, Nxb Chính trị Quốc gia

6 Trương Khánh Hà (2009), Bài giảng Tâm lý học phát triển, Trường ĐH KHXH&NV

7 Phạm Minh Hạc (1996), Tuyển tập tâm lý học J Piaget, Nxb Giáo dục

8 Phạm Minh Hạc (1998), Tâm lý học Vư-gốt-xki (tập I), Nxb Giáo dục

9 Phạm Minh Hạc (2005), Tuyển tập tâm lý học, Nxb Chính trị Quốc gia

10 Ngô Công Hoàn (1997), Những trắc nghiệm tâm lý, Nxb ĐHQG Hà nội

11 Ngô Công Hoàn (2008), Tâm lý học gia đình (dành cho học viên cao học),

Trường ĐHSP Hà nội

12 Ngô Công Hoàn (2008), Giáo trình giáo dục gia đình (dành cho hệ cao đẳng sư

phạm mầm non), Nxb Giáo dục

13 Hồ Lam Hồng (2002), Một số đặc điểm tâm lí trong hoạt động ngôn ngữ của trẻ

mẫu giáo 5-6 tuổi qua hình thức kể chuyện, Luận án tiến sỹ tâm lý học, Viện

Khoa học Giáo dục Việt Nam

14 R Luria (1998), Ngôn ngữ và ý thức, Nxb ĐHTH Moscow, biên dịch Trần Hữu Luyến

15 Ph Lomov (2002), Những vấn đề lý luận và phương pháp luận tâm lý học, Nxb

ĐHQG Hà nội

16 Nguyễn Thị Oanh (1995), Tâm lý truyền thông và giao tiếp, Khoa phụ nữ học-

ĐH Mở bán công TP HCM

17 Đoàn Thu Phương (2010), Thực trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi tại

tỉnh Yên Bái, luận văn thạc sỹ tâm lý học, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

Trang 13

13

18 Tạ Thị Ngọc Thanh (1976), Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em mẫu

giáo từ 3 – 6 tuổi,Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Hà Nội

19 Tạ Thị Ngọc Thanh (1980), Dạy trẻ phát âm và làm giàu vốn từ cho trẻ, Viện

Khoa học Giáo dục Việt Nam, Hà Nội

20 Đinh Hồng Thái (2011), Giáo trình phát triển ngôn ngữ tuổi mầm non, Nxb

ĐHSP Hà nội

21 Nguyễn Ánh Tuyết (2011), Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non (từ lọt lòng đến

6 tuổi), Nxb DDHSP Hà nội

22 Đinh Thị Tứ - Phan Trọng Ngọ (2007), Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non

(tập I), Nxb Giáo dục

23 Nguyễn Quang Uẩn (2009), Giáo trình tâm lý học đại cương, Nxb DDHSP 2009

24 Đinh Văn Vang (1997), Tuyển tập Tâm lý học Vư-gốt-xki, Nxb ĐHQG Hà nội

25 Elaine Weitman (2005), Học nói với hứng thú (sách dịch)

26 Bộ giáo dục đào tạo (2010), Chương trình giáo dục mầm non (ban hành kèm

theo thông tư số 17/2009/TT – BGDĐT ngày 25/7/2009 của Bộ giáo dục và đào tạo), Nxb Giáo dục

27 Trần Thị Ngọc Trâm, Lê Thu Hương, PGS.TS Lê Thị Ánh Tuyết (đồng chủ

biên) (2010), Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non (nhà

trẻ 3 – 36 tháng), Nxb Giáo dục

Tài liệu tiếng Anh

28 Laura E Berk (1991), Child development, Prentice Hall, Massachusettes

29 P.Drum (1985), Language Acquisition and Human Development, International

Encyclopedia of Education, V4, P2872 – 2877, Pergamon Press, New York – London – Paris – Sydney – Toronto – Frankfurt

30 H.Gardner (1998) Cơ Cấu trí khôn – lý thuyết về nhiều dạng trí khôn, NXB

Giáo dục, Hà Nội (tr 89)

31 Beverley H Hall (2000), Investigating alternative methodologies for english

teaching to 4-5 year olds in Vietnam La trobe university, Bundoora, Victoria,

3083, Australia (Luận án tiến sỹ)

Trang 14

14

32 D.I Johnson (1985), Vocabulary development, International Encyclopedia of

Education, V9 P.5469 – 5473, Pergamon Press, New York – Longdon – Paris – Sydney – Toronto – Frankfurt

33 Penelope Leach (1989), Your baby and child from birth to age five, Alfred A

Knopf, New York

34 Robert S Siegler (1998), Children’s Thinking, Prentice Hall, Upper Saddle

River, New Jersey

35 Burton L White (1990), The first three years of life, Prentice Hall Press, New York

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	313,84 KB