Đồng thời, cũng không thể không nhắc tới những tác giả đi trước đã cung cấp thông tin, nghiên cứu về Ai Cập, khu vực Bắc Phi - Trung Đông và rất nhiều vấn đề khác liên quan đến cuộc biến
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ DUNG
Biến đô ̣ng Mùa xuân Arab ta ̣i Ai Câ ̣p: Nguyên nhân, diễn biến, tác động và triển vọng
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
Hà Nội – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ DUNG
Biến đô ̣ng Mùa xuân Arab ta ̣i Ai Câ ̣p: Nguyên nhân, diễn biến, tác động và triển vọng
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
Mã số: 60310206
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Lan Hương
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi sẽ không thể hoàn thiện luận văn này nếu không có sự giúp đỡ của TS Trần Thị Lan Hương – Phó Tổng biên tập Tạp chí nghiên cứu Trung Đông
và Châu Phi Ngay từ khi bắt tay vào khai thác đề tài Biến động Mùa xuân Arab tại
Ai Cập, tôi đã nhận được sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của TS Trần Thị Lan Hương để tôi có thể hoàn thiện luận văn này
Bên cạnh đó, tôi xin chân thành cảm ơn cô Trịnh Thị Lan Anh – Trưởng phòng Thông tin Thư viện thuộc Viện nghiên cứu châu Phi và Trung Đông đã nhiệt tình cung cấp cho tôi những nguồn tài liệu quý báu trong quá trình thực hiện luận văn này Đồng thời, cũng không thể không nhắc tới những tác giả đi trước đã cung cấp thông tin, nghiên cứu về Ai Cập, khu vực Bắc Phi - Trung Đông và rất nhiều vấn đề khác liên quan đến cuộc biến động chính trị - xã hội tại Ai Cập nói riêng và khu vực Bắc Phi – Trung Đông hiện nay
Tôi cảm ơn tất cả bạn bè, người thân đã giúp đỡ, góp ý và giúp tôi hoàn thiện luận văn
Ngoài ra, trong suốt quá trình học chương trình đạo tạo thạc sỹ, tôi đã nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi của các cán bộ đào tạo, giảng dạy của Khoa Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia
Hà Nội
Vì khả năng và kinh nghiệm nghiên cứu hạn chế nên dù đã có nhiều cố gắng song luận văn không tránh được thiếu sót Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các quý Thầy Cô, bạn bè đồng nghiệp và những cá nhân quan tâm đến đề tài để tôi
có thể tiếp tục hoàn thiện luận văn của mình một cách tốt nhất
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và trân trọng nhất đối với tất cả những sự giúp đỡ và quan tâm này
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ 7 PHẦN MỞ ĐẦU 8
TRUNG ĐÔNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
1.1 Khái niệm biến động “mù a xuân Arab” Error! Bookmark not defined 1.1.1 Ý nghĩa của từ “mùa xuân” (spring) Error! Bookmark not defined 1.1.2 “Arab” Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm biến động Mùa xuân Arab (Arab Spring)Error! Bookmark not
defined
1.2 Diễn biến biến động Mù a xuân Arab ta ̣i Bắc Phi - Trung Đông Error!
Bookmark not defined
1.2.1 Diễn biến Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined.
MÙA XUÂN ARAB TẠI AI CẬP ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
defined
2.1.1 Khái quát về đất nước Ai Cập Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Ai Cập trư ớc biến đô ̣ng “mùa xuân Arab”
Error! Bookmark not defined.
defined
2.2.1 Honsi Mubarak – Nhà lãnh đạo độc tài Error! Bookmark not defined 2.2.2 Nguyên nhân bên trong Error! Bookmark not defined 2.2.3 Nguyên nhân bên ngoài Error! Bookmark not defined 2.3 Diễn biến Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Giai đoạn 1: Từ thời điểm bắt đầu cuộc biểu tình (25/01/2011) đến khi chính
Trang 5quyền của Tổng thống Hosni Mubarak bị lật đổ (12/02/2011)Error! Bookmark not
defined
2.3.2 Giai đoạn 2: Từ sau khi chính quyền Mubarak sụp đổ (12/2/2011) đến khi
Tổng thống Morsi bị phế truất (4/7/2013) Error! Bookmark not defined 2.3.3 Giai đoạn 3: Tổng thống Morsi bị phế truất (4/7/2013) đến nay Error!
Bookmark not defined
not defined
2.4.1 Đối với Ai Cập Error! Bookmark not defined 2.4.2 Đối với khu vực Bắc Phi và Trung Đông Error! Bookmark not defined.
2.4.3 Đối với các nước lớn trên thế giớ i Error! Bookmark not defined 2.4.4 Đối với Việt Nam Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3: TƯƠNG LAI CỦA AI CẬP SAU BIẾN ĐỘNG MÙA XUÂN ARAB
ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
defined
3.1.1 Tình hình chính trị, mô hình thể chế chính trị Error! Bookmark not defined 3.1.2 Mô hình phát triển kinh tế Error! Bookmark not defined.
3.1.3 Quan hệ ngoại giao và vai trò của Ai Cập trong khu vực cũng như trên thế giới
Error! Bookmark not defined.
3.2 Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam từ biến động Mùa xuân Arab tại Ai Câ ̣p
Error! Bookmark not defined 3.2.1 Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao Error! Bookmark not defined 3.2.2 Trong lĩnh vực kinh tế Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Armed Forces
Hội đồng Tối cao các lực lƣợng vũ trang Ai Cập
Liberation Party
Đảng Mặt trận giải phóng dân tộc
Agency
Cơ quan Năng lƣợng Nguyên tử quốc tế
Trang 7TTXVN Thông tấn xã Việt Nam
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.2: Bản đồ biến động mùa xuân Arab ở một số nước khu
Biểu đồ 2.1 Các chế độ chính trị được thiết lập trên dưới 30 năm ở
Bảng 2.2 Xếp hạng toàn cầu về dân chủ năm của một số quốc gia có
Biểu đồ 2.3 Các chính phủ có khả năng kiểm soát tham nhũng ở
Biểu đồ 2.5 Tỷ lệ thanh niên Ai Cập thất nghiệp năm 2008 – 2009
Trang 8Bắc Phi - Trung Đông
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Biến động Mùa xuân Arab nổ ra cuối năm 2011 là làn sóng cách mạng mạnh
mẽ với các cuộc nổi dậy, diễu hành và biểu tình chống chính phủ liên tiếp, khiến khủng hoảng chính trị leo thang ở nhiều nước Trung Đông – Bắc Phi Hàng loạt các rối loạn dân sự và can thiệp quân sự nổ ra đã đẩy tình hình khu vực vào tình trạng mất ổn định nghiêm trọng, tác động mạnh mẽ đến tình hình quan hệ quốc tế
Ai Câ ̣p là mô ̣t quốc gia thuộc thế giới Arab với vị trí địa - kinh tế, địa - chính trị rất đặc biệt kéo dài từ bán đảo Sinai (Tây Á) đến vùng đất thuộc châu thổ sông Nile (Bắc Phi) Điều này khiến cho Ai Cập trở thành quốc gia đóng vai trò kết nối 2 châu lu ̣c Á- Phi và về mặt lịch sử, văn hóa truyền thống cũng như các quan hê ̣ quốc tế đă ̣c biê ̣t luôn được coi như mô ̣t quốc gia có vai trò trung tâm của thế giới Arab , là quốc gia nắm vai trò dẫn dắt trong các hoa ̣t đô ̣ng chính tri ̣, kinh tế của toàn khu vực
Biến động mùa xuân Arab tại Ai Cập hiện nay đang là một trong những tâm điểm của quan hệ quốc tế, được đánh giá là vấn đề có tác động quan trọng tới sự ổn định của khu vực Trung Đông Cũng chính vì những nét đặc thù của riêng mình mà cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội tại Ai Cập đến nay vẫn đang kéo dài chưa có hồi kết
Với Việt Nam, Ai Cập đã sớm thiết lập quan hệ ngoại giao từ những năm
Trang 91960 Đặc biệt, Ai Cập là một trong số ít các nước ở khu vực Trung Đông – Bắc phi sớm có hiệp định thương mại song phương với Việt Nam Vì vậy việc lựa chọn quan điểm như thế nào trước tình hình Ai Cập và nghiên cứu nhằm rút ra những kinh nghiệm trong quan hệ quốc tế từ bài học của Ai Cập là điều mà chính phủ Việt Nam rất cần quan tâm
Việc tìm hiểu nguyên nhân, diễn biến và tác động của biến động Mùa xuân Arab tại Ai Cập có vai trò quan trọng đối với những nhà nghiên cứu quan hệ quốc
tế, nghiên cứu lịch sử và nhiều ngành khoa học liên quan khác Chính vì tầm quan
trọng đó, tác giả đã chọn đề tài: “Biến động Mùa xuâ n Arab tại Ai Cập : nguyên
nhân, diễn biến, tác động và triển vọng” Việc nghiên cứu một cách toàn diện, sâu
sắc cuộc khủng hoảng chính trị tại Ai Cập là cần thiết, không chỉ có ý nghĩa về mặt thực tiễn mà còn góp phần cung cấp những luận cứ về mặt lý luận khoa học trong vấn đề nghiên cứu quan hệ quốc tế hiện đại và mối tương quan lực lượng của các cường quốc trên thế giới tại những khu vực chính trị nhạy cảm
Về ý nghĩa khoa học: Cuộc khủng hoảng Ai Cập là một “trường hợp nghiên
cứu điểm” trong nghiên cứu quan hệ quốc tế Ngoài ra, qua việc phân tích cuộc khủng hoảng Ai Cập, luận văn cũng muốn làm rõ hơn việc áp dụng phương pháp phân tích cấp độ vào một trường hợp cụ thể trong quan hệ quốc tế
Về ý nghĩa thực tiễn: Về cơ bản, cuộc khủng hoảng Ai Cập ít có ảnh hưởng
trực tiếp đến Việt Nam Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, chính sách hợp tác phát triển với khu vực Trung Đông - Châu Phi ngày càng được chú trọng, cuộc khủng hoảng Ai Cập cần được phân tích toàn diện hơn nhằm rút ra bài học thực tiễn trong quan hệ quốc tế Ngoài ra, đối với một khu vực thiếu ổn định và nhiều mâu thuẫn chồng chéo như Trung Đông – Bắc Phi, việc nghiên cứu các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của các quốc gia Trung Đông trong
đó có Ai Cập, cũng như các nguyên nhân gây mâu thuẫn chính của khu vực có ý nghĩa quan trọng tới quyết định tăng cường đầu tư, thâm nhập thị trường Trung Đông và hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam với mỗi quốc gia trong khu vực cũng như với Ai Cập
Trang 102 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trên thế giới, tài liệu nghiên cứu chi tiết nhất và đầy đủ nhất về biến động
Mùa xuân Arab tại Ai Cập tập trung chủ yếu trong các nghiên cứu sau:
Tác giả Noha Bakr1
(2012) với bài viết “The Egyptian Revolution” (công trình nghiên cứu thuộc Mediterranean Academy of Diplomats Study) “Egypt Country Report” (công trình nghiên cứu thuộc The Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index2 năm 2012) Tác giả Laurel E Miller (2012) với công trình
nghiên cứu “Democratization in the Arab World: Prospects and Lessons from
Around the Globe” (công trình thuộc RAND) Tác giả Amin Saikal (2011) với bài
viết “Authoritarianism, revolution and democracy: Egypt and beyond” (đăng trên
Australian Journal of International Affairs, Vol 65, No 5) Tác giả Ezan Zohar
(2011) với bài viết “The Egyptian Uprising: Analysis and Implications” (đăng trên
International Center for Political Voilence and Terrorism Research, Vol 3, Issue 2) Các bài viết trên đều đưa ra nhiều phân tích, đánh giá về tình hình chính trị, kinh tế,
xã hội của Ai Cập trước khi xảy ra biến động chính trị - xã hội tại Ai Cập (25/01/2011), đồng thời qua đó đưa ra những hệ quả của biến động Mùa xuân đối với nền kinh tế, xã hội của Ai Cập Những phân tích của các bài viết trên là tài liệu nghiên cứu cung cấp kiến thức cơ bản và định hướng cho tác giả về biến động Mùa xuân Arab tại Ai Cập trong quá trình thực hiện đề tài này
Ngoài ra, có một số bài viết được đăng tải từ năm 2011 đến nay đã đề cập, phân tích các góc độ và mức độ khác nhau về kinh tế, chính trị, an ninh, tôn giáo liên quan đến biến động chính trị - xã hội tại Ai Cập như: “Holding its Breath: A
Special Report on Egypt” của The Economist (2010 Nhóm tác giả John Williamson
and Mohsin Khan (2011) với “Debt relief for Egypt” (công trình nghiên cứu của
Peterson Institute for international economics) Tác giả Barry Rubin (2012) với bài
viết “Understanding the Muslim Brotherhood” (đăng trên Foreign policy research
1 Noha Bakr hiện là Trợ lý Bộ trưởng Bộ Hợp tác Quốc tế thuộc Bộ Hợp tác quốc tế và là Trợ lý Giáo sư thuộc Khoa khoa học chính trị thuộc Trường Đại học Mỹ tại Cairo Bà là chuyên gia nghiên cứu về Ai Cập nói riêng và khu vực Bắc Phi – Trung Đông nói chung
2 The Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index (BTI) là một chương trình đánh giá toàn cầu về quá trình chuyển đổi dân chủ và kinh tế thị trường cũng như chất lượng quản lý chính trị quản lý trên thế giới
Trang 11institute) Nhóm tác giả Barbara Le Svarre và Rasmus Alenius Boserup (2011) với
công trình nghiên cứu “Actors in a Changing Egypt” (công trình thuộc Arabic and
Islamic Studies from the University of Copenhagen) Tác giả Abdel Monem Said
Aly (2012) với bài viết “State and revolution in Egypt: the paradox of change and
politics” (công trình nghiên cứu thuộc Crown Center for Middle East Studies,
Brandeis University) Tác giả Ahmed Fihaili (2013) với “Impact anh role of social media networks on Arab Spring: Egyptian revolution case study” (luận văn thạc sĩ thuộc Tomas Bata University, Zlín) Tác giả Mohamed Kadry Said và Noha Bakr (2011) với bài viết “Egypt security sector reforms” (công trình thuộc The Arab reform initiative)
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt
1 Ban đối ngoại Trung ương Đảng (2013), Biến động chính trị ở một số
nước Bắc Phi – Trung Đông: Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm
2 Nguyễn Văn Dũng (2012), Islam giáo trong tiến trình “Cách mạng ngày 25
tháng 1” ở Ai Cập, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 89 (số 1), tr 23-28
3 TS Nguyễn Văn Dũng (2013), Toàn cảnh cuộc chính biến hậu “Mùa
Xuân Arập” ở Ai Cập, Tạp chí Công tác tôn giáo, số 2, tr.116-122
4 Dương Thị Bích Diệp (2013), Phong trào Mùa xuân Ả Rập tại Syria:
nguyên nhân, thực trạng và tác động, Luận văn thạc sĩ, Đại học KHXH&NV, Hà Nội
5 Đỗ Đức Định (2011), Làn sóng nổi dậy tại Bắc Phi và Trung Đông:
Nguyên nhân, tác động ảnh hưởng và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Tạp chí
nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 67 (số 3), tr 14-21
6 Đỗ Đức Định (2013), Châu Phi – Trung Đông: Những vấn đề chính trị
và kinh tế nổi bật, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
7 Trần Anh Đức (2011), Khủng hoảng chính trị tại Ai Cập: Nguyên nhân, tác động của cuộc khủng hoảng và thách thức trên con đường chuyển giao quyền
lực, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 72 (số8), tr.28-35
Trang 128 Trần Anh Đức (2011), Thay đổi hiến pháp và pháp luật tại Ai Cập trong
giai đoạn chuyển giao quyền lực, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông,tập
74 (số 10), tr.3-5
9 Nguyễn Thanh Hiền (2011), Châu Phi: Một số vấn đề kinh tế và chính trị
nổi bật từ sau chiến tranh lạnh và triển vọng, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
10 Nguyễn Thanh Hiền (2013), Châu Phi những đặc điểm chính trị chủ yếu
hiện nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
11 Nguyễn Thanh Hiền (2012), Quan hệ Việt Nam – Ai Cập trong lĩnh vực
chính trị - ngoại giao và văn hóa, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông,
tập 78 (số 2), tr 33-41
12 Nguyễn Thanh Hiền (2011), Tìm hiểu xu hướng phát triển chính trị ở
châu Phi đến năm 2020 và tác động đến Việt Nam, Tạp chí nghiên cứu châu Phi
và Trung Đông, tập 69 (số 5), tr 3-15
13 Nguyễn Thanh Hiền (2014), Tổ chức anh em Hồi giáo Ai Cập và cuộc chiến Hồi giáo – Thế tục vì quyền lực, Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông,
số 1, tr.1 – 14
14 Phan Thị Hoa (2013), Thị trường Ai Cập và những hàm ý đối với Việt
Nam, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 93(số 5), tr.12-19
15 Phạm Kim Huế (2013), Tình hình chính trị châu Phi năm 2012: những sự
kiện nổi bật, Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông,số 1, tr.1-5
16 Phạm Kim Huế (2014), Tác động của Mỹ, EU đối với quá trình chuyển
đổi chính trị hậu Mùa xuân Arab của một số quốc gia Bắc Phi – Trung Đông, Tạp
chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, số 7, tr.7 – 12
17 Trần Thị Lan Hương (2011), Quan hệ Việt Nam–Ai Cập trong giai đoạn
phát triển mới, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 74 (số 10), tr 38-45
18 Trần Thị Lan Hương (2013), Những điểm trọng tâm trong chính sách đối
ngoại của Ai Cập, Tạp chí nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, tập 91(số 3), tr.3-16
19 Trần Thị Lan Hương (2014), Tác động của các nước lớn trong khu vực đến việc tạo ra những thay đổi chính trị và hình thành các xu hướng chính trị mới tại Bắc
