Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay (nghiên cứu tại trường đại học khoa học xã hội và nhân văn và trường đại học khoa học tự nhiên, hà nội)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN VĂN ĐẠT Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay Nghiên cứu tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN VĂN ĐẠT

Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay

(Nghiên cứu tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và

trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Xã hội học

Hà Nội - 2014

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN VĂN ĐẠT

Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay

(Nghiên cứu tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và

trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Hà Nội)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Xã hội học

Mã số: 60 31 03 01

PGS TS VŨ HÀO QUANG

Hà Nội - 2014

Trang 3

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 9

3 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài Error!

Bookmark not defined

3.1 Ý nghĩa lý luận Error!

3.2 Ý nghĩa thực tiễn Error!

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error!

4.1 Mục đích nghiên cứu Error!

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error!

5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Error!

5.1 Đối tượng nghiên cứu Error!

5.2 Khách thể nghiên cứu Error!

5.3 Phạm vi nghiên cứu Error!

6 Phương pháp thu thập thông tin Error!

6.1 Phân tích tài liệu Error! Bookmark not defined

Trang 4

6.2 Phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined

6.3 Phương pháp thu tập thông tin bằng bảng hỏi Error! Bookmark not defined

7 Câu hỏi nghiên cứu Error!

8 Giả thuyết nghiên cứu Error!

9 Khung phân tích Error!

NỘI DUNG CHÍNH Error!

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error!

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài Error!

1.1.1 Khái niệm Giá trị Error! Bookmark not defined

1.1.2 Khái niệm Định hướng giá trị Error! Bookmark not defined

1.1.3 Khái niệm Sinh viên Error! Bookmark not defined

1.1.4 Khái niệm Định hướng giá trị của sinh viên Error! Bookmark not defined

1.2 Lý thuyết áp dụng Error!

1.2.1 Lý thuyết hành động xã hội Error! Bookmark not defined

Trang 5

1.2.2 Lý thuyết xã hội hóa Error! Bookmark not defined

1.2.3 Lý thuyết sự lựa chọn duy lý của nhà xã hội học George Homans Error! Bookmark not defined

1.3 Tổng quan địa bàn nghiên cứu Error!

1.3.1 Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Error! Bookmark not defined

1.3.2 Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: CÁC GIÁ TRỊ ĐỊNH HƯỚNG CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY Error!

2.1 Định hướng giá trị của sinh viên trong hoạt động học tập Error!

2.1.1 Mục đích của việc học tập Error! Bookmark not defined

2.1.2 Thái độ của sinh viên với hoạt động học tập Error! Bookmark not defined

2.2 Định hướng giá trị trong công việc, nghề nghiệp Error!

2.2.1 Định hướng trong việc lựa chọn nghề nghiệp Error! Bookmark not defined

2.2.2 Những yếu tố quyết định thành công trong công việc, nghề nghiệp Error! Bookmark not defined

2.3 Định hướng giá trị của sinh viên trong tình bạn, tình yêu, hôn nhân gia đình

Error! Bookmark not defined

2.3.1 Quan niệm của sinh viên về tình bạn Error! Bookmark not defined

Trang 6

2.3.2 Quan niệm của sinh viên về tình yêu Error! Bookmark not defined

2.3.3 Định hướng của sinh viên về các giá trị, phẩm chất trong gia đình Error! Bookmark not defined

2.4 Định hướng giá trị của sinh viên trong đạo đức, cách ứng xử với gia đình, cộng đồng Error!

2.4.1 Định hướng giá trị cuộc sống của sinh viên Error! Bookmark not defined

2.4.2 Thái độ đối với cộng đồng, cuộc sống xung quanh mình Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG ĐIỀU CHỈNH Error!

3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến định hướng giá trị của sinh viên hiện nay Error!

3.1.1 Những yếu tố chủ quan xuất phát từ chính bản thân sinh viên Error! Bookmark not defined

3.1.2 Những yếu tố khách quan từ ngoài xã hội tác động đến sinh viên Error! Bookmark not defined

3.2 Phương hướng điều chỉnh và định hướng giá trị cho sinh viên Error!

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error!

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

Trang 7

Danh mục từ viết tắt:

Trang 8

ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội

Danh mục bảng:

Bảng 2 1: Mục đích học đại học của sinh viên Error! Bookmark not defined Bảng 2 2: Tương quan giữa nam và nữ trong mục đích vào đại họcError! Bookmark

not defined

Bảng 2 3: Người có tác động chính trong việc lựa chọn ngành học của sinh viênError!

Bảng 2 4: Tương quan giữa người quyết định ngành học và các nhóm sinh viênError!

Bảng 2 5: Yếu tố quan trọng nhất trong việc lựa chọn nghề nghiệp sau khi ra trường

Error! Bookmark not defined

Bảng 2 6: Những phẩm chất quan trọng trong công việcError! Bookmark not defined

Bảng 2 7: Quan niệm của sinh viên về người bạn tốtError! Bookmark not defined Bảng 2 8: Những phẩm chất quan trọng trong tình bạnError! Bookmark not defined Bảng 2 9: Những phẩm chất quan trọng trong tình yêuError! Bookmark not defined Bảng 2 10: Những tiêu chuẩn quan trọng với người bạn đời trong tương lai Error!

Bảng 2 11: Các phẩm chất quan trọng trong gia đìnhError! Bookmark not defined Bảng 2 12: Những yếu tố quan trọng nhất với cuộc sốngError! Bookmark not defined Bảng 2 13: Các phẩm chất quan trọng với mỗi cá nhân trong xã hội hiện đại Error!

Bảng 3 1: Hoạt động học tập của học sinh, sinh viên hiện nayError! Bookmark not

defined

Trang 9

Danh mục biể đồ:

Biểu đồ 2 1: Tương quan giữa nam và nữ về mục đích vào đại họcError! Bookmark

not defined

Biểu đồ 2 2: Tương quan giữa người quyết định ngành học và các nhóm sinh viênError!

Biểu đồ 2 3: Mức độ hài lòng của sinh viên với ngành mình đang theo học Error!

Biểu đồ 2 4: Những hoạt động xã hội mà sinh viên tham gia trong quá trình học tậpError!

Biểu đồ 2 5 Khu vực làm việc sau khi ra trường mà các sinh viên mong muốnError!

Biểu đồ 2 6: Yếu tố quan trọng nhất trong việc lựa chọn nghề nghiệp sau khi ra trường

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2 7: Mục đích phấn đấu trong cuộc sống của các bạn sinh viên Error!

Biểu đồ 2 8: Hành động của sinh viên khi gặp người bị nạn trên đường Error!

Biểu đồ 2 9: Thái độ của sinh viên khi làm sai Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2 10: Hành động của sinh viên sau khi bị phát hiện gian lận trong thi cửError!

Biểu đồ 2 11: Hành động khi gặp khó khăn trong cuộc sống Error! Bookmark not

defined

Trang 10

ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong tiến trình đổi mới mạnh mẽ và đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế với nền kinh tế thị trường đang từng bước được xác lập Trong quá trình đổi mới đất nước, Đảng và Nhân dân ta đã thu được những thành tựu vô cùng to lớn và toàn diện Những thành tựu ấy đã và đang tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hoá, đạo đức, lối sống của con người Việt Nam Trước những thay đổi mạnh mẽ về cuộc sống, các giá trị đạo đức của con người cũng bị ảnh hưởng theo cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực Điều này tác động trực tiếp tới quá trình định hướng và hoàn thiện nhân cách của mỗi người

Từ khi đất nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc cũng như việc xây dựng hệ giá trị trong lối sống mới đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải được giải quyết Thực tế cho thấy, trong đời sống xã hội đã có những biểu hiện xem nhẹ những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc, chạy theo thị hiếu không lành mạnh Cuộc đấu tranh giữa cái tiến bộ

và cái lạc hậu, giữa lối sống lành mạnh trung thực, có lý tưởng với lối sống ích kỷ, thực dụng đang diễn ra hàng ngày Bên cạnh những giá trị mới được hình thành trong quá

Trang 11

trình hội nhập, những yếu tố tiêu cực cũng đang xâm nhập vào đạo đức, lối sống của nhiều tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thanh niên sinh viên

Sinh ra và lớn lên trong môi trường thông tin đa chiều và xu thế hội nhập quốc tế, sinh viên Việt Nam hiện nay là lớp người chịu nhiều ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực từ những biến đổi của đất nước và thế giới Thanh niên sinh viên đang ở độ tuổi phát triển và hoàn thiện mạnh mẽ về nhân cách và lối sống Nét nổi bật trong đời sống tâm lý của thanh niên sinh viên là những ước mơ, hoài bão và những dự định trong tương lai về công việc và những thành công trong cuộc sống Đặc trưng trong hoạt động của sinh viên

là sự năng động, sáng tạo, tìm tòi khám phá và đặc biệt nhạy cảm với những yếu tố mới nảy sinh trong xã hội Những yếu tố mới nảy sinh trong xã hội kể cả tích cực và tiêu cựu đều có tác động ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống của sinh viên Đại bộ phận sinh viên Việt Nam phát huy được những ưu điểm và truyền thống tốt đẹp của các thế hệ sinh viên

đi trước, thi đua học tập, rèn luyện, tiếp thu tiến bộ Khoa học, công nghệ, chủ động tiếp thu những nét đẹp của sinh viên thế giới, tạo nên lớp sinh viên những năm đầu thế kỉ XXI mang tính cách truyền thống và hiện đại

Bên cạnh những mặt tích cực, sinh viên cũng đang chịu sự tác động tiêu cực từ mặt trái của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế Một bộ phận sinh viên chạy theo lối sống thực dụng, có biểu hiện xa rời các giá trị truyền thống, dễ bị dao động về mặt định hướng giá trị và lối sống Chính vì vậy, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã đề ra

nhiệm vụ “Xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách của con người Việt Nam, bảo vệ và

phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập kinh tế quốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hoá trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, năng lực trí tuệ, đạo đức cao đẹp và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam”

Việc phát huy tính tích cực và điều chỉnh những hành vi lệch lạc trong đời sống của sinh viên có tác dụng vô cùng to lớn trong việc phát triển và sử dụng nguồn nhân lực quý giá này Để tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong việc xây dựng và định hướng đúng đắn hệ giá trị cho sinh viên, chúng ta cần có các cuộc nghiên cứu Khoa học để phân

Trang 12

tích một cách khách quan sự biến đổi định hướng giá trị của sinh viên trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, từ đó xác định những

vấn đề chủ yếu nhất cần giải quyết Đó là lí do để chúng tôi lựa chọn đề tài: “Định hướng giá trị của sinh viên hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Khi thực hiện đề tài nghiên cứu này, chúng tôi có rất nhiều thuận lợi trong việc tìm nguồn tham khảo, bởi liên quan đến vấn đề nghiên cứu, các học giả đi trước đã có nhiều

đề tài, công trình nghiên cứu Khoa học nghiên cứu về đạo đức, lối sống, cách ứng xử, định hướng nghề nghiệp của thanh niên sinh viên Có thể kể đến một vài công trình tiêu biểu sau đây:

Nghiên cứu về thực trạng đạo đức, lối sống của thanh niên hiện nay có các công

trình nghiên cứu của các tác giả như: Cao Văn Định 2000: “Xây dựng lối sống cho thanh

niên đô thị hiện nay”; Phạm Hồng Tung 2007: “Nghiên cứu về thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế”; Sách: “Tổng quan tình hình sinh viên và công tác Hội và phong tràoo sinh viên nhiệm kỳ VII 2003 – 2008 của Trung ương Hội sinh viên Việt Nam 2008”; Trần Sĩ Phán 1999: “Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”; Doãn Thị Chín 2004: “Vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên Việt Nam hiện nay”; Trương Văn Phước 2003: “Đạo đức sinh viên trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam – thực trạng, vấn đề

và giải pháp”; Phạm Hồng Tung 2010: “Thực trạng và xu hướng biến đổi lối sống của thanh niên”; Đỗ Ngọc Hà 2000: “Định hướng giá trị của thanh niên Việt Nam”

Trong các công trình khoa học trên, các tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng biểu hiện của đạo đức, lối sống của thanh niên Những biểu hiện đó được xem xét, phân tích qua định hướng giá trị sống của họ, qua việc tham gia các phong trào hoạt động của đoàn thanh niên, Hội sinh viên, qua thái độ của thanh niên sinh viên đối với vấn đề phấn đấu để được đứng trong hàng ngũ Đảng; hoạt động lao động nghề nghiệp, các hoạt động học tập ở nhà trường và học tập bổ sung kiến thức; trong các sinh hoạt văn hóa, văn nghệ,

Trang 13

vui chơi giải trí, các mối quan hệ tình bạn, tình yêu đôi lứa… Khi phân tích các biểu hiện, các nhà Khoa học đã chỉ ra những mặt tích cực, những điểm còn hạn chế của đạo đức, lối sống và so sánh diễn biến của chúng ở các mốc thời gian khác nhau

Các tác giả thuộc nhóm nghiên cứu này cũng đã phân tích bối cảnh kinh tế xã hội tác động đến đạo đức, lối sống của thanh niên Theo các nhà nghiên cứu này, xu hướng phát triển kinh tế xã hội của đất nước ta vừa là động lực, vừa là đòi hỏi của sự phát triển của Khoa học công nghệ, văn hóa – giáo dục… là cơ hội thuận lợi cho sự phát triển của sinh viên Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, thanh niên sinh viên cũng chịu những khó khăn, thách thức không nhỏ Các thách thức, khó khăn đó là: Thứ nhất, sự bùng nổ dân số làm giảm bình quân nguồn lực, làm tăng sự cạnh tranh trong giáo dục, đào tạo là nguyên nhân của hiện tượng tiêu cực trong học tập của học sinh, sinh viên; Thứ hai, sự phát triển của Khoa học công nghệ kéo theo những tác động tiêu cực của internet và các phương tiện thông tin hiện đại Thứ ba, kinh tế thị trường dẫn đến nguy cơ thất nghiệp cao, phân hóa giàu, nghèo rõ rệt hơn sẽ dẫn đến sự phân biệt đối xử trong quan hệ ngườingười trong xã hội Thứ tư, việc thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa làm thay đổi nhịp sống, phong cách sống của cá nhân, con người bị cuốn hút vào công việc, vào các hoạt động xã hội Điều đó có ảnh hưởng đáng kể đến các mối quan hệ gia đình, làm giảm sự quan tâm của

bố mẹ đối với việc chăm sóc, giáo dục con cái điều đó làm ảnh hưởng đến lối sống của một số sinh viên

Đặc biệt, có các công trình khoa học nghiên cứu trực tiếp về định hướng giá trị của thanh

niên sinh viên Một trong số đó cần kể đến nghiên cứu “Tìm hiểu định hướng giá trị của

thanh niên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường” do Nguyễn Đình Đức, Thái Duy

Tuyên làm chủ nhiệm đề tài Chương trình công nghệ cấp Nhà nước KX.07 – 10, Hà Nội,

1994 Trong nghiên cứu này, các tác giả đã chỉ ra rằng có sự biến chuyển mạnh mẽ về

định hướng giá trị trong xã hội, đặc biệt trong đối tượng thanh niên trong giai đoạn xã hội chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Qua nghiên cứu, nhóm tác giả cũng nhận định và đề cập những luận điểm nói về sự khác biệt rõ rệt giữa xã hội ở nền kinh tế bao cấp với xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường, đó là vấn đề việc làm và nghề nghiệp đang nổi lên như một trong những mối quan tâm hàng đầu của lớp trẻ Việc học tập, phát triển tài năng cũng là một giá trị được

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	293,81 KB