Nghiên cứu quy trình giám định một số chất ma túy tổng hợp nhóm ATS trong nước tiểu bằng phương pháp điện di mao quản

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- LÊ THỊ THANH XUÂN NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH GIÁM ĐỊNH MỘT SỐ CHẤT MA TÚY TỔNG HỢP NHÓM ATS TRONG NƯỚC TIỂU BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

LÊ THỊ THANH XUÂN

NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH GIÁM ĐỊNH MỘT SỐ CHẤT MA TÚY TỔNG HỢP NHÓM ATS TRONG NƯỚC TIỂU BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN DI

MAO QUẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

LÊ THỊ THANH XUÂN

NGHIÊN CỨU QUY TRÌNH GIÁM ĐỊNH MỘT SỐ CHẤT MA TÚY TỔNG HỢP NHÓM ATS TRONG NƯỚC TIỂU BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN DI

MAO QUẢN

Chuyên ngành: Hóa phân tích

Mã số: 60440118 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

- HD 1: TS Nguyễn Xuân Trường

- HD 2: TS Nguyễn Thị Ánh Hường

Hà Nội - 2014

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành nhất đến với TS Nguyễn Xuân Trường và TS Nguyễn Thị Ánh Hường Thầy, cô đã giao đề tài, nhiệt tình

hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất giúp tôi thực hiện luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn GS Peter C Hauser, TS Mai Thanh Đức và ThS Bùi Duy Anh đã hỗ trợ trang thiết bị cho nghiên cứu này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong bộ môn Hóa Phân tích nói riêng

và trong khoa Hóa học nói chung đã dạy dỗ, chỉ bảo và động viên tôi trong thời gian tôi học tập tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội

Tôi chân thành cảm ơn các cán bộ giám định ma túy của Trung tâm Giám định ma túy, Viện Khoa học Hình sự, Bộ Công an đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình xử lý mẫu và thực hiện phân tích đối chứng

Qua đây, tôi xin cảm ơn gia đình, các bạn học viên và sinh viên của Bộ môn Hóa phân tích đã luôn động viên, tận tình giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và thực hiện luận văn này

Hà Nội, ngày 21 tháng 12 năm 2014

Học viên

Lê Thị Thanh Xuân

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tên viết tắt Tên đầy đủ

C4D Detector đo độ dẫn kết nối kiểu tụ điện

CE Phương pháp điện di mao quản

EOF Dòng điện di thẩm thấu

GC

GC/MS

Sắc ký khí Sắc ký khí khối phổ

HPLC Sắc ký lỏng hiệu năng cao

Leff Chiều dài hiệu dụng của mao quản

Ltot Tổng chiều dài mao quản

LOD Giới hạn phát hiện

LOQ Giới hạn định lượng

MEKC Điện di mao quản điện động học Mixen

MDA Methylenedioxyamphetamin.HCl

MDMA Methylenedioxymethamphetamin

MDEA 3,4-Methylenedioxyethamphetamin.HCl

M

Phos

Mẫu Photphoric Ppm Parts per million: phần triệu

%RSD % độ lệch chuẩn tương đối

UPLC Sắc ký lỏng siêu hiệu năng

ATS Amphetamin type stimulants

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN Error! Bookmark not defined 1.1 Giới thiệu chung về chất ma túy Error! Bookmark not defined 1.1.1 Một số khái niệm về chất ma túy Error! Bookmark not defined 1.1.2 Phân loại các chất ma túy Error! Bookmark not defined 1.1.3 Các chất ma túy tổng hợp nhóm ATS Error! Bookmark not defined 1.1.3.1 Thông tin chung về ma túy tổng hợp nhóm ATS Error! Bookmark not defined.

1.1.3.2 Thông tin chung về bốn chất ma túy tổng hợp được phân tích Error! Bookmark not defined.

1.1.3.3 Nguồn gốc, tổng hợp của MA, MDA, MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined.

1.1.3.4 Tác dụng đối với cơ thể và cơ chế tác dụng của nhóm ATS Error! Bookmark not defined.

1.1.3.5 Hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ Error! Bookmark not defined.

1.2 Vấn đề sử dụng ma túy tổng hợp nhóm ATS trên thế giới và ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Vấn đề sử dụng ma túy tổng hợp nhóm ATS trên thế giới Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Vấn đề sử dụng ma túy tổng hợp nhóm ATS ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.

1.3 Các phương pháp xử lý mẫu phẩm sinh học chứa ma túy tổng hợp nhóm ATS

Error! Bookmark not defined 1.3.1 Chiết lỏng - lỏng Error! Bookmark not defined 1.3.2 Chiết pha rắn Error! Bookmark not defined

1.4 Các phương pháp xác định ma túy tổng hợp nhóm ATS Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Phương pháp phân tích miễn dịch học (immunoassay) Error! Bookmark not defined.

1.4.2 Các phương pháp sắc kí Error! Bookmark not defined 1.4.2.1 Phương pháp sắc ký lỏng Error! Bookmark not defined 1.4.2.2 Phương pháp sắc ký khí - khối phổ (GC/MS) Error! Bookmark not defined.

1.4.2.3 Phương pháp điện di mao quản Error! Bookmark not defined 1.5 Giới thiệu chung về phương pháp điện di mao quản (CE) Error! Bookmark not defined.

1.5.1 Mao quản Error! Bookmark not defined

1.5.2 Dung dịch đệm, pH và pha động trong phương pháp điện di mao quản

Error! Bookmark not defined 1.5.3 Nguồn điện thế cao Error! Bookmark not defined 1.5.4 Các kỹ thuật bơm mẫu trong phương pháp điện di mao quản Error! Bookmark not defined.

1.5.5 Detector trong phương pháp điện di mao quản Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM Error! Bookmark not defined 2.1 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Nội dung nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2.1 Phương pháp phân tích Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp xử lý mẫu Error! Bookmark not defined 2.2.2.1 Xử lý mẫu viên thuốc Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Xử lý mẫu nước tiểu Error! Bookmark not defined

2.3 Các thông số đánh giá độ tin cậy của phương pháp phân tích Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Độ chụm ( độ lặp lại) của phương pháp Error! Bookmark not defined 2.3.3 Độ đúng (độ thu hồi) của thiết bị, của phương pháp Error! Bookmark not defined.

2.4 Thực nghiệm Error! Bookmark not defined 2.4.1 Hóa chất Error! Bookmark not defined 2.4.1.1 Chất chuẩn Error! Bookmark not defined 2.4.1.2 Hóa chất dung môi Error! Bookmark not defined 2.4.1.3 Chuẩn bị các dung dịch hóa chất Error! Bookmark not defined 2.4.2 Thiết bị dụng cụ Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN Error! Bookmark not defined

3.1 Nghiên cứu khảo sát để tối ưu điều kiện tách MA, MDA, MDMA, MDEA bằng phương pháp điện di mao quản CE-C4

D Error! Bookmark not defined 3.1.1 Khảo sát ảnh hưởng của hệ đệm Error! Bookmark not defined 3.1.1.1 Khảo sát thành phần của hệ đệm điện diError! Bookmark not defined 3.1.1.2 Khảo sát pH của dung dịch đệm điện di Error! Bookmark not defined 3.1.1.3 Khảo sát nồng độ dung dịch đệm điện di Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Khảo sát ảnh hưởng của thời gian bơm mẫu Error! Bookmark not defined 3.1.3 Khảo sát ảnh hưởng của thế đặt vào hai đầu mao quản Error! Bookmark not defined.

3.2 Khảo sát các chất gây ảnh hưởng Error! Bookmark not defined 3.3 Đánh giá phương pháp phân tích (Thẩm định phương pháp) Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Lập đường chuẩn Error! Bookmark not defined

3.3.2 Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) của thiết bị Error! Bookmark not defined.

3.3.2.1 Giới hạn phát hiện (LOD) Error! Bookmark not defined 3.3.2.2 Giới hạn định lượng (LOQ) Error! Bookmark not defined 3.3.3 Đánh giá độ chụm (độ lặp lại) và độ đúng (độ thu hồi) Error! Bookmark not defined.

3.3.3.1 Độ chụm của thiết bị Error! Bookmark not defined 3.3.3.2 Độ đúng của phương pháp Error! Bookmark not defined

3.4 Phân tích mẫu thực tế và đo đối chứng với phương pháp tiêu chuẩn GC/MS

Error! Bookmark not defined 3.4.1 Phân tích mẫu ma túy bị bắt giữ Error! Bookmark not defined 3.4.1.1 Mẫu MA dạng viên Error! Bookmark not defined 3.4.1.2 Mẫu ma túy đá chứa MA Error! Bookmark not defined 3.4.1.3 Mẫu ma túy chứa MDMA dạng viên nén Error! Bookmark not defined.

3.4.1.4 Kết quả phân tích mẫu nước tiểu Error! Bookmark not defined

3.4.2 Phân tích đối chứng phương pháp CE-C4D với phương pháp GC/MS Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Thông tin chung về 4 chất ma túy tổng hợp nhóm ATS: MA, MDA,

MDMA, MDEA [2] Error! Bookmark not defined Bảng 1.2 Các chất thường dùng làm pha động trong CE Error! Bookmark not

defined.

Bảng 3.1 Sự phụ thuộc diện tích pic của MA, MDA, MDMA và MDEA vào thành

phần hệ đệm điện di Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát ảnh hưởng của pH đến diện tích pic (Spic) và thời gian di

chuyển (tdc) của MA, MDA, MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3 Kết quả khảo sát sự phụ thuộc của diện tích pic (Spic) và thời gian di

chuyển (tdc) của MA, MDA, MDMA, MDEA vào nồng độ dung dịch đệm

điện di Error! Bookmark not defined

Bảng 3.4 Kết quả sự phụ thuộc diện tích pic (Spic) và thời gian di chuyển (tdc) của

MA, MDA, MDMA, MDEA vào thời gian bơm mẫu Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.5 Ảnh hưởng của điện thế tách (E) đến thời gian di chuyển của các chất phân

tích Error! Bookmark not defined

Bảng 3.6 Điều kiện tối ưu cho phân tích hỗn hợp MA, MDA, MDMA, MDEA bằng

phương pháp CE-C4D Error! Bookmark not defined

Bảng 3.7 Sự phụ thuộc của diện tích pic vào nồng độ MA, MDA, MDMA, MDEA

khi t=15 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.8 Phương trình đường chuẩn của MA, MDA, MDMA, MDEA khi t=15 s

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.9 Kết quả so sánh giữa giá trị a với giá trị 0 của phương trình đường chuẩn

MA, MDA, MDMA, MDEA khi t = 15 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10 Sự phụ thuộc của diện tích pic trung bình vào nồng độ của MA, MDA,

MDMA và MDEA khi t = 45 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.11 Phương trình đường chuẩn của MA, MDA, MDMA, MDEA khi t=45 s

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.12 Kết quả so sánh giữa giá trị a với giá trị 0 của phương trình đường chuẩn

MA, MDMA, MDMA, MDEA khi t= 45 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.13 Tính giới hạn phát hiện của MA, MDA, MDMA, MDEA khi t =15 s

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.14 Tính giới hạn phát hiện của MA, MDA, MDMA, MDEA khi t=45 s

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.15 Giá trị khoảng tuyến tính và LOD, LOQ của MA, MDA, MDMA, MDEA

khi t =15 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.16 Giá trị khoảng tuyến tính và LOD, LOQ của MA, MDA, MDMA,

MDEA khi t = 45 s Error! Bookmark not defined

Bảng 3.17 Kết quả xác định độ lặp lại của phương pháp CE - C4D trong định lượng

MA Error! Bookmark not defined

Bảng 3.18 Kết quả xác định độ lặp lại của phương pháp CE - C4D trong định lượng

MDA Error! Bookmark not defined

Bảng 3.19 Kết quả xác định độ lặp lại của phương pháp CE - C4 D trong định lượng

MDMA Error! Bookmark not defined

Bảng 3.20 Kết quả xác định độ lặp lại của phương pháp CE-C4D trong định lượng

MDEA Error! Bookmark not defined

Bảng 3.21 Kết quả tính giới hạn phát hiện (LOD), giới hạn định lượng (LOQ) của

phương pháp đối với MA, MDA, MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.22 Kết quả khảo sát độ đúng của phương pháp dựa trên thêm chuẩn MA

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.23 Kết quả khảo sát độ đúng của phương pháp dựa trên thêm chuẩn MDA

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.24 Kết quả khảo sát độ đúng của phương pháp dựa trên thêm chuẩn

MDMA Error! Bookmark not defined

Bảng 3.25 Kết quả khảo sát độ đúng của phương pháp dựa trên thêm chuẩn MDEA

Error! Bookmark not defined Bảng 3.26 Thông tin và đặc điểm của từng loại mẫu ma túy bị bắt giữ Error!

Bookmark not defined.

Bảng 3.27 Kết quả xác định hàm lượng MA trong mẫu viên nén chứa MA Error!

Bookmark not defined.

Bảng 3.28 Kết quả xác định nồng độ MA trong mẫu MA đá bằng phương pháp thêm

chuẩn Error! Bookmark not defined Bảng 3.29 Kết quả xác định nồng độ MA trong mẫu 66 Error! Bookmark not

defined.

Bảng 3.30 Kết quả phân tích 12 mẫu nước tiểu dương tính bằng CE Error!

Bookmark not defined.

Bảng 3.31 Kết quả phân tích đối chứng 12 mẫu nước tiểu với phương pháp tiêu

chuẩn GC/MS Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Qui trình chiết xuất ma túy tổng hợp nhóm ATS trong nước tiểu Error!

Bookmark not defined.

Hình 1.2 Mô hình cấu tạo của một hệ phân tích điện di mao quản Error! Bookmark

not defined.

Hình 1.3 Mặt cắt ngang của mao quản Error! Bookmark not defined Hình 1.4 Lớp điện tích kép trên bề mặt mao quản Error! Bookmark not defined Hình 1.5 Ảnh hưởng của dòng EOF đến tốc độ các ion trong quá trình điện di Error!

Bookmark not defined.

Hình 1.6 Các kĩ thuật bơm mẫu trong phương pháp điện di mao quản Error!

Bookmark not defined.

Hình 1.7 Nguyên lý hoạt động của cảm biến đo độ dẫn không tiếp xúc Error!

Bookmark not defined.

Hình 1.8 Quá trình chuyển đổi tín hiệu của C4D Error! Bookmark not defined Hình 2.1 Hệ điện di sử dụng detector đo độ dẫn không tiếp xúc Error! Bookmark

not defined.

Hình 3.1 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của thành phần hệ đệm đến sự phân tách

của MA, MDA, MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined

Hình 3.2 Sự phụ thuộc diện tích pic của MA, MDA, MDMA, MDEA vào thành

phần hệ đệm điện di Error! Bookmark not defined

Hình 3.3 Điện di đồ khảo sát ảnh hưởng của pH đến sự phân tách của MA, MDA,

MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined

Hình 3.4 Đồ thị thể hiện mối tương quan giữa tín hiệu diện tích pic của MDA và độ

phân giải R của 2 pic MDA và MDMA phụ thuộc vào pH của dung dịch đệm

điện di Error! Bookmark not defined

Hình 3.5 Điện di đồ khảo sát ảnh hưởng của nồng độ dung dịch đệm điện di đến quá

trình phân tách các chất MA, MDA, MDMA, MDEA Error! Bookmark not defined.

Hình 3.6 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của thời gian bơm mẫu Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.7 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của điện thế tách đến thời gian di chuyển

và sự phân tách các pic Error! Bookmark not defined

Hình 3.8 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của các cation đến sự phân tách của MA,

MDA, MDMA, MDEA trên nền MA đá Error! Bookmark not defined

Hình 3.9 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của các cation đến sự phân tách của MA,

MDA, MDMA, MDEA trên nền MA viên Error! Bookmark not defined

Hình 3.10 Điện di đồ khảo sát sự ảnh hưởng của các cation đến sự phân tách của

MA, MDA, MDMA, MDEA trên nền mẫu nước tiểu số 17 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.11 Đường chuẩn của MA theo diện tích pic khi t = 15 s Error! Bookmark

not defined.

Hình 3.12 Đường chuẩn của MDA theo diện tích pic khi t = 15 s Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.13 Đường chuẩn của MDMA theo diện tích pic khi t = 15 s Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.14 Đường chuẩn của MDEA theo diện tích pic khi t = 15 s Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.15 Đường chuẩn của MA theo diện tích pic khi t = 45 s Error! Bookmark

not defined.

Hình 3.16 Đường chuẩn của MDMA theo diện tích pic khi t = 45 s Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.17 Đường chuẩn của MDA theo diện tích pic khi t = 45 sError! Bookmark

not defined.

Hình 3.18 Đường chuẩn của MDEA theo diện tích pic khi t = 45 s Error!

Bookmark not defined.

Hình 3.19 Điện di đồ xác định MA trong viên nén sau khi thêm chuẩn MA ở các

nồng độ khác nhau Error! Bookmark not defined