Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt theo hướng xã hội hóa tại thành phố bắc ninh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- NGUYỄN THỊ HỒNG LOAN ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THU GOM, VẬN CHUYỂN RÁC THẢI SINH HOẠT THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

NGUYỄN THỊ HỒNG LOAN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THU GOM, VẬN CHUYỂN RÁC THẢI SINH HOẠT THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

NGUYỄN THỊ HỒNG LOAN

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THU GOM, VẬN CHUYỂN RÁC THẢI SINH HOẠT THEO HƯỚNG XÃ HỘI HÓA TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH

Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS.TRƯƠNG QUANG HẢI

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và chƣa hề đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Nguyễn Thị Hồng Loan

LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy trực tiếp hướng dẫn em là GS.TS Trương Quang Hải người đã quan tâm và tận tình giúp đỡ

em trong suốt thời gian làm luận văn

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong và ngoài trường, đặc biệt các thầy cô trong khoa Địa lý đã truyền thụ cho em những bài học và kinh nghiệm quý báu trong cuộc sống cũng như trong học tập

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, UBND thành phố Bắc Ninh, Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Bắc Ninh, Phòng Quản lý đô thị thành phố Bắc Ninh, Công ty TNHH một thành viên Môi trường và Công trình đô thị Bắc Ninh; các lãnh đạo và nhân dân của các xã, phường: Tiền An, Ninh Xá, Vệ An, Võ Cường, Vân Dương, Nam Sơn đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian điều tra, thu thập số liệu và có những ý kiến đóng góp quý báu cho luận văn của tôi

Con xin gửi lời cảm ơn vô hạn tới bố mẹ và gia đình đã giúp đỡ con trên con đường học hành và vững tin vào cuộc sống

Tôi xin cảm ơn các bạn cùng lớp, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn quan tâm, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Do trình độ chuyên môn còn hạn chế và trong khuôn khổ thời gian có hạn nên luận văn còn có những thiếu sót Em rất mong được sự quan tâm đóng góp ý kiến, nhận xét của quý thầy cô để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hồng Loan

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, ẢNH viii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ix

MỞ ĐẦU 10

1 Tính cấp thiết của đề tài 10

2 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Nhiệm vụ Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Những kết quả chính đã đạt được và ý nghĩa khoa học, thực tiễn Error!

Bookmark not defined

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU THU GOM, VẬN CHUYỂN RÁC THẢI SINH HOẠT Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 1.1.1 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined

1.1.1.1 Khái niệm chất thải rắn Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Khái niệm rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 1.1.1.3 Thu gom rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 1.1.1.4 Lưu giữ rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 1.1.1.5 Vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 1.1.1.6 Xã hội hoá công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error!

Bookmark not defined

1.1.2 Ảnh hưởng của rác thải sinh hoạt tới môi trường và sức khỏe cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.2.1 Hiện trạng rác thải sinh hoạt trên Thế giới và Việt Nam Error!

Bookmark not defined

1.2.1.1 Hiện trạng rác thải sinh hoạt trên Thế giới Error! Bookmark not

defined

1.2.1.2 Hiện trạng rác thải sinh hoạt ở Việt Nam Error! Bookmark not

defined

1.2.2 Kinh nghiệm thực hiện xã hội hoá công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt tại một số nước trên Thế giới và Việt Nam Error! Bookmark

not defined

1.2.2.1 Trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.2.2.2 Ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3 Quy trình và các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.3.1 Quy trình nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.3.2 Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu Error! Bookmark

not defined

1.3.4 Phương pháp khảo sát thực địa Error! Bookmark not defined 1.3.5 Phương pháp SWOT Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG THU GOM, VẬN CHUYỂNRÁC THẢI SINH HOẠT TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH Error! Bookmark not defined

2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Bắc Ninh Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined

2.1.1.1 Vị trí địa lý Error! Bookmark not defined 2.1.1.2 Địa hình, địa mạo Error! Bookmark not defined 2.1.1.3 Địa chất Error! Bookmark not defined 2.1.1.4 Khí hậu, thủy văn Error! Bookmark not defined

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 2.2 Thực trạng công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error!

Bookmark not defined

2.2.1 Nguồn phát sinh và thành phần rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not

defined

2.2.1.1 Nguồn phát sinh rác thải sinh hoạt: Error! Bookmark not defined 2.2.1.2 Thành phần rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.2.2 Đánh giá thực trạng công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.2.2.1 Hiện trạng mô hình tham gia thực hiện công tác thu gom, vận

chuyển rác thải sinh hoạt tại thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not

defined

2.2.2.2 Hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển và xử lý Error! Bookmark

not defined

2.2.2.3 Đánh giá nhận thức của cộng đồng về công tác thu gom, vận chuyển

rác thải sinh hoạt tại thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.3 Đánh giá tình hình công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt theo hướng xã hội hóa Error! Bookmark not defined 2.3.1 Đánh giá tình hình xã hội hóa công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.1.1 Xã hội hóa trong công tác truyền thông về thu gom, vận chuyển rác

thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.1.2 Xã hội hóa trong huy động nguồn lực phục vụ công tác thu gom, vận

chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.1.3 Thành lập các tổ đội vệ sinh môi trường tự quản ở thôn, khu phố

(mô hình XHH) Error! Bookmark not defined 2.3.1.4 Kiểm tra, giám sát thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error!

Bookmark not defined

2.3.2 Phân tích yếu tố ảnh hưởng đến xã hội hoá công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.2.1 Nhận thức của cộng đồng và cán bộ quản lý về xã hội hoá công tác

thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.2.2 Về cơ cấu tổ chức quản lý môi trường Error! Bookmark not

defined

2.3.2.3 Vấn đề nguồn lực con người tham gia công tác bảo vệ môi trường

Error! Bookmark not defined

2.3.2.4 Vấn đề nguồn lực tài chính đầu tư cho xã hội hóa công tác thu gom,

vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

2.3.2.5 Vấn đề chính sách, thể chế, luật pháp liên quan đến xã hội hóa công

tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 2.3.2.6 Vấn đề gia tăng dân số Error! Bookmark not defined

Chương 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC THU GOM, VẬN CHUYỂN RÁC THẢISINH HOẠT THEO HƯỚNG

XÃ HỘI HÓA TẠITHÀNH PHỐ BẮC NINH Error! Bookmark not defined

3.1 Định hướng Error! Bookmark not defined 3.1.1 Các căn cứ pháp lý Error! Bookmark not defined 3.1.2 Lộ trình thực hiện Error! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp chủ yếu để tăng cường xã hội hoá công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 3.2.1 Giải pháp về tăng cường công tác truyền thông Error! Bookmark not

defined

3.2.2 Giải pháp về tăng cường công tác tổ chức và quản lý nhà nước Error!

Bookmark not defined

3.2.3 Giải pháp tổ chức lực lượng, phương tiện tham gia xã hội hoá để tăng cường hiệu quả công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error!

Bookmark not defined

3.3 Một số giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined 3.3.1 Giải pháp tăng cường đầu tư, hỗ trợ cho công tác vệ sinh môi trường Error! Bookmark not defined 3.3.2 Giải pháp về tăng cường khoa học công nghệ Error! Bookmark not

defined

3.3.3 Giải pháp xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu thông tin môi trường

Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Phát sinh chất thải rắn đô thị ở một số nước Châu Á Error! Bookmark

not defined

Bảng 1.2 Thành phần CTSH đặc trưng của một số nước trên Thế giới Error!

Bookmark not defined

Bảng 1.3 Thành phần và tỷ lệ rác thải ở Mỹ Error! Bookmark not defined Bảng 1.4 Hoạt động thu gom rác tại một số thành phố ở Châu Á Error! Bookmark

not defined

Bảng 1.5 Phát sinh chất thải rắn sinh hoạt Error! Bookmark not defined Bảng 1.6 Lượng CTRSH đô thị theo vùng địa lý ở Việt Nam năm 2007 Error!

Bookmark not defined

Bảng 1.7 Thành phần của RTSH ở một số đô thị miền Bắc Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.1 Nhiệt độ không khí trung bình tháng Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Tổng lượng bốc hơi trung bình tháng Error! Bookmark not defined Bảng 2.3 Đặc trưng độ ẩm không khí thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.4 Tốc độ gió trung bình tháng Error! Bookmark not defined Bảng 2.5 Dân số thành phố Bắc Ninh trong các năm Error! Bookmark not defined Bảng 2.6 Các nguồn phát sinh chất thải rắn Error! Bookmark not defined Bảng 2.7 Khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh tại các nguồn Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.8 Hiện trạng phát sinh rác thải sinh hoạt tại thành phố Bắc Ninh Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.9.Khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ năm 2009-2017 Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.10 Thành phần rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined Bảng 2.11 Thành phần rác thải sinh hoạt tại thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.12 Thành phần RTSH của các hộ gia đình tại các điểm nghiên cứu Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.13 Khối lượng phát sinh, hiệu suất thu gom và vận chuyển rác thải sinh

hoạt tại thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not defined Bảng 2.14 Tình hình xã hội hóa công tác truyền thông Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.15 Ý kiến đánh giá về công tác truyền thông Error! Bookmark not defined

Bảng 2.16 Tình hình huy động kinh phí để thực hiện công tác thu gom rác thải sinh

hoạt trên địa bàn thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

Bảng 2.17 Tình hình xã hội hóa trong tăng cường thành lập các tổ đội vệ sinh môi

trường tự quản ở thôn, xã (mô hình xã hội hoá) Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, ẢNH

Sơ đồ 1.1 Tác hại của chất thải rắn đối với sức khỏe con người Error! Bookmark

not defined

Biểu đồ 1.1 Tỷ lệ phát sinh RTSH ở các loại đô thị Việt Nam năm 2007 Error!

Bookmark not defined

Sơ đồ 1.2 Quy trình các bước nghiên cứu Error! Bookmark not defined Hình 2.1 Sơ đồ hành chính thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark

not defined

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ thành phần rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 2.1 Công tác thu gom và vận chuyển rác thải sinh hoạt của doanh nghiệp

nhà nước trên địa bàn thành phố Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 2.2 Công tác thu gom rác thải sinh hoạt của Tổ vệ sinh môi trường trên địa

bàn thành phố Error! Bookmark not defined

Ảnh 2.1 Điểm trung chuyển rác thải sinh hoạt tại một số tuyến đường trên địa bàn

thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Biểu đồ khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh được thu gom và

vận chuyển qua các năm trên địa bàn thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not

Ảnh 2.2 Bãi rác Đồng Ngo – Thành phố Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

Hình 2.2 Bản đồ các tuyến thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn thành phố Bắc Ninh 55 Biểu đồ 2.3 Ý kiến của người dân về việc tham gia phân loại rác thải sinh hoạt tại

nguồn Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.4 Ý kiến của người dân về công tác thu gom và vận chuyển RTSH Error!

Bookmark not defined

Biểu đồ 2.5 Đánh giá của cộng đồng dân cư về hệ thống quản lý rác thải sinh hoạt

tại địa phương Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.6 Ý kiến của người dân về việc tiếp tục tham gia xã hội hóa công tác thu

gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined

Sơ đồ 2.3 Cơ cấu tổ chức quản lý môi trường tại thành phố Bắc Ninh Error!

Bookmark not defined

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BVMT Bảo vệ môi trường CTĐT Công trình đô thị MTV Một thành viên RTSH Rác thải sinh hoạt TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân VSMT Vệ sinh môi trường XHH Xã hội hóa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống nhân loại nói chung

và sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi đất nước nói riêng Những năm gần đây, ở nước ta đã có nhiều chính sách liên quan đến công tác bảo vệ môi trường nhằm phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo chất lượng môi trường.Cùng với nhiều giải pháp như khoa học công nghệ, chính sách…thì xã hội hóa công tác vệ sinh môi trường cũng là một giải pháp quan trọng trong chiến lược bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Thành phố Bắc Ninh là trung tâm kinh tế - văn hóa - chính trị của tỉnh Bắc Ninh; đã và đang từng bước chuyển mình phát triển kinh tế tập trung, điều chỉnh cơ cấu vì vậy đã thu hút nhiều lao động từ các vùng lân cận và các địa phương khác khiến cho mật độ dân số ngày càng cao Tính đến 31/12/2013 dân số toàn thành phố Bắc Ninh là 183.828 người, mật độ bình quân khoảng 2.225 người/km2, đã phát sinh ra lượng rác thải sinh hoạt lớn Công tác xã hội hóa trong thu gom rác thải được thực hiện song hành với công tác thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt do Công ty TNHH MTV Môi trường và Công trình đô thị Bắc Ninh đảm nhận từ năm

2008 Quá trình triển khai công tác xã hội hoá vệ sinh môi trường trong thời gian qua tại thành phố Bắc Ninh chỉ tập trung chủ yếu trong việc thu gom rác thải Qua 5 năm triển khai tại thành phố, thực tế cho thấy còn nhiều tồn tại, khó khăn cần khắc phục, một số địa phương dù rất muốn nhưng chưa đủ điều kiện có thể tham gia xã hội hoá công tác vệ sinh môi trường Tại các khu vực tiến hành xã hội hoá còn gặp nhiều khó khăn trong cơ chế quản lý, kinh phí hoạt động, phương tiện, dụng cụ và điều kiện làm việc cho người lao động; đồng thời công tác vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt trong thời gian qua cũng gặp không ít khó khăn Việc tổ chức triển khai công tác xã hội hoá thu gom, vận chuyển rác thải trong thời gian qua, bước đầu

đã đạt được một số kết quả nhất định Tuy nhiên, do thiếu các văn bản hướng dẫn, phân công, phân cấp nên quá trình tổ chức triển khai còn nhiều bất cập, thiếu đồng

bộ, thực trạng này đã làm cho hiệu quả công tác xã hội hoá vệ sinh môi trường chưa