XÁC lập cơ sở KHOA học CHO QUẢN lý TỔNG hợp đới bờ HUYỆN đảo PHÚ QUỐC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Phạm Thị Dinh XÁC LẬP CƠ SỞ KHOA HỌC CHO QUẢN LÝ TỔNG HỢP ĐỚI BỜ HUYỆN ĐẢO PHÚ QUỐC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Hà Nội - 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Phạm Thị Dinh

XÁC LẬP CƠ SỞ KHOA HỌC CHO QUẢN LÝ TỔNG HỢP

ĐỚI BỜ HUYỆN ĐẢO PHÚ QUỐC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Phạm Thị Dinh

XÁC LẬP CƠ SỞ KHOA HỌC CHO QUẢN LÝ TỔNG HỢP

ĐỚI BỜ HUYỆN ĐẢO PHÚ QUỐC

Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường

Mã số: 60 85 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS ĐÀO MẠNH TIẾN

Hà Nội - 2014

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự giúp đỡ vô cùng quý báu của TS.Đào Mạnh Tiến, người hướng dẫn khoa học đã hết lòng dạy dỗ, chỉ bảo tận tình, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các anh chị ở Viện Tài nguyên môi trường và phát triển bền vững đã tạo mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận văn một cách tốt nhất

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy, các cô khoa Địa lý đã dìu dắt, dạy dỗ những kiến thức bổ ích trong suốt quá trình học tập, rèn luyện tại trường cũng như trong thời gian thực hiện luận văn tốt nghiệp này

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã đóng góp và động viên tôi rất nhiều để hoàn thành được luận văn này

Mặc dù đã nhận được nhiều sự giúp đỡ quý báu, và bản thân tôi cũng rất cố gắng thực hiện tuy nhiên vẫn không tránh khỏi những sai sót Tôi rất mong nhận được sự chỉ dẫn, đóng góp từ các thầy, các cô để có thể hoàn thiện luận văn tốt hơn

Hà Nội, 2014 Tác giả

Phạm Thị Dinh

MỤC LỤC

Danh mục bảng biểu i

Danh mục hình vẽ ii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔNG HỢP ĐỚI BỜError! Bookmark not defined

1.1 Một số khái niệm về đường bờ và đới bờ Error! Bookmark not defined

1.2 Mục tiêu và cách tiếp cận Error! Bookmark not defined

1.3 Bản chất của quản lý tổng hợp đới bờ Error! Bookmark not defined

1.4 Quá trình lập kế hoạch quản lý tổng hợp đới bờ Error! Bookmark not defined

1.5 Phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined 2.1 Tình hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Tình hình nghiên cứu trên Thế giới Error! Bookmark not defined

2.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp kế thừa Error! Bookmark not defined

2.2.2 Phương pháp điều tra khảo sát bổ sung Error! Bookmark not defined

2.2.3 Phương pháp thành lập hệ thống bản đồ Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phương pháp tiếp cận hệ sinh thái Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ QUẢN LÝ TỔNG HỢP ĐỚI

BỜ HUYỆN ĐẢO PHÚ QUỐC Error! Bookmark not defined

3.1 Cơ sở khoa học cho quản lý tổng hợp đới bờ Error! Bookmark not defined

3.1.1 Cơ sở về điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined

3.1.2 Cơ sở về tài nguyên môi trường 51

3.1.3 Cơ sở về tai biến thiên nhiên 78

3.1.4 Cơ sở về kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

3.1.5 Ảnh hưởng của các hoạt động phát triển kinh tế xã hội đến tài nguyên

môi trường Error! Bookmark not defined

3.2 Phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ huyện đảo Phú QuốcError! Bookmark not defined

3.3 Giải pháp thực thi quản lý tổng hợp và phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ

huyện đảo Phú Quốc Error! Bookmark not defined 3.3.1 Giải pháp hoàn thiện chính sách và pháp luật Error! Bookmark not defined

3.3.2 Giải pháp về tổ chức và cán bộ Error! Bookmark not defined 3.3.3 Giải pháp tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức cộng đồng Error! Bookmark not defined

3.3.4 Các giải pháp giải quyết các xung đột trong hoạt động quản lý tổng hợp

đới bờ huyện đảo Phú Quốc Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

i

DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1 Tính nhạy cảm và kháng chế của đới bờ Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.1 Quy hoạch phân vùng chức năng sử dụng biển ở Hạ Môn- Trung QuốcError! Bookmark not defined Bảng 2.2: Ma trận quản lý các hoạt động phát triển trong vùng công viên biểnError! Bookmark not defined.

Bảng 3.1 Nhiệt độ trung bình (oC) tháng và năm vùng biển Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Bảng 3.2: Phân loại và đặc điểm các loại đất Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.3 Lượng mưa tháng tại Phú Quốc giai đoạn 2003-2012Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.4 Bảng tổng hợp các mỏ và điểm quặng Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.5: Độ phủ và mật độ cỏ biển tại các thảm cỏ biển quan trắc ở khu bảo tồn

biển Phú Quốc Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.6: Diện tích (ha) rạn san hô ở các khu vực vùng biển Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Bảng 3.7: Độ phủ (%) của một số thành phần nền đáy rạn san hô chủ yếu tại các

trạm quan trắc Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.8: Độ phủ (%) của các giống san hô ưu thế tại các trạm quan trắcError! Bookmark not defined.

Bảng 3.9: Độ phủ (%) chung và một số giống san hô bị tẩy trắngError! Bookmark not defined.

Bảng 3.10: Kết quả phân tích chất lượng nước thải tại các điểm du lịch trên đảo Phú

Quốc Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.11 Ma trận tương thích vùng đảo Phú Quốc Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.12: Phân vùng sử dụng theo đặc điểm tự nhiên, tài nguyên – môi trường và

mức độ dễ bị tổn thương vùng đảo và ven đảo Phú QuốcError! Bookmark not defined.

ii

DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1 Mối quan hệ giữa đới bờ và hệ thống tài nguyên đới bờError! Bookmark not defined

Hình 1.2: Vị trí chuyển tiếp của đới bờ Error! Bookmark not defined

Hình 2.1: Sơ đồ các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Hình 2.2: Phân vùng quy hoạch quản lý biển của MỹError! Bookmark not defined

Hình 2.3: Phân vùng quản lý tổng hợp ở công viên biển quốc tế Dải San Hô Lớn

đông bắc Ustralia Error! Bookmark not defined

Hình 2.4: Phân vùng chức năng và quản lý đới bờ Hạ Môn – Trung QuốcError! Bookmark not defined

Hình 2.5 Sơ đồ phân vùng quản lý tổng hợp ven biển vịnh Hạ Long, Quảng NinhError! Bookmark not defined

Hình 2.6: Sơ đồ phân vùng quản lý tổng hợp vùng bờ biển phía Tây Vịnh Bắc Bộ

cấp tỉnh Error! Bookmark not defined

Hình 2.7 Bản đồ phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ Việt Nam (mảnh 4: Xuyên

Mộc – Hà Tiên) Error! Bookmark not defined

Hình 2.8: Bản đồ phân vùng quản lý tổng hợp ở Cù Lao ChàmError! Bookmark not defined

Hình 3.1: Vị trí đảo Phú Quốc trên ảnh vệ tinh Error! Bookmark not defined

Hình 3.2: Bản đồ đất đảo Phú Quốc Error! Bookmark not defined

Hình 3.3: Bản đồ phân bố tài nguyên khoáng sản đảo Phú QuốcError! Bookmark not defined

Hình 3.4 Mũi nhô tại khu vực cảng An Thới Error! Bookmark not defined

Hình 3.5 Bãi tắm trong khu du lịch tại Bãi Sao Error! Bookmark not defined

Hình 3.6: Khu du lịch suối Tranh Error! Bookmark not defined

Hình 3.7: Phân bố của các thảm cỏ biển ở vùng biển Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Hình 3.8: Phân bố rạn san hô ở tây bắc đảo Phú Quốc.Error! Bookmark not defined.

Hình 3.9: Phân bố rạn san hô ở nam Phú Quốc Error! Bookmark not defined.

Hình 3.10: San hô dạng phiến bị tẩy trắng tại Hòn XưởngError! Bookmark not defined

Hình 3.11: San hô dạng khối bị tẩy trắng tại Hòn Móng TayError! Bookmark not defined

Hình 3.12: Rừng ngập mặn ở cửa Cạn Error! Bookmark not defined.

Hình 3.13: Rừng ngập mặn ở cửa Lấp Error! Bookmark not defined.

Hình 3.14: Bản đồ phân bố hệ sinh thái đảo Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Hình 3.15: Ô nhiễm nước khu vực cửa sông Dương Đông do hoạt động dân sinhError! Bookmark not defined

iii

Hình 3.16: Bản đồ địa hóa môi trường nước vùng biển Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Hình 3.17: Bản đồ địa hóa môi trường trầm tích vùng biển Phú QuốcError! Bookmark not defined.

Hình 3.18: Biến động địa hình tại Cửa Cạn giữa hai thời điểmError! Bookmark not defined.

Hình 3.19: Tài liệu sonar quét sườn Tu-PQ34 (phía Tây Nam Vũng Bàu)cho thấy

có thể tồn tại lỗ thoát khí trên bề mặt đáy biển Error! Bookmark not defined.

Hình 3.20: Bản đồ hiện trạng và quy hoạch phát triển kinh tế-xã hộihuyện đảo Phú

Quốc Error! Bookmark not defined.

Hình 3.21: Bản đồ phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ huyện đảo Phú QuốcError! Bookmark not defined.

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nằm trong quần thể đảo ven bờ biển tây nam, quần đảo Phú Quốc thuộc huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang là một vùng đảo giữ vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế biển và đảm bảo an ninh quốc phòng, nơi giao lưu thương mại và dịch vụ mang ý nghĩa quốc tế và khu vực Là vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam thuộc vịnh Thái Lan, biển Phú Quốc nhạy cảm về an ninh quốc phòng và giàu tiềm nămg phát triển kinh tế

Huyện đảo Phú Quốc nổi tiếng như một ngư trường lớn với nguồn tài nguyên sinh vật biển phong phú và đa dạng Nơi đây còn là khu du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái đang thu hút được sự chú ý của nhiều du khách trong và ngoài nước với nhiều bãi tắm đẹp, phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ

Để phát triển đồng bộ huyện đảo Phú Quốc, những năm qua Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm đầu tư cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh phát triển dịch vụ du lịch, kinh tế của huyện Phú Quốc với mục tiêu xây dựng đảo Phú Quốc thành một đảo du lịch, trong đó có Quyết định số 178/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt: “Đề án phát triển tổng thể đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” trong đó nhấn mạnh “ưu tiên cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững gắn với giữ gìn cảnh quan và môi trường sinh thái”

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển đô thị trên toàn đảo đã làm biến đổi các thành phần và chất lượng môi trường đất, nước, không khí ảnh hưởng đến môi trường sinh thái cũng như tác động đến sức khỏe cộng đồng Đảo Phú Quốc hiện đang đối phó với nhiều vấn đề về môi trường: vấn đề ô nhiễm môi trường biển,

ô nhiễm môi trường do quá trình phát triển công nghiệp, đô thị, đặc biệt là do hoạt động nuôi trồng và chế biến thủy hải sản, vấn đề quản lý và xử lý chất thải…Công tác bảo vệ môi trường trên đảo còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển trên đảo Do đó, để phát triển đảo Phú Quốc theo định hướng phát triển tổng

thể kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng, đề tài luận văn: “Xác lập cơ sở khoa học

2

cho quản lý tổng hợp đới bờ huyện đảo Phú Quốc” là rất cần thiết

Tỉnh đã đề xuất Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ thành lập Đặc khu kinh

tế Phú Quốc thuộc tỉnh Kiên Giang, với cơ chế chính sách ưu đãi đặc biệt, vượt trội,

đủ sức cạnh tranh quốc tế để thu hút đầu tư, nhất là đầu tư nước ngoài

Chính vì vậy, quản lý tổng hợp các hoạt động trên là một việc làm rất cần thiết nhằm góp phần giải quyết những mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển và bảo

vệ môitrường, đưa Phú Quốc theo hướng phát triển kinh tế bền vững đi đôi với bảo vệ môi trường bền vững

2 Phạm vi nghiên cứu

Toàn bộ phần đất liền trên đảo Phú Quốc và vùng biển từ 0 – 30m nước đảo Phú Quốc (bao gồm cả quần đảo An Thới)

3 Mục tiêu

- Xác lập được cơ sở khoa học về điều kiện tự nhiên, cơ sở về tài nguyên môi trường, cơ sở về tai biến thiên nhiên, cơ sở về kinh tế - xã hội và cơ sở về pháp lý nhằm quản lý tổng hợp và phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ huyện đảo Phú Quốc

- Đề xuất các giải pháp thực thi về việc hoàn thiện chính sách và pháp luật, tổ chức và cán bộ, tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức cộng đồng, giải quyết xung đột trong hoạt động quản lý tổng hợp và phân vùng quản lý tổng hợp vùng nghiên cứu

4 Nội dung và nhiệm vụ

4.1 Nội dung

- Điều tra, khảo sát, thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên; đánh giá hiện trạng tài nguyên môi trường, tai biến thiên nhiên đảo Phú Quốc; xây dựng hệ cơ sở

dữ liệu về kinh tế, xã hội, tài nguyên, môi trường, hạ tầng kỹ thuật môi trường đảo Phú Quốc

- Xây dựng phương pháp luận lồng ghép vấn đề bảo vệ môi trường vào các quy hoạch phát triển, quy hoạch sử dụng đất Đánh giá các tác động môi trường trên

cơ sở phát triển của các hoạt động kinh tế xã hội

3

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng việt:

1 Nguyễn Tác An và nnk, 2001 “Xây dựng phương án quản lý tổng hợp đới

bờ Nam Trung Bộ với trọng điểm Bình Định” theo Nghị định thư hợp tác Việt Nam- Ấn Độ Lưu trữ Bộ Khoa học và Công nghệ

2 Lê Duy Bách, 1989 Địa chất và tài nguyên khoáng sản Biển Đông Viện

Khoa học Việt Nam

3 Nguyễn Biểu, Đào Mạnh Tiến và nnk, 2001 Báo cáo tổng kết đề tài “Điều tra địa chất và tìm kiếm khoáng sản rắn biển ven bờ (0-30m nước) Việt Nam tỷ lệ 1/500.000” Lưu trữ Liên đoàn Địa chất biển

4 Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2006 Báo cáo “Dự án Việt Nam-Hà Lan về quản lý tổng hợp dải ven bờ 2003-2005”

5 Bộ tài nguyên và môi trường Báo cáo tổng hợp “Điều tra, khảo sát, đánh giá hiện trạng tài nguyên môi trường – xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên môi trường các quy hoạch chuyên ngành về bảo vệ môi trường đảo Phú Quốc”, năm

2007

6 Bộ tài nguyên và môi trường Báo cáo “Kết quả thực hiện tiểu dự án điều tra đánh giá hiện trạng môi trường biển Phú Quốc từ 0 -20m nước tỷ lệ 1/50.000”, năm 2007

7 Chuyên khảo Biển Đông tập I, II, III, IV, 2003 Chương trình điều tra nghiên cứu biển cấp Nhà nước KHCN.06 Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

8 Nguyễn Hữu Cử, 2005 Quản lý tổng hợp vùng bờ biển Việt Nam Hội nghị khoa học Kỷ niệm 30 năm Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam Hà Nội, ngày 19/5/2005, tr 245-256

9 Trương Công Đượng và nnk, 1997 Báo cáo địa chất và khoáng sản nhóm

tờ Hà Tiên - Phú Quốc Lưu trữ Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam

10 Phan Văn Hoặc, 1995 Đề tài KT03-22 “Điều tra nghiên cứu về điều kiện

tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên vùng biển Tây Nam nhằm phục vụ một số nhiệm

vụ kinh tế xã hội cấp bách hiện nay” Chương trình nghiên cứu biển KT.03

4

11 Phan Văn Hoặc, 2000 Đề tài KHCN.06.03 “Điều tra bổ sung vùng vịnh Thái Lan” Chương trình nghiên cứu biển KHCN.06

12 Nguyễn Chu Hồi, Nguyễn Hữu Cử và nnk, 2000 “Nghiên cứu xây dựng phương án quản lý tổng hợp vùng bờ biển Việt Nam, góp phần đảm bảo an toàn môi trường và phát triển bền vững” Báo cáo đề tài KHCN - 06 - 07 Lưu trữ tại

Viện TN & MT biển

13 Nguyễn Chu Hồi và nnk, 2006 Quy hoạch và lập kế hoạch quản lý tổng hợp vùng bờ vịnh Hạ Long, Quảng Ninh Lưu trữ tại Bộ Khoa học và Công nghệ

14 Nguyễn Chu Hồi, 2009 Đề tài KC.09.27/06-10 “Cơ sở lý luận và phân vùng quản lý tổng hợp đới bờ”

15 Nguyễn Chu Hồi, Trần Thị Hoa, Vũ Thị Thảo, 2012 “Cẩm nang quy hoạch không gian biển, vùng bờ và các địa phương”

16 Hoàng Trọng Lập, 2005 Báo cáo đề tài “Cơ sở khoa học, pháp lý cho việc xác định biên giới và ranh giới biển của Việt Nam ở vùng biển Tây Nam” (mã

số KC.09.10) Chương trình nghiên cứu biển KC.09

17 Trần Nghi và nnk, 2002 Bản đồ trầm tích đáy biển thềm lục địa Việt Nam và kế cận tỷ lệ 1/1.000.000 Lưu trữ Phân Viện hải dương học tại Hà Nội

18 Nguyễn Ngọc, 2002 Báo cáo đặc điểm địa chất và khoáng sản vùng biển Tây Nam Việt Nam Lưu trữ tại phân viện Hải Dương học Hà Nội

19 Mai trọng Nhuận, Đào Mạnh Tiến và nnk (1995-2001) Đặc điểm địa chất môi trường và tai biến địa chất vùng biển Hà Tiên-Cà Mau (0-30m nước) tỉ lệ 1/500.000 Liên đoàn Địa chất Biển

20 Vũ Văn Phái, 2001 Báo cáo đề tài “Lập bản đồ địa mạo biển nông ven

bờ (0-30 m nước) Việt Nam tỷ lệ 1:500000 Lưu trữ Liên đoàn Địa chất Biển

21 Nguyễn Ngọc Sinh, Hứa Chiến Thắng, Nguyễn Hữu Cử và nnk, 2003

“Quản lý tổng hợp đới bờ - Kinh nghiệm thực tế ở Việt Nam” Nxb Lao động, Hà

Nội 2003