Phân tích hiện trạng sử dụng đất và tiềm năng đất đai cho mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững tại tỉnh thanh hóa đến năm 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ngô Huyền Giang PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI CHO MỤC TIÊU CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ PHÁT TRIỂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Ngô Huyền Giang

PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI CHO MỤC TIÊU CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI TỈNH THANH HÓA ĐẾN NĂM 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội, 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Ngô Huyền Giang

PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI CHO MỤC TIÊU CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI TỈNH THANH HÓA ĐẾN NĂM 2020

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60850103

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Nguyễn Xuân Thành

Hà Nội, 2014

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian làm luận văn, bên cạnh sự cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ, động viên thiết thực, quý báu

Tôi xin chân thành cảm ơn sự chỉ bảo, hướng dẫn nhiệt tình, sự định hướng đúng đắn, khoa học trong nghiên cứu của TS Nguyễn Xuân Thành

Tôi vô cùng biết ơn các thầy, cô giáo Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là các thầy cô Khoa Địa lý đã dìu dắt, truyền dạy kiến thức cần thiết để tôi có nền tảng vững chắc tự tin thực hiện đề tài Tôi biết ơn gia đình, bạn bè, người thân luôn ở bên động viên về mọi mặt, khích lệ tôi trong học tập, nghiên cứu

Tôi xin cảm ơn Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa đã giúp đỡ cung cấp tài liệu, số liệu từ những ngày đầu định hướng đề tài

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng do trình độ và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những khiếm khuyết Rất mong được sự chỉ dẫn và đóng góp thêm của thầy cô và các bạn để tôi rút kinh nghiệm và hoản chỉnh thêm đề tài của mình!

Tác giả

LỜI CAM ĐOAN

- Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chƣa hề đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào

- Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã đƣợc chỉ

rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Ngô Huyền Giang

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG 8

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 8

MỞ ĐẦU 10

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 10

2 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

5 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined

6 CƠ SỞ TÀI LIỆU Error! Bookmark not defined

7 CẤU TRÚC LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

1.1 ĐÁNH GIÁ ĐẤT ĐAI VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUANError! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm về đất, đánh giá đất đai, sử dụng đất, hệ thống sử dụng đấtError! Bookmark not defined

1.1.2 Tiềm năng đất đai và đánh giá tiềm năng đất đaiError! Bookmark not defined

1.1.3 Các nghiên cứu về đánh giá đất đai trên thế giớiError! Bookmark not defined

1.1.4 Đánh giá đất theo FAO Error! Bookmark not defined

1.1.5 Khái quát tình hình nghiên cứu về đất đai ở nước taError! Bookmark not defined

1.2 ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUANError! Bookmark not defined 1.2.1 Đánh giá hiện trạng sử dụng đất Error! Bookmark not defined

1.2.2 Đánh giá loại hình, hiệu quả và mức độ thích hơp sử dụng đất đaiError! Bookmark not defined

Chương 2: PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ ĐÁNH GIÁ

TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI CỦA TỈNH THANH HÓAError! Bookmark not defined

2.1 PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THỰC TRẠNG SỬ DỤNG

ĐẤT TỈNH THANH HÓA Error! Bookmark not defined

2.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined

2.1.2 Các nguồn taì nguyên thiên nhiên Error! Bookmark not defined

2.1.3 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

2.2 PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤTError! Bookmark not defined 2.2.1 Phân tích hiện trạng sử dụng các loại đất Error! Bookmark not defined

2.2.2 Đánh giá biến động các loại đất giai đoạn 2005 – 2010 và 2010 - 2013Error! Bookmark not defined

2.3 ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA VÀ PHÁT TRIỂN

BỀN VỮNG CỦA TỈNH THANH HÓA Error! Bookmark not defined

2.3.1 Tiềm năng đất đang sử dụng Error! Bookmark not defined

2.3.2 Tiềm năng đất chưa sử dụng Error! Bookmark not defined

2.3.3 Tiềm năng đất đai cho phát triển các ngành Error! Bookmark not defined

2.3.4 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT VÀ ĐỀ XUẤT

CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG ĐẤT

ĐAI NHẰM SỬ DỤNG HỢP LÝ VÀ BẢO VỆ NGUỒN TÀI NGUYÊN ĐẤT

TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓAError! Bookmark not defined

3.1 QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH THANH

HÓA ĐẾN NĂM 2020 Error! Bookmark not defined

3.1.1 Quan điểm phát triển Error! Bookmark not defined

3.1.2 Mục tiêu phát triển Error! Bookmark not defined

3.2 XÂY DỰNG ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐẾN NĂM 2020 TRÊN CƠ

SỞ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT PHỤC VỤ QUÁ TRÌNH CNH – HĐH VÀ

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA TỈNH THANH HÓAError! Bookmark not defined

3.2.1 Dự báo về sử dụng đất Error! Bookmark not defined

3.2.2 Phương án tổ chức không gian kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

3.3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG ĐẤT ĐAI

NHẰM SỬ DỤNG HỢP LÝ VÀ BẢO VỆ NGUỒN TÀI NGUYÊN ĐẤTError! Bookmark not defined

3.3.1 Các quan điểm khai thác, sử dụng đất đai hợp lý và bảo vệ nguồn tài

nguyên đất Error! Bookmark not defined

3.3.2 Những vấn đề cần hoàn thiện về đánh giá tiềm năng đất đaiError! Bookmark not defined

3.3.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá tiềm năng đất đai nhằm sử dụng

hợp lý và bảo vệ nguồn tài nguyên đất trong thời kỳ CNH – HĐHError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

I KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

II KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

8

DANH MỤC CÁC BẢNG

STT Tên bảng Trang Bảng 2.1: Trữ lượng nước dưới đất ở một số vùng trong tỉnh Thanh Hóa Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2: Tốc độ tăng trưởng kinh tế thời kỳ 2005 – 2013Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3: Một số chỉ tiêu phát triển nông lâm nghiệp và thủy sảnError! Bookmark not defined

Bảng 2.4: Hiện trạng phát triển công nghiệp Error! Bookmark not defined Bảng 2.5: Dân số trung bình năm 2013 theo đơn vị hành chính trên địa bàn tỉnhError! Bookmark not defined

Bảng 2.6: Dân số và lao động tỉnh Thanh Hóa 2005 – 2013Error! Bookmark not defined

Bảng 2.7: Lao động đang làm việc trong các ngành kinh tếError! Bookmark not defined

Bảng 2.8: Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Thanh Hoá năm 2013Error! Bookmark not defined

Bảng 2.9: Hiện trạng sử dụng đất phân theo loại đất và phân theo huyện, thị xã, thành

phố thuộc tỉnh Thanh Hoá năm 2013 Error! Bookmark not defined Bảng 2.10: Biến động đất đai giai đoạn 2005-2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11: Biến động diện tích đất phân theo loại đất và phân theo huyện, thị xã, thành

phố thuộc tỉnh giai đoạn 2010 - 2013 Error! Bookmark not defined

9

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1 ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á

2 APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương

3 DS & KHH Dân số và Kế hoạch hóa

4 ĐTNN Đầu tư Nước ngoài

5 FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc

6 GDP Tổng sản phẩm quốc nội

7 GTGT Giá trị gia tăng

8 GTSX Giá trị sản xuất

9 KKT Khu kinh tế

10 KH & ĐT Kế hoạch và đầu tư

11 KTQD Kinh tế quốc dân

12 KTTD Kinh tế trọng điểm

14 LUT Loại hình sử dụng đất

16 NLN Nông lâm nghiệp

17 UNCED Hội nghị về Môi trường và phát triển của Liên Hiệp Quốc

18 UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc

20 THPT Trung học Phổ thông

21 THCS Trung học cơ sở

22 TTCN Tiểu thủ công nghiệp

23 TDTT Thể dục thể thao

24 VLXD Vật liệu xây dựng

25 VHTT & DL Văn hóa thể thao và du lịch

26 WTO Tổ chức Thương mại Thế giới

10

11

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên, tài sản quốc gia quý giá, là địa bàn phân bố dân cư, để thực hiện các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia Việc quản lý, sử dụng đất đai nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ quan trọng đang được Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm thực hiện Chính vì vậy, Hiến pháp của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam qua các thời

kỳ đã khẳng định điều đó, Nhà nước ta luôn quan tâm đến vấn đề quản lý và sử dụng đất và đã ban hành, đổi mới Luật Đất đai: Luật Đất đai 1987, Luật Đất đai năm 1993; Luật sửa đổi và bổ sung một số điều của Luật Đất đai 1993 năm 1998, năm 2001; Đặc biệt, Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp

lý đưa công tác quản lý đất đai dần vào nề nếp, việc sử dụng đất đai ngày càng có hiệu quả hơn

Trong quá trình đổi mới ở nước ta, đặc biệt những năm gần đây, việc xây dựng

cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới đã phát triển nhanh đáp ứng nhu cầu CNH-HĐH đất nước với mục tiêu đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020

Thanh Hoá là một tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi , có diện tích tự nhiên rộng, địa hình đa dạng (cả miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển), tài nguyên thiên nhiên phong phú; mạng lưới cơ sở hạ tầng tương đối hoàn thiện, nhất là hệ thống đường giao thông khá phát triển; có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế xã hội, trong đó tiềm năng

về đất đai rộng lớn Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả đất đai cần phải có sự đầu tư nghiên cứu nghiêm túc để đánh giá được một cách đầy đủ tiềm năng về số lượng và chất lượng đất đai một cách khoa học, phù hợp cho các mục tiêu phát triển.Trong thời

kỳ quy hoạch từ nay đến năm 2020, theo yêu cầu của phát triển kinh tế của các ngành, tiềm năng đất đai của tỉnh sẽ được bố trí khai thác hiệu quả phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương Ngoài ra Thủ tướng Chính Phủ đã phê duyệt phương hướng phát triển kinh tế - xã hội miền Tây Thanh Hoá và phía Tây đường Hồ Chí Minh đến năm 2020; đặc biệt sự hình thành khu kinh tế Nghi Sơn với nhiều công

12

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2009) Cẩm nang sử dụng đất nông nghiệp (tập 1-7), NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội

[2] Công văn số 180/HĐND-CV ngày 14/6/2012 của Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa về việc thống nhất số liệu Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, kế hoạch sử dụng đất 5 năm (2011-2015) tỉnh Thanh Hóa;

[3] Đỗ Nguyên Hải (2000) Đánh giá đất và hướng sử dụng đất bền vững trong sản xuất nông nghiệp huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Luận án tiến sỹ nông nghiệp, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Hà Nội

[4] Luật Đất đai năm 2003 Các Nghị định của Chính phủ, Thông tư của các Bộ, ngành

và các văn bản của địa phương về hướng dẫn thực hiện Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường;

[5] Nghị quyết số 17/2011/QH13 ngày 22/11/2011 của Quốc hội về quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm (2011-2015) cấp quốc gia; [6] Nghị quyết số 05/NQ – CP ngày 29/02/2012 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Hoằng Hóa, Thiệu Hóa, Đông Sơn và Quảng Xương để mở rộng địa giới hành chính thành phố Thanh Hóa và thành lập các phường thuộc thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa

[7] Nghị quyết số 74/NQ-CP ngày 12/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ về quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm (2011-2015) của tỉnh Thanh Hóa;

[8] Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg ngày 17/8/2004 về việc ban hành định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình Nghị sự 21 của Việt Nam);

[9] Quyết định số 2255/QĐ – UBND ngày 25/6/2010 của Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa

về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp và thương mại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020;

[10] Quyết định số 604/QĐ-UBND ngày 01/3/2011 của UBND tỉnh Thanh Hóa về

13

việc phê duyệt Quy hoạch điều chỉnh phát triển Cụm công nghiệp tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2010 – 2020;

[11] Quyết định số 948/QĐ-UBND ngày 01/4/2009 của Chủ tịch UBND tỉnh về việc phê duyệt đề cương Quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp và thương mại tỉnh Thanh Hoá đến năm 2020;

[12] Quyết định số 3779/QĐ - UBND ngày 22/10/2009 của UBND tỉnh Thanh Hóa về việc: Phê duyệt đề cương, nhiệm vụ lập quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 - 2020 tỉnh Thanh Hóa; và các văn bản có liên quan khác của UBND tỉnh Thanh Hóa;

[13] Đỗ Đình Sâm, Ngô Đình Quế, Vũ Tấn Phương (2005) Hệ thống đánh giá đất lâm nghiệp Việt Nam, Hà Nội

[14] Bùi Văn Sỹ (2012) Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đánh giá tiềm năng đất đai nhằm góp phần sử dụng hợp lý và bảo vệ nguồn tài nguyên đất trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ,

Bộ Tài nguyên và Môi trường, Hà Nội

[15] Sở Tài nguyên và Môi trường, Báo cáo tổng hợp dự án QHSD đất giai đoạn

2011-2020 và KHSD đất 5 năm (2011-2015), tỉnh Thanh Hóa;

[16] Sở Tài nguyên và Môi trường, Báo cáo hiện trạng Môi trường 5 năm tỉnh Thanh

Hóa 2006-2010, tỉnh Thanh Hóa;

[17] Sở Giao thông vận tải, QH tổng thể phát triển giao thông năm 2010 và định

hướng đến năm 2020, tỉnh Thanh Hóa;

[18] Sở Tài nguyên và Môi trường, Niên giám thống kê 2013, tỉnh Thanh Hóa;

[19] Phạm Chí Thành, Đào Châu Thu (1998) Hệ thống nông nghiệp, NXB Nông nghiệp, Hà Nội

[20] Nguyễn Văn Thân (1995) Giáo trình đánh giá đất đai, Khoa Quản lý Đất đai, Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội

[21] Đào Châu Thu, Nguyễn Khang (1998) Giáo trình đánh giá đất, Trường Đại học Nông nghiệp I, NXB Nông nghiệp, Hà Nội

[22] Thông tư số 08/2007/TT-BTNMT ngày 02/08/2007 của Bộ Tài nguyên Môi trường về việc hướng dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện

14

trạng sử dụng đất, Biểu số 07 – TKĐĐ tỉnh Thanh Hóa

[23] Viện Tiêu chuẩn Chất lƣợng Việt Nam (2011) Quy trình đánh giá đất sản xuất nông nghiệp, Tiêu chuẩn Việt Nam 8409 - 2011, Viện Tiêu chuẩn Chất lƣợng Việt Nam, Hà Nội