Nghiên cứu phát triển du lịch làng nghề truyền thống tỉnh bắc ninh

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TỈNH BẮC NINH .... Điều kiện phát triển du lịch làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh .... CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- -

NGUYỄN THỊ HỒNG NGỌC

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ

TRUYỀN THỐNG TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

HÀ NỘI – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- -

NGUYỄN THỊ HỒNG NGỌC

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ

TRUYỀN THỐNG TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Địa lý học

Mã số: 60310501

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Hải

HÀ NỘI – 2014

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU i CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU

LỊCH LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.1 Làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined 1.1.2 Du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined 1.2 Các điều kiện phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.2.1 Nhu cầu của du khách Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tài nguyên du lịch làng nghề Error! Bookmark not defined 1.2.3 Nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 1.2.4 Chính sách phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.2.5 Cơ sở hạ tầng - cơ sở vật chất kỹ thuật Error! Bookmark not defined 1.2.6 Vốn cho phát triển du lịch Error! Bookmark not defined 1.3 Ý nghĩa của việc phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

1.4 Khái quát về du lịch làng nghề ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.4.1 Làng nghề Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.4.2 Tình hình phát triển du lịch làng nghề ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.4.3 Bài học kinh nghiệm về phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH LÀNG NGHỀ

TRUYỀN THỐNG TỈNH BẮC NINH Error! Bookmark not defined 2.1 Khái quát về du lịch Bắc Ninh Error! Bookmark not defined 2.1.1 Giới thiệu chung Error! Bookmark not defined 2.1.2 Thực trạng phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.2 Điều kiện phát triển du lịch làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.2.1 Nhu cầu của du khách Error! Bookmark not defined 2.2.2 Tài nguyên du lịch Error! Bookmark not defined 2.2.3 Nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined

2.2.5 Cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch làng nghề

truyền thống Error! Bookmark not defined 2.2.6 Hoạt động xúc tiến phát triển du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

2.2.7 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined

2.3 Thực trạng du lịch làng nghề ở làng gốm Phù Lãng và làng tranh dân gian

Đông Hồ Error! Bookmark not defined 2.3.1 Lý do lựa chọn Error! Bookmark not defined 2.3.2 Khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.3 Sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.4 Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch Error! Bookmark not defined

2.3.5 Doanh thu du lịch Error! Bookmark not defined 2.4 Tác động của hoạt động du lịch làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

2.4.1 Tác động tới chất lượng cuộc sống Error! Bookmark not defined

2.4.2 Tác động tới việc bảo tồn giá trị của làng nghề Error! Bookmark not defined

2.4.3 Tác động tới môi trường trong khu vực Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI CÁC LÀNG NGHỀ CỦA TỈNH BẮC NINH Error! Bookmark not defined 3.1 Định hướng phát triển Error! Bookmark not defined 3.1.1 Cơ sở định hướng Error! Bookmark not defined 3.1.2 Các định hướng chính Error! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp phát triển Error! Bookmark not defined 3.2.1 Giải pháp về quy hoạch Error! Bookmark not defined 3.2.2.Giải pháp về thị trường Error! Bookmark not defined 3.2.3 Giải pháp về sản phẩm và liên kết các tuyến du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.4 Giải pháp về đầu tư vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật Error! Bookmark not defined

3.2.5 Giải pháp về hỗ trợ cộng đồng địa phương Error! Bookmark not defined

3.2.6 Giải pháp về bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề Error! Bookmark not defined

3.2.7 Giải pháp về bảo vệ tài nguyên môi trường Error! Bookmark not defined

3.2.8 Giải pháp về xúc tiến, quảng bá Error! Bookmark not defined 3.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO iii

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Lượng khách du lịch đến Bắc Ninh giai đoạn 2006 - 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2: Số lượng các làng nghề tỉnh Bắc Ninh - năm 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3: Cơ cấu ngành nghề ở làng nghề tỉnh Bắc Ninh - 2013 Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4: Lao động trong ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh (2007 - 2013) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.5: Mức độ tham gia các hoạt động du lịch làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

Bảng 2.6: Tỉ lệ cơ sở sản xuất tại làng nghề nhận được sự hỗ trợ trong Error! Bookmark not defined

Bảng 2.7: Số lượng cơ sở lưu trú du lịch tỉnh Bắc Ninh (2006 - 2013) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.8: Lượng khách du lịch đến Phù Lãng và Đông Hồ giai đoạn 2009-2013

Error! Bookmark not defined Bảng 2.9: Hình thức đi du lịch của khách khi đến làng nghề Error! Bookmark not defined

Bảng 2.10: Số lần khách đến làng nghề Error! Bookmark not defined Bảng 2.11: Điểm hấp dẫn du khách khi đến với làng nghề Error! Bookmark not defined

Bảng 2.12: Tình hình tiêu dùng các loại hình dịch vụ du lịch của LN gốm Phù Lãng

và tranh Đông Hồ Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 2.1: Cơ cấu khách du lịch quốc tế đến Bắc Ninh phân theo thị trường (Giai

đoạn 2006 - 2013 ) Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2: Cơ cấu khách du lịch quốc tế đến Bắc Ninh phân theo mục đích chuyến

đi (Giai đoạn 2006 - 2013) Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.3: Doanh thu du lịch tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.4: Cơ cấu doanh thu du lịch Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.5: Nhu cầu của du khách khi đến với làng nghề truyền thống Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.6: Lượng khách du lịch đến Phù Lãng và Đông Hồ giai đoạn 2009-2013

Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.7: Mức độ đáp ứng nhu cầu của khách về sản phẩm làng nghề Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.8 : Doanh thu từ sản phẩm làng nghề giai đoạn 2008 – 2013 Error! Bookmark not defined

Hình 2.1: Sơ đồ hành chính tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

Hình 2.2: Phân bố các làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh Error! Bookmark not defined

Hình 3.3: Bản đồ các tuyến du lịch tỉnh Bắc Ninh 78

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CNH - HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa CSSX Cơ sở sản xuất

DNNN Doanh nghiệp Nhà nước

ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long

ĐBSH Đồng bằng sông Hồng

GD - ĐT Giáo dục - đào tạo

KT - XH Kinh tế - xã hội

LATS Luận án tiến sĩ

LN Làng nghề

LNTT Làng nghề truyền thống

LT - TP Lương thực - thực phẩm

NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn NXB Nhà xuất bản

SX Sản xuất

TP Thành phố

TX Thị xã

UBND Ủy ban nhân dân

i

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của du lịch toàn cầu và những xu hướng du lịch mới xuất hiện trong thời gian gần đây đã và đang thúc đẩy cạnh tranh mạnh mẽ giữa các quốc gia trên thế giới Trong bối cảnh chung, Du lịch Việt Nam đã có sự chuyển biến mạnh mẽ và tăng trưởng liên tục, đóng góp đáng kể cho phát triển kinh

tế, văn hoá, xã hội nước ta, khẳng định chủ trương đường lối đúng đắn của Đảng, Nhà nước về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong công cuộc đổi mới, CNH - HĐH đất nước

Trong xu thế hội nhập và mở cửa, LNTT đang dần lấy lại vị trí quan trọng của mình trong đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội của mỗi dân tộc mỗi quốc gia Mỗi LN như một hình ảnh đầy bản sắc, khẳng định nét riêng biệt, độc đáo không thể thay thế; một cách giới thiệu sinh động về đất nước và con người của mỗi vùng miền, địa phương Phát triển du lịch LN chính là một hướng đi đúng đắn và phù hợp, được nhiều quốc gia ưu tiên trong chính sách quảng bá và phát triển du lịch Những lợi ích to lớn của việc phát triển du lịch LN không chỉ thể hiện ở những con số tăng trưởng lợi nhuận kinh tế, ở việc giải quyết nguồn lao động địa phương mà hơn thế nữa, còn là một cách thức gìn giữ và bảo tồn những giá trị văn hoá của dân tộc Đó

là những lợi ích lâu dài không thể tính được trong ngày một ngày hai

Trong những năm gần đây, loại hình du lịch LNTT ở Việt Nam ngày càng hấp dẫn du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài, bởi những giá trị văn hóa lâu đời và cách sáng tạo sản phẩm thủ công đặc trưng ở mỗi vùng Đi dọc chiều dài đất nước,

du khách gần như có thể dừng chân ở bất cứ địa phương nào để tìm hiểu về LNTT Theo thống kê của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, hiện nay cả nước có khoảng hơn

3000 LN thủ công, thuộc 11 nhóm nghề chính là sơn mài, gốm sứ, thêu ren, mây tre đan, cói, dệt, giấy, tranh dân gian, gỗ, đá, kim khí Trong đó tỉnh Bắc Ninh là địa phương tập trung nhiều LNTT đặc sắc như: làng đúc đồng Đại Bái, làng gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, làng tranh dân gian Đông Hồ, làng mây tre hun Xuân Lai, làng gốm Phù Lãng… LN ở Bắc Ninh có lịch sử tồn tại từ hàng trăm năm nay, được phân bố

ii

rộng khắp trên địa bàn tỉnh và hoạt động hầu hết ở các ngành kinh tế chủ yếu Lợi thế của phần lớn các LN ở Bắc Ninh là nằm trên trục giao thông thuận lợi, cả đường

bộ lẫn đường sông nên thuận tiện để xây dựng các chương trình du lịch

Bước vào thời kỳ đổi mới, hoạt động LN đã đóng góp cho xã hội một lượng hàng hoá khá phong phú, giải quyết việc làm và tăng thêm thu nhập cho cư dân nông thôn, và một phần không nhỏ thu nhập có được là từ nguồn tiêu dùng của khách du lịch Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý việc khai thác lợi thế của LN cho việc phát triển du lịch của địa phương được xem là chưa hiệu quả và mang tính tự phát, chưa hình thành cách làm chuyên nghiệp Qua công tác thống kê cho thấy lượng khách du lịch đến các LNTT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh hàng năm có khoảng 15.000 - 20.000 lượt khách, chỉ chiếm tỷ trọng 0,3 - 0,4% tổng lượt khách đến Bắc Ninh, đồng nghĩa với việc khai thác thế mạnh làng nghề truyền thống cho hoạt động

du lịch còn chưa được coi trọng Bởi vậy, vấn đề đi tìm các biện pháp để du lịch LN thực sự phát huy tiềm năng và hiệu quả, đóng góp ngày một lớn và bền vững hơn cho mục tiêu phát triển du lịch cũng như phát triển kinh tế, xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa… được coi là nhiệm vụ hết sức cấp thiết, nhất là trong giai đoạn Việt Nam đang từng bước hội nhập toàn diện cùng với châu lục và thế giới

Xuất phát từ những lý do trên, để đánh giá đúng thực trạng và đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm khai thác tốt các thế mạnh của làng nghề vào việc phát triển

du lịch Với mong muốn thúc đẩy du lịch Bắc Ninh phát triển hơn nữa, đồng thời góp phần phát huy giá trị văn hóa truyền thống tỉnh Bắc Ninh, tác giả đã lựa chọn

đề tài: “ Nghiên cứu phát triển du lịch làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh”

làm nội dung nghiên cứu

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Liên quan đến LN và du lịch LN thời gian qua đã có những công trình nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau Học viên đã tìm hiểu một số công trình khoa học của các nhà khoa học để có thể vận dụng những kết quả khoa học đã đạt được vào lĩnh vực nghiên cứu của luận văn, cụ thể là:

iii

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bạch Thị Lan Anh (2010), Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Luận án tiến sĩ kinh tế, Hà Nội

2 Đào Thế Anh (2005), Phát triển cụm công nghiệp nông thôn từ làng nghề truyền thống, Tạp trí Xưa và nay

3 Ban Thường vụ tỉnh ủy Bắc Ninh (2010), Nghị quyết 12/NQ - TW về xây dựng, phát triển cụm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

4 Nguyễn Thị Ngọc Cẩm (2013), Nghiên cứu phát triển bền vững du lịch làng nghề tỉnh Thừa Thiên Huế, Kỷ yếu Hội thảo Festival nghề và làng nghề truyền thống Huế, trang 12 - 16

5 Hoàng Văn Châu- Phạm Thị Hồng Yến- Lê Thị Thu Hà (2007), Làng nghề du lịch Việt Nam, NXB Thống Kê, Hà Nội

6 Nguyễn Như Chung (2012), Quá trình hoàn thiện các chính sách thúc đẩy phát triển làng nghề ở Bắc Ninh giai đoạn từ 1997 đến 2003, Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp, Luận án tiến sĩ kinh tế

7 Nguyễn Trí Dĩnh (Chủ nhiệm) (2005), Những giải pháp nhằm phát triển làng nghề ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng, Đề tài nghiên cứu khoa

học cấp Bộ, Hà Nội

8 Vũ Văn Đông (2010), Mỗi làng một sản phẩm, là giải pháp để phát triển

du lịch bền vững - kinh nghiệm từ các nước và Việt Nam, Tạp chí Phát

triển và hội nhập, số 3, trang 34-37

9 Vũ Thế Hiệp (2008), Tiềm năng phát triển làng nghề du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế, Tạp chí Khoa học và Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm

Huế, trang 120-123

10 Nguyễn Xuân Hoản, Đào Thế Anh (2013), Tiềm năng phát triển du lịch nông thôn và sự tham gia của các công ty du lịch lữ hành vào việc phát triển du lịch nông thôn ở Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo Festival nghề và

làng nghề truyền thống Huế, trang 57-76

iv

11 Mai Thế Hởn (2000), Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trình CNH-HĐH ở vùng ven thủ đô Hà Nội, Luận án Tiến sĩ kinh tế, Học viện

Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

12 Mai Thế Hởn, Hoàng Ngọc Hòa, Vũ Văn Phúc (2003), Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trình CNH - HĐH, NXB Chính trị quốc gia,

Hà Nội

13 Nguyễn Lê Thu Hiền (2014), Làng nghề truyền thống phục vụ du lịch ở tỉnh Thừa Thiên Huế, Luận án tiến sĩ kinh tế - Học viện Chính trị quốc

gia, Hà Nội

14 Huỳnh Đình Kết (2005), Tổng quan nghề thủ công truyền thống Huế, giá trị, thực trạng và giải pháp, Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Di sản ngành

nghề thủ công truyền thống trong bối cảnh thành phố Festival”, Huế

15 An Vân Khánh (2013), Phát triển làng nghề, ngành nghề gắn với du lịch, Kỷ yếu “Hội thảo Festival nghề và làng nghề truyền thống Huế”,

trang 39-S47, Huế

16 Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (2003), Thực trạng và những giải pháp nhằm phát triển làng nghề tỉnh Bắc Ninh, Kỷ yếu Hội

thảo khoa học, Hà Nội

17 Liên Minh (2009), Một số vấn đề bảo tồn và phát triển làng nghề, Kỷ

yếu Hội thảo “Nghề và làng nghề thủ công truyền thống: Tiềm năng và định hướng phát triển”, Huế

18 Niên giám thống kê Bắc Ninh 2013, NXB Thống kê, Hà Nội

19 Nguyễn Phước Phú Quang (2013), Du lịch làng nghề ở đồng bằng sông Cửu Long -Một lợi thế văn hóa để phát triển du lịch, Tạp chí Phát triển

và hội nhập, số 10, trang 62-66

20 Trần Nhạn (1996), Du lịch và kinh doanh du lịch, NXB Văn hóa - Thông

tin, Hà Nội

21 Phạm Côn Sơn (2004), Làng nghề truyền thống Việt Nam, NXB Văn hóa

dân tộc, Hà Nội