ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ, CHĂM SÓC SỨC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG
CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ, CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN
(Nghiên cứu trường hợp tỉnh Phú Thọ)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
Hà Nội - 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN VIỆT PHƯƠNG
CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ, CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN
(Nghiên cứu trường hợp tỉnh Phú Thọ)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
Mã số: 60.43.04.12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Quân
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới:
PGS.TS Lê Quân
Thầy là người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi tận tình trong quá trình thực hiện hoàn thiện luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn:
- Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo Sau đại học, Khoa khoa học quản lý, Bộ môn Quản lý Khoa học và Công nghệ và các thầy
cô Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài
của tỉnh đã giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi thực hiện đề tài
- Sau cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp, các bạn học cùng khóa QH-2011-X- Quản
lý Khoa học và Công nghệ đã luôn giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Nguyễn Việt Phương
Trang 4
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT……… 6
DANH MỤC BẢNG BIỂU……… 7
PHẦN MỞ ĐẦU……… 8
1 Lí do nghiên cứu……… 8
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ……… 9
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu……… 10
4 Đối tượng nghiên cứu 10
5 Phạm vi nghiên cứu……… 10
6 Mẫu khảo sát……… 11
7 Câu hỏi nghiên cứu……… 11
8 Giả thuyết nghiên cứu……… 11
9 Phương pháp chứng minh luận điểm……… 11
10 Nội dung nghiên cứu……… 12
11 Kết cấu của luận văn……… 13
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN TRONG LĨNH VỰC DS,CSSKSS ………… 15
1.1 Các khái niệm cơ bản……… 15
1.1.1 Khái niệm chính sách……… 15
1.1.2 Khái niệm phát triển……… 15
1.1.3 Khái niệm nguồn nhân lực……… 16
1.2 Nhân lực khoa học và công nghệ……… 18
1.2.1 Khái niệm nhân lực KH&CN……… ……… 18
1.2.2 Phát triển nhân lực KH&CN 22
1.2.3 Nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CSSKSS 23
1.2.4 Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực DS,CSSKSS 29
1.2.5 Kinh nghiệm trong nước về phát triển nguồn nhân lực trong
Trang 5lĩnh vực DS,CSSKSS 31
Tiểu kết chương 1 32
Chương 2 THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC, PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN TRONG LĨNH VỰC DS,CSSKSS TỈNH PHÚ THỌ 34 2.1 Đặc điểm kinh tế xã hội của tỉnh Phú Thọ liên quan đến việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực DS,CSSKSS 34
2.1.1 Đặc điểm kinh tế xã hội 34 2.1.2 Đặc điểm và tiềm năng về nguồn nhân lực của tỉnh 35 2.1.3 Tác động của đặc điểm tự nhiên-xã hội tỉnh Phú Thọ đến việc
sử dụng và phát huy hiệu quả nguồn nhân lực KH&CN trong lĩnh vực
2.2 Các qui định, cơ chế, chính sách của trung ương, của tỉnh và tác động của nó đến việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực dân số,
chăm sóc sức khỏe sinh sản của tỉnh 36
2.2.1 Các qui định, cơ chế chính sách của trung ương liên quan đến
2.2.2 Các qui định, cơ chế chính sách của tỉnh liên quan đến việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực DS,CSSKSS của tỉnh Phú
2.2.3 Tác động của các qui định, cơ chế chính sách liên quan đến việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực DS,CSSKSS của tỉnh Phú
2.3 Thực trạng nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CSSKSS của
2.3.1 Thực trạng về tổ chức, bộ máy, biên chế của các đơn vị thuộc
2.3.2 Thực trạng về nhân lực KH&CN của các đơn vị thuộc lĩnh vực
Trang 6DS, CSSKSS của tỉnh……… 46
2.4 Thực trạng phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CSSKSS của tỉnh……… 53
2.4.1 Tuyển dụng, sử dụng nhân lực KH&CN……… 53
2.4.2 Đào tạo nhân lực KH&CN……… 56
2.4.3 Thực hiện chính sách thu hút, ưu đãi nhân lực KH&CN…… 57
2.5 Đánh giá thực trạng nguồn nhân lực KH&CN và phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CSSKSS của tỉnh……… 58
2.5.1 Ưu điểm……… 58
2.5.2 Tồn tại, hạn chế……… 58
2.5 3.Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế……… 59
Tiểu kết chương 2……… 60
Chương 3 CHÍNH SÁCH ĐỂ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG LĨNH VỰC DS,SKSS TỈNH PHÚ THỌ……… 61
3.1 Các căn cứ để đề xuất giải pháp chính sách……… 61
3.1.1 Xuất phát từ sứ mạng của lĩnh vực DS,CSCKSS; nhiệm vụ của các đơn vị trong lĩnh vực DS,CS SKSS trong những năm tới…… 61
3.1.2 Xuất phát từ yêu cầu của tính chất nghề nghiệp 62
3.1.3 Một số quan điểm và phương pháp tiếp cận khi đề xuất giải pháp chính sách 62
3.1.4 Dự báo nhu cầu nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS, CSSKSS 65
3.2 Đề xuất một số giải pháp chính sách để phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực DS, CSSKSS tỉnh Phú Thọ……… 68
3.2.1 Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CS SKSS……… 68
3.2.2 Đào tạo, bồi dưỡng nhân lực KH&CN……… 69
3.2.3 Tuyển dụng, sử dụng nhân lực KH&CN……… 70
3.2.4 Khuyến khích, đãi ngộ nhân lực KH&CN……… 71
Trang 7Tiểu kết chương 3……… 72
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ……… 73
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 77
PHỤ LỤC……… 80
Trang 8DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
hợp quốc
giảm miễn dịch ở người)
chứng suy giảm miễn dịch mắc phải)
Trang 9DANH MỤC BẢNG BIỂU
2 Bảng 2.2 Nhân lực KH&CN phân theo trình độ chuyên
3 Bảng 2.3 Nhân lực KH&CN phân theo chuyên ngành
vị thuộc lĩnh vực DS,CSSKSS của tỉnh giai đoạn
2007-2013
51
7 Bảng 3.1 Nhu cầu nhân lực KH&CN phân theo trình độ
Trang 10PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do nghiên cứu:
1.1 Tính cấp thiết của đề tài:
Trong những giai đoạn trước đây, chiến lược DS,CSSKSS của tỉnh Phú Thọ chỉ thuần túy thực hiện mục tiêu cụ thể: kìm hãm qui mô tăng dân
số thông qua vận động thực hiện kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ em Bắt đầu từ năm 2010 sự thay đổi về qui mô, cơ cấu, chất lượng dân số đã đặt ra những vấn đề, thách thức mới cho chương trình DS,CSSKSS của tỉnh: (1) Qui mô dân số: qui mô dân số lớn, mật độ dân số cao, mức sinh vẫn tiếp tục tăng; (2) Cơ cấu dân số: tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh cao và có xu hướng tiếp tục tăng, số người cao tuổi chiếm tỷ trọng lớn và đang chuyển sang cơ cấu dân số già; (3) Chất lượng dân số: thấp kém về thể lực, trí lực; dân số trong độ tuổi lao động ngày càng tăng (Phú Thọ đã bước vào giai đoạn cơ cấu dân số vàng) nhưng có trình độ tay nghề thấp Nhiều vấn đề về sức khỏe sinh sản chưa có biện pháp giải quyết kịp thời như: tình trạng vô sinh, tình trạng nhiễm khuẩn, ung thư đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS đều tăng
Như vậy, nhiệm vụ cần giải quyết của chương trình DS,CSSKSS trong thời gian tới không đơn thuần là vấn đề qui mô dân số mà còn đặt ra hàng loạt các vấn đề về cơ cấu dân số, chất lượng dân số Để thích ứng với nhiệm vụ mới này hàng loạt vấn đề được đặt ra, trong đó quan trọng nhất là phát triển nhân lực, đặc biệt là nhân lực về khoa học và công nghệ làm công tác DS,CSSKSS; mà lực lượng này từ trước đến nay chưa được chú trọng trong các đơn vị DS,CSSKSS của ngành Y tế Phú Thọ
Từ thực tiễn trên đây, vấn đề đặt ra là phải nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách khoa học và khách quan sự cần thiết phải phát triển nguồn nhân lực KH&CN; thực trạng nhân lực KH&C; giải pháp phù hợp nhằm phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lĩnh vực DS,CSSKSS tỉnh Phú Thọ
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ (2009), Nghị quyết số 26/NQ-TU
về việc tiếp tục đẩy mạnh công tác Dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2009-2015;
nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu tổ chức bộ máy Dân số - kế hoạch hóa gia đình ở địa phương
thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình;
4 Bộ KH&CN, Sách KH&CN Việt Nam (2003), Khái niệm nhân lực KH&CN
5 Chính phủ (2012), Nghị định số: 63/2012/NĐ-CP Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;
6 Chính phủ (2013), Quyết định số: 17/2013/QĐ-TTg Qui định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình thuộc Bộ Y tế;
7 Đặng Ngọc Dinh (2005): Chiến lược phát triển khoa học &công nghệ (giáo trình), Trường Đại học KHXH&NV-Đại học Quốc gia Hà Nội,
Hà Nội, 2005
lần thứ XI;
sách, Nhà xuất bản Thế giới, 2011
10 Vũ Cao Đàm & Nguyễn Thanh Tuấn (1998): Nhập môn khoa học luận (giáo trình), Trường ĐHKHXH&NV- Đại học Quốc gia Hà Nội
11 Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb khoa học và kỹ thuật
Trang 1212 Vũ Cao Đàm (2004): Xã hội học khoa học và công nghệ (giáo trình),
Trường Đại học KHXH&NV – Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội,
2004
13 Hội đồng nhân dân tỉnh Phú Thọ, Nghị quyết số 189/2009/NQ-HĐND ngày về tiếp tục đẩy mạnh công tác Dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2009-2015;
14 Đặng Bá Lãm-Trần Khánh Đức (2002): Phát triển nhân lực công nghệ ưu tiên ở nước ta trong thời kỳ CNH-HĐH, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2002
15 Hoàng Phê (1992): Từ điển Tiếng Việt (in lần thứ hai, có sửa chữa và
bổ sung), Trung tâm từ điển ngôn ngữ xuất bản, Hà Nội, 1992
16 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2008), Luật số 22/2008/QH 12, Luật Cán bộ, Công chức;
17 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Luật số 29/2013/QH 13, Luật Khoa học và Công nghệ (được khóa XIII, kỳ học thứ 5 thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2013);
18 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2003), Pháp lệnh
số 06/2003/PL-UBTVQH11, Pháp lệnh Dân số;
19 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2012), Luật số 58/2010/QH12, Luật Viên chức;
20 Thủ tướng Chính phủ (2012), Quyết định số: 1199/QĐ-TTg, Phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia Dân số-Kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2012-2015;
21 Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định số 2013/QĐ-TTg, Phê duyệt Chiến lược dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn
2011-2020
22 Phạm Ngọc Thanh (2009), Giáo trình Khoa học quản lý, Trường Đại học KHCH&NV
Trang 1323 Nguyễn Thị Anh Thu (2004): Phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ (giáo trình), Trường ĐH KHXH&NV- ĐHQGHN
24 UBND tỉnh Phú Thọ (2009), Quyết định số 2575/QĐ-UBND ban hành
Đề án tiếp tục đẩy mạnh công tác Dân số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2009-2015;
25 UBND tỉnh Phú Thọ (2009), Kế hoạch số 846/KH-UBND về thực hiện chiến lược dân số, sức khỏe sinh sản tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2012-2015;
26 UBND tỉnh Phú Thọ (2008),Quyết định số 1658/2008/QĐ-UBND về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Sở Y tế;
27 UBND tỉnh Phú Thọ (2008), Quyết định số 1513/2008/QĐ-UBND về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Chi cục Dân
số - kế hoạch hóa gia đình tỉnh Phú Thọ;
28 UBND tỉnh Phú Thọ (2009), Quyết định số 1781/QĐ-UBND về việc Ban hành đề án phát triển nhân lực y tế tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2009 -
2015 và định hướng đến năm 2020;
29 UBND tỉnh Phú Thọ (20011), Quyết định số 27/2011/QĐ-UBND về việc phê duyệt qui hoạch phát triển nguồn nhân lực tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011-2020;
30 UBND tỉnh Phú Thọ (2012), Quyết định số 07/2012/QĐ-UBND về việc phê duyệt Chiến lược phát triển Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đến năm 2020