Nhận diện những rào cản hạn chế khả năng ứng dụng vào thực tiễn của các kết quả nghiên cứu khoa học ở ban tuyên giáo trung ương hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- TRẦN THỊ PHƯƠNG NHẬN DIỆN NHỮNG RÀO CẢN HẠN CHẾ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀO THỰC TIỄN CỦA CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA H

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRẦN THỊ PHƯƠNG

NHẬN DIỆN NHỮNG RÀO CẢN HẠN CHẾ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀO THỰC TIỄN CỦA CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở BAN TUYÊN GIÁO TRUNG ƯƠNG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, 2014

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRẦN THỊ PHƯƠNG

NHẬN DIỆN NHỮNG RÀO CẢN HẠN CHẾ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀO THỰC TIỄN CỦA CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở BAN TUYÊN GIÁO TRUNG ƯƠNG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MÃ SỐ: 60 34 72

Người hướng dẫn khoa học: GS,TS Đinh Xuân Dũng

Hà Nội, 2014

2

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 5

1 Lý do nghiên cứu 5

2 Lịch sử nghiên cứu 7

3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined

6 Vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RÀO CẢN HẠN CHẾ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀO THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined 1.1 Hệ khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined 1.1.2 Kết quả nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined 1.1.3 Công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined

1.1.4 Rào cản Error! Bookmark not defined 1.2 Vai trò của việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng ứng dụng các kết quả nghiên

cứu khoa học vào thực tiễn Error! Bookmark not defined 1.3.1 Yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.3.2 Yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined

3

* Tiểu kết Chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀO THỰC TIỄN Ở BAN TUYÊN GIÁO TRUNG ƯƠNG Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn ở Việt Nam và một số nước trên thế giới hiện nay Error! Bookmark not defined

2.1.1 Thực trạng hoạt động ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined 2.1.2 Thực trạng hoạt động ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học ở một số quốc gia trên thế giới hiện nayError! Bookmark not

defined

2.2 Thực trạng ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn ở Ban Tuyên giáo Trung ương Error! Bookmark not defined 2.2.1 Ban Tuyên giáo Trung ương Error! Bookmark not defined 2.2.2 Thực trạng ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học ở Ban Tuyên giáo Trung ương hiện nay Error! Bookmark not defined 2.2.3 Kết quả khảo sát về những rào cản hạn chế trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn ở Ban Tuyên giáo Trung ương hiện nay Error! Bookmark not defined

* Tiểu kết Chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: NHỮNG RÀO CẢN HẠN CHẾ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀO THỰC TIỄN Ở BAN TUYÊN GIÁO TRUNG ƯƠNG Error! Bookmark not defined 3.1 Những vấn đề khó trong hoạt động nghiên cứu khoa học và trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn ở Ban Tuyên giáo Trung ương Error! Bookmark not defined 3.2 Nhận diện những rào cản, hạn chế trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn ở Ban Tuyên giáo Trung ương Error! Bookmark not defined

4

3.2.1 Rào cản về mặt nhận thức Error! Bookmark not defined 3.2.2 Rào cản về mặt tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2.3 Rào cản về cơ chế tài chính Error! Bookmark not defined 3.2.4 Rào cản về nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 3.2.5 Rào cản về cơ sở hạ tầng kỹ thuật Error! Bookmark not defined 3.2.6 Rào cản về mặt chính sách Error! Bookmark not defined

* Tiểu kết Chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

5

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Đảng và Nhà nước luôn coi trọng sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN), Đại hội IX, X, XI của Đảng tiếp tục khẳng định phát triển KH&CN cùng với phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu,

là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Trong quá trình hội nhập quốc tế, đặc biệt hội nhập về kinh tế và KH&CN, nước ta đang đứng trước những khó khăn về chuyển đổi và xây dựng những thể chế mới về kinh tế, thương mại, tài chính, ngân hàng, sở hữu trí tuệ, v.v phù hợp với thông lệ quốc tế Tình trạng này nếu không sớm vượt qua sẽ cản trở sự thành công của quá trình hội nhập khu vực và quốc tế

Trước những cơ hội và thách thức hiện nay, nếu không có những quyết sách đột phá về đổi mới thể chế kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý KH&CN, những biện pháp mạnh mẽ tăng cường năng lực KH&CN quốc gia, thì nguy

cơ tụt hậu kinh tế và KH&CN ngày càng xa

Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn ở nước ta

gặp không ít khó khăn hạn chế, cụ thể như:

Về phía các doanh nghiệp, do thiếu thông tin về khả năng hoạt động

ứng dụng và triển khai của các nhà khoa học trong nước, thiếu sự tin cậy đối với các sản phẩm còn mang tính "nghiên cứu", chưa được thử nghiệm nên chưa mạnh dạn tìm mua những thiết bị, công nghệ được sản xuất trong nước,

mà thường chọn phương án nhập khẩu thiết bị, công nghệ nước ngoài, tuy giá cao nhưng bảo đảm, ít mạo hiểm và rủi ro hơn

Về phía nhà khoa học, do thiếu điều kiện để triển khai các ý tưởng khoa

học, triển khai thực nghiệm, hoàn thiện công nghệ từ các đề tài nghiên cứu và thiếu kinh phí để triển khai, thiếu thông tin về nhu cầu của doanh nghiệp, nên hoạt động nghiên cứu chưa sát với nhu cầu của thực tế sản xuất, chưa tạo

6

được lòng tin đối với các doanh nghiệp Vì vậy, những kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa

Về phía nhà quản lý, do trong khâu tuyển chọn nhiệm vụ KH&CN đầu

vào còn mang nặng tính hành chính áp đặt từ trên xuống dưới (top – down)

theo cơ chế “xin – cho”, nên phần lớn đề tài, dự án chưa xuất phát từ những nhu cầu đòi hỏi của thực tế sản xuất hay từ những vấn đề của doanh nghiệp

Bởi vậy, những thành tựu được tạo ra từ kết quả các đề tài, dự án không được các tổ chức, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp sử dụng mua bán Hơn nữa, chúng ta chưa có được một chính sách hay một chiến lược cụ thể hỗ trợ các nhà khoa học cũng như các tổ chức, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp để các kết quả nghiên cứu đến với thực tế, qua đó thương mại hóa, xã hội hóa chúng Thực tế cho thấy, chúng ta mới chỉ quan tâm làm sao để các đề tài, dự án cho

ra được kết quả, còn việc kết quả đó đến với thực tế sản xuất như thế nào thì còn thả nổi hoặc chỉ dừng lại ở những giải pháp mang tính tuyên truyền, khuyến khích một cách hình thức Trong khi, từ kết quả nghiên cứu của các

đề tài, dự án tới việc áp dụng thực tế còn một khoảng cách khá xa

Không chỉ ở Ban Tuyên giáo Trung ương việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn vẫn còn nhiều hạn chế do những rào cản thuộc về bản tính cố hữu của hoạt động nghiên cứu khoa học mà còn thuộc về

cơ chế quản lý, cách cư xử với kết quả khoa học,.v.v…

Ban Tuyên giáo Trung ương là một cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ của

Ban chấp hành Trung ương Đảng Từ thực tiễn và yêu cầu công tác, Ban Tuyên giáo Trung ương đòi hỏi các kết quả nghiên cứu khoa học phải có tính thực tiễn, tính xã hội và khả năng ứng dụng vào đời sống sinh hoạt của nhân dân Từ đó, Ban Tuyên giáo Trung ương thực hiện tốt hai chức năng tham

mưu và chuyên môn - nghiệp vụ của mình Đề tài luận văn “Nhận diện những

rào cản hạn chế khả năng ứng dụng vào thực tiễn của các kết quả nghiên cứu khoa học ở Ban Tuyên giáo Trung ương hiện nay” nhằm chỉ ra đâu là những

rào cản hạn chế thuộc về bản chất cố hữu trong hoạt động nghiên cứu khoa

7

học, đâu là khó khăn, rào cản thuộc về cơ chế, chính sách quản lý của nhà nước và hạn chế đặc thù của Ban Tuyên giáo Trung ương Trên cơ sở nhận diện những rào cản đó, luận văn đưa ra một số đề xuất, kiến nghị góp phần nâng cao khả năng ứng dụng các sản phẩm nghiên cứu khoa học của Ban Tuyên giáo Trung ương vào thực tiễn

2 Lịch sử nghiên cứu

Trong hoạt động nghiên cứu khoa học cũng luôn luôn có những rào cản, hạn chế vì hoạt động nghiên cứu khoa học luôn mang tính rủi ro khi ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống

Những nghiên cứu liên quan đến tình hình hoạt động và thực hiện nhiệm vụ chính trị của Ban Tuyên giáo Trung ương

Ban Tuyên giáo Trung ương đã có nhiều các nghiên cứu sâu về đổi mới phương thức tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị, nghiên cứu nâng cao chất lượng, đổi mới hoạt động,…

- Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Dư luận xã hội “Tăng cường và

nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp định tính trong nghiên cứu dư luận

xã hội, phục vụ công tác tuyên giáo của Đảng” từ tháng 3/2012 đến tháng

3/2013 đề cập đến hiệu quả sử dụng phương pháp định tính trong ngiên cứu

dư luận xã hội Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng hạn chế trong hoạt động nghiên cứu khoa học phục vụ công tác tuyên giáo của Đảng

- Nghiên cứu của Văn phòng của Ban Tuyên giáo Trung ương “Đổi

mới quy trình tiếp nhận, xử lý thông tin, văn bản của Ban Tuyên giáo Trung ương đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới” từ tháng 3/2010 đến tháng 3/2011,

nghiên cứu này đã nghiên cứu thực trạng hoạt động tác nghiệp và nghiệp vụ của Ban Tuyên giáo Trung ương Những khó khăn hạn chế trong quá trình tiếp nhận, xử lý thông tin và ban hành văn bản của Ban Tuyên giáo Trung ương cũng được đề cập, từ đó nghiên cứu đề xuất đổi mới phương thức xây dựng và xử lý thông tin của Văn phòng

8

- Đề án của Trung tâm Nghiên cứu khoa học, Nghiệp vụ và Tư liệu

“Thực trạng và những giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tư

liệu, thư viện phục vụ công tác tham mưu của Ban Tuyên giáo Trung ương” ,

từ tháng 3/2008 đến tháng 3/2009, trong nghiên cứu này cũng đã đề cập đến các hoạt động, khó khăn, hạn chế của Ban Tuyên giáo Trung ương và đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thông tin thư viện phục vụ nhiệm vụ chính trị

- Đề tài nghiên cứu của Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường “Nâng

cao chất lượng công tác tham mưu về khoa học xã hội của Ban Tuyên giáo Trung ương phục vụ sự nghiệp đổi mới của Đảng” từ tháng 3/2008 đến tháng

3/2009, kết quả nghiên cứu cho thấy những khó khăn, hạn chế trong công tác tham mưu về khoa học xã hội Nghiên cứu cũng đưa ra những đề xuất có tính giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn và nghiên cứu khoa học phục vụ xây dựng đường lối chỉ đạo của Đảng

- Nghiên cứu khoa học của Vụ Khoa học xã hội “Đổi mới công tác

tham mưu, chỉ đạo và quản lý các chương trình khoa học xã hội cấp Nhà nước trong giai đoạn hiện nay” từ tháng 3/2007 đến tháng 3/2008, nhóm

nghiên cứu đã đưa ra phân tích những mặt mạnh và chỉ ra những hạn chế khó khăn trong công tác quản lý khoa học thuộc chương trình khoa học xã hội cấp Nhà nước Nghiên cứu cũng đưa ra những giải pháp nhằm tháo gỡ những tồn tại hạn chế hiện nay trong hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc chương trình khoa học xã hội

- Đề tài thuộc Ban Tuyên giáo Trung ương có tên “Đánh giá hiệu quả

đề tài, đề án khoa học các ban Đảng giai đoạn 2001 – 2005, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng các đề tài, đề án trong thời gian tới” của tác giả

Nguyễn Văn Hòa Đề tài đã có những đánh giá xác đáng về hiệu quả của các

đề tài, đề án; tuy nhiên đó là đánh giá các đề tài, đề án khoa học của các ban đảng chỉ trong giai đoạn 2001 – 2005

9

Có thể nói, trong các báo cáo kết quả hoạt động khoa học của Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương và Hội đồng khoa học của Ban Tuyên giáo Trung ương đều có đánh giá những hạn chế trong đó có việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học còn thấp Tuy vậy, đây cũng chỉ là đánh giá khái quát, chưa có những căn cứ khoa học hoặc nghiên cứu đánh giá

cụ thể

Những nghiên cứu khác liên quan đến rào cản hạn chế trong việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Đề tài khoa học với chủ đề “Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong việc áp

dụng các kết quả nghiên cứu khoa học (nghiên cứu trường hợp tỉnh Hải Dương)” của tác giả Phạm Văn Bình Luận văn tập trung tìm hiểu những khó

khăn, hạn chế trong việc áp dụng các kết quả nghiên cứu khoa học trong phạm vi tỉnh Hải Dương thông qua khảo sát thực tế các đề tài nghiên cứu khoa học trong phạm vi 5 năm (1997-2005), từ đó nêu bật lên những nguyên nhân mà các đề tài/dự án không được áp dụng và không được nhân rộng

Đề tài nghiên cứu chủ đề“Khắc phục rào cản về khả năng tiếp nhận

trong chuyển giao công nghệ ở miền núi bằng mô hình trình diễn” của tác giả

Trần Văn Đoài (2012) Luận văn đã chỉ ra các rào cản hạn chế khả năng tiếp nhận trong chuyên giao công nghệ ở miền núi và đưa ra giải pháp là dùng mô hình trình diễn Tuy nhiên nội dung của luận văn đề cập thuộc về lĩnh vực công nghệ

Bài viết của GS Hoàng Tụy “Thưa Bộ trưởng, khoa học đang đi về

đâu?” đã chỉ ra thực trạng các đề tài, dự án có hiện tượng “cất ngăn kéo” một

cách rất lãng phí Giáo sư Hoàng Tụy cũng nêu ra một số rào cản, hạn chế trong công tác nghiên cứu khoa học ở nước ta hiện nay

Trên trang thông tin điện tử, tác giả Trà My có bài viết “Hành chính

hóa hệ thống tài chính cho khoa học: Có tạo ra rào cản của sáng tạo”,

http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Khoa-hoc/327086/co-tao-ra-rao-can-cua-sang-tao Bài viết đã chỉ ra một trong những lý do để khoa học và công nghệ

10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Văn Bình (2007), Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong việc áp

dụng các kết quả nghiên cứu khoa học (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Hải Dương), Luận văn thạc sỹ Quản lý Khoa học và Công nghệ

2 Bộ Tài Chính và Bộ Khoa học và Công nghệ, Thông tư

44/2007/TTLT/BTC-BKHCN ngày 07/5/2007 thông tư liên tịch hướng dẫn định mức xây dựng và phân bổ dự toán kinh phí đối với các đề tài, dự án khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước

3 Bộ Tài Chính và Bộ Khoa học và Công nghệ, Thông tư

93/2006/TTLT/BTC-BKHCN ngày 04/10/2006, thông tư liên tịch hướng dẫn chế độ khoán kinh phí của đề tài, dự án khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước

4 Chính phủ, Nghị định số 159/2004/NĐ-CP ngày 31/8/2004 về hoạt động thông tin khoa học và công nghệ

5 Vũ Cao Đàm (2011), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb

Giáo dục Việt Nam, Hà Nội

6 Vũ Cao Đàm (2007), Đánh giá nghiên cứu khoa học, Nxb Khoa học

và Kỹ thuật, Hà Nội

7 Vũ Cao Đàm (2011), Giáo trình Khoa học chính sách, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội

8 Trần Văn Đoài (2012), Khắc phục rào cản về khả năng tiếp nhận

trong chuyển giao công nghệ ở miền núi bằng mô hình trình diễn, Luận văn

thạc sỹ Quản lý Khoa học và Công nghệ

9 Thịnh Giang, Nguyễn Minh Phong - Để nâng cao hiệu quả nghiên

cứu khoa học trong các cơ quan Đảng - Thông tin khoa học của Hội đồng

khoa học các cơ quan Đảng Trung ương , số 1(09) tháng 11 năm 2013

10 Dương Phú Hiệp, Bài giảng chuyên đề Công tác tham mưu về khoa

học xã hội (bao gồm cả khoa học chính trị)