An sinh xã hội với gia đình người có công với cách mạng và nạn nhân chiến tranh (nghiên cứu trường hợp tại huyện yên mỹ, hưng yên)

ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC Xã HộI Và NHÂN VĂN ---*--- nguyễn thị thu h-ơng An sinh xã hội đối với gia đình ng-ời có công với cách mạng và nạn nhân chiến tranh hu

ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC Xã HộI Và NHÂN VĂN

-* -

nguyễn thị thu h-ơng

An sinh xã hội đối với gia đình

ng-ời có công với cách mạng và nạn nhân chiến

tranh huyện Yên Mỹ, tỉnh H-ng Yên

( Nghiên cứu tr-ờng hợp tại 3 xã: Xã Trung H-ng,

xã Lý Th-ờng Kiệt, thị trấn Yên Mỹ)

LUậN VĂN THạC Sĩ

CHUYÊN NGàNH Xã HộI HọC

Hà Nội - 2014

ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC Xã HộI Và NHÂN VĂN

-* -

nguyễn thị thu h-ơng

An sinh xã hội đối với gia đình

ng-ời có công với cách mạng và nạn nhân chiến

tranh huyện Yên Mỹ, tỉnh H-ng Yên

( Nghiên cứu tr-ờng hợp tại 3 xã: Xã Trung H-ng,

xã Lý Th-ờng Kiệt, thị trấn Yên Mỹ)

LUậN VĂN THạC Sĩ

CHUYÊN NGàNH Xã HộI HọC Mã số: 60 31 03 01

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS TS Mai

Quỳnh Nam

Hµ Néi - 2014

Lời cảm ơn

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này , tôi đã nhận được sự giúp đỡ của UBND

xã Lý Thường Kiệt, UBND xã Trung Hưng, UBND Thị trấn Yên Mỹ và Phòng Lao động Thương binh và Xã hội huyện Yên Mỹ - Tỉnh Hưng Yên Tôi xin cảm ơn chính quyền, đoàn thể, nhân dân 3 xã và UBND huyện đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Em cũng xin cảm ơn nhóm nghiên cứu đề tài Đi ̣nh hướng hoàn thiê ̣n chính sách

an sinh xã hội và phúc lợi xã hội trong điều kiê ̣n mới » đă ̣c biê ̣t chủ nhiê ̣m đề tài

PGS.TS Nguyễn Thi ̣ Kim Hoa cùng với PGS.TS Nguyễn Thi ̣ Thu Hà đã cho phép

Em sử dụng bảng hỏi nghiên cứu của đề tài

Đặc biệt, Em xin được gửi lời biết ơn sâu sắc nhất đến Giáo viên hướng dẫn –

PGS TS Mai Quỳnh Nam, người đã luôn tận tình chỉ bảo và hướng dẫn cho Em hoàn

thành tốt luận văn này!

Trong quá trình hoàn thành luận văn vẫn còn nhiều thiếu sót, Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến chỉ bảo của các thầy cô giáo để khóa luận được thực hiện tốt hơn

Em xin được gửi tới các Thầy giáo, Cô giáo lời chúc sức khỏe và hạnh phúc! Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2014

Học viên

Nguyễn Thị Thu Hương

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined

4 Mục đích và nhie ̣m vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Khung phân tích Error! Bookmark not defined

PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark

not defined.

1.1 Các khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined

1.1.1 An sinh xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.2 Dịch vụ an sinh xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.3 Người có công với cách mạng Error! Bookmark not defined 1.1.4 Gia đình người có công Error! Bookmark not defined 1.1.5 Nạn nhân chiến tranh Error! Bookmark not defined

1.1.6 Liệt sĩ và gia đình liệt sĩ Error! Bookmark not defined 1.1.7 Thương binh và gia đình thương binh Error! Bookmark not defined 1.1.8 Khái niệm thu nhập Error! Bookmark not defined 1.1.9 Khái niệm nghèo Error! Bookmark not defined

1.2 Lý thuyết áp dụng trong luận văn Error! Bookmark not defined

1.2.1 Lý thuyết chức năng Error! Bookmark not defined

1.2.2 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined

1.3 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

1.4 Vài nét cơ bản về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội huyện Yên Mỹ,

tỉnh Hưng Yên Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TIẾP CẬN CÁC DỊCH VỤ AN SINH XÃ HỘI VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA 2

NHÓM: GIA ĐÌNH NGƯỜI CÓ CÔNG VÀ NẠN NHÂN CHIẾN TRANH Error!

Bookmark not defined.

2.1 Tiếp cận hệ thống giáo dục, đào tạo Error! Bookmark not defined 2.2 Tiếp cận hệ thống khám chữa bệnh và bảo hiểm y tế Error! Bookmark not

defined

2.3 Tiếp cận ưu đãi về nhà ở Error! Bookmark not defined 2.4 Hỗ trợ đào tạo nghề và việc làm Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI ĐỐI VỚI GIA ĐÌNH NGƯỜI CÓ CÔNG VỚI CÁCH MẠNG VÀ NẠN NHÂN CHIẾN TRANH

Error! Bookmark not defined 3.1 Thu nhập của hộ gia đình Error! Bookmark not defined 3.2 Chăm sóc sức khỏe Error! Bookmark not defined 3.3 Giáo dục Error! Bookmark not defined PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHI ̣ Error! Bookmark not defined 4.1 Kết luận Error! Bookmark not defined 4.2 Kiến nghị Error! Bookmark not defined

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

PHỤ LỤC ( Đính kèm) Error! Bookmark not defined

1 Bảng hỏi dành cho gia đình người có công và nạn nhân chiến tranh Error!

Bookmark not defined.

2 Phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

6 Chính sách an sinh xã hội CSASXH

10 Dịch vụ an sinh xã hội DVASXH

11 Nạn nhân chiến tranh NNCT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Trình độ học vấn của người được hỏi trên địa bàn

Bảng 1.2 Ba nguồn chi chủ yếu của hộ/ tháng

Bảng 1.3 Giá trị đồ dùng gia đình

Bảng 2.1 Một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp huyện Yên Mỹ trong 6 tháng đầu năm

2013

Bảng 2.2 Tương quan giữa trường học lựa chọn và thu nhập

Bảng 2.3 Tương quan giữa sử dụng thẻ BHYT và CSSK trong 12 tháng

Bảng 2.4 Tương quan giữa tình trạng sức khỏe và nơi khám được lựa chọn Bảng 2.5 Tỷ lệ % của hộ người có công được hỗ trợ về nhà ở

Bảng 2.6 Các chính sách đào tạo nghề và việc làm

Bảng 3.1 Tương quan đánh giá mức trợ cấp ưu đãi tháng

Bảng 3.2 Tỷ lệ lượt người KCB theo loại cơ sở y tế

Bảng 3.3 Tương quan giữa thu nhập hộ và chi phí KCB

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Nghề nghiệp người được hỏi

Biểu đồ 1.2 Tổng thu nhâ ̣p bình quân của hộ/ tháng

Biểu đồ 1.3 Nguồn thu của hộ điều tra trên tháng

Biểu đồ 1.4 Nguồn nước sử dụng trong sinh hoạt

Biểu đồ 2.1 Trường học lựa chọn cho con

Biểu đồ 2.2 Tình trạng sức khỏe người được hỏi

Biểu đồ 2.3 Đánh giá chất lượng KCB bằng BHYT

Biểu đồ 2.4 Tỷ lệ hộ có nhà chia theo loại nhà

Biểu đồ 2.5 Đánh giá mức độ hài lòng đối với chính sách ưu đãi nhà ở Biểu đồ 3.1 Các nguồn hỗ trợ trong 12 tháng

Biểu đồ 3.2 Mức trợ cấp từ Nhà nước trong 12 tháng

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề ASXH đang là vấn đề thu hút quan tâm của toàn

xã hội Trên 20 năm đổi mới và phát triển, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong xây dựng đất nước Kinh tế tăng trưởng nhanh, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tiến bộ, thu nhập bình quân đầu người trên năm ngày càng cao, đời sống kinh tế và xã hội của nhân dân có sự cải thiện rõ rệt

Mặc dù vậy, bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường cũng xuất hiện những mặt tiêu cực tác động đến đời sống xã hội mà trong đó vấn đề ASXH là một trong những lĩnh vực chịu nhiều sức ép Một thách thức hiện nay là đảm bảo công bằng về ASXH, tiếp cận dễ dàng với các dịch vụ ASXH của những nhóm đối tượng yếu thế là trẻ em, người già, người khuyết tật, NNCT… và nhóm đối tượng chính sách, thương binh, bệnh binh, mẹ liệt sỹ…

Thực tế, hiện nay gia đình NCC với cách mạng và NNCT vẫn còn chịu ảnh hưởng lớn về mặt sức khỏe, tinh thần dẫn đến đời sống gia đình gặp nhiều khó khăn, thu nhập không ổn định, tình trạng thiếu việc làm phù hợp diễn ra phổ biến, mức độ đói nghèo là rất lớn và vẫn chưa có cách giải quyết bền vững dẫn đến hàng loạt các vấn đề

về ASXH chưa được giải quyết triệt để

Nhận thức được vai trò quan trọng đó, những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản, chính sách ưu đãi đối với NCC, gia đình NCC với cách mạng

và NNCT, tạo điều kiện thuận lợi giúp họ hòa nhập với cộng đồng Ngân sách Nhà nước hiện nay không chỉ tập trung vào các chính sách bảo trợ xã hội và ưu đãi đối với NCC mà còn hỗ trợ gia đình NCC và NNCT Tỷ trọng đầu tư từ ngân sách nhà nước cho các lĩnh vực xã hội chiếm từ 25,2% đến 27,8% tổng chi tiêu của Nhà nước hàng năm Trong đó, Nhà nước đặc biệt ưu tiên đầu tư giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, ưu đãi NCC, trợ giúp xã hội cho nhóm yếu thế và chiếm hơn 14% tổng chi

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và Nhà ở Trung ương (2010), Tổng điều tra

sân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ, NXB Thống Kê, Hà Nội

2 Bùi Thế Cường, 1992“ Người có tuổi và hệ thống ASXH“ tạp chí xã hội học, số 2

3 Bùi Thế Cường (1994), Người cao tuổi và an sinh xã hội, NXB Khoa học xã hội

Hà Nội

4 Bùi Thế Cường ( 2005) :“ Trong miền an sinh xã hôi- Nghiên cứu về tuổi già

Việt Nam“ – NXB Đại học quốc gia Hà Nội

5 Bùi Thế Cường (1990), Tầm quan trọng của việc tổ chức lại hệ thống an sinh xã

hội ở nông thôn trong điều kiện mới và những đường nét chính, Tạp chí Xã hội học, số

04

6 Mai Ngọc Cường, Xây dựng hoàn thiện chính sách xã hội ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr22

7 Mai Ngo ̣c Cường (2013): Về an sinh xã hội ở Viê ̣t Nam giai đoạn 2012-2020/

NXB Chính tri ̣ quốc gia, 2013._275 tr

8 Nguyễn Hữu Dũng(2010): Hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam:

Thực trạng và định hướng phát triển, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh

doanh 26 118-128

9 Nguyễn Tấn Dũng( 2010), Đảm bảo ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc

lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 –

2020, Tạp chí Cộng sản, Số 285 (9/2010), tr5

10 Lê Bạch Dương (chủ biên), (2005), Bảo trợ xã hội cho những nhóm thiệt thòi ở

Việt Nam, NXB Thế giới

11 Nguyễn Thị Lan Hương, Đặng Kim Chung, Lưu Quang Tuấn, Nguyễn Bích

Ngọc, Đặng Thu Hà (11/2013), Phát triển hệ thống an sinh xã hội ở VN đến năm 2020,

phần 1 Những vấn đề chung, NXB Viện khoa học Lao động xã hội

12 Bùi Thị Thanh Hà ( 2012),Thực hiện an sinh xã hội đối với lao động nữ trong

các doanh nghiệp, Kỷ yếu hội thảo “ An sinh xã hội cho khu vực phi chính thức: Vấn

đề và triển vọng”, Dự án “ Phát triển hệ thống an sinh xã hội cho khu vực phi chính

thức ở Việt Nam”, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Misereor

13 Nhật Linh (2007), Tổng quan về hệ thống an sinh xã hội Nhật Bản, Tạp chí Bảo

hiểm xã hội Việt Nam

14 Nguyễn Thị Kim Hoa (2010), Hoạt động chăm sóc đời sống tinh thần cho người

cao tuổi, Tạp chí người cao tuổi, tập 21, số 6, trang 32-41

15 Nguyễn Hải Hữu (2007), Giáo trình Nhập môn an sinh xã hội, Nxb Lao động-

xã hội, Hà Nội

16 Bùi Thị Xuân Mai (2011), Công tác xã hội với việc bảo đảm an sinh xã hội

trong giai đoạn hiện nay, Kỷ yếu hội thảo, Tạp chí Cộng Sản

17 Bế Quỳnh Nga (2012), Bảo hiểm y tế Việt Nam giai đoạn 2000-2011: Thực tạng

và vấn đề, Kỷ yếu hội thảo “ An sinh xã hội cho khu vực phi chính thức ở Việt Nam, Dự

án “ Phát triển hệ thống an sinh xã hội cho khu vực phi chính thức ở Việt Nam” , Viện Khoa học xã hội, Misereor

18 Phạm Hữu Nghị (2012), Hệ thống pháp luật về An sinh xã hội ở Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo “ An sinh xã hội cho khu vực phi chính thức ở Việt Nam, Dự án “ Phát

triển hệ thống an sinh xã hội cho khu vực phi chính thức ở Việt Nam” , Viện Khoa học

xã hội, Misereor

19 Ngô Thị Phương( 3/2013) Tiếp cận hệ thống ASXH: Sự chênh lệch giữa cư dân

khu vực thành thị và nông thôn ở Việt Nam hiện nay”- tạp chí khoa học ĐHQGHN,

KHXH&NV, tập 29, số 1, 2013- trang 27-34

20 Nguyễn Chương Phát (2009): Ảnh hưởng của hệ thống an sinh xã hội tới vấn đề

đói nghèo của nông dân huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, MS: 60-31-10, 2009, Luận văn

thạc sỹ kinh tế , số hóa bởi Trung tâm Học liệu- ĐH Thái Nguyên

21 Nguyễn Khánh Phương (2002), Khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức

khỏe cho người nghèo: Đánh giá chính sách thu viện phí, Viện Chiến lược và chính

sách Bộ Y tế

22 UBND Tỉnh Hà Tĩnh, (2013), Hỗ trợ NCC với cách mạng về nhà ở theo quyết

định số 22/2013/QĐ-TTG ngày 26/4/2013 của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn tỉnh

Hà Tĩnh, Đề án 8/2013, UBND tỉnh Hà Tĩnh

23 Nguyễn Văn Thường (2008), Giáo trình Kinh tế Việt Nam, Nxb Đại học kinh tế

quốc dân

24 Trinh Văn Tùng (2009), Sự giao thoa các dịch vụ y tế ở nông thôn Việt Nam(

Nghiên cứu trường hợp xã Ỷ La, thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang), kỷ yếu điện

tử Hội thảo khoa học quốc tế “ Nông thôn trong quá trình chuyển đổi”, Hà Nội,

27-28/11/2006

25 Dương Chí Thiện(2012), An sinh xã hội và lao động di cư từ nông thôn ra đô

thị, Kỷ yếu hội thảo “ An sinh xã hội cho khu vực phi chính thức: Vấn đề và triển vọng”, Dự án “ Phát triển hệ thống an sinh xã hội cho khu vực phi chính thức ở Việt

Nam” , Viện Khoa học xã hội, Misereo

26 Hoàng Bá Thịnh(2012) , Lao động nữ di cư làm việc ở khu vực phi chính thức

và mức độ tiếp cận an sinh xã hội, Kỷ yếu hội thảo “ An sinh xã hội cho khu vực phi

chính thức: Vấn đề và triển vọng”, Dự án “ Phát triển hệ thống an sinh xã hội cho khu

vực phi chính thức ở Việt Nam” , Viện Khoa học xã hội, Misereor

27 Phòng LĐTB& XH, Báo cáo thực hiện chính sách pháp luật đối với NCC với

cách mạng năm 2014 , UBND Huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên

28 Hoàng Thị Thanh Tâm, Nguyễn Thị Minh, Phạm Hương Huyền, Đinh Thị Dương, Nghèo đa chiều MPI và chất lượng quản lý của chính quyền địa phương, tạp chí An sinh xã hội, quý IV, số 29, trang 21

29 Mạc Văn Tiến( 2005), An sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực, NXB Lao

động- xã hội, Hà Nội

30 Lưu Quang Tuấn( 2011), Nhu cầu và thực trạng tiếp cận các dịch vụ an sinh xã

hội của người nghèo tại khu vực đô thị, tạp chí An sinh xã hội, quý IV, số 29, trang 4

31 UBND huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên( 2013), Báo cáo tình hình thực hiện phát

triển kinh tế, xã hội 6 tháng đầu năm 2013 UBND Huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên

32 UNICEF( 2011) “Giám sát thực trạng trẻ em- điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ

em và phụ nữ” báo cáo MICS Việt Nam 2011

33 Vụ Kế hoạch( 1/2010), “ Báo cáo kết quả nghiên cứu về triển khai bảo hiểm y tế cho người nghèo”, Bộ Y tế

34 Viện Khoa học Lao động và Xã hội (2011), Thuật ngữ an sinh xã hội ở Việt

Nam, Công ty TNHH Golden Sky

35 Viện Xã hội học, phòng Phúc lợi xã hội(1991), Đề tài khoa học cấp Viện, Người

cao tuổi và hệ thống an sinh xã hội ở Miền Bắc Việt Nam

36 An Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills, Amartya Senv ( 1991), Social

Security in Developing Countries, Nxb Đại học Oxford tháng 4 năm 1991

37 Ellen Kramer, Brigitte Koller-Keller, Nguyễn Thị Nga, Hoàng Việt Dũng, Nguyễn Thị Lan Hương, Lưu Quang Tuấn, Bùi Xuân Dự, Matthias Meissner, Đỗ Thị

Thanh Huyền, Nguyễn Thanh Hà( 2011): thuật ngữ ASXH - NXB- Viện Khoa học lao

động và xã hội

38 Wouter Van Ginneken (2013):“ Mở rộng ASXH: Chính sách đối với các nước

đang phát triển“ - Văn phòng Lao động quốc tế

VĂN BẢN LUẬT

39 Quyết định, Bộ trưởng Bộ LĐ,TB&XH, “ Ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê

thuộc lĩnh vực lao động- Người có công và xã hội, số 12/2006/QĐ-LĐTBXH,

25/12/2006

40 Luật BHYT số 25/2008/QH12 ngày 14/11/2008 của Quốc Hội khóa XII

41 Thông tư liên tịch: Hướng dẫn về chế độ ưu đãi trong giáo dục và đào tạo đối

với NCC với cách mạng và con của họ, số:16/2006/TTLT/BLĐTBXH-BGDĐT-BTC,

Bộ Lao động Thương binh và Xã hội

42 Thông tư liên tịch về”Hướng dẫn về chế độ chăm sóc sức khỏe đối với NCC”,

số 17/2006/TTLT/BLĐTBXH-BTC-BYT, Bộ Lao Động TB& XH

43 Nghị định 63/2005/NĐ-CP về điều lệ bảo hiểm y tế, số 63/2005, ngày 16/5/2005

44 Nghị định: Quy định về mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi đối với người có công với cách mạng, Số: 147/2005/NĐ-CP, ngày 30/11/2005

45 Nghị đinh: Quy định mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi đối với người có công với cách mạng, số: 07/2008/NĐ-CP, ngày 21/1/2008

46 Pháp lệnh ưu đãi người có công( 2005) - Ủy ban thường vụ Quốc hội, Số: 26/2005/PL-UBTVQH11

47 Pháp lệnh: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng Số: 04/2012/UBTVQH13

INTERNET

48 Bùi Thế Cường- phân tích chức năng trong lý nghiên cứu xã hội- http://www.socialwork.vn/phan-tich-chuc-nang-trong-nghien-cuu-xa-hoi/

49 http://congdoan.most.gov.vn/trao-doi/bai-viet/3294-dinh-huong-cong-tac-an-sinh-xa-hoi-den-nam-2020.html