NHU cầu THAM vấn tâm lý của PHỤ nữ bị bạo lực GIA ĐÌNH TẠI HÀ nội

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH .... 2 Chương 2:THỰC TRẠNG NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI .... Hành vi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ BẮC

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ BẮC

NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ

BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60 90 01 01

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS: Trần Thị Minh Đức

Hà Nội - 2014

LỜI CẢM ƠN

Người nghiên cứu xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

- Các Thầy (cô) trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy trong suốt năm tháng học cao học

- GS.TS Trần Thị Minh Đức - Người hướng dẫn luận văn đã tận tình chỉ bảo trong quá trình hoàn thành luận văn

- Các anh chị làm cán sự quản lý, chuyên viên tham vấn trong trung tâm CSAGA đã giúp đỡ tạo điều kiện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu thực trạng Người nghiên cứu cũng xin được cám ơn các chị em bị BLGĐ trong trung tâm CSAGA đã cộng tác nhiệt tình trong quá trình nghiên cứu thực trạng Đồng thời, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới các bạn đồng khóa, đồng nghiệp đã đóng góp ý kiến giúp tôi hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào

Tác giả

Đỗ Thị Bắc

3 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

10 Kết cấu luận văn Error! Bookmark not defined PHẦN NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined.

1.1.1.Khái niệm về nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm tham vấn Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined 1.1.4 Nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình Error! Bookmark not

defined

1.2.Lý thuyết áp dụng Error! Bookmark not defined.

1.2.1.Thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý thuyết nhận thức hành vi Error! Bookmark not defined 1.2.3 Lý thuyết thân chủ trọng tâm Error! Bookmark not defined

1.3 Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong tham vấn bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương I Error! Bookmark not defined.

2

Chương 2:THỰC TRẠNG NHU CẦU THAM VẤN TÂM LÝ CỦA PHỤ

NỮ BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI HÀ NỘI Error! Bookmark not defined.

2.1 Khái quát địa bàn nghiên cứu và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

2.2 Thực trạng như ̃ng khó khăn về tâm lý của phu ̣ nữ bi ̣ BLGĐ ta ̣i

Hà Nội Error! Bookmark not defined 2.3 Thực trạng nhu cầu tham vấn cu ̉ a phụ nữ bi ̣ bạo lực gia đình

Error! Bookmark not defined

2.3.1 Nhâ ̣n thức của PN bi ̣ BLGĐ đối với hoạt động tham vấn Error! Bookmark not

defined

2.3.2 Nhu cầu tham vấn thể hiện qua mong muốn được tham vấn Error! Bookmark

not defined

2.3.3 Hành vi của phụ nữ bị bạo lực gia đình với hoạt động tham vấn cụ thể Error!

Bookmark not defined

2.4 Đánh giá mức độ nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình tại Hà Nội Error! Bookmark not defined 2.5 Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc thoả mãn nhu cầu tham vấn của

PN bị BLGĐ ở Hà Nội Error! Bookmark not defined 2.6 Đề xuất một số giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3: PHÂN TÍCH CA THAM VẤN CỤ THỂ Error! Bookmark not defined.

3.1 Thông tin chung và phúc trình về ca tham vấn Error! Bookmark not defined.

3.2 Phân tích ca Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13 PHỤ LỤC 1 Error! Bookmark not defined.

Biểu đồ 2.10: Mức độ lựa chọn các hình thức tham vấn của phụ bị bạo lực

gia đình Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.12: Mức đô ̣ hài lòng của PN bi ̣ BLGĐ sau khi tham vấn Error! Bookmark not defined

Biểu đồ : 2.14 Yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới việc thoả mãn nhu cầu tham

vấn của PN bị BLGĐ Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.15: Những yếu tố chủ quan ảnh hưởng tới việc thỏa mãn nhu cầu

tham vấn của PN bị BLGĐ Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trên thế giới hiện nay, phụ nữ chiếm gần nửa dân số, và là một động lực lớn cho sự phát triển kinh tế xã hội Tuy nhiên, cho tới nay chưa thực sự có một nước nào phụ nữ được bình đẳng hoàn toàn, ngay cả ở những nước có trình độ kinh tế phát triển cao, thậm chí ở nhiều nơi phụ nữ vẫn còn bị bóc lột nặng nề Chính vì thế, việc giải phóng phụ nữ, bình đẳng nam nữ là mục tiêu chung của toàn nhân loại đúng như nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa không thưởng Pháp S.Phuriê đã nói rằng

“Trình độ giải phóng phụ nữ là thước đo trình độ phát triển xã hội”[37]

Thực trạng bạo lực gia đình là vấn đề chung của toàn cầu, và Việt Nam cũng không tránh khỏi vấn đề xã hội đó Theo số liệu của Liên đoàn phụ nữ toàn quốc, bạo lực gia đình đang đe dọa cuộc sống của 30% trong tổng số 270 triệu gia đình [18] Hậu quả đối với gia đình vô cùng nghiêm trọng, nó không chỉ ảnh hưởng tới cuộc sống gia đình mà còn vi phạm tới chuẩn mực đạo đức xã hội

Hà Nội là thủ đô, trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của cả nước Trình độ dân trí cao, các loại hình dịch vụ tham vấn phát triển, phụ nữ có nhiều cơ hội tiếp

6

cận dịch vụ hỗ trợ Nhưng bản thân phụ nữ bị bạo lực gia đình, ít tham gia vào các hoạt động hỗ trợ, bởi vì họ ngại không dám chia sẻ cùng ai, họ chấp nhận sống cam chịu Phụ nữ trong gia đình có bạo lực thực sự là nhóm đối tượng cần được sự quan tâm, hỗ trợ của dịch vụ công tác xã hội qua các hình thức tham vấn cá nhân, tham vấn nhóm, tham vấn cộng đồng

Công tác xã hô ̣i là mô ̣t nghề mới ở Viê ̣t Nam , đã và đang có những đóng góp tích cực đối với sự phát triển của xã hội Phụ nữ bị bạo lực gia đình là đối tượng đươ ̣c quan tâm của ngành Trong những năm qua các nhân viên công tác xã hô ̣i đã

có những hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn nhằm cải thiê ̣n , nâng cao

chất lươ ̣ng cuô ̣c sống của chi ̣ em phu ̣ nữ trong gia đình có ba ̣o lực

Nghiên cứu về bạo lực gia đình không còn là vấn đề mới mẻ ở Việt Nam Nhưng nghiên nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình là một hướng nghiên cứu mới Nhu cầu tham vấn tâm lý cho những người phụ nữ bị bạo lực gia đình là rất lớn, các tổ chức có hoạt động công tác xã hội trong nước và phi chính phủ như Trung tâm Phụ nữ và Phát triển, CSAGA, CCHIP, Unicef, Radda barnen, Care, Ngân hàng Thế giới, Hội Đồng Dân số, Tổ chức Plan…đã có những đánh giá

về hoạt động tham vấn cho phụ nữ bị BLGĐ, song thực tế nhu cầu tham vấn cho phụ nữ bị BLGĐ vẫn chưa được quan tâm đúng mức, tỉ lệ phụ nữ là nạn nhân của bạo lực gia đình tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tham vấn là chưa cao Đặc biệt là các nghiên cứu đánh giá này chưa được xuất bản, phần lớn ở dưới dạng báo cáo nội

bộ

Cho đến thời điểm hiê ̣n ta ̣i chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu sâu sắc về nhu cầ u tham vấn của PN bi ̣ BLGĐ Có thể khẳng định trong bối cảnh hiện tại Việt Nam đang có nhiều thách thức trong công tác phòng chống BLGĐ, thì nghiên cứu nhu cầu tham vấn của PN trong gia đình có ba ̣o lực không chỉ có ý nghĩa về mă ̣t lý luâ ̣n mà còn có ý nghĩa về mă ̣t thực tiễn Đề tài đóng góp thêm vào hệ thống cơ sở lý luận về vấn đề nhu cầu tham vấn bạo lực gia đình; Là nguồn tư liệu tham khảo cho các nghiên cứu về sau về nhu cầu tham vấn Về mặt thực tiễn đề tài

sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả của việc đáp ứng nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị BLGĐ, làm căn cứ để xây dựng mô hình , nâng cao chất lượng dịch vụ tham vấn

cho PN bi ̣ BLGĐ Đồng thời bổ sung thêm tài liệu tham khảo trong hoạt động tham vấn cho phụ nữ bị BLGĐ

Việc tìm hiểu nhu cầu tham vấn của phụ nữ bị bạo lực gia đình sẽ đưa ra một cái nhìn khách quan về thực trạng nhu cầu tham vấn cho phụ nữ trong gia đình có bạo lực, từ đó phân tích được những nguyên nhân và đưa ra giải pháp đáp ứng nhu cầu tham vấn cho PN bị BLGĐ đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ

Vì những lý do trên tôi chọn đề tài “Nhu cầu tham vấn tâm lý của phụ nữ

bị BLGĐ tại Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu

2 Tổng quan những nghiên cứu lý luận và nghiên cứu can thiệp về nhu cầu tham vấn cho phụ nữ bị bạo lực gia đình

2.1 Tổng quan nghiên cứu về nhu cầu và nhu cầu tham vấn trên thế giới

Phạm trù nhu cầu được các nhà nghiên cứu lựa chọn làm đối tượng nghiên cứu từ rất sớm Mỗi tác giả đều đưa ra những nghiên cứu theo quan điểm riêng và theo các hướng khác nhau

Henry Murray, nhà tâm lý học người Mỹ,[13] khi nghiên cứu về vấn đề nhu cầu khẳng định: nhu cầu là một tổ chức cơ động, hướng dẫn và thúc đẩy hành vi Nhu cầu ở mỗi người khác nhau về cường độ mức độ, đồng thời các loại nhu cầu chiếm ưu thế cũng khác nhau ở mỗi người Ảnh hưởng của phâm tâm học, ông cho rằng nhu cầu quy định xu hướng nhân cách đều xuất phát từ nguồn năng lượng libido vô thức Tuy nhiên, ông cũng đưa ra quan điểm tiến bộ về nhu cầu: thể nghiệm ban đầu là cảm giác băn khoăn luôn ám ảnh, con người cũng như con người đều thiếu thốn một cái gì đó, nó là cần thiết của chủ thể cần cho hoạt động sống và

do đó, gây cho chủ thể một mục đích tính tích cực nhất định Như vậy, theo ông nhu cầu là một tổ chức hoạt động Nó tổng hợp quá trình nhận thức tưởng tượng, hành

vi Ông cũng đã chỉ ra những khác biệt giữa nhu cầu và áp lực

Ông chia nhu cầu thành 2 loại[16]:

Nhu cầu nguyên phát: Nhu cầu tự nhiên của con người với tư cách là một cơ thể sống Bao gồm các nhu cầu ăn, hít thở không khí…đảm bảo cho nhu cầu tồn tại của cá nhân

8

Nhu cầu thứ phát là đặc trưng của nhu cầu con người như một tồn tại xã hội

và bắt nguồn từ sự giao tiếp của con người Quan trọng nhất trong các nhu cầu là nhu cầu về tình yêu, sự hợp tác, sự khẳng định

Kế thừa và dựa trên những luận điểm của ông đối với luận văn nghiên cứu này, có thể thấy rằng những phụ nữ bị BLGĐ họ luôn bị tổn thương về thể chất và tinh thần Họ cần được giãi bày, chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống để tìm cách thoát ra khỏi tình trạng hiện tại Do đó, đi tham vấn là một hoạt động có chủ đích nhằm được trợ giúp để giải quyết vấn đề của họ Họ tìm đến hoạt động tham vấn như một lẽ tự nhiên

Khi đề cập đến nhu cầu A.N.Leonchiev đã xác định có hai cấp độ của nó:

là trạng thái tâm lý bên trong, là điều kiện bắt buộc của hoạt động Nó thể hiện trạng thái thiếu thốn của cơ thể Nhưng do chưa có đối tượng để thỏa mãn nên ở cấp độ này nhu cầu chỉ có khả năng phát động sức mạnh của các chức năng tâm

lý và tạo ra sự kích thích chung Kết quả, dẫn đến các hành vi tìm tòi vô hướng Cấp độ thứ hai cao hơn, nhu cầu gặp gỡ đối tượng Ở cấp độ này nhu cầu có khả năng kích thích, hướng dẫn và điều chỉnh hoạt động theo một hướng rõ ràng: hướng đến đối tượng thỏa mãn nhu cầu Như vậy, nhu cầu theo đúng nghĩa tâm

lý học (ở cấp độ tâm lý) phải gắn liền với đối tượng của nó Nói cách khác nhu cầu phải được “vật hóa” “đối tượng hóa” vào trong thực thể khách quan, ở bên ngoài chủ thể, hướng dẫn và kích thích chủ thể về phía đó Sự phát triển của nhu cầu là sự phát triển nội dung đối tượng của nó [29;589]

Leonchiev đi sâu phân tích bản chất tâm lý của nhu cầu đã khẳng định: “ Nhu cầu với tính chất là một sức mạnh nội tại chỉ có thể được thực thi trong hoạt động Nhu cầu không chỉ là những cái mà chủ thể sinh ra đã có và chi phối hoàn toàn hoạt động của con người mà nó nảy sinh trong quá trình hoạt động và sau đó chi phối hoạt động của con người theo sơ đồ: Hoạt động  Nhu cầu  Hoạt động

Khi PN trong gia đình có bạo lực có những lo lắng, căng thẳng trong cuộc sống, họ mong muốn được chia sẻ, đó là trạng thái thiếu thốn, kích thích tìm kiếm cách thức thoả mãn nhu cầu Nhu cầu được cụ thể hoá bằng những hành động trong thực tiễn đó là họ tìm kiếm tới bạn bè, người thân, dịch vụ tham vấn để chia sẻ thoả

mãn nhu cầu tham vấn của mình Nhu cầu đã chi phối sự tham gia vào hoạt động của họ, và thông qua hoạt động tham vấn, nhu cầu về tâm lý của PN được thoả mãn

Dựa trên quan điểm triết học của Mác – Lê nin, X.L.Rubinstein cho rằng, con người có nhu cầu sinh vật nhưng bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, vì vậy cần xem xét đồng thời các vấn đề cơ bản của con người với nhân cách Ông nhấn mạnh sự cần thiết của con người về một “ cái gì đó” nằm ngoài cơ thể “ Cái gì đó” chính là đối tượng của nhu cầu, có khả năng đem lại sự thỏa mãn nhu cầu thông qua sự hoạt động của chủ thể Theo ông, nhu cầu là một thành tố của động cơ, chính là hạt nhân của nhân cách cho nên nhu cầu sẽ xác định những biểu hiện khác nhau của nhân cách, đó là xúc cảm, tình cảm, ý chí, hứng thú, niềm tin Vì vậy thực

tế nhu cầu là xuất phát điểm của một loạt hiện tượng tâm lý, tuy nhiên khi nghiên cứu về nhân cách chúng ta không nên xuất phát từ nhu cầu mà phải khám phá ra quá trình nảy sinh và biểu hiện của nhu cầu, đồng thời thống nhất các yếu tố khách quan (thuộc về đối tượng) với yếu tố chủ quan (trạng thái tâm lý của cơ thể) trong quá trình hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu [4]

Như vậy, ông rất chú ý đến con người và môi trường xung quanh Nhu cầu của con người thể hiện sự liên kết và sự phụ thuộc của con người vào thế giới xung quanh Để tồn tại và phát triển con người luôn phải đáp ứng những đòi hỏi nhất định Những đòi hỏi ấy chính là nhu cầu Theo ông phải thống nhất các yếu tố khách quan và chủ quan trong quá trình hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu Nhu cầu vừa mang tính tích cực vừa mang tính thụ động

Theo tác giả sự hình thành của một nhu cầu cụ thể có sự tham gia của ý thức

và trải qua các giai đoạn sau:

- Ý hướng: xuất hiện trong trạng thái thiếu thốn của cơ thể nhưng chưa ý thức được Là bước khởi đầu của nhu cầu Ở mức độ này nhu cầu chưa được phản ánh đầy đủ, rõ ràng vào trong ý thức của con người, chủ thể mới ý thức được trạng thái thiếu hụt của bản thân về một cái gì đó nhưng chưa ý thức được đối tượng và khả năng thỏa mãn nhu cầu Ở mức độ này, nhu cầu mới chỉ tồn tại dưới dạng một cảm giác thiếu hụt mơ hồ nào đó, lúc này chủ thể đang trải nghiệm và ý thức được trạng thái thiếu hụt về một cái gì đó nhưng chưa ý thức được thiếu hụt cái gì và bằng cách