SỬ DỤNG CÔNG cụ tài CHÍNH THÚC đẩy ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ XANH TRONG LĨNH vực xủ lý rác THẢI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ NGUYỄN THỊ QUANG SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ XANH TRONG LĨNH VỰC XỦ LÝ RÁC THẢI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ QUANG

SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ XANH TRONG LĨNH VỰC XỦ LÝ RÁC THẢI

(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP MỘT SỐ DOANH NGHIỆP TẠI HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC QUẢN LÝ

Hà Nội 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ QUANG

SỬ DỤNG CÔNG CỤ TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ XANH TRONG LĨNH VỰC XỦ LÝ RÁC THẢI (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP MỘT SỐ DOANH NGHIỆP TẠI HÀ NỘI)

Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ

Mã số: 60 34 04 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC QUẢN LÝ

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐÀO THANH TRƯỜNG

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN THƯ KÝ HỘI ĐỒNG CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

Hà Nội 2014

1

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC BẢNG BIỂU 4

DANH MỤC HÌNH 5

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1.Lý do chọn đề tài: 6

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8

3 Mục tiêu nghiên cứu: 10

4 Phạm vi nghiên cứu 10

5 Mẫu khảo sát 10

6 Câu hỏi nghiên cứu 11

7 Giả thuyết nghiên cứu 11

8 Phương pháp nghiên cứu 11

PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG CỤ TÀI CHÍNH VÀ VAI

TRÒ CỦA CÔNG CỤ TÀI CHÍNH TRONG VIỆC THÚC ĐẨY SỬ

DỤNG CÔNG NGHỆ XANH Error! Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm về công cụ tài chính Error! Bookmark not defined.

1.2 Khái niệm về công nghệ xanh Error! Bookmark not defined.

1.3 Khái niệm về “công nghệ xanh trong xử lý rác thải”Error! Bookmark not defined.

1.4 Mối quan hệ công cụ tài chính với việc áp dụng thúc đẩy công nghệ

xanh tại các doanh nghiệp xử lý rác thải Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ XANH

TRONG XỬ LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT Error! Bookmark not defined.

2.1 Thực trạng về xử lý rác thải sinh hoạt Error! Bookmark not defined.

2.2 Thực trạng ứng dụng công nghệ xanh trong xử lý rác thải sinh hoạtError! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP SỬ DỤNG TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY ỨNG

DỤNG CÔNG NGHỆ XANH VÀ CÁC CHẾ TÀI XỬ LÝ VI PHẠM

TRONG LĨNH VỰC XỬ LÝ RÁC THẢI NHẰM BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG Error! Bookmark not defined.

2

3.1 Chính sách hỗ trợ đối với công nghệ xanh Error! Bookmark not defined.

3.2 Chế tài xử lý đối với doanh nghiệp áp dụng công nghệ thiếu thân thiện

môi trường trong xử lý chất thải Error! Bookmark not defined 3.3 Đánh giá chung chính sách Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

3

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn thử đô Hà Nội

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

UNIDO : Tổ chức phát triển Công nghiệp Liên hiệp quốc ESCAP : Ủy ban kinh tế xã hội Thái Bình Dương

OECD : Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế

HDPE : Vải địa kỹ thuật

MTĐT : Môi trường Đô thị

NEDO : Tổ chức phát triển kỹ thuật mới Nhật Bản

URENCO : Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội

4

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2 1 : Khối lượng chất thải đô thị trên toàn thế giới Error! Bookmark not defined.

Bảng 2 2 : Loại hình thu gom và xử lý Error! Bookmark not defined.

Bảng 2 3 : Bảng thống kê thu hồi nguyên liệu từ chất thải của Mỹ và Châu Âu Error! Bookmark not defined.

Bảng 2 4 : Thực trạng sử dụng đất, tóm tắt hiện trạng các Bãi chôn lấp chất thải ở

Việt Nam Error! Bookmark not defined.

Bảng 2 5 : Cơ cấu phân khu chức năng của khu xử lý Đa Phước Error! Bookmark not defined.

5

DANH MỤC HÌNH

Hình 1 1 : Hệ thống tài chính Error! Bookmark not defined.

Hình 1 2 : Hệ thống công nghệ trong quy trình sản xuất hàng hóa.Error! Bookmark not defined.

Hình 2 1 : Bãi chôn lấp Phú Hưng – tỉnh Bến Tre Error! Bookmark not defined

Hình 2 2 : Thiết kế ô chôn lấp Error! Bookmark not defined

Hình 2.3 : Bãi chôn lấp chất thải HVS Nam Sơn, Sóc Sơn, HN Error! Bookmark not defined

Hình 2 4 : Nhà máy phân hữu cơ Cầu Diễn Error! Bookmark not defined

Hình 2 5 : Nhà máy Thủy Phương – Huế (áp dụng công nghệ Tâm Sinh Nghĩa)Error! Bookmark not defined Hình 2 6 : Khu xử lý chất thải Đa Phước Error! Bookmark not defined

6

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của Việt Nam, Hà Nội là thủ đô có diện tích 3.345,0 km2, gồm 10 quận, 01 thị xã và 18 huyện ngoại thành; tính đến thời điểm này, căn cứ theo mức biến động thì dân số

Hà Nội đã lên tới 7,1 triệu người Trong khi đó, theo Quy hoạch chung Thủ

đô Hà Nội đến năm 2030 định hướng đến năm 2050 và Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của thành phố đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì mục tiêu phát triển dân số của Hà Nội đến năm

2015 là 7,2 - 7,3 triệu người, đến năm 2020 khoảng 7,9 - 8 triệu người; giao thông Hà Nội rất đa dạng, giao thông đến các tỉnh khác của Việt Nam tương đối thuận tiện, bao gồm cả đường không, đường bộ, đường thủy và đường sắt Hà Nội là trung tâm kinh tế đã được thiết lập từ rất lâu trong lịch

sử, tổng sản phẩm trên địa bàn thủ đô (GRDP) quý IV năm 2012 ước tăng 8,6% và cả năm đạt 8,1%

Một vấn đề nóng bỏng, gây bức xúc trong dư luận xã hội hiện nay là tình trạng ô nhiễm môi trường sinh thái do rác thải chưa được thu gom triệt

để và xử lý đảm bảo môi trường phát sinh từ các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người gây ra Theo số liệu thống kê năm 2012 hiện tổng lượng chất thải rắn phát sinh trên địa bàn thành phố Hà Nội ước khoảng 10.000 tấn/ngày, bao gồm chất thải rắn sinh hoạt khoảng 5.800-6.300 tấn/ngày, trong đó từ khu vực đô thị là 3.500-4000 tấn/ngày, từ khu vực nông thôn khoảng 2.300 tấn/ngày; lượng phân bùn bể phốt khoảng 500 tấn/ngày; chất thải xây dựng khoảng 1000 tấn/ngày; chất thải công nghiệp khoảng 1.747 tấn/ngày; chất thải y tế khoảng 5 tấn/ngày Hiện nay toàn bộ lượng chất thải rắn sinh hoạt khu vực đô thị và nông thôn được thu gom và vận chuyển

về xử lý tại các khu vực chất thải rắn tập trung của thành phố theo các phương pháp xử lý khác nhau như phương pháp ủ phân công suất thực tế

7

đạt 45-50 tấn/ngày (chiếm 3,8%), phương pháp đốt quy mô 3000 tấn/ngày (chiếm 5,8 %), còn lại là phương pháp chôn lấp tại các huyện (chiếm 90,4

%) Đối với chất thải rắn công nghiệp và y tế thì chỉ một phần nhỏ lượng chất thải được thu hồi tái sử dụng hoặc tái chế, còn phần lớn lượng chất thải rắn này được xử lý bằng phương pháp lò đốt Theo quy định tại Quyết định số 2149/QĐ-TTg ngày 17/12/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025 tầm nhìn đến năm 2050, mục tiêu là 100% các đô thị có công trình tái chế chất thải rắn thực hiện phân loại tại hộ gia đình, 90% được tái chế, tái sử dụng, thu hồi năng lượng hoặc sản xuất phân hữu cơ

Sự phát triển kinh tế Hà Nội phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường, tình trạng ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố đang có xu hướng gia tăng và ngày càng trở nên nghiêm trọng, nhất là đối với chất thải sinh hoạt, chất thải rắn, nước thải và không khí Điều này đang gây bức xúc, ảnh hưởng xấu tới đời sống sinh hoạt của nhân dân tại nhiều khu vực

Để đạt được mục tiêu trên thì giải pháp trước mắt là hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và cơ chế chính sách, song song thực hiện công tác đầu

tư dự án xử lý rác thải áp dụng công nghệ tiên tiến nhằm xử lý ô nhiễm môi trường Giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH hiện nay không chỉ là đòi hỏi cấp thiết đối với các cấp quản lý, các doanh nghiệp mà đó còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội

Tại thành phố Hà Nội hiện nay đã và đang thực hiện, triển khai Đề án

“Nhiệm vụ và các giải pháp xử lý ô nhiễm môi trường bức xúc trên địa bàn thành phố Hà Nội ” trong đó vấn đề nổi cộm là xử lý rác thải Ngoài ra còn thực hiện “Đề án thu gom, quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn các huyện thuộc thành phố” làm cơ sở cho việc xây dựng cơ chế, chính sách và triển

khai các dự án ưu tiên để quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn

các huyện của thành phố đến năm 2020

8

Trong những năm gần đây ứng dụng những công nghệ tiên tiến (công nghệ xanh) trong xử lý rác thải còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau, điều này làm cho tình trạng ô nhiễm môi trường tăng cao Để giảm ô nhiễm môi trường trong lĩnh vực xử lý rác thải cần phải sử dụng ứng dụng các công nghệ xanh nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm thứ phát từ các công nghệ xử lý truyền thống như chôn lấp chiếm nhiều diện tích đất, hao phí tài nguyên Chính vì vậy cần thúc đẩy các doanh nghiệp xử lý rác thải ứng dụng công nghệ xanh cần xây dựng một chính sách tài chính nhằm thu hút

sử dụng công nghệ tiên tiến xử lý rác và đồng thời hạn chế việc sử dụng các công nghệ cũ ảnh hưởng đến hiệu xuất xử lý và môi trường của chúng

ta

Từ thực trạng và đánh giá cho thấy với đề tài: “Sử dụng công cụ tài

chính thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải” sẽ

là cơ sở đề xuất các chính sách, các giải pháp nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội ứng dụng công nghệ xanh

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hiện nay rác thải đang ngày càng trở thành vấn đề bức xúc của xã hội, các đề tài nghiên cứu được đặt ra nhằm đưa ra giải pháp xử lý hiệu quả rác thải tồn tại trong hoạt động đời sống của con người Các công trình nghiên cứu về xử lý rác thải trên thế giới và ở Việt Nam được thể thiện bằng 2 phương pháp xử lý rác phổ biến nhất là phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh, phương pháp đốt Cùng với sự phát triển nhanh chóng của đô thị thì vấn đề

xử lý rác thải lại càng trở nên bức thiết Ở nước ta đã có các công trình nghiên cứu liên quan đến công nghệ xử lý rác thải như phương pháp thiêu đốt, đối với phương pháp này xử lý được nhiều loại chất thải (đặc biệt là các chất thải rắn khó phân huỷ như plastic, da, cao su…), tiết kiệm được diện tích cho các bãi chôn lấp Tuy nhiên, nó lại gây tác động xấu đến môi trường không khí, ngoài ra chi phí cho việc xử lý khí thải của quá trình thiêu đốt rất tốn kém và việc áp dụng các công nghệ xử lý rác thải được xử

9

lý thô sơ bằng cách vùi lấp tại các bãi rác với nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, gây ra nhiều hậu quả xấu ảnh hưởng tới sức khoẻ con người Hiện nay có nhiều phương pháp xử lý rác thải đã được nghiên cứu

và áp dụng, trên cơ sở thực tế các phương pháp xử lý mới áp dụng đối với

xử lý rác thải gặp nhiều trở ngại lớn khi áp dụng các công nghệ mới tiên tiến như giới hạn về chính sách, giới hạn về chi phí, đầu tư đó là những hạn chế cần được khắc phục trong hoạt động xử lý rác thải

Các chính sách tài chính hiện nay mang tính chất tầm nhìn, chiến lược như Quyết định số 1216/QĐ-TTg ngày 5/9/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và chính sách ưu đãi đối với công nghệ xanh trong xử lý chất thải mới chỉ được đề cập một cách chung chung, mang tính chất định hướng, gợi mở như Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn (sau đây gọi là Nghị định 59/2007/NĐ-CP), Nghị định 04/2009/NĐ-CP ngày 14/1/2009 của Chính phủ (sau đây gọi là Nghị định 04/2009/NĐ-CP) về ưu đãi, hỗ trợ hoạt động bảo vệ môi trường, Thông tư 128/2008/TT-BTC ngày 12/12/2008 (sau đây gọi là Thông tư 128/2008/TT-BTC) của Bộ Tài chính hướng dẫn cơ chế ưu đãi và hỗ trợ tài chính đối với hoạt động đầu tư cho quan lý chất thải rắn, Thông tư 230/2009/TT-BTC của Bộ Tài chính ngày 08/12/2009 (sau đây gọi là Thông tư 230/2008/TT-BTC) hướng dẫn ưu đãi về thuế đối với hoạt động bảo vệ môi trường Về chế tài xử lý trong lĩnh vực quản lý chất thải hiện nay có Nghị định 179/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2013 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Qua các văn bản quy phạm pháp luật ở trên cho thấy các chính sách

ưu đãi tập trung vào ba lĩnh vực chủ yếu: hỗ trợ về cơ sở vật chất, hỗ trợ vốn đầu tư, hỗ trợ về tài chính trong quá trình hoạt động Do đó đối với đề tài nghiên cứu “Sử dụng công cụ tài chính thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải” là một trong những giải pháp thúc đẩy

10

ứng dụng công nghệ xanh trong xử lý rác thải sinh hoạt ở nước ta nói chung và tại Hà Nội nói riêng

3 Mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu chung:

Đưa ra các chính sách tài chính, các giải pháp để thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải

Mục tiêu cụ thể:

- Nêu thực trạng về quản lý, xử lý rác thải đối với các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội khi ứng dụng công nghệ xanh

- Trên cơ sở thực trạng về quản lý, xử lý rác thải đối với các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội khi ứng dụng công nghệ xanh đưa ra các chính sách tài chính, các giải pháp để thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải

4 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Nghiên cứu trường hợp doanh nghiệp có chức năng xử lý rác thải trên địa bàn Hà Nội

Phạm vi thời gian:

- Nghiên cứu trong khoảng thời gian từ tháng 02/2013 đến tháng 8/2013

- Thực trạng xử lý rác thải của doanh nghiệp trong 5 năm gần đây

5 Mẫu khảo sát

- Tiến hành điều tra, khảo sát, lấy ý kiến tại doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xử lý rác thải tại Hà Nội như:

+ Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội – Urenco

+ Công ty CP Môi trường Đô thị Và Công nghiệp 10

+ Hợp Tác Xã Thành Công

- Tổng hợp, phân tích, đánh giá

11

6 Câu hỏi nghiên cứu

Cần phải sử dụng công cụ tài chính như thế nào để thúc đẩy ứng dụng

công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải

7 Giả thuyết nghiên cứu

Từ hiện trạng phát sinh, xử lý chất thải sinh hoạt tại Việt Nam và Hà Nội tác giả tiến hành nghiên cứu thực trạng ứng dụng công nghệ xanh vào công tác xử lý chất thải sinh hoạt của các đơn vị thu gom và xử lý Qua nghiên cứu các chính sách hiện có của Việt Nam về ưu đãi việc ứng dụng công nghệ xanh vào xử lý chất thải tác giả tiến hành phân tích, đánh giá các

ưu nhược điểm của các chính sách hiện có, từ đó đề xuất các chính sách mới nhằm khuyến khích phát triển và ứng dụng công nghệ xanh trong xử lý rác thải Xây dựng các thiết chế phạt về hành chính, không áp dụng các chính sách ưu đãi đầu tư khi doanh nghiệp tham gia hoạt động xử lý rác thải gây ô nhiễm môi trường Do đó đối với đề tài “Sử dụng công cụ tài chính thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong lĩnh vực xử lý rác thải” nhằm đưa ra các chính sách tài chính mới trên cơ sở định hướng phát triển chiến lược của Quốc giá nói chung và của Hà Nội nói riêng cho các doanh nghiệp khi áp dụng công nghệ xanh thân thiện với môi trường

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Để thực hiện luân văn tác giả đã tiến hành nghiên cứu một số tài liệu của các chuyên gia trong nước về các lĩnh vực như kinh tế, tài chính, các thông tư, nghị định chính sách của nhà nước có liên quan (chi tiết tài liệu tham khảo đính kèm tại phụ lục)

- Phương pháp phỏng vấn, bảng hỏi :

Tiến hành xây dựng phiếu điều tra và phóng vấn một số đơn vị xử lý chất thải sinh hoạt trên địa bàn Thành phố Hà Nội về công tác xử lý rác thải

và ứng dụng công nghệ xanh vào công tác xử lý rác thải sinh hoạt (kết quả khảo sát đính kèm tại phụ lục)