Hình tượng người phụ nữ trong một số triểu thuyết tiêu biểu về đề tài nông thôn việt nam viết sau năm 1986

Tuy nhiên, do bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội, do tài năng, tâm huyết, cách nhìn nhận vấn đề của người cầm bút, hình ảnh nông thôn và người nông dân hiện lên mang những diệ

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THI ̣ HỒNG THÚY

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ

TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT TIÊU BIỂU VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN VIỆT NAM VIẾT SAU NĂM 1986

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành Văn ho ̣c Viê ̣t Nam

Hà Nội - 2014

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THI ̣ HỒNG THÚY

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ

TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT TIÊU BIỂU VỀ ĐỀ TÀI NÔNG THÔN VIỆT NAM VIẾT SAU NĂM 1986

Luâ ̣n văn Tha ̣c si ̃ chuyên ngành Văn ho ̣c Viê ̣t Nam

Mã số: 60 22 01 21

Người hướng dẫn khoa ho ̣c: PGS.TS HÀ VĂN ĐỨC

Hà Nội - 2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luâ ̣n văn tha ̣c sĩ này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không sao che ́p của ai Những nô ̣i dung của luâ ̣n văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu được đăng tải trên các sách , báo, các trang web , khóa luâ ̣n tốt nghiê ̣p và luâ ̣n văn đã được chú thích theo danh mu ̣c tài liê ̣u tham khảo của luận văn

Tác giả luận văn

Trần Thi ̣ Hồng Thúy

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiê ̣n nghiên cứu đề tài tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình từ rất nhiều phía Trươ ́ c hết, tôi xin chân thành cảm

ơn PGS TS Hà Văn Đức - khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà Nội đã tận tình hướng dẫn và tạo điều kiê ̣n thuận lợi nhất cho tôi thực hiê ̣n đề tài này

Xin chân thành cảm ơn các thầ y giáo cô giáo đã có những ý kiến đóng góp chân thành, sâu sắc cho tôi trong quá trình thực hiê ̣n luận văn

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến gia đình , bạn bè - những người đã luôn ủng hộ, động viên tôi nỗ lực để hoàn thành tốt nhất luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 / 2014 Tác giả

Trần Thi ̣ Hồng Thúy

Trang 5

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9

2.1 Những ý kiến chung về văn xuôi viết về nông thôn 9

2.2 Những ý kiến đánh giá về Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường), Ma làng (Trịnh Thanh Phong), Dòng sông Mía (Đào Thắng)

12

2.2.1 Tiểu thuyết Mảnh đất lắm người nhiều ma của nhà văn Nguyễn Khắc Trường 13

2.2.2 Tiểu thuyết Ma làng của nhà văn Trịnh Thanh Phong 15

2.2.3 Tiểu thuyết Dòng sông Mía của nhà văn Đào Thắng 17

3 Mục đích nghiên cứu 18

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 19

4.1 Đối tượng nghiên cứu 19

4.2 Phạm vi nghiên cứu 19

5 Phương pháp nghiên cứu 19

6 Cấu trúc luận văn 20

CHƯƠNG 1: SỰ VẬN ĐỘNG PHÁT TRIỂN CỦA TIỂU THUYẾT VỀ NÔNG THÔN THỜI KÌ ĐỔI MỚI SỰ XUẤT HIỆN CỦA TIỂU THUYẾT NGUYẾN KHẮC TRƯỜNG, TRỊNH THANH PHONG, ĐÀO THẮNG 20

1.1 Tiểu thuyết về đề tài nông thôn trong dòng chảy tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới 21

1.1.1 Tiểu thuyết về nông thôn Việt Nam viết trước năm 1986 21

1.1.2 Tiểu thuyết về nông thôn Việt Nam viết sau năm 1986 23

1.2 Tiểu thuyết Nguyễn Khắc Trường, Trịnh Thanh Phong, Đào Thắng trong dòng chảy tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới 30

1.2.1 Đôi điều về tác giả Nguyễn Khắc Trường , Trịnh Thanh Phong, Đào Thắng 30

Trang 6

1.2.2 Hiện thực nông thôn qua Mảnh đất lắm người nhiều ma, Ma làng,

Dòng sông Mía 33

1.2.2.1 Hiện thực nông thôn nghèo khó 33

1.2.2.2 Hiện thực nông thôn với những hủ tu ̣c ngàn đời 35

1.2.2.3 Nông thôn vớ i vấn đề cải cách ruộng đất 37

1.2.2.4 Hiện thực đời sống tâm linh và con người bản năng tính dục 40

CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG MẢNH ĐẤT LẮM NGƯỜI NHIỀU MA, MA LÀNG, DÒNG SÔNG MÍA 45

2.1 Nhân vật bi kịch 46

2.2 Nhân vật tha hóa 58

2.3 Nhân vật vượt lên trên hoàn cảnh số phận 65

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT PHỤ NỮ TRONG MẢNH ĐẤT LẮM NGƯỜI NHIỀU MA, MA LÀNG, DÒNG SÔNG MÍA 80

3.1 Miêu tả ngoại hình nhân vật 80

3.2 Nghệ thuật miêu tả thế giới nội tâm nhân vật 89

3.3 Nghệ thuật miêu tả hành động nhân vật 96

3.4 Ngôn ngữ nhân vật 98

3.4.1 Ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, mang đậm tính chất khẩu ngữ, từ địa phương, lối chửi thề, chửi đổng 99

3.4.2 Ngôn ngữ vận dụng chất liệu dân gian: thành ngữ, tục ngữ 101

KẾT LUẬN 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trang 7

Đặc thù của văn học là phản ánh nhận thức, khám phá hiện thực đời sống con người Việt Nam là một nước nông nghiệp Dân cư đa số là nông dân Chính vì vậy, hiện thực nông thôn và người nông dân luôn là vấn đề nóng bỏng, mang tính thời sự Nó trở thành đề tài hấp dẫn nhiều cây bút tài năng và đã thu được những thành tựu đầy ấn tượng Tuy nhiên, do bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội, do tài năng, tâm huyết, cách nhìn nhận vấn đề của người cầm bút, hình ảnh nông thôn và người nông dân hiện lên mang những diện mạo riêng biệt.

Văn học Việt Nam từ năm 1975, nhất là từ năm 1986, từng bước chuyển sang giai đoạn đổi mới Đại hội Đảng lần thứ VI với công cuộc đổi mới do Đảng đề xướng và lãnh đạo đã thổi một luồng gió lớn vào đời sống văn học nghệ thuật, mở ra thời kì đổi mới của văn học Việt Nam trong tinh thần đổi mới tư duy và nhìn thẳng vào sự thật Văn học đã vận động theo khuynh hướng dân chủ hóa, mang tính nhân bản và nhân văn sâu sắc Văn học phát triển đa dạng hơn về đề tài, chủ đề ; phong phú mới mẻ hơn về thủ pháp nghệ thuật Văn học giai đoạn này đã đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn, đổi mới cách nhìn nhận, cách tiếp cận con người và hiện thực đời sống, đã khám phá con người trong những mối quan hệ đa dạng và phức tạp, thể hiện con người ở nhiều phương diện của đời sống, kể cả đời sống tâm linh Cái mới của văn học giai đoạn này là tính chất hướng nội, quan tâm nhiều hơn tới số phận cá nhân trong những hoàn cảnh phức tạp đời thường

Hòa vào dòng chảy của văn học, thể loại tiểu thuyết nói chung, tiểu thuyết về nông thôn nói riêng đã có những đổi mới tư duy và nghệ thuật biểu hiện Bên cạnh những vấn đề của cộng đồng, một chủ đề mới mà tiểu thuyết viết về nông thôn sau 1986 quan tâm là số phận người nông dân Và đề cập đến số phận người nông dân, điều mà các nhà văn quan tâm nhiều là số phận của người phụ nữ nông thôn

Trang 8

Hình ảnh người phụ nữ xuất hiện khá sớm trong những sáng tác dân gian, trong văn chương trung đại Giai đoạn đầu thế kỉ XX đến tháng 8 –

1945, 8 – 1945 đến 1975 hình tượng người phụ nữ được tiếp tục khám phá Song, có thể nói, đến văn học thời kì đổi mới, đặc biệt qua tiểu thuyết, hình tượng người phụ nữ được khắc họa một cách toàn diện: dáng nét ngoại hình, đời sống nội tâm, nỗi đau thân phận, khát vọng sống, khát vọng về hạnh phúc cá nhân, về tình yêu đôi lứa, … Con người tự nhiên trước nhu cầu của hạnh phúc đời thường, của cuộc sống riêng tư, hơn thế, tình yêu nhục thể là một lĩnh vực rất riêng của mỗi cá nhân cũng đã được các nhà tiểu thuyết khai thác

Trong hàng loạt những tác phẩm văn xuôi Việt Nam viết sau năm 1986

về đề tài nông thôn, Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường),

Dòng sông Mía (Đào Thắng), Ma làng (Trịnh Thanh Phong) là ba tác phẩm

tiêu biểu, đặc sắc, được dư luận quan tâm Mảnh đất lắm người nhiều ma,

Dòng sông Mía nhận giải thưởng của Hội nhà văn Ma làng, Mảnh đất lắm người nhiều ma được chuyển thể thành phim làm lay động bao trái tim khán

giả Ba tác phẩm đã gieo vào lòng người đọc, người xem những băn khoăn, trăn trở về số phận người nông dân, nhất là người phụ nữ trước sự biến chuyển của thực tiễn đời sống

Xuất phát từ lòng yêu mến ba tác phẩm , tư ̀ ý muốn tìm hiểu về cuô ̣c sống con người , đă ̣c biê ̣t là người phu ̣ nữ nông thôn trong tiểu thuyết những năm sau đổi mới, đồng thời với mong muốn bổ sung thêm kiến thức , giúp ích cho viê ̣c ho ̣c tâ ̣p , nghiên cứu sau này của bản thân , chúng tôi quyết đi ̣nh lựa

chọn đề tài: Hình tượng người phụ nữ trong một số tiểu thuyết tiêu biểu về

đề tài nông thôn Việt Nam viết sau năm 1986 (Khảo sát q ua ba tiểu thuyết

“Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường, “Ma làng” của Trịnh Thanh Phong, "Dòng sông Mía” của Đào Thắng) cho luận văn Cao học của mình Với đề tài này, chúng tôi mong muốn góp thêm ý kiến trong hành

Trang 9

trình khám phá một trong những nhân vật trung tâm của văn học thời kì đổi mới – hình tượng người phụ nữ nông thôn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nhìn lại lịch sử nghiên cứu vấn đề , chúng tôi nhận thấy : sự nở rộ của tiểu thuyết thời kì đổi mới, đặc biệt là các tiểu thuyết về đề tài nông thôn được coi như một thành tựu của văn học thời kì này đã thu hút các nhà nghiên cứu quan tâm, chú ý Số lươ ̣ng những bài viết , những công trình nghiên cứu về tiểu thuyết thời kì đổi mới nói chung , về tiểu thuyết nông thôn nói riêng không hề nhỏ Mỗi công trình nghiên cứu, mỗi bài viết về tiểu thuyết nông

thôn và ba tác phẩm Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nguyễn Khắc Trường),

Ma làng (Trịnh Thanh Phong), Dòng sông Mía (Đào Thắng), ít nhiều đã đề

cập đến thế giới nhân vật trong đó có nhân vật nữ Chúng tôi tạm chia các công trình, bài viết đó thành một số tiểu mục như sau:

2.1 Những ý kiến chung về sƣ̣ chuyển biến của văn xuôi viết về nông thôn:

Tác giả Trần Cương trong ba ̀i nghiên cứu Văn xuôi viết về nông thôn

nửa sau những năm 80 đã chỉ ra có hai sự chuyển biến của văn xuôi viết về

nông thôn nửa sau những năm 80 so với những năm trước đó , đó là : sự chuyển biến trong chủ đề và sự chuyển biến trong pha ̣m vi bao quát hiê ̣n thực

Về sự chuyển biến trong chủ đề , Trần Cương đánh giá : "Dường như lần đầu

tiên xuất hiê ̣n hai chủ đề thuộc về con người mà trước kia chưa có Đó là chủ đề về số phận con người và hạnh phúc cá nhân" [12; 35] Ở phạm vi bao quát

hiê ̣n thực, tác giả cũng đưa ra nhận xét rằng "các nhà văn như đã nhìn nhận

và phản ánh hiện thực nông thôn kĩ càng Họ thấy những gì ở tầng sâu, mạch ngầm của đời sống nông thôn" [12; 36] Tác giả Lã Duy Lan, trong cuốn Văn xuôi viết về nông thôn – tiến trình và đổi mới [37] cũng đã có mô ̣t cái nhìn

khái quát về văn xuôi viết về nông thôn trước và sau năm 1986 về cả mă ̣t nô ̣i

Trang 10

dung và nghê ̣ thuâ ̣t Nếu ở giai đoa ̣n trước năm 1986, tác giả đi vào những thành tựu và hạn chế trong việc phản ánh hiện thực thì ở giai đoạn sau năm

1986, ngoài việc giới thiệu diện mạo chung , tác giả còn tập trung đánh giá những đă ̣c trưng sáng tạo về nội dung của văn xuôi viết về nông thôn thời kì đổi mới qua sự chuyển biến về chủ đề, phạm vi bao quát hiện thực và cách thể hiê ̣n nhân vâ ̣t Đồng thời tác giả cũng đánh giá những thành tựu bước đầu về phương diê ̣n nghê ̣ thuâ ̣t: ngôn ngữ, thể loa ̣i, phong cách chung và gio ̣ng điê ̣u

Văn ho ̣c luôn là câu chuyê ̣n về con người , về những dâu bể thăng trầm của lịch sử Bởi vâ ̣y sự thay đổi của thời đa ̣i văn ho ̣c này so với thời đa ̣i văn học khác ngẫm ra luôn gắn với sự thay đổi quan niê ̣m về con người Trong bài

Phương Lan nhâ ̣n xét: đây là thời kì mà trong văn ho ̣c con người được soi chiếu từ rất nhiều phía Chính quan niệm nghệ thuật về con người mới khiến nhà văn phải mở rộng chân trời tìm kiếm của mình đến những góc khuất , những vùng cấm đi ̣a trước đây và nhìn thấy ngoài cái con người kinh điển còn có một loạt những con người trong cùng xã hội và ngay trong cùng một con người

Mở rô ̣ng góc đô ̣ soi chiếu về con người , trong bài viết Về một hướng

thử nghiê ̣m của tiểu thuyết Viê ̣t Nam từ cuối thập kỉ 80 đến nay [48], tác giả

Nguyễn Thi ̣ Bình đã đề câ ̣p đến khía ca ̣nh "tính trò chơi" của tiểu thuyết, đến

sự xuất hiê ̣n của nhân vâ ̣t dị biệt hoă ̣c kì ảo Trong Ý thức cách tân trong tiểu

thuyết Viê ̣t Nam sau 1975, tác giả Nguyễn Bích Thu đề câ ̣p đến nhâ n vâ ̣t với

những bi ki ̣ch của nó "Nhiều cuốn tiểu thuyết đã hướng tới miêu tả số phận

những con người bình thường với những bi ki ̣ch của đời họ Bi ki ̣ch giữa khát vọng và thực trạng , giữa cái muốn vươn lên và cái kìm hã m, giữa cái nhân bản và phi nhân bản " [48; 230] Ý kiến cung cấp cho chúng tôi một số

phương diê ̣n biểu hiê ̣n của bi ki ̣ch cá nhân Tiểu thuyết đương đại Viê ̣t Nam

Trang 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Vũ Tuấn Anh (1996), Quá trình văn học đương đại nhìn từ góc độ thể loại Tạp

chí văn học, (9), Tr 28-32

2 Lại Nguyên Ân (1987), Nội dung thể tài và sự phát triển thể loại trong nền văn

học Việt Nam in trong sách Một thời đại văn học mới, Nxb Văn học, Hà Nội, Tr

97-171

3 Lại Nguyên Ân (2004) 150 Thuật ngữ văn học, Nxb ĐHQG Hà Nội

4 M Bakhtin (1992), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Trường Viết văn Nguyễn

Du, Hà Nội

5 M Bakhtin (1993), Những vấn đề thi pháp tiểu thuyết Đôtxtôiepxki, NXB Giáo

dục, Hà Nội

6 Ban chấp hành hội nhà văn Việt Nam (1989), Văn học trong sự nghiệp đổi mới

(Báo cáo Đại hội IV của Hội), Báo Nhân dân ngày 28/10

7 Nguyễn Thị Bình (2007), Văn xuôi Việt Nam 1975 - 1995 Những đổi mới cơ

bản, NXB Giáo dục, Hà Nội

8 Nguyễn Thị Bình (2003), Một vài nhận xét về quan niệm hiện thực trong văn

xuôi nước ta từ sau 75 Tạp chí Văn học, (8) T.24-27

9 Trần Cương (1995), Nhìn lại văn xuôi viết về nông thôn từ sau những năm 80,

Tạp chí Văn học, (4), Tr.34-36

10 Trần Cương (1995), Văn xuôi viết về nông thôn trước thời kỳ đổi mới (I986),Tạp

chí Văn học số 12

11 Trần Cương (1995), Nhân vật nông dân trong một số tác phẩm văn xuôi thời kỳ

đổi mới, Tạp chí văn hóa nghệ thuật, số 12

12 Trần Cương (1995), Văn xuôi viết về nông thôn từ nửa sau những năm 80, Tạp

chí văn học số 4

Trang 12

13 Hồng Diệu (1995), Về mảnh đất lắm người nhiều ma, Văn nghệ quân đội, số 1

14 Hồng Diệu (1991), Về mảnh đất lắm người nhiều ma, Văn nghệ quân đội sô 8

15 Nguyễn Đăng Duy (2009) Văn hóa tâm linh, Nxb Văn hóa - Thông tin., Hà

Nội

16 Trần Ngọc Dung (2006), Chủ đề phụ nữ từ văn học dân gian đến văn học

hiê ̣n đa ̣i , Tạp chí văn học sô 1/2006

17 Thanh Đạm (2003), Nhìn lại Văn học Việt Nam sau 75: Ba giai đoạn, ba xu

hướng, Báo văn nghệ số 34

18 Đặng Anh Đào (1995), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyêt phương Tây hiện đại,

Nxb Giáo dục, Hà Nội

19 Đặng Anh Đào (1997), Vì một tiểu thuyết mơ ́ i, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội

20 Phan Cự Đệ (chủ biên 2005), Văn học Việt Nam thế kỷ XX, Nxb Giáo dục, Hà

Nội

21 Phan Cự Đệ (2001), Tiểu thuvêt Việt Nam những năm đầu thời kỳ đổi mới, Tạp

chí Văn nghệ quân đội số 3 (Tr.99-104)

22 Phan Cự Đệ (2003), Tiểu thuvết Việt Nam hiện đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội

23 Trung Trung Đỉnh (2003), Tiểu thuyết Ma làng và thói tục mới ở làng quê , in

báo Văn nghệ trẻ 3/2003

24 Hà Minh Đức (chủ biên, 2008), Lý luận văn học, NXB Giáo dục

25 Hà Minh Đức (chủ biên 1991), Mấy vấn để lý luận văn nghệ trong sự nghiệp

đổi mới, Nxb sự thật, Hà Nội

26 Lê Bá Hán, Trần Đình Sử (1992), Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Giáo dục.

"Nửa sau thập niên 80“ Tạp chí văn học, số 3 (Tr.51-58)

27 Văn Hạnh (2009), Văn hóa dòng họ, (sưu tầm - biên soạn), Nxb Thời đại, Hà

Nội

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	382,13 KB