CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN .... Chính vì vậy, việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của các quốc gia không chỉ là hoạt động có ý nghĩ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ HƯƠNG
SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN TRONG NHIỆM KÌ CỦA TỔNG THỐNG R.NIXON (1969 – 1973)
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Hà Nội-2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ HƯƠNG
SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI
CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN TRONG NHIỆM KÌ
CỦA TỔNG THỐNG R.NIXON (1969 – 1973)
Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
Mã số: 60 22 50
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thiện Thanh
Hà Nội-2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn này em đã nhận được sự giúp đỡ và góp ý rất tận tình và nghiêm túc từ TS Trần Thiện Thanh, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Cô vì tất cả những hướng dẫn và sự giúp đỡ của Cô trong suốt thời gian em học tập và hoàn thành luận văn này
Em xin gửi lời chân thành cảm ơn đến Khoa Lịch sử - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho em hoàn thành tốt luận văn Cuối cùng là lời cảm ơn sâu sắc của tôi tới gia đình và bạn bè, những người luôn quan tâm, động viên và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu
Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2014
Học viên
Nguyễn Thị Hương
Trang 4MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2
3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined
6 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG I: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN CUỐI THẬP NIÊN 1960 – ĐẦU THẬP NIÊN 1970 Error! Bookmark not defined 1.1 Tình hình thế giới và khu vực châu Á – Thái Bình Dương Error! Bookmark not defined
1.1.1 Thế cân bằng quân sự Mỹ - Liên Xô Error! Bookmark not defined 1.1.2 Trung Quốc và mâu thuẫn Trung Quốc – Liên Xô Error! Bookmark not defined
1.2 Thực trạng nước Mỹ và chiến lược toàn cầu của Mỹ Error! Bookmark not defined
1.2.1 Nước Mỹ và cuộc chiến tranh Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.2.2 Sự suy giảm tương đối địa vị kinh tế của Mỹ Error! Bookmark not defined
1.3 Tình hình Nhật Bản cuối thập niên 1960 – đầu thập niên 1970 Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG II: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN TRONG NHIỆM KÌ CỦA TỔNG THỐNG R NIXON (1969 – 1973) Error! Bookmark not defined
Trang 52.1 Nhật Bản trong chính sách đối ngoại của Mỹ Error! Bookmark not
defined
2.2 Những điều chỉnh chính sách trong quan hệ đồng minh với Nhật Bản
Error! Bookmark not defined
2.2.1 Trên phương diện chính trị - an ninh: gia hạn vĩnh viễn Hiệp ước An ninh
và hợp tác song phương và trao trả quần đảo Okinawa cho Nhật Bản Error!
Bookmark not defined
2.2.2 Trên phương diện kinh tế: Điều chỉnh tỷ giá đồng Yen/USD và hạn chế
xuất khẩu hàng dệt len, sợi tổng hợp của Nhật Bản sang Mỹ Error!
Bookmark not defined
CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI
NGOẠI CỦA MỸ VỚI NHẬT BẢN Error! Bookmark not defined
3.1 Đối với nước Mỹ Error! Bookmark not defined
3.2 Với Nhật Bản Error! Bookmark not defined
3.3 Với mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản Error! Bookmark not defined
3.4 Với quan hệ quốc tế và Việt Nam Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 5
Phụ lục 1: The Nixon Doctrine Error! Bookmark not defined
Phụ lục 2: Joint Statement Following Discussions With Prime Minister Sato
of Japan November 21, 1969 Error! Bookmark not defined
Phụ lục 3: Agreement Between the United States of America and Japan
Concerning the Ryukyu Islands and the Daito Islands
Washington and Tokyo (simultaneously), 17th June,1971 Error! Bookmark
not defined
Phụ lục 4: Address to the Nation Outlining a New Economic Policy:
"The Challenge of Peace." August 15, 1971 Error! Bookmark not defined
Phụ lục 5: Joint Statement of Japanese Prime Minister Sato and
U.S President Nixon Error! Bookmark not defined
Trang 6Phụ lục 6: Joint Statement of Japanese Prime Minister Tanaka and Error!
Bookmark not defined
Phụ lục 7: Joint Communique of Japanese Prime Minister Tanaka and U.S President Nixon Error! Bookmark not defined
Phụ lục 8: Một số hình ảnh Error! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Đơn vị đo trong dệt may: Square Yard Equal: yd2
SYE Official Development Assistance (Hỗ trợ phát triển chính thức) ODA Organization for EconomicCooperation and Development (Tổ
chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế )
OECD
Hội đồng an ninh quốc gia Mỹ ( National Security Council) NSC
Trang 81
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn cầu hóa với tốc độ nhanh chóng như hiện nay, mỗi
cá thể đều phải tìm cách thích nghi với một thực tế là môi trường xung quanh thay đổi không ngừng Mỗi quốc gia cũng vậy, phải đưa ra những chiến lược
và sách lược phù hợp với biến đổi phức tạp của mối quan hệ với các chủ thể khác nhau trong quan hệ quốc tế Việc hoạch định chính sách đối ngoại của mỗi quốc gia đều xuất phát từ “lợi ích quốc gia”, phân tích tình hình thực tế của từng đối tượng, từng mối quan hệ trong bối cảnh chung của toàn thế giới và khu vực, từ đó tìm ra những đường hướng chính sách đem lại lợi ích lớn nhất cho mình Chính vì vậy, việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của các quốc gia không chỉ là hoạt động có ý nghĩa thực tiễn ở tầm vĩ mô, rút ra những bài học cho việc hoạch định chính sách của mỗi nước, mà còn giúp các thực thể khác trong quan hệ quốc tế thích nghi với môi trường thực tế của mình
Từ lâu, chính sách đối ngoại của các nước lớn luôn có tác động to lớn với thế giới Vì vậy, việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của các nước này luôn được các học giả trên thế giới quan tâm, đặc biệt là chính sách đối ngoại của Mỹ Trong chính sách đối ngoại của Mỹ, mảng chính sách với Nhật Bản trong thế kỉ XX lại càng thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu lịch sử
và quan hệ quốc tế Điều đó xuất phát từ những điều đặc biệt của lịch sử hai nước Không ai có thể phủ nhận rằng Mỹ là một trong những nước có ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới Còn ở châu Á, Nhật Bản cũng có tầm ảnh hưởng quan trọng trong khu vực Mối quan hệ của hai nước cũng trải qua những thăng trầm: từng là kẻ thù của nhau trong thế chiến thứ hai (1939 – 1945) nhưng sau khi bước ra khỏi cuộc chiến một thời gian lại trở thành đồng minh
và quan hệ liên minh Mỹ - Nhật Bản vẫn được duy trì, củng cố cho tới nay
Tuy nhiên, trong quá trình tồn tại, liên minh Mỹ - Nhật Bản cũng có những thời kì đứng trước những thách thức gay gắt buộc mỗi nước phải đưa
ra những điều chỉnh phù hợp với sự thay đổi của thực tế trong và ngoài nước
Trang 92
Giai đoạn 1969 – 1973 trong nhiệm kì của Tổng thống R Nixon là một giai đoạn như vậy Mỹ đã phải điều chỉnh chính sách đối ngoại với Nhật Bản thể hiện chủ yếu trên hai phương diện là an ninh – chính trị và kinh tế Vì sao Mỹ phải điều chỉnh chính sách đối ngoại với Nhật Bản? Sự điều chỉnh đó có phá
vỡ hay vẫn nằm trong liên minh Mỹ - Nhật Bản? Sự điều chỉnh đó tác động như thế nào tới chính nước Mỹ, với Nhật Bản và với khu vực châu Á trong đó
có Việt Nam? Những vấn đề đó hầu như chưa được các học giả trong nước
đi sâu nghiên cứu Do vậy, vấn đề này đòi hỏi có sự phân tích tổng thể và sâu sắc để đi đến những giải đáp thỏa đáng
Đó cũng chính là những lí do khiến tôi lựa chọn vấn đề “Sự điều chỉnh
chính sách đối ngoại của Mỹ với Nhật Bản trong nhiệm kì của Tổng thống
R Nixon (1969 – 1973)” làm đề tài nghiên cứu cho Luận văn Thạc sĩ Lịch sử
của mình
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong phạm vi nguồn tài liệu mà cá nhân tiếp cận được, xin tóm tắt lịch
sử nghiên cứu vấn đề này ở trong và ngoài nước như sau:
Ở nước ngoài, có thể thấy số lượng các công trình nghiên cứu về chính
sách đối ngoại của Mỹ là rất nhiều, chứng tỏ đây là một chủ đề nghiên cứu rất được các học giả quan tâm Trong số đó, có thể phân chia thành hai nhóm như sau: Nhóm thứ nhất là những nghiên cứu tổng quan về nước Mỹ và những lĩnh vực cụ thể trong đó có các vấn đề liên quan đến chính sách đối ngoại của
Mỹ nói chung; nhóm thứ hai là nghiên cứu trực tiếp về chính sách đối ngoại của Mỹ với Nhật Bản nói chung và trong nhiệm kì của Tổng thống R Nixon (1969 – 1973) nói riêng
Với nhóm thứ nhất, một số sách về tiến trình lịch sử nước Mỹ và văn
hóa Mỹ như “An outline of American History” (Khái lược lịch sử nước Mỹ,
1994) của Howard đã được xuất bản bằng tiếng Việt năm 2000, hay cuốn
“America” (Nước Mỹ, 2000) của George Brown Tindall và David
Emory…nghiên cứu lịch sử và văn hóa Mỹ trên phạm vi thời gian và không
Trang 103
gian rộng tạo cơ sở cho việc phân tích quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ, tuy nhiên phần về chính sách đối ngoại của Mỹ với Nhật Bản chiếm một tỉ lệ rất nhỏ Ngoài ra, có khá nhiều học giả nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ trong và sau chiến tranh lạnh, xin nêu một vài tác
phẩm tiêu biểu: Năm 1973, cuốn “U.S foreign Policy in a changing world”
của Elan M Johns, Jr được xuất bản tại New York Năm 1983, cuốn
“Foreign Policy Making and the American Political System” của hai tác giả
James A Nathan và James K Oliver của Đại học Delaware được xuất bản tại Toronto, Canada Cuốn sách tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa việc hoạch định chính sách đối ngoại với hệ thống chính trị Mỹ trong thời kì từ sau
Chiến tranh thế giới thứ hai đến đầu thập niên 80 Năm 1994, cuốn The
American Age - U.S foreign policy at home and abroad của Walter Lafeber
được xuất bản với 2 tập I và II Ở tập II, tác giả đã dựng lại một cách tổng thể chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ đặc biệt là trong thế kỉ XX trong đó cũng bao hàm những chính sách liên quan đến Nhật Bản Ngoài ra, trong tác
phẩm “Mỹ thay đổi lớn chiến lược toàn cầu” của học giả Lý Thực Cốc được
dịch và xuất bản năm 1996 đã phân tích những biến đổi của tình hình chính trị thế giới, nguyên nhân dẫn đến việc Mỹ điều chỉnh chiến lược toàn cầu Một
tác phẩm đáng chú ý khác là “ Nước Mỹ nửa thế kỉ - Chính sách đối ngoại
của Hoa Kỳ trong và sau chiến tranh lạnh” của Thomas McCommick đã
được dịch ra tiếng Việt và xuất bản năm 2004 Cuốn sách đã phân tích có hệ thống chính sách đối ngoại của Mỹ trong nửa thế kỉ - trong và sau chiến tranh lạnh, đồng thời tác giả đã đi sâu phân tích căn nguyên của những điều chỉnh chính sách đối ngoại trong thời gian đó…
Có thể nói, cho đến thời điểm hiện tại, có rất nhiều công trình nghiên cứu của các học giả Mỹ, Anh, Trung Quốc…về chính sách đối ngoại của Mỹ song đa phần là những công trình nghiên cứu trên phạm vi rộng, nhiều chủ thể trong quan hệ với Mỹ Phần về chính sách đối ngoại của Mỹ với Nhật Bản trong các công trình đó chiếm tỉ lệ rất nhỏ nhưng cũng cung cấp những hiểu
Trang 114
biết tổng quát về bối cảnh lịch sử của việc hoạch định và điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ Những hiểu biết đó giúp tôi nhìn nhận vấn đề một cách bao quát và đa chiều hơn
Với nhóm thứ hai, nghiên cứu trực tiếp về chính sách đối ngoại của Mỹ
với Nhật Bản cũng có khá nhiều công trình dưới dạng sách tham khảo, bài viết Trước hết là một cuốn sách đáng tin cậy của cựu Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản Edwin O.Reischeur xuất bản năm 1965 và tái bản năm 1969 tại Mỹ với nhan
đề “The United States and Japan” Cuốn sách viết về mối quan hệ Mỹ - Nhật
Bản từ 1945 – 1952 đến giữa những năm 1960, bên cạnh đó là những mối quan hệ trước chiến tranh Mỹ - Nhật Bản và một số vấn đề khác trong quan
hệ hai nước Năm 1974, cuốn sách “United States – Japanese relations: The
1970’s” của tác giả Priscilla Clapp viết về mối quan hệ của Mỹ - Nhật Bản
trong thập niên 1970 trên các phương diện quan hệ ngoại giao, kinh tế giữa
Mỹ và Nhật Bản, triển vọng của mối quan hệ này Năm 1976, cuốn
“Managing an Alliance: The politics of U.S – Japanese relations” cũng của
Priscilla Clapp cùng nhóm tác giả I.M Destler, Sato Hideo, được xuất bản tại Washington Cuốn sách này đã phân tích những vấn đề tồn tại trong quan hệ hai nước trong hơn hai thập niên sau Thế chiến II và quá trình hoạch định chính sách đối ngoại giữa hai nước trong giai đoạn này Đặc biệt, cuốn sách
“U.S – Japanese relations throughout History: The Clash” được phát hành
năm 1998 của tác giả Walter Lafeber được xem là một cách tiếp cận mới trong các nghiên cứu về quan hệ Mỹ - Nhật Bản Tác giả đã phân tích mối quan hệ hai nước dưới góc nhìn của sự va chạm, xung đột của các lợi ích giữa hai nước trong tiến trình lịch sử từ cuối thế kỉ XIX đến cuối thế kỉ XX Năm
2001, một tác phẩm khá hệ thống về mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản là
“Partnership The United States and Japan 1951 – 2001” do nhà nghiên cứu
Akira Iriye của trường Đại học Havard chủ biên Trong cuốn sách này, một số bài viết của các tác giả khác được tập hợp đem đến cái nhìn tổng thể về mối quan hệ giữa hai nước trong nửa thế kỉ Một số khía cạnh được đi sâu phân
Trang 125
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Hoàng Anh, Quan hệ Mỹ-Trung-Nhật và tác động đến an ninh quốc tế,
khu vực, Tạp chí Toàn cảnh – sự kiện – dư luận, số 167, 2004
2 Báo cáo về kinh tế Mỹ và chiến lược toàn cầu của đế quốc Mỹ : Tháng 4-1969, Viện Kinh tế học, Uỷ ban khoa học xã hội Việt Nam, Nxb Uỷ
ban khoa học xã hội, 1969
3 Ngô Xuân Bình (Cb), Chính sách đối ngoại của Nhật Bản thời kỳ sau
chiến tranh lạnh, Nxb Khoa học xã hội, 2000
4 Hồ Châu, Tam giác Mỹ - Nhật - Trung trong quan hệ thế giới hiện nay,
Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 3, 2006
5 Nguyễn Anh Dũng, Về chiến lược quân sự toàn cầu của đế quốc Mỹ
(1946-1990, Nxb Sự thật, 1990
6 Gaddis, John L., Giờ chúng ta mới biết- Suy nghĩ lại về lịch sử chiến
tranh lạnh, Bản dịch của khoa Quốc tế học, Trường ĐH KHXH&NV Hà
Nội, 2009
7 Nguyễn Hoàng Giáp, Tác động của sự điều chỉnh Chiến lược toàn cầu
mới của Mỹ đến Đông Nam á, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 6,
2005
8 Dương Hà, Một chương bi thảm , Nxb Quân đội nhân dân, 1980
9 Harvey, Robert, MacArthur, Hirohito cuộc đọ sức tay đôi giữa Mỹ và
Nhật, Thế Anh biên dịch, Nxb Thời đại, 2010
10 Nguyễn Quốc Hùng, Quan hệ quốc tế thế kỉ XX, Nxb Giáo dục, 2000
11 Nguyễn Quốc Hùng (Cb), Lịch sử Nhật Bản, Nxb Thế giới, 2012
12 Nguyễn Khắc Huỳnh, Cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam tác
động của nhân tố quốc tế, Nxb Chính trị Quốc gia, 2010
13 Nguyễn Thái Yên Hương , Triển vọng quan hệ Mỹ - Nhật Bản và tác
động đến khu vực Đông Nam á, Tạp chí nghiên cứu quốc tế, số 3, 2006