TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HUỲNH THỊ TIẾN NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM QUA VIỆC GIẢNG DẠY HỌC PHẦN "THẾ GIỚI QUAN VÀ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HUỲNH THỊ TIẾN
NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM QUA VIỆC GIẢNG DẠY HỌC PHẦN "THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN"
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học
Hà Nội - 2014
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HUỲNH THỊ TIẾN
NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM QUA VIỆC GIẢNG DẠY HỌC PHẦN "THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
Chuyên ngành : Triết học
Mã số : 60 22 03 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các
số liệu, kết quả phân tích trong luận văn là hoàn toàn trung thực, bảo đảm tính khách quan Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Tác giả
Huỳnh Thị Tiến
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn đã hướng dẫn em hoàn thành luận văn này
Đồng thời, em cũng chân thành cảm ơn sự tận tình chỉ bảo của các thầy giáo,
cô giáo trong Khoa Triết học Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội và tất cả người thân, bạn bè đã luôn sát cánh giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập cũng như trong thời gian thực hiện luận văn vừa qua
Em xin chân thành cảm ơn
Tác giả
Huỳnh Thị Tiến
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU……… …1 CHƯƠNG 1 TƯ DUY BIỆN CHỨNG VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢNG
DẠY HỌC PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC
TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM … ……….…… 7
1.1 Năng lực tư duy biện chứng và sự cần thiết nâng cao nó ở sinh viên cao đẳng Sư phạm……… ………….……… … 7
1.1.1 Tư duy biện chứng và năng lực tư duy biện chứng 7 1.1.2 Sự cần thiết nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các trường cao đẳng sư phạm 13
1.2 Các yếu tố tác động và vai trò của giảng dạy học phần Thế giới quan
và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với nâng cao
năng lực tư duy biện chứng của sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm……… 22
1.2.1 Một số yếu tố tác động đến nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm 22
năng lực tư duy biện chứng ở sinh viên Cao đẳng Sư phạm 34
CHƯƠNG 2 GIẢNG DẠY HỌC PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ
PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỚI
VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 46
Trang 62.1 Thực trạng giảng dạy học phần Thế giới quan và phương pháp luận
triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc nâng cao năng lực tư duy biện
chứng cho sinh viên Cao đẳng Sư phạm ……… 46
2.1.1 Những thành tựu đạt được……… 46
2.1.2 Những mặt còn hạn chế………… ……… 57
2.1.3 Những vấn đề đặt ra……… 65
2.2 Những giải pháp chủ yếu trong giảng dạy học phần Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm 67
2.2.1 Xác đinh rõ vị trí, vai trò của học phần “Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin” trong hệ thống các môn học 67
2.2.2 Đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy………… ……… … 70
2.2.3 Phát huy vai trò của sinh viên các trường cao đẳng Sư phạm trong việc nâng cao năng lực tư duy biện chứng qua học tập học phần “Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin”….……… 81
KẾT LUẬN……… … 86
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 88
PHỤ LỤC……… 95
Trang 71
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong xu thế hội nhập và hợp tác quốc tế ở nước ta hiện nay, đòi hỏi chúng ta phải đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ có chuyên môn, nghiệp vụ nghề nghiệp vững vàng mà còn phải có năng lực phân tích, sáng tạo phục vụ công việc của mình, đáp ứng các yêu cầu của giao lưu, hợp tác khu vực và thế giới Phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng, phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Muốn vậy, nguồn nhân lực đó cần phải được chuẩn bị, đào tạo từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường Đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho đất nước là nhiệm vụ của toàn xã hội, nhưng trước hết là nhiệm vụ của ngành giáo dục và đào tạo, của đội ngũ các nhà giáo Vì thế, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã khẳng định:
“Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và là động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [21]
Để thực hiện tốt nhiệm vụ học tập, rèn luyện nhằm trở thành những người giáo viên - lực lượng nòng cốt, quyết định cho sự nghiệp “trồng người”, trực tiếp đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, sinh viên Sư phạm cần được trang bị về mọi mặt, đặc biệt
là tư duy biện chứng Đây là điều kiện tiên quyết cho sinh viên Sư phạm nói riêng và sinh viên Việt Nam nói chung chiếm lĩnh tri thức khoa học, giáo dục họ trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước Tuy nhiên, thực tế cho thấy, sinh viên Sư phạm hiện nay bộc
lộ khá rõ sự yếu kém về tư duy biện chứng, do đó, việc tiếp nhận, rèn luyện chuyên môn nghiệp vụ chưa cao
Nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như di truyền, quá trình học tập, rèn luyện, môi
trường văn hóa , trong đó giảng dạy triết học nói riêng và giảng dạy học phần Thế giới
quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung có một vị trí đặc
biệt quan trọng Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc giảng dạy học phần này trong các trường cao
đẳng, đại học hiện nay còn có nhiều hạn chế, chưa thực sự phát huy được vai trò của bản thân môn học giúp nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên
Trang 82
Do đú, nghiờn cứu tư duy biện chứng, năng lực tư duy biện chứng, vai trũ của việc giảng
dạy học phần Thế giới quan và phương phỏp luận triết học của chủ nghĩa Mỏc - Lờnin
trong việc nõng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viờn, chỉ ra thực trạng và những giải phỏp gúp phần nõng cao tư duy biện chứng cho sinh viờn cỏc trường Sư phạm trở nờn đặc biệt cần thiết Đõy là vấn đề quan trọng trong quỏ trỡnh đổi mới giỏo dục, đào tạo núi chung và đổi mới giảng dạy cỏc mụn khoa học Mỏc - Lờnin và Tư tưởng Hồ Chớ Minh trong cỏc trường cao đẳng, đại học núi
riờng Để gúp phần nhận thức và khắc phục những hạn chế đú, tụi chọn đề tài: Nõng cao năng lực
tư duy biện chứng cho sinh viờn cỏc trường Cao đẳng Sư phạm qua việc giảng dạy học phần
“Thế giới quan và phương phỏp luận triết học của chủ nghĩa Mỏc - Lờnin” làm đề tài
nghiờn cứu cho luận văn thạc sĩ Triết học của mỡnh
2 Tổng quan tỡnh hỡnh nghiờn cứu liờn quan đến đề tài
Vấn đề tư duy, tư duy biện chứng, năng lực tư duy biện chứng, đó và đang được nhiều tỏc giả trong và ngoài nước quan tõm nghiờn cứu và được cụng bố trờn cỏc sỏch, bỏo, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ trong và ngoài nước
Trờn thế giới nhiều tỏc giả đề cập tới vấn đề tư duy Chẳng hạn M.M Rụdentan (1960) khi
phõn tớch về vị trớ của lụgớc học biện chứng trong cuốn sỏch Nguyờn lý lụgớc biện chứng [87] và
Những vấn đề về phộp biện chứng trong bộ “Tư bản” của Mỏc [88] đó cho rằng, tư duy là cụng cụ
mạnh mẽ của con người dựng để nhận thức và cải tạo thế giới E.V Ilencov (1974)
là tác giả đã dành sự quan tâm đặc biệt và có công lớn trong nghiờn cứu khái niệm “tư duy” Trong cuốn Lôgíc học biện
chứng [46], ông đã trình bày hệ vấn đề lôgíc biện chứng,
khảo sát lịch sử phát triển đối t-ợng của khoa học lôgíc trong suốt tiến trình lịch sử thông qua những nhà triết học tiêu biểu Vấn đề “tư duy” được ông vạch thảo trong Bút kí 8: “Cách hiểu duy vật về tư duy” như là đối tượng của khoa học lôgíc, nh- là cơ sở để tiếp cận các vấn đề khác của lôgíc học Bởi theo Ilencov: “chính trên con đường phát triển của lôgíc học nổi lên vấn đề bản chất của t- duy con người, vấn đề cái tư tưởng” [46, 324 - 325]
Trang 93
Tác giả đã đ-a ra những nhận định chung nhất, có tính gợi mở vấn đề nh-ng vô cùng sâu sắc về bản chất, nguồn gốc,
sự vận động, phát triển của “tư duy” trong đời sống con ng-ời trên cơ sở tiếp thu có phê phán quan niệm của Hêghen
về tư duy, trên cơ sở nghiên cứu, ứng dụng “Lôgíc học” viết hoa - “Tư bản” của C.Mác, và do đó, đã đề xuất những quan niệm mang tính cách mạng về “tư duy” Cựng chủ đề loại này cú thể kể đến cỏc cụng trỡnh của Nguyễn Trọng Chuẩn và Đỗ Minh Hợp (1999) trong cuốn sỏch chuyờn khảo
Vấn đề tư duy trong triết học Hờghen [11] đó phõn tớch những hạt nhõn hợp lý và hạn chế trong
quan điểm của Hờghen về tư duy Những “hạt nhõn hợp lý” đú thực sự là những tiền đề cho sự ra đời của quan niệm Mỏc - Lờnin sau này về tư duy khoa học Cựng hai tỏc giả trờn (2000) đó viết
bài tạp chớ í nghĩa của phộp biện chứng Hờghen [12], trong đú phõn tớch sõu sắc bản chất của phộp
biện chứng của Hờghen và giỏ trị lịch sử của nú đối với sự ra đời của phộp biện chứng duy vật mỏcxớt
Trong nước ta, từ đổi mới đến nay, vấn đề tư duy, năng lực tư duy, tư duy lý luận đó và đang được nhiều nhà khoa học quan tõm nghiờn cứu dưới cỏc gúc độ khỏc nhau và đó được cụng
bố rộng rói trờn cỏc tạp chớ lý luận, xuất bản thành sỏch, tài liệu tham khảo Cố Tổng bớ thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Văn Linh (1987) đó mở đầu bằng tỏc
phẩm Đổi mới tư duy và phong cỏch tư duy [59], kế đú là cỏc tỏc giả Nguyễn Ngọc Long (1987) với bài Năng lực tư duy lý luận trong quỏ trỡnh đổi mới tư duy [60]; tỏc giả Dương Phỳ Hiệp (1987) với bài viết Quỏn triệt tư duy biện chứng duy vật là nội dung quan trọng của đổi mới tư duy
[31] Cỏc cụng trỡnh này đó tập trung phõn tớch bản chất của tư duy và vai trũ của việc phỏt triển năng lực tư duy trong tỡnh hỡnh thực tiễn đổi mới đất nước Nhiều tỏc giả đó tập trung khai thỏc, phõn tớch những sai lầm trong tư duy của đội ngũ cỏn bộ nước ta như: bệnh kinh nghiệm, bệnh
giỏo điều, bệnh tả khuynh Đú là cỏc tỏc giả Trần Văn Phũng (1994) với Luận ỏn Tiến sĩ Bệnh
kinh nghiệm chủ nghĩa ở đội ngũ cỏn bộ nước ta trong quỏ trỡnh xõy dựng chủ nghĩa xó hội [79];
hay tỏc giả Lờ Hữu Nghĩa (1997) cú bài Phộp biện chứng của cụng cuộc đổi mới ở nước ta [73]
Cú thể kể tiếp cỏc cụng trỡnh như Tư duy khoa học trong giai đoạn cỏch mạng khoa học -
cụng nghệ [74] của Lờ Hữu Nghĩa và Phạm Duy Hải (1998); Trần Thành (chủ biờn, 2003), Tư
Trang 104
duy lý luận với hoạt động của người cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn [95] Trong các tác phẩm
này, các tác giả đã tập trung phân tích và làm sáng tỏ vấn đề tư duy, bản chất và đặc điểm chủ yếu của tư duy khoa học cũng như một số đặc trưng của tư duy khoa học trong giai đoạn mới của cách mạng khoa học công nghệ
Trên tạp chí Triết học và các tạp chí khác, có một số bài viết đề cập tới tư duy biện chứng, các đặc trưng của tư duy biện chứng duy vật, đổi mới phương pháp giảng dạy và nghiên cứu triết
học Trong số các bài viết đó, phải kể đến các bài của tác giả Nguyễn Bá Dương (1991), Về đặc
trưng của tư duy biện chứng duy vật [16] và (2000), Đặc điểm quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật của sĩ quan cấp phân đội Quân đội nhân dân Việt Nam trong nhận thức nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc [Luận án tiến sĩ Triết học]; Tác giả Nguyễn Ngọc Hà (1995), Phi mâu thuẫn có phải bao giờ cũng là quy luật của tư duy đúng đắn [26] và (2000), Góp phần tìm hiểu các khái niệm sự vật và thuộc tính [27]; Tác giả Vũ Văn Viên (1992) viết hai bài Rèn luyện nâng cao năng lực tư duy khoa học cho sinh viên, học sinh [104] và Về thực chất tư duy khoa học hiện đại [105],
đến năm 2006 tác giả này tiếp có bài Tư duy lôgíc - một bộ phận hợp thành tư duy khoa học [106]; hay tác giả Trần Đình Thoả (2002) có bài Một số vấn đề tư duy biện chứng mácxít [99]
Nghiên cứu vấn đề phát triển tư duy lý luận và năng lực tư duy lý luận được nhiều tác giả quan tâm công bố trên các bài viết, luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ Triết học Tác giả Hồ Bá
Thâm (1994) với Luận án tiến sĩ Triết học Nâng cao năng lực tư duy của đội ngũ cán bộ lãnh đạo
chủ chốt cấp xã hiện nay [93]; luận án tiến sĩ Triết học của Nguyễn Đình Trãi (2001), Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ giảng viên lý luận Mác - Lênin ở các trường chính trị tỉnh
[100]; luận án tiến sĩ Triết học của Nguyễn Thị Bích Thuỷ (2001), Vai trò của tư duy biện chứng
đối với cán bộ lãnh đạo kinh tế trong quá trình đổi mới ở nước ta [98]; luận văn thạc sĩ triết học
của Nguyễn Đa Phúc (1997), Phát triển tư duy biện chứng của đội ngũ cán bộ chủ chốt cơ sở ở
nước ta hiện nay [80]; Dương Minh Đức (2002), Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay (qua thực tế Bắc Giang)” [25]
Nghiên cứu về tư duy, năng lực tư duy biện chứng, tư duy lôgíc cho học sinh, sinh viên cũng đã được nhiều tác giả quan tâm Nhiều bài viết, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ triết học đi vào nghiên cứu vai trò của giảng dạy triết học với việc phát triển tư duy lý luận cho sinh viên Điển
hình ở đây là các tác giả Nguyễn Xuân Tạo (1998), Rèn luyện và nâng cao năng lực tư duy lý luận
Trang 115
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 M Alếchxêep và V Onhisus (1976), Phát triển tư duy học sinh, Nxb Giáo dục, Hà Nội
2 I.D Anđriep (1985), Lôgíc biện chứng, Mátxcơva
3 Thi Anh (Biên soạn) (2005), Tìm hiểu quy định mới về giáo dục, Nxb Lao Động
4 Ph Ăngghen (1876), Biện chứng tự nhiên// C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 20,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; tr 9 - 450
5 Ph Ăngghen (1877 - 1878), Chống Đuyrinh //C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 20,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; tr 451 - 826
6 Nguyễn Ngọc Bảo (2001), "Phong cách tư duy khoa học trong hoạt động nhận thức -
học tập", Tạp chí Giáo dục (số 1)
7 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Thông tư ban hành quy chế chuẩn nghề nghiệp giáo
viên trung học cơ sở, trung học phổ thông, số 30/ 2009/ TT - BGDĐT
8 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005), Đề án xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo
và cán bộ quản lý giáo dục 2005 - 2010, tr 8
9 Chiến lược phát triển giáo dục 2001 - 2010, (2002), Tạp chí Giáo dục, (số 23), tr 1- 4
10 Nguyễn Mạnh Cương (2004), "Về bản chất của tư duy", Tạp chí Triết học (số 1) tr 52
11 Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Minh Hợp (1999), Vấn đề tư duy trong triết học Hêghen,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
12 Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Minh Hợp (2000), “Ý nghĩa của phép biện chứng Hêghen”, Tạp
chí Triết học, số 4
13 Nguyễn Đình Cống (2001),"Suy nghĩ về chức năng của người thầy theo lời dạy của
Bác Hồ", Tạp chí Giáo dục, (số 4)
14 Phan Đình Diệu (1991), "Lý luận nhận thức của Lênin và đổi mới tư duy", Tạp chí
Triết học, (số 2)
15 Phạm Tất Dong (1996), "Đẩy mạnh công tác giáo dục - đào tạo phục vụ sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước", Tạp chí Công tác tư tưởng, (số 10)
16 Nguyễn Bá Dương (1991), “Về đặc trưng của tư duy biện chứng duy vật”, Tạp chí Triết học, số 5