Một số đặc điểm tâm lý của phụ nữ giai đoạn trung niên

Thực trạng nhận thức của phụ nữ giai đoạn trung niên về sự thay đổi cơ thể.. Những khó khăn và giải pháp hạn chế ảnh hưởng của các thay đổi về cơ thể, các trạng thái cảm xúc và các mối

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

=================

NGUYỄN THỊ HÀ

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ GIAI ĐOẠN TRUNG NIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2014

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

=================

NGUYỄN THỊ HÀ

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA PHỤ NỮ GIAI ĐOẠN TRUNG NIÊN

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60.31.80

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thu Hương

HÀ NỘI - 2014

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được hoàn thành tại khoa Tâm lý học – Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS TRẦN THU HƯƠNG

Tôi xin cảm ơn thầy cô ở khoa Tâm lý học – Trường Đại học Khoa học

xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã truyền dạy cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quí báu trong thời gian tôi theo học bậc cao học tại Khoa

Đặc biệt, tôi xin gửi đến PGS.TS TRẦN THU HƯƠNG lời cảm ơn sâu sắc vì sự hướng dẫn nhiệt tình, nghiêm túc mà cô đã dành cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này

Xin cảm ơn các cô các bác đã tham gia trả lời phỏng vấn, chia sẻ nhiều thông tin giúp tôi hoàn thành nghiên cứu này

Cuối cùng, xin gửi lời tri ân đến gia đình, người thân, thầy cô giáo cũ và bạn bè – những người đã động viên, giúp đỡ để tôi có được ngày hôm nay

Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2014

Tác giả

NGUYỄN THỊ HÀ

Trang 4

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1.Lý do chọn đề tài 5

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Đối tượng nghiên cứu 7

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Giả thuyết nghiên cứu 7

6 Khách thể, phạm vi nghiên cứu 7

7 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỤ NỮ GIAI ĐOẠN TUỔI

TRUNG NIÊN Error! Bookmark not defined

1.1Một số lý thuyết nghiên cứu về giai đoạn tuổi trung niênError! Bookmark not defined

1.1.1 Lý thuyết phân tâm học: Error! Bookmark not defined

1.1.2 Lý thuyết tâm lý học phát triển Error! Bookmark not defined

1.1.3 Những nghiên cứu về giai đoạn trung niên ở Việt NamError! Bookmark not defined

1.2.Một số khái niệm cơ bản của đề tài.Error! Bookmark not defined

1.2.1.Khái niệm tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

1.2.2Khái niệm đặc điểm tâm lý Error! Bookmark not defined

1.3.Một số đặc điểm của giai đoạn tuổi trung niên.Error! Bookmark not defined

1.3.1.Một số đặc trưng vể thể chất Error! Bookmark not defined

1.3.2.Một số đặc trưng tâm lý ở giai đoạn tuổi trung niên.Error! Bookmark not defined

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.2 Vài nét về khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Trang 5

2

2.1.3 Các giai đoạn tổ chức nghiên cứuError! Bookmark not defined

2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu:Error! Bookmark not defined

2.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.Error! Bookmark not defined

2.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phương pháp thống kê toán học Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

3.1 Thực trạng nhận thức của phụ nữ giai đoạn trung niên về sự thay

đổi cơ thể Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng cảm xúc của phụ nữ ở giai đoạn tuổi trung niên.Error! Bookmark not defined 3.3 Thực trạng về các mối quan hệ xã hội của phụ nữ giai đoạn tuổi

trung niên Error! Bookmark not defined

3.3.1 Các yếu tố gia đình Error! Bookmark not defined

3.3.2 Yếu tố công việc: Error! Bookmark not defined

3.3.3 Các mối quan hệ bạn bè Error! Bookmark not defined

3.4 Những khó khăn và giải pháp hạn chế ảnh hưởng của các thay

đổi về cơ thể, các trạng thái cảm xúc và các mối quan hệ xã hội ở

phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

3.5 Phân tích một trường hợp cụ thể Error! Bookmark not defined

3.5.1.Đôi nét về khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3.5.2.Một số phân tích từ hỏi chuyện Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Trang 6

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 1.1 Mô hình “bảy biến đổi”trong phát triển nhân cách người trưởng

thành (Nguồn: Gould, R.L., M.D (1978)) Error! Bookmark not defined Bảng 2.1 Mẫu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Bảng 3.1: Nhận thức sự thay đổi cơ thể ở phụ nữ trung niên theo khoảng tuổi

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Các dấu hiệu đặc trưng của sự thay đổi cơ thể ở phụ nữ giai đoạn

Bảng 3.3 Nhận thức của phụ nữ trung niên về các dấu hiệu cơ thể đặc trưng

theo khoảng tuổi Error! Bookmark not defined Bảng 3.4 Các cảm xúc của phụ nữ ở giai đoạn tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

Bảng 3.5 Mối liên hệ giữa các cảm xúc và các khoảng tuổi của phụ nữ ở

giai đoạn tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

Bảng 3.6 Mối quan hệ giữa cảm xúc và nơi sống của phụ nữ tuổi trung niên

Bảng 3.7 Nguyên nhân hình thành cảm xúc tích cực ở phụ nữ trung niên

Error! Bookmark not defined Bảng 3.8 Vai trò của gia đình ở phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

Bảng 3.9 Nội dung mà bạn bè trao đổi ở tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

Bảng 3.10 Các nhóm xã hội mà phụ nữ giai đoạn tuổi trung niên tham giaError! Bookmark not defined

Bảng 3.11 Mục đích việc tham gia các nhóm xã hội của phụ nữ giai đoạn

Trang 7

4

Bảng 3.12 Các khó khăn do những thay đổi về cơ thể Error! Bookmark not defined

Bảng 3.13 Lý do không hài lòng về cuộc sống Error! Bookmark not defined

Bảng 3.14 Các giải pháp giải quyết khó khăn của phụ nữ giai đoạn

Bảng 3.15 Các giải pháp hạn chế sự tác động của những thay đổi cơ thể ở

giai đoạn tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

Trang 8

DANH MỤC BIỂU

Biểu đồ 3.1: Nhận thức của phụ nữ về sự thay đổi cơ thể Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.2: Mối quan hệ giữa môi trường sống và sự thay đổi cơ thể

của phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.3 Mức độ hài lòng với cuộc sống hiện tại của phụ nữ trung niên

Biểu đồ 3.4: Mối quan hệ giữa công việc hiện tại và mức độ căng thẳng

của phụ nữ giai đoạn tuổi trung niên Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.5 Thực trạng cảm xúc lo lắng của phụ nữ giai đoạn tuổi

trung niên theo nơi sống Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.6 Mối quan hệ giữa cảm xúc an toàn và khoảng tuổi ở phụ nữ

Biểu đồ 3.7 Mối quan hệ giữa nơi sống của phụ nữ trung niên và

nguyên nhân về sức khoẻ Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.8 Mức độ hài lòng công việc ở phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.9 Tầm quan trọng của bạn bè đối với phụ nữ giai đoạn tuổi

trung niên Error! Bookmark not defined Biểu đồ 3.10 Các yếu tố gắn kết bạn bè ở phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.11 Vai trò trong nhóm của phụ nữ trung niên Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.12 Mức độ hài lòng trong giải quyết khó khăn của phụ nữ

Trang 9

6 Biểu đồ 3.13.Mức độ hài lòng khi giải quyết khó khăn ở thành thị và

nông thôn Error! Bookmark not defined

Trang 10

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tuổi trung niên là giai đoạn khá dài trong cuộc đời mỗi con người Đây là độ tuổi mà con người có thể cống hiến nhiều nhất tài năng và sức lực của mình cho xã hội sau một quá trình tích lũy Nhưng ở giai đoạn này, phần lớn mọi người đã có sự suy giảm về sức bền, sức dẻo dai và độ linh hoạt Đặc biệt, đối với phụ nữ, những thay đổi về lượng estrogen và progesterone

đã dẫn đến những biểu hiện không tốt như đau đầu, mất cân bằng và biểu hdễ nóng giận, thay đổi tính khí Chính sự suy giảm này về thể chất và

thần kinh là những cản trở bước đầu cho các hoạt động ở lứa tuổi này Trong

một nghiên cứu của Avis năm 1999, tác giả đã đưa ra bằng chứng cụ thể về

sự thay đổi về mặt cơ thể Theo ông, ở cả nam lẫn nữ đều có hiện tượng rạn nứt xương, xong ở nữ giới nhiều gấp đôi nam giới, nguyên nhân là do ở thời

kỳ mãn kinh có sự suy giảm về nội tiết tố Và kết quả là gần một nửa số phụ

nữ trên 50 tuổi đã qua thời kỳ mãn kinh đều bị rạn nứt xương do chứng loãng xương gây ra [7, tr 268]

Vào năm 1983, Schaie đã nghiên cứu sự thay đổi khả năng nhận thức

ở tuổi trung niên Ông đưa ra ý kiến của mình là tuổi càng cao thì khả năng nhận thức của con người càng giảm, nhưng quá trình này diễn ra chậm và chỉ liên quan đến một số mặt của trí tuệ Theo tác giả, một số khả năng trí tuệ tăng lên ở trung niên nhất là khả năng gắn liền với việc giải quyết các nhiệm vụ lao động và cuộc sống thực tiễn Điều này thể hiện rõ ở những người có trình độ đại học đang tiếp tục lao động sáng tạo và có cuộc sống tích cực Ngoài sự thay đổi về cơ thể, thay đổi về khả năng nhận thức, có tác giả cho rằng thời kỳ trung niên cũng dễ gặp stress hơn, bởi thời kỳ này con người phải thích ứng với những điều không mong muốn như vợ hoặc chồng ốm nặng, ly dị, nghỉ hưu trước hạn, đau ốm Về mặt công việc,

Trang 11

8

người trung niên dần nhường chỗ cho thế hệ trẻ và làm quen với sự lão hóa của cơ thể Đây là những điều gây stress ở giai đoạn này Theo Lazarus (1999), việc có stress hay không ở mỗi người là khác nhau Nếu như dự đoán được sự xuất hiện của một sự kiện nào đó thì ít xảy ra stress hơn so với trường hợp bất ngờ [7, tr 272]

Như vậy, có thể nói, đây là bước ngoặt lần thứ hai sau bước ngoặt dậy thì của mỗi người phụ nữ Bước ngoặt này cũng có những thử thách, biến đổi liên tục nên các vấn đề nảy sinh trong giai đoạn này cần thiết được quan tâm nghiên cứu

Trên thực tế, đã có rất nhiều trường phái, nhiều tác giả nghiên cứu về các giai đoạn tuổi trước đó, nhưng riêng đối với giai đoạn tuổi trung niên và tuổi già, các nghiên cứu còn khá ít Trong phần lớn các tài liệu khoa học (chủ yếu trong tâm lý học phát triển) viết về sự phát triển con người, trong

đó có sự phát triển ở giai đoạn tuổi trung niên, các tác giả thường chỉ đề cập đến những tiến trình phát triển nói chung, quá trình trưởng thành, quá trình lão hóa và già đi ở một con người Những nghiên cứu, bài viết về các đặc điểm tâm lý của con người nói chung, của người phụ nữ nói riêng trong độ tuổi trung niên thường hiếm, một phần do sự quan tâm quá lớn của phần lớn các tác giả tới những vấn đề đa dạng ở giai đoạn trẻ em và thanh thiếu niên Phần khác là do không có quá nhiều thay đổi bất thường ở giai đoạn tuổi trung niên, ngoại trừ những dấu hiệu của thời kỳ tiền mãn kinh

Với các lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Một số đặc điểm

tâm lý của phụ nữ giai đoạn trung niên” làm đề tài luận văn của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu một số đặc điểm tâm lý của phụ nữ giai đoạn trung niên, từ

đó đề xuất một số kiến nghị giúp người phụ nữ trung niên hiểu rõ về độ tuổi của mình

Trang 12

3 Đối tượng nghiên cứu

Một số đặc điểm tâm lý của phụ nữ giai đoạn trung niên như: nhận thức, cảm xúc và các mối quan hệ xã hội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý thuyết và thực tiễn về giai đoạn trung niên và về người phụ nữ ở giai đoạn trung niên

- Phân tích một số đặc điểm tâm lý đặc trưng của phụ nữ ở lứa tuổi trung niên

- Đề xuất một số kiến nghị giúp người phụ nữ trung niên hiểu rõ về

độ tuổi của mình

5 Giả thuyết nghiên cứu

- Phụ nữ giai đoạn tuổi trung niên có nhận thức rõ rệt về sự thay đổi

cơ thể

- Ở giai đoạn trung niên, cảm xúc tích cực xuất hiện nhiều hơn cảm xúc tiêu cực

- Phụ nữ giai đoạn trung niên tham gia tích cực vào các nhóm xã hội

6 Khách thể, phạm vi nghiên cứu

6.1 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu trên 300 phụ nữ giai đoạn trung niên, trong đó:

- 150 phụ nữ sống ở huyện Lý Nhân- Tỉnh Hà Nam

- 150 phụ nữ sống ở Hà Nội

6.2 Phạm vi nghiên cứu

Về địa điểm: Nghiên cứu ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam và Hà Nội

Về nội dung: Những đặc điểm tâm lý của con người trong một giai đoạn bao gồm nhiều khía cạnh như: đặc điểm về thể chất, nhận thức, tình cảm, nhân cách và các mối quan hệ xã hội … Trong đề tài này, tôi không thể nghiên cứu hết các khía cạnh mà chỉ dừng lại nghiên cứu nhận thức của

Trang 13

10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Ngọc Bích (2000), Tâm lý học nhân cách, NXB Đại Học

Quốc Gia Hà Nội

2 Vũ Dũng (2008), Từ điển Tâm Lý Học, NXB Từ điển Bách Khoa

3 Nguyễn Văn Đồng (2004), Tâm lý học phát triển, NXB Chính trị

Quốc gia Hà Nội

4 Trần Thị Minh Đức (2006), Định kiến và phân biệt đối xử theo giới,

NXB Đại học quốc gia Hà Nội

5 Bennet, E A (2002), Jung đã thực sự nói gì, NXB Đại Học Quốc Gia

Hà Nội

6 Trương Thị Khánh Hà (2013), Tâm lý học phát triển, NXB Đại Học

Quốc Gia Hà Nội

7 Grace J Craig Don Bau Cum (1999) – Human developmen, Prrentice,

Hall (Bản dịch của nhóm tác giả: Hoàng Mộc Lan, Nguyễn Hữu Thụ,

Lê Minh Loan, Trương Thị Khánh Hà, Nguyễn Minh Hằng)

8 Godefroid, Jo (1990), Những con đường tâm lý, Tủ sách NT- Hà Nội

(bản dịch do Bác sĩ Trần Di Ái chủ biên)

9 Gray, J (2007), Đàn ông đến từ sao hỏa, Đàn bà đến từ sao kim, (Bản

dịch của Phạm Thị Thanh Huyền, Ngô Thị Duyên), NXB Văn Hóa – Thông Tin

10 Lê Khanh (2007), Bài giảng tâm lý học nhân cách, Khoa Tâm lý học,

trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN

11 Vũ Ngọc Khánh (2007), Văn hóa gia đình Việt Nam, NXB Thanh niên

12 Vũ Thị Nho (2003), Tâm lý học phát triển, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

Trang 14

13 Phan Trọng Ngọ (2003), Các thuyết về tâm lý học phát triển, NXB

Đại Học Sƣ Phạm Hà Nội

14 Hoàng Phê (1999), Từ Điển Tiếng Việt, NXB Khoa Học Xã hội

15 Miler, P.-H (2003), Các thuyết về tâm lý học phát triển, NXB Văn

Hóa – Thông Tin

16 Daco, P (2005), Những thành tựu lẫy lừng trong tâm lý học hiện đại,

NXB Thống kê

17 Lê Thị Quý và Đặng Vũ Cảnh Linh (2007), Bạo lực gia đình một cái

nhìn sai lệch, NXB Khoa Học Xã Hội

18 Lê Thi (2006), Cuộc sống và biến động của hôn nhân, gia đình Việt

Nam hiện nay, NXB Khoa Học Xã Hội

19 Nguyễn Quang Uẩn (2003), Tâm lý học đại cương, NXB Đại học

Quốc Gia Hà Nội

20 Nguyễn Khắc Viện (1993), Bàn về Tâm lý Gia Đình, NXB Kim Đồng

21 Trần Thị Kim Xuyến (2001), Gia đình và những vấn đề hiện đại của

gia đình, NXB thống kê

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	304,12 KB