ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ KIM PHƯƠNG CÁC LÝ THUYẾT TẠO ĐỘNG LỰC CỦA TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ – XÃ HỘI VỚI VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QU
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ KIM PHƯƠNG
CÁC LÝ THUYẾT TẠO ĐỘNG LỰC CỦA TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ – XÃ HỘI VỚI VIỆC NÂNG
CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ NHÂN LỰC
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – ĐH THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC QUẢN LÝ
Hà Nội, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ KIM PHƯƠNG
CÁC LÝ THUYẾT TẠO ĐỘNG LỰC CỦA TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ – XÃ HỘI VỚI VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ NHÂN LỰC
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC QUẢN LÝ
MÃ SỐ: ĐÀO TẠO THÍ ĐIỂM
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Ngọc Liêu
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Luận văn là kết quả nghiên cứu của tác giả trong quá trình học cao học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN Để hoàn thành luận văn này, tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới TS Trần Ngọc Liêu đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện đề tài
Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các đồng nghiệp tại Trường Đại học Khoa học – ĐHTN, nơi tác giả đang công tác
đã cung cấp tư liệu, tham gia khảo sát, động viên và tạo điều kiện thời gian để tác giả hoàn thành luận văn
HỌC VIÊN
Nguyễn Thị Kim Phương
Trang 4DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN STT Kí hiệu viết tắt Cụm từ đầy đủ
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 11
Chương 1 CÁC LÝ THUYẾT VỀ TẠO ĐỘNG LỰC CỦA 11
TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ – XÃ HỘI 11
1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 11
1.1.1 Khái niệm lý thuyết, học thuyết, trường phái 11
1.1.2 Khái niệm nhu cầu, động cơ, động lực 11 1.1.3 Khái niệm nhân lực, quản lý nhân lực, nâng cao chất lượng quản lý
nhân lực Error! Bookmark not defined 1.2 Tiền đề ra đời của trường phái tâm lý – xã hộiError! Bookmark not
defined
1.2.1 Tiền đề kinh tế - xã hội cho sự ra đời lý thuyết về tạo động lực của
trường phái tâm lý – xã hội Error! Bookmark not defined
1.2.2 Tiền đề về lý luận cho sự ra đời lý thuyết về tạo động lực của trường
phái tâm lý – xã hội Error! Bookmark not defined 1.3 Quan điểm của trường phái tâm lý – xã hội về tạo động lực Error!
Bookmark not defined
1.3.1 Quan niệm chung về động lực làm việc của người lao động Error!
Bookmark not defined
1.3.2 Tạo động lực thông qua việc thỏa mãn nhu cầu của con người Error!
Bookmark not defined
1.3.3 Tạo động lực thông qua việc lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp
Error! Bookmark not defined
1.3.4 Tạo động lực thông qua xây dựng môi trường làm việc hiệu quả
Error! Bookmark not defined
1.3.5 Nhận xét quan điểm của trường phái tâm lý – xã hội về tạo động lực
làm việc Error! Bookmark not defined Chương 2 CHÍNH SÁCH TẠO ĐỘNG LỰC LÀM VIỆCError! Bookmark not defined
Trang 6CHO GIẢNG VIÊN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌCError! Bookmark not defined
2.1 Khái quát về Trường Đại học Khoa học và đội ngũ giảng viên Error!
Bookmark not defined
2.1.1 Khái quát về trường Đại học Khoa họcError! Bookmark not defined
2.1.2 Khái quát về đội ngũ giảng viên của trường Đại học Khoa học Error!
Bookmark not defined
2.2 Một số chính sách tạo động lực cho giảng viên của trường Đại học Khoa học
Error! Bookmark not defined
2.3 Một số kết quả thực hiện chính sách tạo động lực cho giảng viên của
Trường Đại học Khoa học Error! Bookmark not defined
2.3.1 Kết quả thực hiện chính sách tạo động lực thông qua việc thỏa mãn
nhu cầu cho giảng viên Error! Bookmark not defined
2.3.2 Kết quả thực hiện chính sách tạo động lực thông qua việc sử dụng
phong cách lãnh đạo Error! Bookmark not defined
2.3.3 Kết quả thực hiện chính sách tạo động lực thông qua việc tạo dựng
môi trường làm việc hiệu quả Error! Bookmark not defined
2.4 Tác động của chính sách tạo động lực đối với chất lượng quản lý nguồn
nhân lực của Trường Đại học Khoa học Error! Bookmark not defined 2.4.1 Tác động tích cực Error! Bookmark not defined 2.4.2 Tác động tiêu cực Error! Bookmark not defined
Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ NHÂN LỰC
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TRÊN CƠ SỞ VẬN DỤNG CÁC LÝ THUYẾT VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LÀM VIỆC CỦA TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ
– XÃ HỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Nhóm giải pháp thỏa mãn nhu cầu của giảng viênError! Bookmark not
defined
3.1.1 Thực hiện đúng, đầy đủ các quy định của pháp luật về lao động
Error! Bookmark not defined
Trang 73.1.2 Thực hiện chính sách đặc thù để thu hút nguồn nhân lực có chất lượng
cao đến làm việc và nâng cao trình độ của đội ngũ giảng viên hiện tại Error!
Bookmark not defined
3.2 Nhóm giải pháp xây dựng và thực hiện phong cách lãnh đạo phù hợp cho
đội ngũ cán bộ quản lý của nhà trường Error! Bookmark not defined 3.2.1 Thay đổi tư duy quản lý của đội ngũ lãnh đạo, quản lý trường Error!
Bookmark not defined
3.2.2 Thực hiện phong cách quản lý dân chủError! Bookmark not defined
3.3 Nhóm giải pháp tạo dựng môi trường làm việc hiệu quả Error!
Bookmark not defined
3.3.1 Giảm tải các công việc không liên quan đến chuyên môn cho giảng
viên Error! Bookmark not defined
3.3.2 Xây dựng quy chế làm việc của cơ quan, tăng cường sự tin cậy giữa
bộ phận chức năng và bộ phận chuyên môn Error! Bookmark not defined
3.3.3 Thực hiện chế độ thông tin đầy đủ, kịp thời và có tính 2 chiều giữa
cán bộ lãnh đạo, quản lý và giảng viên Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 8tạo chuyển đổi mô hình từ đào tạo “những thứ trường có” sang đào tạo “những
thứ xã hội cần”, đào tạo theo nhu cầu xã hội
Thực tế đó đòi hỏi các cở sở giáo dục, nhất là giáo dục đại học phải tiến hành nhiều hoạt động đổi mới để có thể tồn tại, phát triển Nếu như trước đây, người học cần trường thì hiện nay các cở sở giáo dục đại học, cao đẳng ngày một gia tăng về số lượng Điều này đồng nghĩa với việc thí sinh có nhiều cơ hội lựa chọn nơi học, các nhà trường phải cạnh tranh nhiều hơn để thu hút thí sinh
Đã có không ít ngành học của những trường đại học phải đóng cửa do không thu hút được thí sinh theo học là minh chứng thực tế cho thấy yêu cầu đổi mới về chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất và đặc biệt là nâng cao trình độ cán bộ, giảng viên đang là vấn đề có tính sống còn, quyết định khả năng cạnh tranh của các nhà trường trong bối cảnh mới Trong số các yếu tố trên, yếu tố nhân lực được coi là lợi thế cạnh tranh của các cơ sở giáo dục đại học, quyết định sự phát triển bền vững của nhà trường Chính vì vậy việc quản
lý nhân lực trong các trường đại học sao cho có hiệu quả, phát huy được khả năng, sức sáng tạo của nguồn lực trình độ cao này là vấn đề đặt ra với phần đông các nhà trường
Giảng viên ở các trường đại học là đội ngũ người lao động có những đặc thù, khác biệt với người lao động trong nhiều ngành, nghề, lĩnh vực bởi lẽ có thể nói đây chính là đội ngũ trí thức trình độ cao của xã hội, đảm nhận 1 nhiệm vụ cũng rất đặc biệt đấy là nghiên cứu tìm ra tri thức mới, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển xã hội Do đó, để có thể giữ chân những giảng viên giỏi,
có trình độ, phát huy cao nhất hiệu quả làm việc và sự công hiến của họ đòi hỏi
Trang 9các nhà trường phải có chính sách đặc biệt trong việc tạo động lực làm việc cho nhóm lao động này Việc hoàn thiện chính sách tạo động lực cũng chính là một trong những biện pháp góp phần nâng cao chất lượng quản lý nguồn nhân lực ở trường đại học
Là một đơn vị thành viên của Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) – một trong những đại học vùng trọng điểm của cả nước, trải qua hơn 10 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Khoa học đã đạt được nhiều thành tựu về đào tạo và nghiên cứu khoa học Mặc dù cơ sở vật chất và điều kiện công tác còn nhiều hạn chế nhưng trường đã mạnh dạn mở các ngành đào tạo mới, thu hút nhiều sinh viên theo học Cùng với đó, việc xây dựng, phát triển đội ngũ, đặc biệt là đội ngũ giảng viên cả về số lượng và chất lượng cũng được trường quan tâm đặc biệt
Tính cho tới nay, tổng số cán bộ của nhà trường là trên 300 trong đó, 246 cán bộ giảng dạy (chiếm khoảng 80%) , phần lớn cán bộ còn khá trẻ (độ tuổi từ
25 – 35), đang trong thời gian tham gia học tập sau đại học (cao học và nghiên cứu sinh) Làm thế nào để giảng viên yên tâm, vừa đi học nâng cao trình độ chuyên môn vừa phải đảm bảo nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học đã đặt
ra không ít thách thức đối với ban giám hiệu nhà trường, với các khoa/bộ môn Với thực trạng trên, có thể nói công tác tạo động lực cho giảng viên tại trường Đại học Khoa học có những nét đặc thù cần được quan tâm, nghiên cứu để làm sao phát huy được hiệu quả cao nhất, phát huy nhiều nhất khả năng của cán bộ phục vụ sứ mạng mà trường đang theo đuổi
Với những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài Các lý thuyết tạo động lực
của trường phái tâm lý – xã hội với việc nâng cao chất lượng quản lý nhân lực ở Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên làm đề tài luận văn thạc sĩ
ngành Khoa học quản lý của mình
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Có rất nhiều sách, giáo trình bàn về các tư tưởng, học thuyết, trường phái quản lý trong lịch sử phát triển của quản lý học Trong nhiều cuốn sách đó, trường phái tâm lý – xã hội ít nhiều giới thiệu như một trường phái với nhiều
Trang 10nhà tư tưởng, nhà nghiên cứu cùng các học thuyết quản lý tiêu biểu, có nhiều ảnh hưởng đến tư tưởng quản lý của các nghiên cứu lý thuyết quản lý sau này cũng như có tác động không nhỏ tới thực tiến quản lý Vì vậy, các cuốn sách đó đều có thể được coi như đã nghiên cứu, đề cấp đến các lý thuyết của trường phái tâm lý – xã hội trong việc tạo động lực làm việc cho người lao động
Bên cạnh đó, thực tiễn quản lý nhân lực bao hàm nhiều nhiệm vụ và nhiều hoạt động nhưng về cơ bản có thể chia thành 3 nhiệm vụ cơ bản là: thu hút nhân lực, sử dụng nhân lực và phát triển nhân lực Để thực hiện các nhiệm vụ cơ bản nêu trên, có một hoạt động không thể thiếu đó là tạo động lực cho người lao động Dù người tuyển dụng, thu hút nhân lực tốt nhưng khi ở tổ chức, người lao động không có động lực làm việc, chất lượng và hiệu quả công việc không cao thì công tác quản lý nhân lực cũng không thể coi là tốt Bàn về vấn đề tạo động lực cho người lao động nói chung là hướng nghiên cứu được khá nhiều tác giả quan tâm, đề cập trong rất nhiều sách, giáo trình, đề tài luận văn, luận án
Cần hiểu rằng có rất nhiều biện pháp để tạo động lực cho người lao động, trong đó có thể chia thành các biện pháp về kinh tế (lương, thưởng, phúc lợi tài chính khác) và các biện pháp phi kinh tế (môi trường làm việc, văn hóa tổ chức, phong cách lãnh đạo, cơ hội thăng tiến…) Do đó, đối với các đề tài có đề cập đến một hoặc một số khía cạnh nêu trên với mục đích hoàn thiện công tác quản
lý nhân lực nói chung hoặc ở 1 tổ chức cụ thể, ở một góc độ nào đó đều có thể coi là bàn về công tác tạo động lực cho người lao động Vì vậy, có thể nói có rất nhiều đề tài, công trình nghiên cứu hay bài báo khoa học đã từng đề cập đến một hoặc một số khía cạnh của tạo động lực lao động
Trong phạm vi hiểu biết còn hạn hẹp của tác giả, xin được điểm qua một
số công trình sau:
2.1 Nhóm các công trình sách
+ Nguyễn Cảnh Chắt (dịch và biên soạn) (2002), Tinh hoa quản lý, nhà
xuất bản Lao động – Xã hội, Hà Nội Cuốn sách tập hợp và giới thiệu 25 tác phẩm kinh điển về quản lý và được chia thành 25 chương tương ứng với tư
Trang 11tưởng, học thuyết và các trường phái quản lý lớn trong lịch sử phát triển của quản lý học
+ Nguyễn Thị Doan, Đỗ Minh Cương, Phương Kỳ Sơn (1996), Các học
thuyết quản lý, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu
các tư tưởng, học thuyết tiêu biểu nhất trong quản lý học theo chiều dài lịch sử
từ cổ đại đến đương đại, từ phương Đông đến phương Tây một cách hệ thống và khúc triết như các tư tưởng và lý luận quản lý thời kì Trung Hoa cổ đại, các học thuyết quản lý của xã hội công nghiệp từ thế kỉ 19 đến giữa thế kỉ 20, các học thuyết quản lý của xã hội thông tin từ những năm 60 đến nay
+ Hồ Văn Vĩnh (2003), Một số vấn đề về tư tưởng quản lý, nhà xuất bản
Quốc gia, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu tổng quan về tư tưởng quản lý, tư tưởng quản lý thời Trung Hoa cổ đại, tư tưởng quản lý của Nguyễn Trường Tộ, những chính sách kinh tế của Hồ Quý Ly, trường phái quản lý theo khoa học, thuyết quản lý hành chính, thuyết tổ chức trong quản lý, thuyết hành vi trong quản lý, thuyết quan hệ con người trong quản lý, quản lý theo ý tưởng của thuyết Z, tư tưởng của V.I Lênin về quản lý và đổi mới quản lý…
+ H.Koontz, Cyril O,donnell, H.Weihrich (1999), Những vấn đề cốt yếu
của quản lý, nhà xuất bản Khoa học và Kĩ thuật, Hà Nội Cuốn sách được chia
thành 6 phần lớn với 25 chương, giới thiệu những nội dung cơ bản về cơ sở của
lý thuyết quản lý và khoa học quản lý, lập kế hoạch, công tác tổ chức, xác định biên chế, lãnh đạo, kiểm tra
+ Peter F Drucker (2003), Những thách thức của quản lý trong thế kỉ
XXI, NXB Trẻ, HCM Cuốn sách giới thiệu những mô hình mới về quản lý,
chiến lược – những thực tại mới, người dẫn đầu sự thay đổi, những thách thức của thông tin, năng suất của lao đông tri thức, tự quản lý bản thân
+ Peter F Drucker (2008), Tinh hoa quản trị của Drucker, nhà xuất bản
Trẻ, Hà Nội Cuốn sách bàn về quản trị như một chức năng xã hội và một nghệ thuật phổ thông, quy mô của quản trị, mục đích và mục tiêu của kinh doanh, ảnh hưởng của xã hội và các vấn đề xã hội, khung mẫu mới của quản trị, quản trị theo mục tiêu và tự kiểm soát, lựa chọn nhân sự - những nguyên tắc cơ bản, tinh
Trang 12thần đổi mới sáng tạo, cá nhân phải tự rèn luyện để trở nên hiệu quả…
+ James H Donnelley và các tác giả (2004), Quản trị học căn bản, NXB
Thống Kê, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu những nội dung về nhà quản trị và quá trình phát triển của quản trị, môi trường quản trị, quản trị trong môi trường toàn cầu, trách nhiệm xã hội và đạo đức của quản trị, ra quyết định, chức năng hoạch định, hoạch định chiến lược, chức năng tổ chức, thiết kế tổ chức, chức năng kiểm tra, quản lý con người trong các tổ chức, quản lý nhóm trong công việc, lãnh đạo, thông tin và thương lượng…
+ Christian Batal (2002), Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà
nước, tập 1,2, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội Tập 1 của cuốn sách
góp phần làm sáng tỏ khái niệm quản lý nguồn nhân lực, phân tích các vấn đề trong hoạt động quản lý nguồn nhân lực cũng như trình bày rõ các phương pháp
và công cụ cần thiết của hoạt động quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước Tập 2, tập trung đề cập đến các nguyên tắc, phương pháp, công cụ và các bước chủ yếu trong hoạt động quản lý nguồn nhân lực
+ Nguyễn Vân Điềm, Nguyễn Ngọc Quân (2007), Giáo trình quản trị
nhân lực, nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu
tổng quan về quản trị nhân lực; kế hoạch hoá và bố trí nhân lực; tạo động lực trong lao động; phát triển và đánh giá nguồn nhân lực; vấn đề thù lao và các phúc lợi; quản trị tiền công và tiền lương; các khuyến khích tài chính; quan hệ lao động; an toàn và sức khoẻ cho người lao động
+ Lê Thanh Hà, Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Bá Ngọc, Phạm Ngọc Thành
(2012), Giáo trình quản trị nhân lực, nhà xuất bản Đại học Lao động Xã hội, Hà
Nội Giáo trình đã đề cập những vấn đề cơ bản về sử dụng nhân lực, tạo động lực lao động, đào tạo và phát triển nhân lực Thù lao và phúc lợi cho người lao động và nội dung của quan hệ lao động trong tổ chức
+ Vũ Cao Đàm (2011), Giáo trình Khoa học chính sách, nhà xuất bản Đại
học Quốc gia, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu những nội dung cơ bản về đại cương chính sách, đặc điểm cơ bản của chính sách, tác nhân và tác động của chính sách,