Đánh giá tác động của năng lực quản lý của ban điều hành hợp tác xã tới hiệu quả hoạt động của Hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An

HTX nông nghiệp có vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa các thành viêntrong việc tiếp cận với các chủ trương, đường lối, chính sách phát triển nôngnghiệp của Đảng và Nhà nước; đồng th

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, MÔ HÌNH, ĐỒ THỊ

LỜI NÓI ĐẦU……….1

1 Tính cấp thiết của đề tài ………1

2 Mục đích nghiên cứu ………2

3 Câu hỏi nghiên cứu ………2

4 Đối tượng nghiên cứu .………2

5 Phương pháp nghiên cứu và Dữ liệu nghiên cứu ………2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HỢP TÁC XÃ 1.1 Khái niệm Hợp tác xã……… 4

1.2 Nguyên tắc hoạt động của hợp tác xã………6

1.3 Tính tất yếu khách quan của việc hình thành HTX trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội……… 8

1.3.1 Thất bại của thị trường……… 8

1.3.2 Tổ chức đem lại quyền lực cho người nông dân……… 10

1.3.3 Công cụ chính trị, kinh tế, xã hội của giới cầm quyền………13

1.4 Nguyên nhân các hợp tác xã truyền thống hoạt động không hiệu quả so với các loại hình tổ chức khác……… 13

1.5 Các yếu tố nội sinh tác động đến hiệu quả hoạt động của HTX……19

1.5.1 Cấu trúc của quản trị……….19

1.5.1.1 Sự tham gia của thành viên……….21

1.5.1.2 Sự cam kết của các thành viên………21

1.5.2 Năng lực quản lý………22

1.5.3 Quy mô kinh doanh………22

1.5.4 Loại sản phẩm và chất lượng sản phẩm……….23

1.5.5 Chiến lược cạnh tranh………23

1.5.6 Quản lý rủi ro……….25

1.6 Các yếu tố bên ngoài tác động đến kết quả hoạt động của hợp tác xã 25

1.6.1 Chính sách của chính phủ………25

1.6.2 Thể chế chính trị……… 26

1.6.3 Các hỗ trợ bên ngoài………26

CHƯƠNG 2 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Mô hình lý thuyết……….28

2.1.1 Kỹ năng quản lý tài chính ………30

2.1.2 Kỹ năng quản lý sản xuất……… 30

2.1.3 Kỹ năng lập kế hoạch ……….31

2.1.4 Kỹ năng lãnh đạo………31

2.1.5 Kỹ năng giao tiếp ……… 32

2.2 Phương pháp nghiên cứu……… 32

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Bước 1: Kiểm định thang đo 36

Phân tích Cronbach’s Alpha 36

3.1.1 Hiệu quả hoạt động 36

3.1.2 Kỹ năng của nhà quản lý………37

3.2 Bước 2: Đánh giá thang đo bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA – Exploratory Factor Analysis) ……… 37

3.3 Bước 3: Hồi qui để phân tích ảnh hưởng của biến độc lập đến biến phụ thuộc 44

3.3.1 Hồi quy theo dạng hàm tuyến tính với các biến tiềm ẩn ban đầu…… 44

3.3.1.1 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 1…….44

3.3.1.2 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 2…….44

3.3.1.3 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 3…….45

3.3.2 Hồi quy theo dạng hàm tuyến tính với các biến tiềm ẩn sau khi đã phân tích nhân tố……… 46

3.3.2.1 Hồi quy tuyến tính hiệu quả hoạt động 1……… 46

3.3.2.2 Hồi quy tuyến tính hiệu quả hoạt động 2……… 46

3.3.2.3 Hồi quy tuyến tính hiệu quả hoạt động 3……… 47

3.3.3 Hồi quy theo dạng hàm mũ với các biến tiềm ẩn ban đầu………… 47

3.3.3.1 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 1……… 48

3.3.3.2 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 2……… 48

3.3.3.3 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 3……….49

3.3.4 Hồi quy theo dạng hàm mũ với các biến tiềm ẩn sau khi phân tích nhân tố……….49

3.3.4.1 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 1……… 50

3.3.4.2 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 2……… 50

3.3.4.3 Hồi quy hàm số mũ hiệu quả hoạt động 3……… 51

KẾT LUẬN……… 52

CHƯƠNG 4: HỒI QUY THEO CÁC BIẾN ĐỊNH LƯỢNG

4.1 Hồi quy tỷ suất lợi nhuận với vốn đóng góp của các xã viên……… 54 4.2 Giải pháp khắc phục……… 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, MÔ HÌNH, ĐỒ THỊ

Bảng 1 Điểm khác biệt cơ bản giữa HTX và doanh nghiệp kinh doanh

Bảng 2 So sánh hợp tác xã kiểu mới và hợp tác xã truyền thống

Bảng 3 Bảng tổng hợp phân tích Cronbach’s Alpha kiểm định thang đo hiệu quảhoạt động

Bảng 4 Bảng tổng hợp phân tích Cronbach’s Alpha kiểm định thang đo năng lựcquản lý

Bảng 5 Phân tích nhân tố năng lực quản lý_1

Bảng 6 Phân tích nhân tố năng lực quản lý_2

Bảng 7 Cronbach’s Anpha của biến tiềm ẩn 1

Bảng 8 Cronbach’s Anpha của biến tiềm ẩn 2

Bảng 9 Cronbach’s Anpha của biến tiềm ẩn 3

Bảng 10 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 1

Bảng 11 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 2

Bảng 12 Hồi quy tuyến tính năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 3

Bảng 13 Hồi quy tuyến tính biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 1

Bảng 14 Hồi quy tuyến tính biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 2

Bảng 15 Hồi quy tuyến tính biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 3

Bảng 16 Hồi quy hàm số mũ năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 1

Bảng 17 Hồi quy hàm số mũ năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 2

Bảng 18 Hồi quy hàm số mũ năng lực quản lý với hiệu quả hoạt động 3

Bảng 19 Hồi quy hàm số mũ biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 1

Bảng 20 Hồi quy hàm số mũ biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 2

Bảng 21 Hồi quy hàm số mũ biến tiềm ẩn với hiệu quả hoạt động 3

Bảng 22 Bảng tổng hợp kết quả hồi quy

Bảng 23 Model Summary and Parameter Estimates_1

Bảng 24 Model Summary and Parameter Estimates_2

Mô hình Năng lực quản lý của Ban điều hành tác động tới hiệu quả hoạt động củaHTX

Đồ thị 1 Mối quan hệ giữa ROE và vốn đóng góp trung bình của xã viên

Đồ thị 2 Mối quan hệ giữa tổng lợi nhuận sau thuế và vốn đóng góp trung bìnhcủa xã viên

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển kinh tế tập thể và hợp tác xã (HTX) trong nông nghiệp là yêu cầutất yếu khách quan của nền kinh tế Việt Nam Theo bài báo “Thực trạng và giảiphát triển các HTX nông nghiệp của nước ta hiện nay” của TS Phan Vĩnh Điển(2010), nước ta hiện có hơn 70% dân số sống ở nông thôn và bằng nông nghiệp; dovậy, phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn có ý nghĩa hết sức quan trọngtrong việc đảm bảo an ninh lương thực, ổn định chính trị, xã hội, cải thiện và nângcao đời sống của nhân dân

Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật HTX năm 2003 kèm theo Tờ trình số99/TTr-CP ngày 3 tháng 5 năm 2012 của Chính phủ và Báo cáo tổng hợp kế hoạchphát triển kinh tế tập thể năm 2011 của Chính phủ, đến hết năm 2011 ước tính cókhoảng 13.843 HTX, tăng khoảng 598 HTX so với năm 2010 Tổ hợp tác pháttriển rất nhanh và đa dạng Năm 2010 có 155.817 tổ hợp tác, tăng trung bìnhkhoảng 3,3%/năm so với giai đoạn 2006-2010

HTX nông nghiệp có vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa các thành viêntrong việc tiếp cận với các chủ trương, đường lối, chính sách phát triển nôngnghiệp của Đảng và Nhà nước; đồng thời là nơi tổ chức, giúp đỡ, tư vấn, hướngdẫn và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ sản xuất cho xã viên, hộ nông dân như: thủylợi, giống, phân bón, bảo vệ thực vật, thú y, bao tiêu sản phẩm cho xã viên,… Tuynhiên, hiện tại HTX nông nghiệp của nước ta phát triển còn chậm, những HTXđiển hình tiên tiến, làm ăn có lãi trong nông nghiệp còn ít, nhiều HTX nông nghiệpyếu kém kéo dài

Từ khi thực hiện Chỉ thị 68-CT/TW ngày 24/5/1996 của Ban bí thư Trungương Đảng khoá VII về “Phát triển kinh tế hợp tác trong các ngành, các lĩnh vựckinh tế” và từ khi Luật hợp tác xã 1996 ra đời, việc chuyển đổi, xây dựng mớiHTX nông nghiệp và các hình thức kinh tế hợp tác đã có những chuyển biến tíchcực Tuy nhiên trên thực tế vẫn còn nhiều phức tạp, khó khăn trong quá trìnhchuyển đổi và thành lập mới HTX nông nghiệp Để việc chuyển đổi, xây dựngHTX nông nghiệp và các hình thức hợp tác khác thực sự đem lại hiệu quả, theochúng tôi cần phải chỉ rõ những tồn tại để làm căn cứ đề ra các giải pháp thiết thực.Qua điều tra, nghiên cứu, có thể kể ra một số nguyên nhân như sau:

Thứ nhất: Nhận thức về HTX kiểu mới và Luật HTX của hầu hết cán bộ cơ

sở và nông dân chưa được thấu đáo và quán triệt đầy đủ, mặt khác trên thực tế việcchuyển đổi và thành lập mới HTX còn mang nặng tính hình thức và thiếu những

mô hình hoạt động có hiệu quả

Thứ hai: Hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp còn thấp, chưa đáp ứng

được nhu cầu ngày càng tăng của các thành viên, phần lớn HTX không có khảnăng tích luỹ vốn để tái đầu tư Hoạt động của HTX phản ánh qua doanh thu và lãirất thấp, lợi ích mang lại cho xã viên chưa nhiều

Thứ ba: Trình độ của cán bộ quản lý HTX nông nghiệp còn chưa theo kịp

với cơ chế quản lý mới Đa số cán bộ quản lý mới chỉ được tham gia các khoá bồidưỡng, tập huấn nghiệp vụ ngắn ngày

Thứ tư: Năng lực nội tại của nhiều HTX nông nghiệp còn yếu kém về cả tài

chính, cơ sở vật chất, kỹ thuật, công nghệ và quy mô hoạt động; đa số HTX cơ sởvật chất kỹ thuật nghèo nàn, máy móc thiết bị cũ, trình độ công nghệ lạc hậu, sảnxuất thủ công là phổ biến

Nhận thức được thực trạng khó khăn kể trên của HTX và nhu cầu bức thiếtcần phải tiếp tục cải cách nâng cao vai trò quản lý của bộ phận cán bộ trong HTX,

đề tài “Đánh giá tác động của năng lực quản lý của ban điều hành hợp tác xã tới kết quả hoạt động của Hợp tác xã trong lĩnh vực nông nghiệp tại Tỉnh Nghệ An” có vai trò thiết yếu và mang ý nghĩa thực tiễn tại Việt Nam.

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực quản lý HTX nông nghiệp

- Làm rõ thực trạng quản lý của HTX nông nghiệp của nước ta hiện nay và nhữngđịnh hướng phát triển trong thời gian tới

- Phân tích, đánh giá năng lực điều hành của ban chủ nhiệm HTX trong mối tươngquan với kết quả hoạt động của HTX trong lĩnh vực nông nghiệp

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Những năng lực nào cần thiết đối với các ban điều hành HTX để thực hiện tốt vaitrò quản lý, điều hành HTX?

- Năng lực quản lý của ban điều hành HTX có tác động như thế nào đến hiệu quảhoạt động của HTX nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An?

4 Đối tượng nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu 48 HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An Đây lànhững HTX đã thành lập mới hoặc chuyển đổi, có kết quả hoạt động đáng chú ýtrong những năm vừa qua

5 Phương pháp nghiên cứu và Dữ liệu nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu

Để phân tích về thực trạng hoạt động của HTX và những vấn đề liên quantới năng lực quản lý của Ban điều hành HTX, nhóm nghiên cứu đã dựa trên nềntảng chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Dựa trên nền tảng đó, nhóm

đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như điều tra thực tế, tổng hợp,

so sánh, cùng hai phương pháp phân tích số liệu chính:

- Phương pháp định lượng: Nhóm nghiên cứu tiến hành điều tra mẫu gồm 48 HTXnông nghiệp tại tỉnh Nghệ An với các đối tượng là chủ nhiệm và kế toán trưởngHTX Từ các dữ liệu thu thập được, bằng việc sử dụng phần mềm thống kế SPSS

19 và Excel MS 2010 để phân tích, nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình hồi quynhằm đánh giá tác động của năng lực quản lý của ban điều hành tới hiệu quả hoạtđộng của HTX trong năm 2012 Mối quan hệ giữa một bên biến độc lập là nhữngthành tố thể hiện năng lực quản lý và một bên biến phụ thuộc là hiệu quả hoạt độngcủa HTX được lượng hóa và tính toán cụ thể, từ đó phản ánh mức độ quan hệ chặtchẽ hay lỏng lẻo giữa các biến số này

- Phương pháp định tính: xây dựng phiếu điều tra về những khía cạnh mang tínhđịnh tính trong đo lường năng lực quản lý của ban chủ nhiệm như: kỹ năng quản lýtài chính, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng quản lý sản xuất, kỹ năng giao tiếp, kỹnăng lãnh đạo

5.2 Dữ liệu nghiên cứu

- Dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu được trích từ Báo cáo về hoạt động của Liên minh hợptác xã Việt Nam giai đoạn 2005-2012, báo cáo hoạt động của các hợp tác xã thamgia quá trình nghiên cứu, những dữ liệu từ sách báo, tạp chí nghiên cứu về kinh tế

và xã hội,…

- Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu mà nhóm nghiên cứu tiến hành điều tra qua phiếu điều traphỏng vấn

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

CỦA HỢP TÁC XÃ

1.1 Khái niệm Hợp tác xã

Với bề dày gần 200 năm phát triển liên tục, một kho tàng lý luận đồ sộ vềHTX đã được hình thành và phát triển Trong đó, hiểu rõ được khái niệm về hợptác xã sẽ cho chúng ta cái nhìn đúng đắn về bản chất của hình thức kinh tế tập thểnày

Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phát triển HTX trên thế giới từ trước đếnnay, Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) đã đưa ra định nghĩa pháp lý về Hợp tác

xã như sau: Hợp tác xã là hiệp hội tự chủ của các cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế,

xã hội và văn hóa thông qua một doanh nghiệp được sở hữu chung và được kiểm soát một cách dân chủ.

Từ định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu một số luận điểm cơ bản sau:

Thứ nhất, cá nhân con người cùng với hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội của

họ là nền tảng của hợp tác xã, là cái có trước, từ đó mới hình thành nên HTX HTXkhông tự nó sinh ra và không có mục đích tự thân, HTX hoạt động tất cả vì lợi íchcủa xã viên

Thứ hai, xã viên hợp tác xã với hoạt động kinh tế riêng của mình là phápnhân tự chủ, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật và có nghĩa vụ với Nhà nước

Thứ ba, mặc dù mỗi xã viên có rất nhiều nhu cầu riêng trong các hoạt độngkinh tế của mình, nhưng họ phải có nhu cầu chung mới có thể tập hợp nhau lại.HTX không đáp ứng tất cả nhu cầu của xã viên mà chỉ đáp ứng các nhu cầu chung.HTX luôn phải tìm ra cách thức hoạt động để đáp ứng nhu cầu chung đó một cáchtốt nhất Thông qua hợp tác xã, hiệu quả kinh tế mà xã viên đạt được sẽ tốt hơnviệc họ hoạt động một cách riêng lẻ

Thứ tư, HTX không chỉ phát huy lợi thế và tiềm năng của mình trong lĩnhvực kinh tế mà cả trong lĩnh vực văn hóa, xã hội hay các lĩnh vực khác xuất hiệnnhu cầu chung của các xã viên

Sau công cuộc Đổi mới, các lý luận về HTX ở Việt Nam đã được hoàn thiệnhơn rất nhiều, thể hiện thông qua các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhànước, làm nền tảng cho sự ra đời và phát triển của HTX kiểu mới Luật hợp tác xã

ra đời đã tạo bước phát triển về chất cho các hợp tác xã, đóng góp ngày càng quantrọng cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Điều 3 chương I Luật Hợp Tác

Xã số 23/2012/QH13 có ghi: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”.

Định nghĩa của Luật Hợp tác xã của nước ta có điểm khác so với định nghĩacủa ILO: thành viên của HTX không chỉ hạn chế là các cá nhân mà các pháp nhân,

tổ chức cũng được tham gia Như vậy, khái niệm HTX đã mang một ý nghĩa ápdụng rộng hơn, bất cứ ở đâu hay trên lĩnh vực nào, một khi có nhu cầu chung giữacác cá nhân, tổ chức thì có HTX đứng ra làm trung gian để đáp ứng một cách hiệuquả hơn nhu cầu đó so với bất cứ cách thức nào hiện có

Điểm khác biệt cơ bản giữa HTX và doanh nghiệp kinh doanh:

Bảng 1 Điểm khác biệt cơ bản giữa HTX và doanh nghiệp kinh doanh

Hợp tác xã Doanh nghiệp kinh doanh

Sở hữu của thành viên góp vốndoanh nghiệp trong tài sản củadoanh nghiệp tương ứng với tỷ

lệ góp vốn của mình trong suốtquá trình hình thành và pháttriển doanh nghiệp Tài sảnchung của DN thuộc sở hữu củathành viên theo tỷ lệ vốn góp, cóthể được chia

Lợi nhuận được chia theo vốngóp

Mục

đích

Không có mục đích tự thân,phục vụ cho lợi ích của xã

Mục đích tự thân, mục tiêu lợinhuận Đáp ứng nhu cầu sản

viên, đáp ứng các nhu cầuchung về kinh tế , văn hóa, xãhội của xã viên

Xã viên HTX Khách hàng trên thị trường

Nguồn: Cẩm nang HTX Nông nghiệp

Trong các loại hình HTX, Hợp tác xã nông nghiệp đóng một vai trò hết sứcquan trọng đối với sự phát triển nông nghiệp nông thôn thông qua việc phát triểncác hoạt động nông nghiệp ở các nước (Aref, 2011) HTX nông nghiệp được xemnhư là tổ chức quan trọng nhất trong việc hỗ trợ phát triển nông thôn nói chung vànông nghiệp nói riêng (Dung, 2011)

Theo Cẩm nang Hợp tác xã nông nghiệp,The Asia Foundation, khái niệm về

Hợp tác xã nông nghiệp như sau: “Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do nông dân, hộ gia đình nông dân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật Hợp tác xã để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

1.2 Nguyên tắc hoạt động của hợp tác xã

Hợp tác xã đầu tiên trên thế giới đã ra đời vào năm 1844 tại Rochdale, Anh

Sở dĩ HTX Rochdale được coi là HTX đầu tiên của phong trào HTX quốc tế vìchính Rochdale đưa ra những nguyên tắc và điều lệ cơ bản cho hoạt động của

HTX Nguyên tắc này về sau được gọi là Những nguyên tắc Rochdale Đây cũng

là nội dung cơ bản của những nguyên tắc HTX mà Liên minh Hợp tác xã quốc tếphê chuẩn và sử dụng cho đến ngày nay

Các nguyên tắc của HTX được hình thành gắn liền với lịch sử phát triển củaHTX Đối với HTX ở các quốc gia khác nhau, những nguyên tắc luôn được cảibiên cho phù hợp với đặc trưng kinh tế, văn hóa, xã hội Trong quá trình phát triểnlâu dài, các nguyên tắc HTX của nhiều quốc gia đã dần xích lại gần nhau hơn vàtìm được điểm chung

Năm 1995, tại Đại hội kỷ niệm lần thứ 100 năm thành lập, Liên minh hợptác xã quốc tế (ICA) đã đưa ra 7 nguyên tắc hoạt động của HTX Trong đó 4

nguyên tắc đầu tiên là những nguyên tắc trung tâm mà nếu thiếu một trong sốchúng, HTX sẽ mất đi những đặc tính vốn có của nó.

- Tham gia một cách tự nguyện và mở

Hợp tác xã là tổ chức tự nguyện và mở đối với tất cả các thành viên xã hộimuốn sử dụng dịch vụ của hợp tác xã, không có bất kì sự ép buộc nào Hợp tác xãphải thực hiện nguyên tắc “tự nguyện” như là nguyên tắc đầu tiên của HTX, không

ai, không tổ chức nào có thể bắt buộc người dân tham gia HTX Ngoài ra, HTXphải “mở” để cho mọi người có cùng nhu cầu và thường sinh sống trên cùng địabàn lãnh thổ tham gia Càng nhiều xã viên thì việc đáp ứng nhu cầu chung củaHTX đối với xã viên càng hiệu quả nhờ kinh tế quy mô và dung lượng thị trườngtăng lên; cộng đồng xã viên càng lớn thì càng phát huy tinh thần hợp tác, tinh thầnquản lý dân chủ trong hợp tác xã

- Kiểm soát một cách dân chủ bởi các thành viên

Hợp tác xã là tổ chức mang tính dân chủ được kiểm soát bởi các thành viên

là những người tham gia vào việc xác định các chính sách và ra quyết định củaHTX.Các thành viên có quyền biểu quyết 1 cách bình đẳng (mỗi thành viên có 1 láphiếu như nhau)

- Tham gia giao dịch kinh tế của xã viên

Nguyên tắc này chỉ ra rằng các thành viên đóng góp một cách bình đẳng vàkiểm soát một cách dân chủ đối với vốn của hợp tác xã Vốn của hợp tác xã thường

là tài sản chung của HTX Các thành viên đóng góp vốn vào HTX và nhận đượcmột khoản bồi hoàn nhất định tùy theo vốn góp Các thành viên phân phối khoảnthặng dư của HTX cho một số hoặc tất cả các mục đích sau: phát triển HTX, xáclập dự trữ mà một phần của nó là tài sản không chia, cho thành viên HTX tùy theomức độ sử dụng dịch vụ của HTX, hỗ trợ các hoạt động của HTX theo quyết địnhcủa các thành viên HTX

- Tự chủ và độc lập

HTX là tổ chức tự chủ bởi các thành viên Khi kí thỏa thuận với các tổ chứckhác, với Chính phủ hoặc huy động vốn từ bên ngoài, HTX phải thực hiện các quyđịnh đảm bảo sự kiểm soát 1 cách dân chủ bởi các thành viên và duy trì tính độclập của HTX

Vì HTX là tổ chức kinh tế tự quản của xã viên, mang lại lợi ích cho xã viên,

tự chủ về tài chính nên đương nhiên tự chủ trong hoạt động và trong mọi quyếtđịnh của mình Không cá nhân, tổ chức nào được can thiệp vào công việc nội bộcủa HTX

- Giáo dục, huấn luyện và thông tin

Là một tổ chức có ý nghĩa cả về kinh tế, văn hóa, xã hội, mang lại lợi íchcho thành viên nên bản thân HTX phải có trách nhiệm giáo dục, huấn luyện vàmang lại thông tin cần thiết đối với cộng đồng thành viên của mình và đối với cácđối tác Thực hiện công tác giáo dục, đào tạo, huấn luyện đối với các xã viên vàban quản lý giúp họ đóng góp hiệu quả cho sự phát triển của HTX.HTX thông tincho công chúng, đặc biệt là thanh niên và các nhà lãnh đạo về bản chất và lợi íchcủa HTX, từ đó nâng cao nhận thức và lôi cuốn trách nhiệm xã hội.

- Hợp tác giữa các HTX

Xã viên nếu đơn lẻ thì yếu kém, hoạt động kinh tế thiếu sức cạnh tranh,chính vì vậy việc liên kết với nhau thông qua HTX dựa trên cơ sở đáp ứng hiệuquả cao hơn nhu cầu chung của các xã viên là việc hết sức cần thiết HTX phục vụcác thành viên của mình một cách hiệu quả và tăng cường phong trào HTX bằngcách hợp tác với nhau trên bình diện địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế, qua đóthúc đẩy sự phát triển của HTX và phục vụ tốt hơn các thành viên

- Chăm lo cộng đồng

HTX đảm bảo sự phát triển bền vững của cộng đồng thành viên thông quacác chính sách do chính các thành viên HTX quyết định, bao gồm các hoạt độngphúc lợi, hoạt động văn hóa xã hội nhằm cải thiện đời sống mọi mặt thành viênHTX Xã viên HTX không chỉ thụ hưởng lợi ích kinh tế mà còn phát triển đời sốngcộng đồng dân cư tại địa bàn, vươn tới sự công bằng bằng cách rút ngắn chênh lệchgiàu nghèo nông thôn - thành thị, tăng cường sự đoàn kết giữa các cá nhân trongcộng đồng, góp phần giải quyết mâu thuẫn, từ đó cải thiện và củng cố an ninhchính trị và trật tự an toàn xã hội ngay tại địa bàn cơ sở

1.3.Tính tất yếu khách quan của việc hình thành HTX trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội

Trong sản xuất nông nghiệp lợi ích của những người nông dân luôn bị xemnhẹ, họ không có công cụ gì trong tay để dành lấy sức mạnh thị trường, chính vìvậy tự bản thân họ chỉ có thể đạt được rất ít hoặc không làm được gì nên trở thànhđối tượng không có tiếng nói, yếu thế hơn trong các mối quan hệ trao đổi, muabán Cần có một tổ chức đem lại lợi ích cho các thành viên của mình, giúp tổnghợp sức mạnh thị trường vào tay của người nông dân, đem lại cho họ tiếng nói lớnhơn, bình đẳng hơn trong các mối quan hệ (Christy, 1987; Valentinov, 2007;Vitaliano, 1983) Chính vì vậy quá trình hình thành HTX là một tất yếu khách quantrong tiến trình phát triển kinh tế xã hội kể cả về mặt kinh tế, xã hội và chính trị

1.3.1 Thất bại của thị trường

Trước tiên, về mặt kinh tế và xã hội, có một số yếu tố quan trọng dẫn đến sựhình thành của HTX trong nông nghiệp Yếu tố đầu tiên được ghi nhận là thất bại

của thị trường (Centner, 1988, Christy, 1987; Hansmann,1999; Torgerson, và cộng

sự, 1998; Valentinov, 2007) Harris và Carman (1983) xác định thất bại thị trường

là "trường hợp các điều kiện lý tưởng cho một thị trường thành công không đượcđáp ứng "

Các loại thất bại thị trường bao gồm cạnh tranh không hoàn hảo; ít ngườimua, bán sản phẩm; hành vi chống cạnh tranh, chẳng hạn thông đồng và thông tinbất đối xứng.(Harris & Carman, 1983) Centner, (1988,) đưa ra các loại thất bại thịtrường quan trọng là "độc quyền mua, thông tin bất đối xứng và hạn chế thươnglượng"

Hansmann, (1988) định nghĩa độc quyền mua là một trường hợp mà thị

trường có nhiều người bán và vài người mua Những người mua thường có chunglợi ích nên họ cấu kết thông đồng với nhau tạo áp lực cho người bán và đoạt lấysức mạnh thị trường , phổ biến trong nông nghiệp Điều này tạo ra sự mất cân bằngsức mạnh thị trường và kết quả cuối cùng nông dân thường là người phải chấpnhận giá

Vấn đề thứ hai người nông dân phải đối mặt liên quan đến khả năng tiếp cậnhạn chế thông tin của thị trường và chất lượng của thông tin không đảm bảo đó là

tình trạng Thông tin bất đối xứng được đưa ra bởi Centner (1988) Ví dụ khi người

mua không thể phân biệt được đâu là sản phẩm có chất lượng và đâu là sản phẩmkhông có chất lượng sẽ dẫn đến người bán hàng có động cơ để không cung cấp sảnphẩm có chất lượng cho khách hàng, trong khi giá cả người mua vẫn phải chịu nhưcác sản phẩm có chất lượng

Thứ ba là vấn đề bị hạn chế thương lượng Người mua sẽ tận dụng lợi thế

của mùa vụ trong sản xuất nông nghiệp và sự hạn chế trong khả năng thương lượngcủa người nông dân lợi, người mua sẽ trục lợi bằng cách thu mua với giá thấp hơnhoặc đe doạ ngừng mua các sản phẩm, để buộc người nông dân phải giảm giá(Centner, 1988) HTX có thể giúp cung cấp một thị trường đảm bảo và cân bằngmột số quyền lực trong thị trường (Centner, 1988; Torgerson, và cộng sự, 1998)

Ngoài các điều kiện trên, thất bại thị trường (tại hầu hết các nước đang pháttriển) cũng do thiếu cơ sở hạ tầng và vùng địa lý bị cô lập, do đường xấu hoặc hạnchế trong hệ thống thông tin, dẫn đến chi phí giao dịch cao (Shiferaw, Obare,

&Muricho, 2006) Thông thường, có tình trạng thông đồng và ấn định giá bántrong hầu hết các thị trường nông thôn truyền thống do một vài cá nhân hoặc tổchức nắm giữ được vài mắt xích trong chuỗi cung ứng và chi phí tiếp thị cao (Lele,1981) Trong trường hợp này, người nông dân là nạn nhân chịu thiệt thòi hơn cả,

do chịu thông tin bất đối xứng (Tollens, 2006)

1.3.2 Tổ chức đem lại quyền lực cho người nông dân

Lý do thứ hai dẫn đến sự hình thành các HTX là cá nhân người nông dân cầnphải có một cơ chế tổ chức nhằm mang lại sự cân bằng kinh tế dưới sự kiểm soátcủa chính bản thân họ (Cook, 1995; Cook & Iliopoulos, 1999) HTX chính là nơi

sẽ tăng cường sức mạnh mặc cả của nông dân với các nhà cung ứng và các kháchhàng mua sản phẩm nông nghiệp Christy (1987) đề cập đến cơ sở lý luận phổ biếnnhất và được chấp nhận rộng rãi cho HTX của những người nông dân ở Mỹ là hệthống các tiêu chuẩn đánh giá cạnh tranh, do Giáo sư Nourse phát triển Ông chorằng HTX đóng vai trò cung cấp thêm một nhà kinh doanh khác và buộc nhữngngười kinh doanh còn lại phải tiến hành cạnh tranh hơn (Cook, 1995; Torgerson,

et al, 1998) Ngoài ra, HTX hình thành chủ yếu là để tránh sự sở hữu của các công

ty đầu tư , do đó nâng cao giá bán sản phẩm, theo đuổi mục tiêu tăng tỷ suất lợinhuận và hạn chế ảnh hưởng của sức mạnh thị trường (Cook, 1995; Szabo,2006) Tuy nhiên, kể từ đầu những năm 90 của thế kỉ XX, các nông dân lại đượctập hợp trong tổ chức với mục tiêu tăng giá trị tài sản của họ là chính, việc đó đãhạn chế việc hình thành và tiếp tục phát triển của các HTX (Cook &Chaddad,2004)

Các HTX là các tổ chức tự thân trong việc giải quyết những mong muốn củacác thành viên trong tổ chức đồng thời đáp ứng các nhu cầu của xã hội Christy(1987) mô tả hệ tư tưởng này đặt trọng tâm vào các khía cạnh xã hội của sự pháttriển (con người và cộng đồng) Phần lớn các HTX đang nổi lên ở các nước đangphát triển đã được hình thành vì lý do này, ngoài ra từ những lý do khác, xem xéttầm quan trọng của nông nghiệp tới cộng đồng nông thôn, trong đó phần lớn là giảiquyết nghèo đói Các HTX trong các quốc gia này có một tỷ lệ phần trăm khá lớn

số thành viên có thu nhập thấp Christy (1987) cũng xác nhận thêm ba điều khácbiệt trong mà các HTX này với các HTX khác là:

- Các nguồn lực lớn nhất mỗi thành viên đóng góp là sức lao động;

- Thành viên bao gồm phần lớn của người lĩnh canh và thu nhập thấp, một số

lượng hạn chế các nông dân;

- Trong khi các HTX khác được tổ chức vì các mục tiêu kinh tế, phần lớn

HTX này có xu hướng có mục tiêu xã hội

Những nghiên cứu gần đây cũng đã lập luận rằng chi phí giao dịch cap quámức, phân biệt đối xử với nông dân trong kí kết hợp đồng và sự gia tăng độc quyềnmua là điều kiện dẫn tới một loạt các phản ứng của người nông dân (EW Chirwa

và cộng sự, 2005; Gideon Onumah, 2007; Kirsten & Sartorius, 2002) Ở các nướcđang phát triển, hình thành HTX là một chiến lược can thiệp của các chính phủnhằm thúc đẩy sự tham gia của nông dân trong chuỗi cung ứng Gideon Onumah(2007) cho rằng các HTX của nông dân đã được chính phủ thuộc địa khuyến khích

để huy động người dân nông thôn tham gia khai thác sản xuất Kachule vàDorward, (2005) xác định rằng những lý do để nông dân tham gia vào hội nôngdân ở Malawi là do được đảm bảo các quyền tiếp cận đầu vào tín dụng, thị trườngsản phẩm cùng với tư vấn kỹ thuật.

HTX là một hình thức quản trị phổ biến và quan trọng trong lĩnh vực nôngnghiệp Lĩnh vực hợp tác trên toàn cầu bao gồm khoảng 800 triệu thành viên trên

100 quốc gia và ước tính tạo ra hơn 100 triệu công ăn việc làm trên toàn thế giới:cao hơn 20% so với các doanh nghiệp đa quốc gia (Skurnik, nd) HTX nông nghiệpchiếm 80-99% sản lượng sữa ở Na Uy, New Zealand và Hoa Kỳ, 71% sản lượngthủy sản Hàn Quốc và 40% của nông nghiệp ở Brazil (ICA, 2007) HTX là cơ cấu

tổ chức một quan trọng ở nhiều thị trường nông nghiệp Ví dụ, tại EU, các HTXchiếm hơn 60% hoạt động thu hoạch, xử lý và tiếp thị của sản phẩm nông nghiệp,với kim ngạch khoảng 210.000 triệu Euro (Galdeano, Cespedes, & Rodriguez,2005) Hơn nữa, hơn 50% sản lượng nông nghiệp toàn cầu đang bán trên thị trườngthông qua các HTX (Bibby& Shaw, 2005) Clegg (2006) cho rằng HTX có mộttiềm năng lớn để cải thiện điều kiện sống của người nghèo nếu họ có thể có đượcsức mạnh trong việc tiếp thị sản phẩm của họ Có một số lợi ích mà nông dân chỉ

có thể nhận được từ một phần của HTX

Với việc hỗ trợ tiếp cận thị trường cho sản phẩm của người nông dân,HTXthực sự hữu ích trong việc khắc phục các rào cản tiếp cận tài sản, thông tin, dịch vụ, đầu vào và thị trường đầu ra Ví dụ, Hovhannisyan và cộng sự (2005) đề cập đếnngười nông dân Armenia trong các HTX tiếp thị sữa, HTX đã có thể vận chuyểncác sản phẩm của họ đến thị trường xa và qua đó mở rộng các cơ hội của họ để bánsữa HTX nông nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp các hộ nôngdân quy mô nhỏ đối phó với cạnh tranh trên thị trường, biến động và chi phí giaodịch cao và đạt được tính kinh tế theo quy mô thông qua bán hàng với số lượng lớnnhằm đáp ứng nhu cầu thị trường (Clegg, 2006)

HTX nông nghiệp cũng đảm bảo cho việc sản phẩm của người nông dân cóthể dễ dàng tạo được sự chú ý của các thương nhân Điều này giúp giảm chi phítìm kiếm thị trường (Holloway, Nicholson, Delgado, Staal, và Ehui, 2000) Hollow

và các cộng sự thấy rằng HTX thực sự hữu ích khi giúp nông dân khắc phục cácrào cản gia nhập thị trường, tiếp thị các sản phẩm có giá trị cao và số lượnglớn Nhiều doanh nghiệp muốn mua từ các nông dân lớn hơn, chứ không phải lànông dân quy mô nhỏ vì sản phẩm của người nông dân quy mô nhỏ là không đángtin cậy cả về số lượng và chất lượng (Kirsten & Sartorius ,2002) Điều này cungcấp cho nông dân trong HTX các cơ hội tốt hơn để tham gia vào chuỗi cung ứng vàcũng có thể cạnh tranh với các nông dân lớn, hướng tới các cơ hội thị trường

Khả năng thương lượng: HTX nông nghiệp giúp nông dân đạt được một lợithế cạnh tranh và do đó làm tăng cơ hội tham gia vào thị trường HTX cũng làmtăng khả năng thương lượng của nông dân, vì tất cả họ đều "có cùng một tiếng nói"(Gideon Onumah, 2007; Torgerson, 1977) Do tính kinh tế theo quy mô một HTX

có sức mạnh thị trường sẽ là một sự khuyến khích nông dân trở thành một phầncủa tổ chức và nhờ vậy tránh việc bị ép giá Cook (1995) chỉ ra rằng các HTXtrong trường hợp này sẽ giúp tăng lợi nhuận và đảm bảo thị trường, đóng vai tròthước đo cạnh tranh Ví dụ, Kodama (2007), khi phân tích các hoạt động HTX càphê ở Ethiopia thấy rằng sự tồn tại của HTX trong thị trường cà phê đã dẫn đếnviệc cải thiện giá mua được doanh nghiệp tư nhân đưa ra do việc phải cạnh tranhvới các HTX Tất cả các biện pháp này có xu hướng tăng thu nhập cho nông dân

Như một chiến lược xóa đói giảm nghèo: Liên quan đến các khía cạnh xãhội của sự phát triển, HTX là một mô hình quan trọng , có thể giải quyết vấn đềcủa loại trừ xã hội đối với người nghèo và những người có hoàn cảnh khó khăn,người không được tiếp cận với các cơ hội trong nền kinh tế thị trường tự do(Birchall, 2004) HTX khuyến khích sự tham gia của địa phương ,trong đó là cáctrung tâm xóa đói giảm nghèo Điều này được phản ánh trong các hướng dẫn củaLiên Hợp Quốc, liên quan đến HTX trong phát triển xã hội, theo trích dẫn củaBibby và Shaw (2005):

"Chính phủ nhận thấy rằng phong trào HTX mang tính chất dân chủ, nó vừa có đặc điểm riêng của địa phương nhưng đồng thời có những tính chất cốt lõi giống nhau giữa các mô hình HTX trên toàn thế giới HTX là một hình thức tổ chức của các hiệp hội và các doanh nghiệp về việc công dân tự dựa vào chính mình và trách nhiệm của mình để đạt được các mục tiêu nào đó không chỉ bao gồm các mục tiêu kinh tế hay xã hội và môi trường, mà còn bao gồm xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm hiệu quả và khuyến khích hội nhập xã hội "

HTX đại diện cho một chiến lược phát triển mạnh mẽ, có thể nâng cao khảnăng cạnh tranh của nông dân quy mô nhỏ và giải quyết thất bại thị trường Cook(1995) quan sát thấy rằng thị trường Hoa Kỳ giá trị cổ phiếu của HTX nông dân đãtăng đều đặn, do đó đồng ý với dự báo Abrahamsen rằng HTX sẽ trở thành cơ quantích hợp của nông dân, làm cho công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn tiếp tụcphát triển

1.3.3 Công cụ chính trị, kinh tế, xã hội của giới cầm quyền

Ngoài ra việc hình thành các HTX nông nghiệp còn chịu ảnh hưởng của cácyếu tố chính trị ,đặc biệt là ở các nước đang phát triển So với các nước phát triển

(nơi HTX nhận được rất nhiều sự hỗ trợ và có rất nhiều ví dụ về các HTX quy mônhỏ thành công), HTX ở các nước đang phát triển đã nhận được những phản ứnghỗn hợp và đã có nhiều hỗ trợ hơn trong thời kỳ thuộc địa(Birchall, 2003) Tuynhiên, trong quá trình hậu thuộc địa, tình hình của các HTX lại có những thay đổikhác nhau tùy điều kiện chính trị của từng quốc gia Trong một số quốc gia, hỗ trợcho HTX tăng lên và họ coi vai trò của HTX là khá cao trong quy hoạch kinh tếcho các nước này (Birchall, 2003), trong khi ở các nước khác, chẳng hạn nhưMalawi, HTX được coi là một mối đe dọa chính trị cho chính phủ nên HTX nôngnghiệp đã bị đóng cửa và thay thế bằng sự kiểm soát của chính phủ(Kadzola,2009) Trong thời gian này, khi HTX vẫn còn được coi là một chiến lượcphát triển, Develtere (1993, p 19) gọi là các "HTX chủ nghĩa dân túy, chiến lượcchủ nghĩa dân tộc " Điều này có nghĩa rằng mô hình HTX đã được điều chỉnh chophù hợp với đường lối chính trị của chính phủ Kết luận của chiến lược này là cácHTX không còn là các tổ chức tự trị (như họ đã dự định được) nhưng thay vào đó

họ đã được tích hợp vào cấu trúc và ý thức hệ, mà đã không được phát triển để đápứng sự quan tâm của thành viên mà để phục vụ những đòi hỏi chính trị và kinh tếcủa các quốc gia (Develtere, 1993)

1.4 Nguyên nhân các hợp tác xã truyền thống hoạt động không hiệu quả so với các loại hình tổ chức khác

Các nghiên cứu trên thế giới đã tập trung chỉ ra các điểm yếu cố hữu củahình thức tổ chức theo HTX truyền thống, các nhà nghiên cứu với các công trìnhnghiên cứu nổi tiếng có thể kể đến như Vitaliano (1983); Porter và Scully (1987);Cook (1995); Royer (1999) Theo các nhà nghiên cứu, các HTX sẽ gặp phải nhiềuvấn đề khó khăn trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, có thể kể ra cácmặt yếu kém như quy mô HTX nhỏ, năng lực nội tại của các HTX còn hạn chế,chất lượng, hiệu quả hoạt động của một số HTX còn thấp, tình hình tài chínhnhiều HTX khó khăn, nợ tồn đọng trong xã viên lớn khó thu hồi Những hạn chế,yếu kém trên nguyên nhân có phần do trình độ phát triển thấp của lực lượng sảnxuất nhưng quan trọng hơn là một số cấp ủy đảng, chính quyền, ban, ngành, đoànthể các cấp chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc về vị trí, vai trò của kinh tế tập thểtrong tình hình mới Công tác chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn, vướngmắc của HTX chưa được quan tâm đúng mức, chưa kịp thời Việc tuyên truyềncác chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể vàchỉ đạo xây dựng, nhân rộng các mô hình HTX kiểu mới còn hạn chế; đào tạonguồn nhân lực cho HTX ít được quan tâm Bản thân nhiều HTX cũng chưa năngđộng, sáng tạo, đổi mới tư duy trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; trình độ,năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý HTX còn nhiều yếu kém Đối với các HTX

tại các nước đang phát triển, các vấn đề đó là (1) Vấn đề kẻ ăn không (2) Vấn đềquản trị và (3) Vấn đề chi phí hoạt động.

Vấn đề kẻ ăn không

Vấn đề kẻ ăn không hay ở Việt Nam có câu nói “Cha chung không ai khóc”hay “Nhiều sãi không ai đóng cửa chùa” xuất hiện khi quyền sở hữu tài sản khôngđược xác định một cách rõ ràng, quyền lợi, trách nhiệm của một cá nhân khôngđược phân công một cách rõ ràng, khoa học, không được kiểm tra một cáchnghiêm ngặt

Các ví dụ có thể kể ra như: việc các xã viên dùng chung tài sản của HTX sẽkhiến cho tài sản của HTX sẽ nhanh hỏng hơn, do tâm lý xã viên “tài sản củachung, ai dùng cũng như mình” do vậy việc sử dụng sẽ không cẩn thận và khiếnmáy móc nhanh hỏng Một ví dụ khác là việc HTX quản lý các nguồn tài nguyêndùng chung, trong ngành đánh cá, những nguồn cá sẽ nhanh chóng bị đánh cạnkiệt, chỉ vì mỗi người, mỗi xã viên đều cố gắng đánh bắt cho được càng nhiều cácàng tốt, không cần biết có quá mức sinh đẻ của cá hay không Như vậy lúc nàytổng các tối ưu của từng cá nhân không phải là tối ưu của HTX và càng khôngphải là tối ưu của xã hội Một ví dụ khác nữa minh họa cho vấn đề kẻ hưởngkhông đó là các xã viên có thể không có trách nhiệm trong việc sử dụng thươnghiệu chung của HTX Một HTX chè, có thương hiệu, khách hàng yêu cầu chấtlượng cao, tuy nhiên chính HTX này sẽ gặp khó khăn nếu xuất hiện một xã viênkhi sản xuất chè có tâm lý chỉ một mình nhà mình sản xuất chưa tốt trong khi tất

cả những xã viên khác sản xuất tốt thì chất lượng chè bán cho khách hàng cũngkhông bị ảnh hưởng Người xã viên này chính là một kẻ hưởng không Và điềunguy hại là với lối suy nghĩ và hành động như vậy, nếu không bị phát giác, xử lýthích đáng, chẳng mấy chốc sẽ lây lan ra toàn thể các xã viên của HTX và HTXchè đó sẽ nhanh chóng mất thương hiệu, mất khách hàng

Còn nhiều ví dụ minh chứng cho vấn đề kẻ ăn không, vấn đề này luôn làmột khó khăn khiến cho các HTX truyền thống hoạt động không hiệu quả, thậmchi dẫn tới giải thế Nguyên nhân dẫn tới vấn đề kẻ ăn không, suy cho cùng là docác HTX không quản lý chặt, còn xã viên thì chưa có ý thức tập thể khi tham giaHTX Tuy nhiên đứng về phía HTX, việc quản lý chặt hoạt động các xã viên cũngkhá khó khăn (nhiều hoạt động không rõ ràng để có thể kiểm tra, giám sát) và nếu

để kiểm tra, giám sát được sẽ tốn nhiều chi phí về người và của của HTX, do vậycũng không hiệu quả Chính vì vậy, các HTX hiện nay chủ yếu trông chờ vào ýthức của xã viên là chính

Vấn đề về quản trị hợp tác xã

Bất kỳ tổ chức nào, trong đó quyền sở hữu và quyền quản trị tách biệt nhau,

ở một mức độ nào đó, sẽ gặp phải vấn đề khi mà mong muốn của chủ sở hữu (Xãviên; ban quản trị, ban kiểm soát HTX) và của nhà quản lý (ban giám đốc) là khácbiệt nhau (Cook, 1995)

HTX có một điểm rất khác với các doanh nghiệp khác, đó là các xã viênbản thân cũng có sản xuất và buôn bán trên thị trường Một mục tiêu quan trọngcủa HTX là phục vụ nhu cầu của xã viên, đem lại lợi ích tối đa cho xã viên Dovậy, đối với những người sở hữu HTX (xã viên, ban quản trị HTX) lợi nhuận màcủa HTX có được nhiều khi không quan trọng bằng lợi ích mà mỗi xã viên cóđược Trong khi đó ban chủ nhiệm HTX- những người được thuê, không phải làchủ sở hữu HTX, lại quan tâm tới lợi nhuận mà HTX tạo ra, vì như vậy, có nghĩa

là họ điều hành HTX tốt và được đãi ngộ theo kết quả hoạt động của HTX Việcmâu thuẫn về mong muốn giữa chủ sở hữu HTX và ban điều hành HTX, khiếncho ban điều hành không phát huy được hết năng lực của mình trong phát triểnHTX, giảm sự cạnh tranh của HTX trong một môi trường đầy sự cạnh tranh(Royer, 1999) Ban điều hành HTX có năng lực cũng dần dần từ bỏ các HTX

Trong trường hợp ban điều hành HTX cũng đồng thời cũng là chủ sở hữuHTX (cơ chế một bộ máy) thì việc tìm kiếm được ban điều hành HTX cũng rấtkhó vì không xã viên nào muốn tham gia điều hành HTX - một công việc màthường được gọi là “Vác tù và hàng tổng”, hoặc nếu có tham gia thì rất dễ xẩy ratình trạng thu vén lợi ích cho bản thân mà không quan tâm đến lợi ích của toàn bộHTX, lợi ích của xã viên

Chính vì vậy, nếu các HTX xử lý được mẫu thuẫn về nhu cầu của chủ sởhữu và của ban điều hành, tạo động lực làm việc cho ban điều hành thì lúc này cácHTX mới có cơ hội phát triển

Ở các nước đang phát triển, chi phí hoạt động hữu hình (những chi phí thuêvăn phòng làm việc, thuê nhân viên v.v…) của HTX có thể không lớn vì hoạtđộng trong môi trường nông thôn và khả năng tiết kiệm chi phí của HTX, tuynhiên chi phí vô hình của HTX lại khá lớn và ảnh hưởng đến hoạt động của hợp

tác xã Những chi phí vô hình có thể kể ra như việc ra quyết định của HTX sẽ tốnthời gian lâu hơn (vì đông xã viên và phải cân bằng các nhu cầu đa dạng của xãviên) do vậy phản ứng chậm chạp đối với thị trường, giảm khả năng cạnh tranhcủa HTX Ngoài ra các chi phí hoạt động vô hình như chi phí để phân chia quyềnlợi, trách nhiệm, chi phí để kiểm tra, giám sát hoạt động của các hộ xã viên cũngtốn khá nhiều thời gian và công sức, gây ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt độngcủa HTX.

Tương lai của hợp tác xã

Các vấn đề tự thân trong một hợp tác xã truyền thống đặt ra câu hỏi các hợptác xã có thể tồn tại, thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinhdoanh, cạnh tranh khốc liệt hay không Mặc dù ban đầu, các hợp tác xã được thànhlập để phục vụ nhu cầu của xã viên, tuy nhiên với những vấn đề mà HTX gặp phải,các HTX cũng khó có thể đáp ứng được nhu cầu của xã viên, không cạnh tranhđược với các công ty hoặc các hộ kinh doanh cá thể trong việc đáp ứng nhu cầucủa chính xã viên Không sớm thì muộn, các HTX sẽ đứng trước nguy cơ giải thể(Royer, 1999) Lúc này HTX sẽ có 3 lựa chọn (1) giải thể hoặc liên kết với cácHTX khác; (2) chuyển đổi thành các công ty cổ phần và (3) chuyển đổi thành cáchợp tác xã kiểu mới (New Generation Cooperatives-NGC) (Schrader, 1989; Cook,1995; Harris, Stefanson, Fulton, 1996)

Schrader (1989) cho rằng một hợp tác xã có hiệu quả hoạt động kém nên lựachọn để thanh lý, giải thể hoặc kết hợp với hợp tác xã khác, trong khi các hợp tác

xã có hiệu suất cao hơn có thể thu hút đầu tư và thay đổi loại hình hoạt động thànhcác công ty cổ phần, hoạt động theo các quy định của pháp luật, bình đẳng với cácthành phần kinh tế khác

Trong lựa chọn thứ ba, Cook (1995) đề xuất nên hình thành của một thế hệhợp tác xã kiểu mới (NGC) Cho đến nay, mô hình này mới được sử dụng để hìnhthành các hợp tác xã marketing trong nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, hoạtđộng chủ yếu tham gia vào chuỗi giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp Cáchợp tác xã kiểu mới này có thể vượt qua những khó khăn mà các mô hình hợp tác

xã truyền thống gặp phải mà vẫn giữ nguyên được các nguyên tắc thiết yếu củahợp tác xã

Về cơ bản, các hợp tác xã kiểu mới tập trung vào các hoạt động tạo giá trịgia tăng cho sản phẩm, dịch vụ của xã viên (Harris, 1999; Royer 1999) Vốn chủ

sở hữu, cổ phần và quyền giao hàng của xã viên trong các hợp tác xã kiểu mới là

có thể giao dịch được (tuân thủ theo điều lệ HTX) Giá cổ phần của hợp tác xã kiểumới có thể được đánh giá cao hoặc thấp thể hiện sự đánh giá của các xã viên,

người dân về hoạt động của hợp tác xã kiểu mới, từ đó làm cơ sở để chi trả cho banđiều hành hợp tác xã Như vậy, các HTX kiểu mới cố gắng sửa chữa các vấn đề vềquyền sở hữu tài sản – thường gặp phải với các HTX truyền thông Vấn đề vềquyền sở hữu tài sản được khắc phục thông qua việc gắn quyền giao dịch với sựđóng góp về tài sản của xã viên Các nguyên tắc hoạt động của các HTX kiểu mớivẫn được giữ nguyên (ví dụ, nguyên tắc một thành viên - một lá phiếu khi quyếtđịnh các chính sách quan trọng, bất kể số lượng cổ phần của xã viên, hoặc nguyêntắc nhu nhập của hợp tác xã thuộc về các xã viên và được phân phối theo vốn góp,

sự đóng góp về công sức hoặc tỷ lệ sử dụng sản phẩm của xã viên)

Bảng 2 So sánh hợp tác xã kiểu mới và hợp tác xã truyền thống

Giống nhau 1 Chỉ những xã viên là nông dân mới là thành viên được tham

gia vào việc bầu cử

2 Nguyên tắc bỏ phiếu ra quyết định: một thành viên – một phiếubầu

3 Hợp tác xã chi trả cho xã viên luôn bằng hoặc cao hơn so vớinhững người không phải xã viên

4 Lợi nhuận phân bổ cho xã viên dựa trên sự đóng góp của xãviên

A.Mục tiêu Hơp tác xã truyền thống

thường nhằm mục tiêu tối đahóa khối lượng sản phẩm bán

ra để giảm thiểu rủi ro về kinh

tế và nâng cao sức mạnh thịtrường

Hợp tác xã kiểu mới cung cấpsản phẩm có chất lượng, ổn địnhcho khách hàng với mức giá caohơn (tương xứng với chấtlượng)

B.Thành

viên

HTX truyền thống thường có

hệ thống thành viên mở Cácthành viên dễ dàng đăng ký vàtham gia vào hợp tác xã Cáchợp tác xã có đông thành viênnhưng không đạt được lợi thế

từ quy mô do không đáp ứngđược nhu cầu xã viên

HTX kiểu mới giới hạn thànhviên hay có hệ thống thành viênđóng Việc trở thành thành viênHTX, đòi hỏi các xã viên phảiđạt được các yêu cầu khắt khe

và phải được các xã viên khácđồng ý Nếu không tuân thủ cácquy định của HTX, các xã viên

có thể phải rời khỏi hợp tác xã

xã viên cung cấp

Trong HTX kiểu mới, mỗi thànhviên có quyền và bắt buộc phảicung cấp số lượng sản phẩm vớichất lượng tiêu chuẩn trong mỗinăm

Việc chia lợi nhuận của HTX sẽđược dựa trên số lượng sảnphẩm mà xã viên cung cấp choHTX hoặc sử dụng của HTX

D Vốn đầu

tư của các

thành viên

Các HTX truyền thống thườngyêu cầu xã viên đóng góp mứcđầu tư tối thiểu và như nhau đểtham gia HTX

Tài sản của HTX gia tăng dựatrên việc không chia lãi cho xãviên, mà được giữ lại qua cácnăm hoạt động

HTX kiểu mới thường yêu cầumột sự đầu tư ban đầu đáng kể Phần góp vốn của xã viên khôngđồng đều nhau, mà dựa trên quy

mô sản xuất mà xã viên cam kếtcung cấp hoặc sử dụng sản phẩmcủa HTX

E.Chuyển

nhượng vốn

đóng góp

Trong HTX truyền thống, cảvốn đầu tư ban đầu và vốn củacác thành viên tích lũy qua cácnăm hoạt động được giữ lại vàchỉ có thể được hoàn lại cho xãviên bằng cách bán nó trở lạiHTX ở giá trị danh nghĩa củanó

Trong HTX kiểu mới, vốn đónggóp gắn liền với quyền cung cấphoặc sử dụng sản phẩm có thểbán lại cho người khác có đủđiều kiện thành xã viên Banquản trị sẽ tiến hành đánh giáthành viên mới có đủ tiêu chuẩnhay không Giá cổ phần có thểcao hơn hay thấp hơn giá trịthực tế

- Có một nơi bán sản phẩm vớigiá công bằng, không bị ép giá

- Có bảo trợ danh nghĩa đốivới tiền đóng góp trong HTX

Trong HTX kiểu mới, thànhviên là nông dân có thể có thêmcác lợi ích:

Có thể lựa chọn mua thêm hoặcgiảm số vốn mà họ đầu tư trongHTX

Nguồn: USDA, Agricultural cooperatives in the 21 st Century

1.5 Các yếu tố nội sinh tác động đến hiệu quả hoạt động của HTX

Những nhân tố nội sinh sẽ có tác động tới thành công hay thất bại của HTX.Theo những nghiên cứu thu thập được và những hiểu biết chung về HTX, có hainhân tố nội sinh chính là cấu trúc của quản trị và các kỹ năng của nhà quản trị

1.5.1 Cấu trúc của quản trị

Việc quản trị được xác định theo nhiều thể thức khác nhau, phụ thuộc vàotừng tình huống cụ thể Ví dụ, Papadopolous (2003) đã cho rằng quản trị bao gồm

sự cần thiết phải chống lại động lực của sự phân chia lợi ích Rhoes (2007) tổngkết lại rằng quản trị theo quan điểm quản trị khu vực công là việc quản trị vớimạng lưới và thông qua mạng lưới đó Theo Chibanda, Ortmann và Lyne(2009),quản trị trong HTX được định nghĩa một cách đơn giản như việc tham gia vào quátrình ra quyết đinh và khả năng thực thi quyết định, và những quyết định đó nênthể hiện được lợi ích của từng nhóm người

Hợp tác xã với tư cách là một tổ chức kinh doanh sở hữu bởi các thành viên,

có những cấu trúc quản trị của riêng mình, điều này tạo nên sự khác biệt với doanhnghiệp hay doanh nghiệp chủ đầu tư HTX ít nhất cũng phải theo đuổi một vàinguyên tắc được đề cập bởi Liên minh hợp tác xã quốc tế Hiệp hội doanh nghiệpHTX quốc gia Hoa Kỳ (NCBA, 2005) cũng nhấn mạnh những đặc tính duy nhấtcủa hợp tác xã, có sự liên hệ với những mô hình kinh doanh khác, là việc cá nhân

sở hữu và cá nhân quản lý, nơi những quyết định về chính sách được tạo ra bởi cáccác thành viên với nguyên tắc “một thành viên một phiếu bầu”, bất chấp mức đầu

tư khác nhau của các thành viên trong HTX Việc thu thập quyết định tiến hànhdựa trên nguyên tắc dân chủ (ví dụ như đảm bảo đa số thắng thiểu số nhưng cũngphải đảm bảo rằng những ý kiến, quan điểm cá nhân được tôn trọng) là một trongnhững vấn đề quản trị quan trọng trong hợp tác xã (Liên minh Hợp tác xã quốc tế,1995)

Việc quản trị các thành viên như trong HTX là một việc rất khó khăn, tuynhiên đó cũng là một vấn đề rất quan trọng quyết định sự tồn tại và phát triển của

HTX Cornforth (2004) đã đưa ra dẫn chứng về vai trò giải quyết mâu thuẫn củaban quản trị thành viên, bằng việc sử dụng một số lý thuyết: Lý thuyết người đạidiện (agency theory), lý thuyết cương vị quản lý (stewardship theory), lý thuyếtphụ thuộc nguồn lực (resource dependency theory) và lý thuyết quản trị chuyênquyền (managerial hegemony theory) Tác giả đã chỉ ra rằng việc quản trị HTX làmột hoạt động phức tạp, khó khăn và nhiều vấn đề nảy sinh Ban quản trị của HTXphải đối mặt với những vai trò mâu thuẫn lẫn nhau trong việc điều hành và đưa rađịnh hướng cho sự vận hành của tổ chức Một ví dụ về sự mẫu thuẫn này là vai tròtuân thủ (conformance role) trong lý thuyết tổ chức và trong lý thuyết cương vịquản lý (Cornforth, 2004) Vai trò này đòi hỏi ban quản trị phải hành xử theonhững cách khác nhau Vai trò phục tùng này đòi hỏi ban quản trị phải chắc chắnrằng tổ chức của mình hoạt động dựa trên lợi ích của các thành viên, nhưng ngượclại, cũng vai trò phục tùng này đòi hỏi họ phải cải thiện hiệu quả của tổ chức, thôngqua những chiến lược và quyết định đem lại giá trị gia tăng (Cornforth, 2004).Thêm nữa, những mâu thuẫn này có thể trở nên tồi tệ hơn bởi những nhân tố hoàncảnh khác, như công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp (Cook, 1995) và chínhsách của chính phủ.

Cân nhắc về tính phức tạp của quản trị, một câu hỏi nên đặt ra về khả năngthay đổi những thành viên ban quản trị trở thành những nhà quản lý thành công,đảm bảo sự liêm chính và đảm bảo lợi ích của thành viên và những người có liênquan Quản lý hợp tác xã đối mặt với khó khăn trong việc hài hòa về mâu thuẫn lợiích giữa các thành viên và nhu cầu của thị trường, và hiện nay điều được mong đợi

là ban quản trị nên thực hiện dựa trên tiêu chuẩn được mong đợi cho tổ chức hợptác xã (Cook, 1994)

Thách thức của HTX, đó là gặp phải không ít những bất lợi đặc biệt lànhững HTX phát triển với mô hình cũ, Những vấn đề có thể gặp phải ở HTXtruyền thống bao gồm vấn đề kẻ ăn không, vấn đề tầm nhìn, vấn đề quản lý và vấn

đề chi phí hoạt động (Cook, 1995) Những vấn đề này tác động không nhỏ đến sựphát triển bền vững của HTX Người ra quyết định phải có những kiến thức nhấtđịnh về những vấn đề này, từ đó có thể đề ra những quyết định chiến lược dài hạn

Bản chất của HTX là một tổ chức kinh tế, do vậy cũng cần phải có một quytrình quản trị dân chủ Điều này đòi hỏi sự tham gia tích cực của các thành viêntrong quá trình đưa ra những quyết định quan trọng Kinh nghiệm nghiên cứu chothấy cách quản trị có tác động tích cực hay tiêu cực đến thành công của HTX(Bhuyan, 2007; Borgen, 2001; Osterbeg và Nilson, 2009), bằng việc tác động đến

sự tham gia của thành viên và cam kết của họ

1.5.1.1 Sự tham gia của thành viên

Những hoạt động có sự tham gia của các thành viên trong HTX bao gồmviệc tham gia các cuộc họp; làm việc trong ủy ban; tham gia vào việc tuyển chọncác thành viên mới; và quyền bổ nhiệm (Osterbeg và Nilson, 2009) Sự tham giacủa các thành viên trong việc quản trị của HTX là điều tạo nên sự khác biệt củaHTX với các tổ chức kinh tế khác Sự tham gia này có thể là một nhân tố quantrọng trong việc nâng cao hiểu biết chung của nông dân và mang lại giá trị gia tăngcho HTX (Gray, Kraenzle, và USDA, 1998)

Trên thực tế, đã có nhiều những nghiên cứu chỉ ra tác động của việc khôngdân chủ tới sự tham gia của các thành viên Osterbeg và Nilson (2009) đã thấyđược sự tăng lên rõ ràng của những thành viên không trung thành khi những thànhviên này không hài lòng với nhà quản trị HTX Borgen (2001) cho rằng một thànhviên sẽ trung thành hơn trong những quyết định mà họ được tham gia Nhữngnghiên cứu chỉ ra rằng các thành viên càng được tham gia nhiều hơn vào các hoạtđộng của HTX thì họ càng tận tâm hơn

1.5.1.2 Sự cam kết của các thành viên

Các thành viên của HTX cũng là những khách hàng, hay nói cách khác, họvừa là người cung cấp và vừa là người mua; nhưng không chỉ vậy, họ còn là ngườichủ của HTX đó Những quyết định của họ có thể làm tăng hay giảm quy mô và cótác động lớn tới sự tồn tại của HTX Do đó, sự cam kết của các thành viên là rấtquan trọng đối với sự thành công của HTX Fulton (1999) đã đưa ra định nghĩa củamình về “sự cam kết là sự ưu tiên của những thành viên về một điều gì đó mà nóđược cung cấp bởi HTX chứ không phải là một tổ chức kinh tế nào khác” Có rấtnhiều nhân tố tạo nên sự cam kết của các thành viên, như lợi ích mà các thành viênnhận được từ HTX (Osterbeg và Nilson, 2009); sự tham gia vào việc quản trị HTX;

và khả năng của HTX biến những nhu cầu của thành viên thành những quyết địnhhợp lý (Fulton và Giannakas, 2001)

Một thách thức khác trong việc quản trị HTX là tính không đồng nhất giữacác thành viên, điều này có thể ảnh hưởng đến việc ra quyết định, và càng khókhăn hơn cho nhà quản trị trong việc củng cố những lợi ích mong muốn khác nhaucủa các thành viên (Cook, 1995; Cook và Burress, 2009) Điều này có thể mang lạiphản ứng tiêu cực từ những thành viên không được đáp ứng nhu cầu của mình như

đã thỏa thuận (Osterbeg và Nilson, 2009) Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng sựkhông đồng thuận vượt quá giới hạn nào đó có thể dẫn đến sự tan rã (Cook, 1995;Seabright, 1997) Fulton (2001) chỉ ra rằng sự cam kết của các thành viên có sựliên kết chặt chẽ tới uy tín của HTX, các thành viên có thể thấy rằng HTX như mộtnơi thỏa mãn nhu cầu của họ Fulton (1999) và Fulton và Giannakas (2001) đưa ra

kết luận rằng HTX phải bồi dưỡng nhận thức về tác động của những phản hồi vàquản lý chúng một cách phù hợp Nhóm tác giả cũng lưu ý rằng sự thành công củaHTX là kết quả của việc gia tăng sự cam kết của các thành viên.

1.5.2 Năng lực quản lý

Một yếu tố quan trọng khác góp phần vào sự thành công hay thất bại HTX là

kỹ năng quản lý của các nhà quản lý, bao gồm nhân sự được thuê cũng như banquản lý Stringfellow (1997) lưu ý rằng có bằng chứng cho thấy dự án của các tổchức phi chính phủ để thúc đẩy sự hợp tác của nông dân không phải lúc nào cũngkhả thi Các yếu tố cơ bản như trình độ tổ chức và năng lực quản lý của các HTXhiện tại không phù hợp với kỹ năng được yêu cầu (Stringfellow, et al.,1997) Cook (1994) xác định lý do cơ bản tạo ra những khó khăn trong việc quản

lý HTX nông nghiệp là mâu thuẫn lợi ích giữa các thành viên cũng như khả năngđáp ứng thị trường Ông cho rằng điều này đòi hỏi nhiều hơn nữa những kỹ năng

tổ chức, giao tiếp, phân bổ nguồn lực và các kỹ năng khác

Yukl (1989) xác định hai nhân tố sẽ tạo nên các nhà lãnh đạo hiệu quả, làđộng lực quản lý và các kỹ năng chuyên môn Hầu hết các vị trí lãnh đạo sẽ đòi hỏimột người phải có kỹ thuật, kỹ năng nhận thức và giao tiếp (G Yukl, 1989) Do đó

sự cần thiết cho việc lãnh đạo là phải có kỹ năng và kiến thức kinh doanh doanhnghiệp, bởi vì việc quản lý HTX chủ yếu dựa vào chuyên môn của họ Các nghiêncứu đã chỉ ra rằng việc thiếu kỹ năng thích hợp trong quản lý là một phần của thấtbại của HTX Keeling, Carter & Sexton (2004) đã tiến hành một nghiên cứu củaHiệp hội trồng lúa ở California và thấy rằng việc tan rã của tổ chức này chủ yếu là

do thiếu giám sát của hội đồng quản trị, giáo dục kết hợp với quản lý không hiệuquả và việc thành viên thụ động trong công việc Nyoro và Ngugi (2007) nhận địnhrằng các HTX có nhân viên và Ban quản lý có trình độ cao hơn sẽ thành công hơncác HTX khác Quản lý với các kỹ năng cần thiết sẽ có thể đưa ra chiến lược dưatrên quy mô kinh doanh, loại sản phẩm, chất lượng sản phẩm và để cạnh tranh vớinhững đối thủ khác trên thị trường

1.5.3 Quy mô kinh doanh

Những động lực cho chiến lược kinh doanh của một loại HTX đã được hìnhthành nhằm đạt được lợi thế kinh tế theo quy mô Điều này là do lúc tăng quy mô,chi phí giao dịch dự kiến cho một mặt hàng đơn vị sẽ giảm Mức độ của giao dịchcũng có thể giảm bằng việc tăng tần số của các giao dịch và các giao dịch đượcdiễn ra thường xuyên hơn, thấp hơn chi phí cố định trên một đơn vị (Banaszak,2008) Banaszak (2008) chỉ ra rằng tần số này có thể tăng lên bởi sự gia tăng thànhviên của HTX Việc giảm chi phí sẽ dẫn đến tăng thu nhập sẵn có để phân phối chocác thành viên (Rapp, Ely, và Bộ Nông nghiệp Mỹ, 1996) Đó là điều cần thiết cho

hợp tác xã điều tiết quy mô kinh doanh hiệu quả đủ để giảm chi phí và giữ vữngtầm nhìn kinh tế Nyoro và Ngugi (2007) đã tiến hành một nghiên cứu về sữa và

cà phê trong hợp tác xã trên địa bàn các tỉnh miền Trung Kenya và phân tích chấtlượng của chúng Họ phát hiện ra rằng các hợp tác xã mà có nhiều thành viên hơn

và xử lý khối lượng công việc kinh doanh lớn, đều là những HTX thành công hơn

1.5.4 Loại sản phẩm và chất lượng sản phẩm

Khả năng lựa chọn các loại sản phẩm (và mức độ chất lượng đạt yêu cầu)cũng là một kỹ năng quan trọng đối với bất kỳ nhà quản lý kinh doanh nào Cácloại sản phẩm mà hợp tác xã chọn để kinh doanh có thể ảnh hưởng đến thành côngcủa nó Sản phẩm có giá trị cao cung cấp lợi nhuận lớn hơn mặt hàng giá trị thấp(Markelova, et al., 2009) Tuy nhiên, các loại cây trồng có giá trị cao, thường dễ bịtổn hại nên đòi hỏi kỹ thuật công nghệ và năng lực tiếp thị cao hơn Mặt khác, cácHTX tham gia sản xuất mặt hàng giá trị thấp có lợi thế là mua số lượng lớn đầuvào và khả năng lưu kho cao, tuy nhiên, lợi ích tăng thêm có thể không đủ để bùđắp các chi phí giao dịch (Markelova, và các cộng sự 2009)

1.5.5 Chiến lược cạnh tranh

Động lực chính để hình thành nên HTX là để giải quyết những thất bại củathị trường Tuy nhiên, trong thời gian qua có nhiều đối thủ cạnh tranh xuất hiệntrên thị trường, do vậy việc thành công hay thất bại của HTX phụ thuộc nhiều vàochiến lược cạnh tranh của chính HTX đó

Theo kinh nghiệm nghiên cứu cho thấy rằng việc định hướng thị trường làchìa khóa để doanh nghiệp có được một vị trí cạnh tranh dài hạn (Kyriakopolous,Meulenberg, & Nilson, 2004) Điều này cũng đúng với HTX cũng như các tậpđoàn kinh tế Naver & Slater (1990) cho rằng việc định hướng thị trường gắn liềnvới việc định hướng tìm ra các đối thủ cạnh tranh; định hướng khách hàng; và cónhững nỗ lực phối hợp giữa các bộ phận chức năng của HTX Sự thành công vàbền vững của một HTX sẽ chịu tác động bởi khả năng thu thập và tìm kiếm thôngtin về đối thủ cạnh tranh và khách hàng trên thị trường mục tiêu, và sự nỗ lực phốihợp giữa các bộ phận chức năng (Kyriakopoulos, 2004)

Một sự tập trung vào phát triển kinh doanh mạnh mẽ sẽ đóng góp cho sự bềnvững của HTX (Stringfellow, 1997) Điều này có thể hình thành nên mối quan hệgiữa các HTX và thị trường chính thức; các yếu tố phi giá như danh tiếng, sự tintưởng; và hiệu quả thương mại Những HTX tham gia liên minh với các HTX kháchay với các doanh nghiệp có cơ hội thành công cao hơn Nhiều những nghiên cứu

đã chỉ ra rằng liên minh tạo ra lợi thế cạnh tranh (Dyer & Singh, 1998) Dyer vàSingh cũng chỉ ra rằng một số những yếu tố góp phần tạo nên lợi thế cạnh tranh

này bao gồm sự chia sẻ thông tin và giảm chi phí giao dịch, chứ không phải liênminh tạo ra lợi thế cạnh tranh do cơ chế quản lý hiệu quả.

Tuy nhiên, liên minh có thể phụ thuộc vào việc cam kết của HTX trong việcduy trì liên minh Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của sự tín nhiệm và

sự cam kết trong mối quan hệ này (Kwon & Suh, 2004; Moorman & Zaltman,1993; Morgan &Hunt, 1994; Zineldin &Jonson, 2000) Moorman và Zaltan (1993,p.82) định nghĩa sự tín nhiệm như “sự sẵn sàng tin tưởng vào người đối tác” Tácgiả cũng cho rằng sự tín nhiệm thể hiện sự phụ thuộc vào đối tác và đó cũng là mộtphần điểm yếu của người quản lý Kwon (2004) nhận thấy rằng thái độ không chắcchắn ảnh hưởng tiêu cực đến sự tín nhiệm của doanh nghiệp với những nhà cungcấp Ví dụ của hành vi cơ hội bao gồm lược bỏ hay bóp méo thông tin và thất bạitrong việc thực hiện kế hoạch đã được thống nhất (Zineldin & Jonson, 2000) Sựtín nhiệm giữa các đối tác có thể giúp giảm thiểu phí giao dịch, cũng như tìm kiếmthông tin, việc xác nhận kiểm tra và cấp giấy chứng nhận bởi những đối tác, đó làkết quả của việc cải thiện hiệu quả và hiệu lực (Kwon & Suh, 2004) Sự tin cậygóp phần nâng cao mối quan hệ kinh tế giữa các HTX với nhau và với các chủ thểkhác mà họ phụ thuộc

Tuy nhiên, sự mất cân bằng về quyền lực trở thành những thách thức cầnđược được xem xét Vấn đề của việc mất cân bằng quyền lực có thể làm cho liênminh gặp phải rủi ro, rủi ro cho những HTX nhỏ khi liên minh với những HTX lớn(Bucklin & Sengupta, 1993) Tác giả cho rằng điều này có thể làm giảm thiểu bằngcách cẩn thận làm lại những hợp đồng từ đó có thể lấy lại được sự cân bằng vềquyền lực Sự thống nhất về Marketing là rất quan trọng trong việc giúp đỡ HTXđảm bảo sự cam kết về quy mô từ các thành viên khác, và điều này làm giảmnhững rủi ro và xóa bỏ những rào cản gia nhập thị trường (Bruynis, Goldsmith,Halm, & Taylor, 2001) Fulton (1996) đã tìm ra khớp nối giữa sự mạo hiểm và sựthống nhất liên minh chiến lược Trong những HTX địa phương ở Colorado thamgia vào việc sử dụng cái nhìn sâu sắc về “tình thế lưỡng nan của những người tù”

và “rủi ro đạo đức” trong lý thuyết trò chơi và họ kết luận rằng sự im lặng là cầnthiết để có được sự kiểm soát về tài chính cũng như quá trình hoạt động của mộthợp đồng kinh tế, “động lực của những cá nhân ít nhất cũng quan trọng bằng hoặc

có thể hơn những hoạt động hậu cần” (J,Fulton, Popp, & Gray, 1996, p12)

Một chiến lược khác mà HTX có thể sử dụng để cải thiện kết quả có thể làthông qua việc hội nhập theo chiều dọc và ngang Nhiều nghiên cứu trong lịch sử

đã chỉ ra tầm quan trọng của hội nhập theo chiều dọc trong việc tăng cường vị thếthị trường của HTX, đối với người mua và nhà cung ứng (Sexton, 1986; Sexton &Iskow, 1988) Sexton (1986) cho rằng (bằng việc hội nhập) HTX có thể tăng cường

quy mô bằng phạm vi hoạt động của Marketing, nơi mà quy mô nền kinh tế duynhất tồn tại và tài sản cố định là một rào cản gia nhập.

Nyoro (2007) nhận thấy rằng những HTX được nghiên cứu ở Kenya đã tănglên về lợi nhuận từ đó tăng lên về tỷ lệ thanh toán, sau quá trình hội nhập sâu vàogia công café và sản phẩm từ bơ sữa Tác giả cũng nhận thấy rằng những HTX cótham gia vào quá trình hội nhập này có thể tồn tại trong thời buổi tự do hóa kinh tế.Điều này cũng tương đồng với nhận định của Williamson (1985), ông chỉ ra rằngnhân tố chủ yếu chịu trách nhiệm đến quyết định hội nhập là chi phí giao dịch kinh

tế Vì vậy, thành công tổng thể của một hợp tác xã dựa trên khả năng có thể đápứng sự biến động của nhu cầu thị trường cho sản phẩm (Nilsson,1999) Những biếnđộng về nhu cầu ấy có thể xảy ra do thay đổi về chính trị, công nghệ hoặc kinh tế

1.5.6 Quản lý rủi ro

Quá trình sản xuất nông nghiệp phải đối diện với một vài rủi ro như tỉ giá vàthiên tai Thiên tai bao gồm lũ lụt, hạn hán và sự bùng phát của dịch bệnh Cácchiến lược giảm thiểu rủi ro liên quan tới quá trình sản xuất và tiếp thị sản phẩmnông nghiệp sẽ giúp các hợp tác xã chống được việc mất lợi nhuận trong một năm.(KA Zeuli,1999) đã đề ra ba chiến lược để các hợp tác xã có thể sử dụng để giảmcác rủi ro về giá và khả năng cung cấp Đầu tiên, các HTX có thể hướng tới quy

mô các thành viên lớn hơn, đa dạng hơn và phân tán về mặt địa lí Thứ hai là họ cóthể đa dạng hóa các dòng sản phẩm để tránh phụ thuộc vào nguồn cung cấp và lợinhuận của một sản phẩm thô Cuối cùng, họ có thể đi vào hoạt động đầu tư liên kết

và các liên minh mang tính chiến lược

Poulton, Kydd et al.(2006) cho rằng các nông dân, nhất là những ngườinghèo, sẽ gặp khó khăn trong việc đóng bảo hiểm vì các khoản vay của họ thườnglớn so với thu nhập và tài sản đang có Điều này có thể đặt họ vào vị trí khó khăntrong việc trả nợ khi mà không có thêm tài sản hay thu nhập từ việc hợp tác

1.6 Các yếu tố bên ngoài tác động đến kết quả hoạt động của hợp tác xã

Các yếu tố ngoại sinh là một phần không thể thiếu trong sự phát triển bềnvững của hợp tác xã, bao gồm các hoạt động hỗ trợ người nông dân, các chính sáchcủa chính phủ, thể chế pháp lý và các nhân tố thị trường Những yếu tố này ảnhhưởng đến sức cạnh tranh của HTX, đặc biệt là ở các nước đang phát triển

1.6.1 Chính sách của chính phủ

Ở những nước đang phát triển như Việt Nam, phần đông dân số vẫn cònnghèo Để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, chính phủ đề ra các chính sách cóthể tác động tiêu cực đến sự phát triển của HTX Sự can thiệp của chính phủ có thểảnh hưởng đến việc định giá sản phẩm, làm giảm sút giá cả và gây ảnh hưởng bấtlợi tới quá trình sản xuất (Krueger, Schiff, &Valdes,1998; Meyer & Larson, 1997)

Đề cập đến chính sách giá, đặc biệt ở những nước đang phát triển, đã cóhàng loạt những tác động trái chiều đến việc bảo vệ người tiêu dùng cũng nhưngười sản xuất từ sự bất ổn định của giá cả (Dorward, et al., 2008) Những ngườichỉ trích sự can thiệp của chính phủ trong chính sách giá cả cho rằng điều này sẽdẫn tới một sai lầm trong việc nhận thức lợi ích của cạnh tranh, bằng việc ủng hộcho những hoạt động không mang lại hiệu quả (Timmer, 1989) White(1985) chorằng chính sách giá bình quân cho toàn bộ nền kinh tế sẽ làm tăng sự phân hóa thunhập các vùng, vì nó gây thiệt thòi cho những vùng tài nguyên thiên nhiên khôngthuận lợi cũng như yếu kém điều kiện cơ sở hạ tầng, và nghiêng về những vùngđược hỗ trợ vốn tốt hơn Một điểm chỉ trích khác đó là sai lầm của chính phủ trongviệc đặt giá hiệu quả, bởi sự thiếu thông tin có thể ảnh hưởng tiêu cực tới ngườisản xuất (Dorward, et al., 2008) Những người phản đối sự can thiệp của chính phủquan tâm nhiều đến an ninh lương thực, dinh dưỡng và sự phát triển kinh tế(Myers, 2006), quan điểm này hướng đến người tiêu dùng nhiều hơn là người sảnxuất.

và những hành vi mang tính cơ hội cá nhân sẽ dẫn tới việc ép buộc giá cả Như vậy

sự thiếu sót một thể chế chính trị mang tính thúc đẩy sẽ ảnh hưởng tới sự phát triểncủa cơ chế thị trường đối với HTX

1.6.3 Các hỗ trợ bên ngoài

Hợp tác xã ở các nước đang phát triển bao gồm nguồn lực là những ngườinông dân nghèo, đó là những người rất cần sự hỗ trợ từ bên ngoài đặc biệt trongquá trình tổ chức sản xuất để đạt được bất kì mục tiêu kinh tế nào Hill et al (2007),trong một nghiên cứu sự ảnh hưởng của những hỗ trợ bên ngoài, nhận thấy rằng sự

hỗ trợ ấy sẽ nâng cao quá trình làm việc của cộng đồng nông thôn và tạo ra nhữngkết nối tới thị trường cho quá trình sản xuất của họ