LUẬN văn du lịch: Mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng

  MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN 1 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 5 MỞ ĐẦU 6 1. Lý do chọn đề tài 6 2. Mục đích nghiên cứu 8 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 8 3.1. Đối tượng nghiên cứu 8 3.2. Khách thể nghiên cứu 9 4. Giả thuyết khoa học 9 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 9 6. Phạm vi nghiên cứu 9 7. Phương pháp nghiên cứu 9 7.1. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu 9 7.2. Phương pháp phỏng vấn – trả lời 9 7.3. Phương pháp thống kế, phân tích, tổng hợp 10 7.4. Phương pháp trắc nghiệm 10 7.5. Phương pháp khảo sát thực tế 10 7.6. Phương pháp so sánh 10 8. Kết cấu của khóa luận 10 CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU DU LỊCH VÀ LỄ HỘI 11 1.1. Khái niệm du lịch 11 1.2. Khái niệm nhu cầu du lịch 12 1.2.1. Khái niệm nhu cầu 12 1.2.2. Khái niệm nhu cầu du lịch 13 1.3. Khái niệm “Lễ hội” 14 1.3.1. Khái niệm về “Lễ” 15 1.3.2. Khái niệm về “Hội” 16 1.3.3. Khái niệm “lễ hội”. 17 1.3.4. Tác động của lễ hội đối với du lịch 18 1.4. Lễ hội chọi trâu 19 1.4.1. Lễ hội truyền thống ở Việt Nam 19 1.4.2. Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn Hải Phòng ..20 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG NHU CẦU DU LỊCH CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU ĐỒ SƠN – HẢI PHÒNG 33 2.1. Tổng quan về quận Đồ Sơn – thành phố Hải Phòng 33 2.1.1. Một vài nét về thành phố Hải Phòng 33 2.1.2. Đặc điểm quận Đồ Sơn 35 2.2. Thực trạng mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 40 2.2.1. Mức độ đáp ứng nhu cầu tham quan của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 40 2.2.2. Mức độ đáp nhu cầu tìm hiểu của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 47 2.2.3. Mức độ đáp ứng nhu cầu giải trí của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 53 2.2.4. Thu hút của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 57 CHƯƠNG 3. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO GIÁ TRỊ CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU ĐỒ SƠN HẢI PHÒNG 60 3.1. Một số giải pháp nhằm nâng cao giá trị của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 60 3.1.1. Khắc phục một số tồn tại của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 60 3.1.2. Giải pháp về khả năng cung cấp dịch vụ 62 3.1.3. Giải pháp để nâng cao cơ sở vật chất 63 3.1.4. Tạo ra nhiều sắc thái đặc trưng của địa phương 64 3.1.5. Đảm bảo sự an toàn cho khách du lịch khi tham gia lễ hội chọi trâu 64 3.1.6. Nâng cao kiến thức, năng lực của đội ngũ quản lý phục vụ lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 66 3.2. Các kiến nghị, đề xuất 67 3.2.1.Những kiến nghị và đề xuất với nhà nước 67 3.2.2. Những kiến nghị và đề xuất với chính quyền địa phương 69 3.2.3. Những kiến nghị và đề xuất với Ban tổ chức lễ hội 70 3.2.4. Những kiến nghị và đề xuất với khoa 72 KẾT LUẬN 75 TÀI LIỆU THAM KHẢO 76 PHỤ LỤC 77

và hứa hẹn lại trở lại vào đúng ngày này năm sau Không chỉ là lũ trẻ đượctha hồ chơi đùa với đủ trò chơi và màu sắc ngày hội mà người lớn cũng mong

có hội để là nơi đi lễ để cầu cho cuộc sống tốt đẹp cho tâm hồn thanh thản

Là quốc gia có truyền thống lâu đời Việt Nam đất nước có tới hơn 500 lễhội cổ truyền lớn đươc diễn ra khắp bốn mùa xuân, hạ, thu, đông Là 1 trong

15 lễ hội cấp quốc gia Lễ hội chọi trâu để lại cho người dân nhiều cảm xúc,

ký ức và hoài niệm riêng Vì muốn tìm hiểu về lễ hội này mà qua đợt thực tậptốt nghiệp trong chương trình học tại trường Đại học công nghiệp em đã maymắn có cơ hội tiếp xúc qua các tài liệu và thực tế về lễ hội chọi trâu và đượclàm việc với thầy giáo Dương Đình Bắc người có nhiều kinh nghiệm giảngdạy Vì vậy để có được kết quả tốt trong bài báo cáo thực tập này em đã được

sự giúp đỡ rất nhiều từ thầy giáo và ông Đinh Đắc Sề người Đồ Sơn người cónghiên cứu lâu năm về Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn đã nhiệt tình chỉ bảo và giúp

đỡ em hoàn thành bản báo cáo này

Trong bài khóa luận tốt nghiệp lần đầu này chắc chắn không tránh khỏinhững thiếu sót vì vậy mong thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến để bàikhóa luận tốt nghiệp này hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU 5

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 8

3.1 Đối tượng nghiên cứu 8

3.2 Khách thể nghiên cứu 9

4 Giả thuyết khoa học 9

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

6 Phạm vi nghiên cứu 9

7 Phương pháp nghiên cứu 9

7.1 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu 9

7.2 Phương pháp phỏng vấn – trả lời 9

7.3 Phương pháp thống kế, phân tích, tổng hợp 10

7.4 Phương pháp trắc nghiệm 10

7.5 Phương pháp khảo sát thực tế 10

7.6 Phương pháp so sánh 10

8 Kết cấu của khóa luận 10

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU DU LỊCH VÀ LỄ HỘI 11

1.1 Khái niệm du lịch 11

1.2 Khái niệm nhu cầu du lịch 12

1.2.1 Khái niệm nhu cầu 12

1.2.2 Khái niệm nhu cầu du lịch 13

1.3 Khái niệm “Lễ hội” 14

1.3.1 Khái niệm về “Lễ” 15

1.3.2 Khái niệm về “Hội” 16

1.3.3 Khái niệm “lễ hội” 17

1.3.4 Tác động của lễ hội đối với du lịch 18

1.4 Lễ hội chọi trâu 19

1.4.1 Lễ hội truyền thống ở Việt Nam 19

1.4.2 Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn - Hải Phòng 20

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG NHU CẦU DU LỊCH CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU ĐỒ SƠN – HẢI PHÒNG 33

2.1 Tổng quan về quận Đồ Sơn – thành phố Hải Phòng 33

2.1.1 Một vài nét về thành phố Hải Phòng 33

2.1.2 Đặc điểm quận Đồ Sơn 35

2.2 Thực trạng mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 40

2.2.1 Mức độ đáp ứng nhu cầu tham quan của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 40

2.2.2 Mức độ đáp nhu cầu tìm hiểu của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch .47

2.2.3 Mức độ đáp ứng nhu cầu giải trí của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 53

2.2.4 Thu hút của lễ hội chọi trâu đối với khách du lịch 57

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO GIÁ TRỊ CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU ĐỒ SƠN - HẢI PHÒNG 60

3.1 Một số giải pháp nhằm nâng cao giá trị của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 60

3.1.1 Khắc phục một số tồn tại của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 60

3.1.2 Giải pháp về khả năng cung cấp dịch vụ 62

3.1.3 Giải pháp để nâng cao cơ sở vật chất 63

3.1.4 Tạo ra nhiều sắc thái đặc trưng của địa phương 64

3.1.5 Đảm bảo sự an toàn cho khách du lịch khi tham gia lễ hội chọi trâu 64

3.1.6 Nâng cao kiến thức, năng lực của đội ngũ quản lý phục vụ lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng 66

3.2 Các kiến nghị, đề xuất 67

3.2.1.Những kiến nghị và đề xuất với nhà nước 67

3.2.2 Những kiến nghị và đề xuất với chính quyền địa phương 69

3.2.3 Những kiến nghị và đề xuất với Ban tổ chức lễ hội 70

3.2.4 Những kiến nghị và đề xuất với khoa 72

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

PHỤ LỤC 77

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Biểu đồ 2.2 Kênh cung cấp thông tin cho khách du lịch về lễ hội chọi trâu 41

Bảng 2.3 Những đánh giá của khách du lịch khi tham gia lễ hội chọi trâu 42

Biểu đồ 2.4 Nhóm người có thu nhập cao 44

Biểu đồ 2.5 Nhóm người có thunhập thấp 44

Bảng 2.6 Mục đích tham quan lễ hội theo độ tuổi của khách du lịch 46

Biểu đồ 2.7 Mục đích tìm hiểu của khách du lịch khi tham gia lễ hội chọitrâu 48

Biểu đồ 2.8 Đánh giá cảm nhận của khách du lịch về ý nghĩa tâm linh của lễ hội chọi trâu 50

Bảng 2.9 đánh giá lòng tin của khách du lịch, người dân địa phương và ban tổ chức về ý nghĩa lễ hội chọi trâu 51

Biểu đồ 2.10 Thành quả đạt được của khách du lịch sau lễ hội chọi trâu 52

Bảng 2.11 Cảm xúc của khách du lịch về lễ hội chọi trâu 54

Bảng 2.12 Đánh giá của du khách về các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu giải trí của khách du lịch 55

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lễ hội truyền thống là đề tài phong phú và là bản sắc của dân tộc ViệtNam Lễ hội truyền thống là những di sản văn hoá tinh thần quý báu được ôngcha ta giữ gìn và để lại cho con cháu ngày nay Trải qua những năm tháng củalịch sử hào hùng của lịch sử nước nhà, cho đến ngày nay tất cả những lễ hộitruyền thống Việt Nam vẫn giữ nguyên vẹn những nét đẹp truyền thống và có

sự tiếp thu của những tinh hoa văn hoá nhân loại

Đặc biệt Việt Nam có nền văn hoá lâu đời, nhiều dân tộc sinh sống trênmột lãnh thổ thống nhất, cùng đóng góp nhiều phong tục tập quán mang bảnsắc riêng của từng vùng, miền, dân tộc và tôn giáo cho nền văn hoá của đấtnước Chính vì vậy từ xưa đến nay lễ hội luôn luôn là yếu tố đặc trưng chodân tộc vì góp phần làm cho văn hoá đặc sắc hơn

Khi xã hội ngày một phát triển, cuộc sống con người ngày một đáp ứngtương đối đầy đủ thì những nhu cầu tinh thần như: vui chơi giải trí, nghỉ ngơi,tìm hiểu lịch sử văn hoá nghệ thuật, phong tục tập quán, lễ hội của con ngườiđược nâng cao và trở thành vấn đề cần thiết Con người luôn muốn khám pháthiên nhiên về với cội nguồn dân tộc …và đặc biệt các lễ hội truyền thống làloại hình sinh hoạt văn hoá sản phẩm tinh thần của con người Là dịp conngười được trở về với tự nhiên, về với văn hóa xưa và về với ký ức cũ

Việt Nam là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước,mang trong mình “Vẻ đẹp bất tận” Việt Nam là một nước được thiên nhiên ưuđãi ban tặng nhiều tài nguyên du lịch với phong cảnh đẹp làm say mê lòngngười như Vịnh Hạ Long - Quảng Ninh, Phong Nha - Kẻ Bàng - QuảngBình, và đặc biệt không thể không kể đến những lễ hội truyền thống mangđậm nét phong tục tập quán đậm đà bản sắc dân tộc của Việt Nam như lễ hội

chùa Hương – Hà Nội, hội đền Hùng – Phú Thọ, Hội Lim – Bắc Ninh, lễ hộiChọi Trâu - Hải Phòng Mỗi lễ hội lại có một dấu ấn riêng biệt và ý nghĩariêng Vì vậy lễ hội luôn luôn là một đề tài phong phú mà rất nhiều các nhànghiên cứu đã - đang và sẽ luôn muốn tìm tòi khám phá.

Một điều đặc biệt hơn nữa, khi còn học tiểu học, cô giáo đã giảng về lễhội chọi trâu và tôi rất hứng thú về hình ảnh hai con trâu lao vào nhau nhưnhững chiến binh dũng cảm Cảm giác tò mò và đã đặt rất nhiều câu hỏi vìsao “Vì sao nó lại húc nhau như thế?” “Vì sao lại tổ chức lễ hội chọi trâu?”.Khi lớn lên được tiếp xúc với nhiều tài liệu thì tôi cũng đã hiểu thêm phần nào

về những điều mà từ nhỏ mình đã thắc mắc đó Khi được học về chuyênngành Việt Nam học tại trường Đại học công nghiệp Hà Nội có bộ môn LễHội và ở đây đã không chỉ có lễ hội chọi trâu được tìm hiểu mà còn rất nhiều

lễ hội tiêu biểu của Việt Nam được nghiên cứu

Đến khi tham gia khóa luận tốt nghiệp thì tôi đã không ngần ngại chọn

đề tài về lễ hội vì tôi thấy đây là đề tài hấp dẫn và phù hợp với mình Tôi nghĩđây là cơ hội tốt để mình tự hoàn thiện bản thân và bổ sung cho mình kiếnthức quý báu

Lễ hội truyền thống là đề tài tôi yêu thích, tôi thấy rất đặc biệt và thực sự

tò mò về lễ hội này Từ xưa đến nay lễ hội truyền thống được rất nhiều mọingười quan tâm tìm hiểu và tôi cũng là một người trong số đó Khi tìm hiểuthấy ở mỗi lễ hội diễn ra đều có những giây phút hoà nhập, có sự cộng cảmchung của mọi người trong lễ hội Chính vì vậy lễ hội được lưu truyền mộtcách trực tiếp từ đời này sang đời khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác nên nó

đã trở thành một mạch gầm nối kết giữa quá khứ, hiện tại và tương lai Do đó

có thể xem lễ hội như một bách khoa đồ sộ, một bảo tàng sống mạnh mẽ vàotâm linh, vào việc khuôn đúc tâm hồn và tính cách người Việt Nam, xưa vàmai sau

Xuất phát từ thực tế, không ai biết từ bao giờ lễ hội Chọi Trâu đã có vàbắt đầu từ đâu thì cũng không ai biết, nhưng những truyền thuyết về lễ hộinày thì có rất nhiều và sự ảnh hưởng của nó cũng rất lớn, mỗi truyền thuyếtđều gắn với một sự tích kì bí khác nhau nhưng tất cả đều khẳng định: HộiChọi Trâu là tục mỹ hào hùng mang đậm tính thượng võ, tính táo bạo và lòngquả cảm rất động đáo của người Đồ Sơn.

Từ xa xưa lễ hội Chọi Trâu - Hải Phòng đã hấp dẫn và thu hút rất nhiềukhách du lịch, tất cả đều phản ánh cuộc sống sinh hoạt thẩm mĩ của con ngườitrong các dịp lễ hội này.Lễ hội chính là nơi trưng bày cái hay cái đẹp và thểhiện tài năng những lao động miệt mài

Mặc dù ngày nay nền kinh tế thị trường mở cửa, người dân chúng ta mải

mê với cuộc mưu sinh, với nhiều lo toan trong cuộc sống mà dần dần quên đinhững lễ hội truyền thống, những phong tục tập quán tốt đẹp Vì thế mà lễ hộitruyền thống dần bị mai một lãng quên…Qua lễ hội truyền thống nhắc nhởchúng ta phải biết quý trọng và phát huy những gì ông cha ta đã có công gâydựng, chúng ta phải có nhiệm vụ bảo tồn và ngày càng phát huy truyền thốngtốt đẹp đó

Xuất phát từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài: “Mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng”.

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu lễ hội Chọi Trâu, phong tục lễ hội, mức độ đáp ứng của lễ hộiđối với nhu cầu của khách du lịch Từ đó đề xuất một số giải pháp nângcaogiá trị tinh thần lễ hội, bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc, phát triển du lịch

lễ hội

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – HảiPhòng

3.2 Khách thể nghiên cứu

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng

4 Giả thuyết khoa học

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng vẫn chưa phát huy được tất cả cảlợi thế, chưa tuyên truyền được ý nghĩa lễ hội chọi trâu đến rộng rãi khách dulịch Bên cạnh đó lễ hội vẫn còn tồn tại một vài hạn chế khiến cho lễ hội chưađược hoàn hảo như mong muốn của ban tổ chức, người dân địa phương cũngnhư khách du lịch Giữa các bộ phận chưa có sự kết hợp chặt chẽ dẫn đến việcchưa thực sự đáp ứng một cách tốt nhất đối với khách du lịch

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu về lễ hội truyền thống: lễ hội chọi trâu

- Nghiên cứu những khái niệm về nhu cầu du lịch và lễ hội đó

- Phân tích làm rõ cơ sở lý luận về các lễ hội Việt Nam

6 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu lễ hội chọi trâu trong và ngoài thời gian diễn ra lễhội

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu

Phương pháp này dựa trên nguồn thông tin thu thập được từ những tàiliệu có sẵn như sổ sách thống kê, hồ sơ… để xây dựng cơ sở nhằm chứngminh giả thuyết Tìm hiểu các tài liệu từ Ban quản lý hay trong sách báo, ti vi,internet…

7.2 Phương pháp phỏng vấn – trả lời

Phỏng vấn là một loạt các câu hỏi mà người nghiên cứu đưa ra để phỏngvấn người trả lời Phỏng vấn có thể được tổ chức có cấu trúc, nghĩa là ngườinghiên cứu các câu hỏi được xác định rõ ràng và phỏng vấn không theo yêucầu của cấu trúc nghĩa là người nghiên cứu cho phép một số câu hỏi người

nghiên cứu đưa ra được người trả lời một cách tự do theo quan điểm riêng củahọ.

Số liệu được thu thập bằng cách người điều tra hỏi và ghi chép trực tiếpvào phiếu hỏi Có thể kết hợp giữa hỏi và quan sát để lấy số liệu

Trong nghiên cứu đề tài này, sử dụng phiếu phỏng vấn trực tiếp banquản lý, người dân địa phương và khách du lịch

8 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, đề tài bao gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về nhu cầu du lịch và lễ hội

Chương 2 Thực trạng mức độ đáp ứng nhu cầu du lịch của lễ hội chọi trâu

Đồ Sơn – Hải Phòng

Chương 3 Một số giải pháp nhằm nâng cao giá trị của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn– Hải Phòng

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU DU LỊCH VÀ LỄ HỘI

1.1 Khái niệm du lịch

Ngày nay, du lịch đã trở thành một hiện tượng kinh tế - xã hội phổ biến ởcác nước phát triển cũng như các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.Tuy nhiên, cho đến nay nhận thức về nội dung du lịch vẫn chưa thống nhất

Do hoàn cảnh khác nhau, dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, mỗingười có một cách hiểu về du lịch khác nhau

Tại Việt Nam, mặc dù du lịch là một lĩnh vực còn khá mới mẻ nhưng cácnhà nghiên cứu của Việt Nam cũng đưa ra các khái niệm xét trên nhiều góc

độ nghiên cứu khác nhau:

Thứ nhất, du lịch là một dạng nghỉ dưỡng sức, tham quan tích cực của

con người ngoài nơi cư trú với mục đích: nghỉ ngơi, giải trí, xem danh lamthắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa nghệ thuật Theo nghĩa này, dulịch được xem xét ở góc độ cầu, góc độ người đi du lịch

Thứ hai, du lịch là một ngành kinh doanh tổng hợp có hiệu quả cao về

nhiều mặt, nâng cao hiểu biết về thiên nhiên, truyền thống lịch sử văn hóa dântộc, từ đó góp phần làm tăng lên tình yêu nước, đối với người nước ngoài vàtình hữu nghị với dân tộc mình, về mặt kinh tế du lịch là lĩnh vực kinh doanhmang lại hiệu quả kinh tế rất lớn, có thể coi là hình thức xuất khẩu hàng hóa

và dịch vụ tại chỗ Theo nghĩa này, du lịch được xem xét ở góc độ một ngànhkinh tế

 Theo luật Du lịch Việt Nam(2005) đã nêu khái niệm về du lịch như

sau: Du lịch là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài

nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.

Như vậy, khái niệm trên đã làm rõ du lịch là một hoạt động có nhiều đặcthù, gồm nhiều thành phần tham gia tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp

Hoạt động du lịch vừa có đặc điểm của ngành kinh tế, lại có đặc điểm củangành văn hóa – xã hội.

1.2 Khái niệm nhu cầu du lịch

1.2.1 Khái niệm nhu cầu

Nhu cầu là một hiện tượng xã hội phổ biến, cũng là phạm trù của khoahọc xã hội và nhân văn Nhu cầu bắt nguồn từ nguyên lý tồn tại vì mình và vìcái khác nó trong mọi sự vật, hiện tượng, sự tồn tại với sự vật khác trong môitrường Nhu cầu như một thuộc tính của thế giới sinh vật, đặc biệt là loàingười Với con người, nhu cầu luôn luôn được nảy sinh, mở rộng và thỏa mãnngày càng cao

Từ lâu nhu cầu đã là đối tượng nghiên cứu của hầu hết các ngành khoahọc, nghiên cứu sinh học và xã hội Để hiểu về nhu cầu, trước hết phải hiểuđúng đắn khái niệm nhu cầu và đặc trưng của nó Ở những góc độ khác nhau

có những quan niệm khác nhau

Theo từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên; “Nhu cầu là điều đòihỏi của đời sống tự nhiên và xã hội”

“Nhu cầu là những đòi hỏi của con người, của từng cá nhân, của từngnhóm xã hội khác nhau hay của toàn bộ xã hội muốn có những điều kiện nhấtđịnh để tồn tại và phát triển

“Nhu cầu là sự cần đến hay thiếu hụt một cái gì đó cần thiết để duy trìhoạt động đời sống của cơ thể, của con người cá nhân, của một tập đoàn xãhội, của toàn bộ xã hội”

Theo góc độ triết học thì nhu cầu là những trạng thái thiếu hụt và nhữngđòi hỏi cần được đáp ứng của chủ thể (con người và xã hội), để tồn tại và pháttriển Dựa theo khái niệm này có thể thấy nhu cầu là một trạng thái thiếu hụtcủa cơ thể, xã hội và mong muốn được đáp ứng Cho nên, nhu cầu vừa có tínhkhách quan vừa có tính chủ quan, vừa có tính xã hội vừa có tính cá nhân, vừa

có tính lịch sử cụ thể vừa có tính vĩnh viễn

Từ những nhận định trên ta có thể khái quát và đưa ra khái niệm nhu cầu

như sau: “Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người, là đòi hỏi, mong

muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý mà mỗi người có những nhu cầu khác nhau”.

Như vậy có thể nói, nhu cầu là một khái niệm rộng, là đối tượng nghiêncứu của tất cả các lĩnh vực Việc nghiên cứu nhu cầu có ý nghĩa lớn lao đốivới việc điều khiển hành vi của con người

1.2.2 Khái niệm nhu cầu du lịch

Theo tuyên bố của Ha Lay: Du lịch là một hoạt động của con người và

xã hội hiện đại Bởi lẽ du lịch trở thành một hình thức quan trọng trong việc

sử dụng thời gian rảnh rỗi của con người, đồng thời là phương tiện giao lưutrong mối quan hệ của con người với con người Nhu cầu nghỉ ngơi và sự thayđổi của nó theo thời gian và không gian trở thành một trong những nhân tốquan trọng ảnh hưởng tới quá trình ra đời và phát triển của du lịch Vì vậy khixem xét các vấn đề có liên quan đến du lịch thì yếu tố đầu tiên ta phải quantâm hàng đầu chính là nhu cầu du lịch

Nhu cầu là yếu tố đầu tiên có vai trò khởi động hoạt động du lịch Nhucầu bao giờ cũng có đối tượng Khi nào nhu cầu gặp đối tượng có khả năngđáp ứng sự thỏa mãn thì lúc ấy nhu cầu trở thành động lực thúc đẩy con ngườihoạt động nhằm tới đối tượng

Nhu cầu của những du khách rất khác nhau, phụ thuộc vào mức độ thunhập, trình độ văn hóa, tính cách, tuổi tác, sở thích, thói quen sinh hoạt Nhucầu phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ nhu cầu về sốlượng đến nhu cầu về chất lượng

Nhu cầu du lịch là một loại nhu cầu đặc biệt, tổng hợp của con người,nhu cầu này được hình thành và phát triển trên nền tảng của nhu cầu sinh lý( sự đi lại) và các nhu cầu tinh thần (nhu cầu nghỉ ngơi, tự khẳng định mình,

nhận thức giao tiếp) Nó được biểu hiện ở ý muốn tạm rời nơi ở thường xuyên

để đến với thiên nhiên, giải thoát khỏi sự căng thẳng của tiếng ồn, sự ô nhiễmmôi trường ngày càng tăng tại thành phố để nghỉ ngơi, giải trí, tăng cườnghiểu biết, phục hồi sức khỏe

Nhu cầu du lịch là sự mong muốn của con người đi đến một nơi khác vớinơi ở của mình để có đựơc những cảm xúc mới, trải nghiêm mới, hiểu biếtmới, để phát triển các mối quan hệ xã hội, phục hồi sức khỏe, tạo sự thỏa mái

dễ chịu về tinh thần ( cuốn Nhập môn du lịch học)

Nhu cầu du lịch được khởi dựng và chịu ảnh hưởng đặc biệt của nền vănhóa công nghiệp Khi trình độ nhận thức nâng cao, các mối quan hệ của xãhội ngày càng hoàn chỉnh thì nhu cầu du lịch của con người ngày càng trở nêncấp thiết Nhu cầu du lịch ngày càng tăng lên cùng với sự gia tăng phúc lợivật chất, trình độ văn hóa của người dân đồng thời có liên quan đến sự giatăng của thời gian rảnh, sự phát triển dân số và tập trung dân cư, sự phát triểngiao thông và an toàn xã hội

Từ những nhận định trên ta có thể đưa ra quan niệm nhu cầu du lịch ‘‘ Nhu cầu du lịch là sự mong muốn của con người đi đến một nơi khác với nơi ở của mình để có được những cảm xúc mới, trải nghiệm mới, hiểu biết mới nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí trong một khoảng thời gian nhất định’’.

1.3 Khái niệm “Lễ hội”

Mùa xuân – mùa khởi đầu cho một năm, mùa sinh sôi nảy nở của vạn vật, cỏcây…giữa tiết trời ấm áp ấy, lòng người phơi phới rủ nhau đi hội, hành hương vềcội nguồn, con người hạnh phúc Mùa xuân cũng là mùa của lễ hội, con người vừa

đi hội để vui chơi, vừa là cầu mong những điều may mắn, những điều tốt đẹp nhấtcho một năm bắt đầu

Lễ hội nước ta thật đa dạng và phong phú Theo thống kê của các nhànghiên cứu văn hoá dân gian, Việt Nam có gần 500 lễ hội truyền thống lớn,

nhỏ trải khắp đất nước trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông Mỗi lễ hội mangmột nét tiêu biểu và giá trị riêng, nhưng bao giờ cũng hướng tới một đốitượng linh thiêng cần được suy tôn như những vị anh hùng chống ngoại xâm,những người có công dạy dỗ truyền nghề, chống thiên tai, diệt trừ ác, giàulòng cứu nhân độ thế…Với tư tưởng uống nước nhớ nguồn, ngày hội diễn rasôi động bằng những sự tích, công trạng, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại,làm cho thế hệ trẻ hôm nay hiểu được công lao tổ tiên, thêm tự hào về truyềnthống quê hương, đất nước của mình Đặc biệt, lễ hội nước ta gắn bó với làng

xã, địa danh, vùng đất như một thành tố không thể thiếu vắng trong đời sốngcộng đồng nhân dân

1.3.1 Khái niệm về “Lễ”

“Lễ” theo tiếng việt là những nghi thức tiến hành nhằm đánh dấu hoặc

kỷ niệm một sự việc, sự kiện có ý nghĩa nào đó Trong thực tế “lễ” có nhiều ýnghĩa và một lịch sử hình thành khá phức tạp

Chữ “lễ” được hình thành và biết tới từ thời kỳ Chu (thế kỷ 12 trướccông nguyên), lúc đầu chữ “lễ” được hiểu là lễ vật của các gia đình quý tộc,nhà Chu cúng tế thần tổ tông gọi là tế lễ Dần dần, chữ “lễ” được mở rộngnghĩa là hình thức, phép tắc để phân biệt trên, dưới, sang, hèn, thứ bậc lớnnhỏ thân sơ trong xã hội khi đã phân hoá thành đẳng cấp Cuối cùng khi xãhội đã phát triển thì ý nghĩa của “lễ” càng được mở rộng như lễ Thành hoàng,

lễ Gia tiên, lễ cầu an, lễ cầu mưa…

Do ngàycàng mở rộng phạm vi nên đến đây “lễ” đã mang ý nghĩa baoquát mọi nghi thức ứng xử của con người với tự nhiên và xã hội Như vậy ta

có thể đi đến một khái niệm chung:

“Lễ” là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con người đối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện.

1.3.2 Khái niệm về “Hội”

“Hội’’ là đám vui đông người gồm hai đặc điểm là đông người, tập trungtrong một địa điểm và vui chơi với nhau Nhưng nếu chỉ có vậy nhiều khichưa thành “Hội” phải bao gồm các yếu tố sau đây mới đủ ý nghĩa của nó

“Hội” phải được tổ chức nhân dịp kỷ niệm một sự kiện quan trọng nào

đó liên quan đến bản làng, cộng đồng dân tộc

“Hội” đem lại lợi ích tinh thần cho mọi thành viên của cộng đồng mangtính cộng đồng cả tư cách tổ chức lẫn mục đích của nó “Hội” có nhiều tròvui đến mức hỗn độn Đây là sự cộng cảm cần thiết của phương diện tâm lýsau những ngày tháng lao động vất vả với những khó khăn trong cuộc sốnghàng ngày mà ai cũng phải trải qua Đến với “Hội” mọi người sẽ được giải toảthăng bằng trở lại Vậy khái niệm “Hội” đươc tập trung lại như sau:

“Hội” là sinh hoạt văn hoá tôn giáo nghệ thuật của cộng đồng xuất phát

từ nhu cầu cuộc sống, sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, sự bình yên cho từng cá nhân hạnh phúc cho từng dòng họ, từng gia đình Sự sinh sôi nảy

nở của gia súc, sự bội thu của những mùa màng mà bao đời nay đã quy tụ vào niềm mơ ước chung với bốn chữ “Nhân - Khang -Vật - Thịnh”.

Theo thư tịch cổ lễ hội của người Việt xuất phát từ thời nhà lý (thế kỷXI) có quan điểm cho rằng lễ hội của dân tộc Việt Nam đã hình thành và pháttriển cùng với lịch sử của dân tộc, của đất nước biểu hiện qua trống đồngĐông Sơn mà tiêu biểu là ở vùng đồng bằng Bắc Bộ - Cái nôi của dân tộcViệt Nam, đó là những hội mùa, hội làng Tuy thời điểm ra đời của lễ hội cónhiều tranh cãi nhưng đến nay ngày hội cấu kết cộng đồng biểu trưng nhữnggiá trị của đời sống tâm linh, đời sống xã hội và văn hoá cộng đồng Dù cónhững lễ hội mang tính toàn quốc, có những lễ hội mang tính vùng miền địaphương trong thời gian gần đây các hoạt động tìm hiểu khôi phục lễ hội kếthừa các sinh hoạt lễ hội truyền thống đã thu hút được sự quan tâm của toàn

thể xã hội nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng một nền văn hoá Việt Nam tiêntiến đậm đà bản sắc dân tộc.

1.3.3 Khái niệm “lễ hội”

Qua các lễ hội truyền thống Việt Nam ta có thể rút ra được mối quan hệkhăng khít giữa lễ và hội

Trong thực tế giữa Lễ và Hội khó tách rời mau chúng luôn hoà quyệnvới nhau Hội là từ chỉ thành phần ngoài lễ (hay hội có thể coi là hình thứccủa lễ) của các cuộc kỷ niệm từ quy mô làng bản trở lên Vì vậy cuộc lễ nàokhông có hội kèm theo người ta không gọi là hội Ngược lại không có Hộinào không kèm theo lễ Vì vậy mối quan hệ giữa Lễ và Hội là không thể táchrời, chúng hoà quyện đan xen vào nhau Nếu chỉ có Hội mà không có lễ thìmất vẻ cung kính trang nghiêm Nếu chỉ có Lễ mà không có Hội thì khôngcòn vui nữa

Trên cơ sở ấy chúng ta nhận thấy rằng người nông dân Viêt Nam đã sángtạo lễ hội như cuộc sống thứ hai của mình, đó là cuộc sống hội hè đình đámsống động màu sắc dân gian Phần cuộc sống đó thuộc về những ước mơ,những khát vọng hướng tới cái Chân -Thiện - Mỹ

Ở đó cái đẹp của cuộc sống thực được bộc lộ hết mình trong sự hoà hợpgiữa con người với tự nhiên, sự ngưỡng mộ, tri ân với các lực lượng thầnthánh siêu nhiên đã có công xây dựng và bảo vệ làng bản Vì thế lễ hội mangtính nhân văn sâu sắc đem lại niềm hy vọng cho con người Mà con người thìkhông bao giờ lại không cần thiết tin và hy vọng

Vậy ta thấy Lễ và Hội có mối quan hệ chặt chẽ khăng khít với nhau.Chúng luôn song hành và cùng tồn tại với nhau.Ở đâu có lễ thì ở đó có hội vàngược lại

“ Lễ hội ” là hình thức sinh hoạt văn hoá đặc sắc phản ánh đời sống tâm linh của mỗi dân tộc, mỗi hình thức sinh hoạt tập thể của người dân sau

những ngày lao động vất vả, là dịp mọi người hướng về những sự kiện trọng đại hoặc liên quan đến những tín ngưỡng hay vui chơi giải trí.

1.3.4 Tác động của lễ hội đối với du lịch

Trong điều 79 luật du lịch đã xác định rõ nhà nước tổ chức hoạt độnghướng dẫn du lịch xúc tiến du lịch với các nội dung tuyên truyền giao tiếprộng rãi về đất nước, con người Việt Nam, danh lam thắng cảnh, di tích lịch

sử …có lễ hội sẽ làm cho du lịch phát triển hơn, lễ hội làm cho du lịch trở nênhấp dẫn tạo cho số lượng khách đông hơn Lễ hội luôn tác động đến du lịch vàlàm cho du lịch ngày càng phát triển Có người cho rằng lễ hội và du lịch luôn

có sự tác động qua lại với nhau và cùng nhau phát triển Du khách đến lễ hộiđông kéo theo những nhu cầu khác nhau, khi đó những mặt hàng ngành dulịch tăng lên như những dịch vụ du lịch được tăng lên cao về kinh tế, lễ hộilàm cho bản sắc văn hoá vùng miền thêm hấp dẫn thu hút khách du lịch làmcho du lịch tăng lên về lượng khách lớn hàng năm

Bản chất của du lịch Việt Nam là du lịch văn hoá, du lịch Việt Nammuốn phát triển tất yếu phải khai thác sử dụng giá trị văn hoá truyền thống,cách tân và hiện đại hoá sao cho phù hợp hiệu quả trong đó có kho tàng lễ hộitruyền thống Đây là một thành tố đặc sắc văn hoá Việt Nam cho nên pháttriển du lịch lễ hội chính là lễ hội sử dụng ưu thế của du lịch Việt Nam trongviệc thu hút và phục vụ khách du lịch Mùa lễ hội cũng là mùa du lịch tạo nênhình thức du lịch lễ hội mang bản sắc văn hóa dân tộc được thể hiện qua cácsắc thái văn hoá các địa phương, vùng miền phong phú đặc sắc Lễ hội tácđộng đến du lịch làm cho du lịch tăng lượng khách lên cao, tăng doanh thu vàmang hiệu quả kinh tế cao

1.4 Lễ hội chọi trâu

1.4.1 Lễ hội truyền thống ở Việt Nam

1.4.1.1 Về thời gian

Lễ hội ở Việt Nam được tổ chức nhiều nhất vào ba tháng mùa xuân vàmùa thu Hai khoảng thời gian trên là lúc người dân nhàn rỗi Mùa xuân tiếttrời ấm áp, mùa thu tiết trời mát mẻ, đều thuận lợi cho việc tổ chức lễ hội Haiyếu tố cơ bản tạo nên sự thoải mái, vui vẻ cho người đi dự hội

1.4.1.2 Về không gian linh thiêng

Việc chọn những không gian linh thiêng, thiên nhiên là nơi mở lễ hộihàng năm như các khu rừng cấm, đầu nguồn nước, đình làng,… chính là mộttrong những cách ứng xử của con người Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên chính

là một trong những cách ứng sử khôn ngoan của con người Xét đến cùng đó

là thái độ trân trọng thế giới tự nhiên của con người

Trong lễ hội có những không gian linh thiêng tự nhiên mà còn có cảkhông gian linh thiêng xã hội Đây là các quần thể kiến trúc gắn liền với cácđịa điểm thiên nhiên linh thiêng, quần thể kiến trúc đó có thể to nhỏ và có cáckiểu loại khác nhau Tuỳ từng nơi, từng dân tộc và từng đối tượng khác nhau.Nhưng nhất nhất chúng đều gắn với một khoảng không gian nhất định, hơnnữa các quần thể kiến trúc đó thường gắn với trình độ phát triển của từng thời

kỳ lịch sử

Nhưng dù là không gian tự nhiên hay nhân tạo đều bắt nguồn từ niềm tinlinh thiêng của con người nên nhưng không gian đó đều mang tính chất linhthiêng Những nơi đó là nơi của thần thánh, của Phật nên những gì quý báunhất, đẹp nhất hay nhất đều tập trung về đây khiến không gian đó càng linhthiêng quan trọng hơn Con người đã tạo ra một không gian đạt tới để conngười cầu khấn, đặt niềm tin, hy vọng Từ tiền án đến hậu chảm, thương gia

hạ trì…Những không gian linh thiêng mang tính chất xã hội hay có thể gọi

khác đó là những không gian linh thiêng nhân tạo của các dân tộc Việt Namnhư: Đền, Miếu, Đình, Chùa…

1.4.1.3 Về quy trình lễ hội

Thông thường địa phương nào mở hội cũng đều tiến hành theo ba bước: *Chuẩn bị: Chuẩn bị lễ hội được chia thành hai giai đoạn Giai đoạnchuẩn bị cho mùa lễ hội sau và khi ngày hội đã đến gần Chuẩn bị cho mùa lễhội sau được tiến hành ngay sau khi mùa hội trước kết thúc, mọi khâu chuẩn

bị đã có sự phân công, cắt cử mọi việc để đón mùa lễ hội năm sau Khi ngàyhội sắp diễn ra, công việc kiểm tra lại đồ tế lễ, trang phục, quét dọn, mở cửa

di tích, rước nước làm lễ tắm tượng (mộc dục) cùng các đồ tế tự, thay trangphục mũ cho thần

*Vào hội : Nhiều hoạt động diễn ra trong các ngày lễ hội, đó là các nghithức tế lễ, lễ rước, dâng hương, tổ chức các trò vui Đây là toàn bộ những hoạtđộng chính có ý nghĩa nhất của một lễ hội Lễ hội thu hút nhiều đối tượng hay

ít khách đến với lễ hội, diễn ra trong nhiều ngày hay một ngày hoàn toàn chiphối bởi các hoạt động trong những ngày này

*Kết thúc hội (xuất tịch, giã đám, giã hội): Ban tổ chức làm lễ tạ, đóngcửa di tích

1.4.2 Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn – Hải Phòng

1.4.2.1 Khái niệm lễ hội chọi trâu

Người Đồ Sơn vẫn truyền câu ca dao cổ:

Dù ai buôn đâu bán đâu Mùng 9 tháng 8 chọi trâu thì về

Dù ai bận rộn trăm bề Mùng 9 tháng 8 nhớ về chọi trâu.

Hải Phòng là vùng đất có truyền thống văn hoá nhiều di tích lịch sử vàdanh thắng mang đặc trưng của miền biển Trong những di sản văn hoá ấy,nổi bật là lễ hội Chọi Trâu Đồ Sơn - một lễ hội mang bản sắc văn hoá dân tộc

Lễ hội nói chung là một sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nghệ thuật truyền thốngphản ánh cuộc sống vật chất và tâm linh của cộng đồng trong quá khứ Lễ hộichọi Trâu Đồ Sơn được khôi phục lại hơn 20 năm nay và được nhà nước xácđịnh là một trong 15 lễ hội quốc gia, bởi lễ hội này không chỉ có giá trị vănhoá, tín ngưỡng mà còn là điểm du lịch hấp dẫn với mọi người.

Nhìn chung lễ hội chọi trâu xưa và nay không có đổi khác gì nhiều vàvẫn giữ được những nét tinh túy, giá trị tinh thần trong đời sống của nhân dân

Từ quy trình chọn mua trâu, chăm sóc trâu, đến khi thi đấu vẫn là những kinhnghiệm mà cha ông để lại Đó là đúc kết của quá trình nhiều năm gắn bó với

lễ hội chọi trâu mà đúc rút ra những kinh nghiệm

Nhưng ngày nay, việc tổ chức cũng có nhiều cải biến cho phù hợp với xuhướng của xã hội Chính những nét độc đáo và giá trị của lễ hội đã được xếpvào 15 lễ hội cấp quốc gia

Lễ hội Chọi Trâu một năm chỉ được tổ chức một lần vào mồng 9 tháng 8

âm lịch và thời gian chuẩn bị trong cả một năm nên có phần linh thiêng và sựmong chờ được háo hức hơn Việc chọn Trâu cũng diễn ra hết sức tỉ mỉ vàđược tuyển chọn nhiều lần mới mang ra thi đấu Trước kia, nghi thức múa cờđược thực hiện ở các trai làng vạm vỡ, khoẻ mạnh, không có sự tham gia của

nữ giới Lễ hội chọi Trâu đã gửi gắm tinh thần và ý chí của mình vào lễ hội.Mỗi ông Trâu trên xới đấu thắng thua ra sao sẽ chứng tỏ tài năng của các ôngchủ Trâu, của phường, xã mình Như vậy các “kháp đấu” giữa những ông trâu

đã trở thành nghệ thuật, có tính biểu tượng sinh động, thể hiện bản sắc vănhoá Như vậy, ngày từ xa xưa lễ hội chọi Trâu nói hộ tính cách dân vùng biển,

nó đã được định hình từ lâu với nội dung phong phú gồm nhiều yếu tố vănhoá dân gian, lành mạnh kết tinh của cả vùng văn hoá ven biển mà Đồ Sơn làtrung tâm Đây là lễ hội độc đáo của người Đồ Sơn, nó gắn liền việc thờ cúngthuỷ thần với nghi lễ chọi và hiến sinh trâu, có cả sự giao thoa giữa những yếu

tố văn hoá nông nghiệp đồng bằng với văn hoá cư dân ven biển

 Từ quan niệm của ông cha để lại, tôi đúc kết được đinh nghĩa lễ hộichọi trâu như sau:

“Lễ hội chọi trâu là biểu tượng của tinh thần thượng võ của dân tộc ta, được thực hiện bằng một sinh hoạt mang tính văn hóa cộng đồng, mượn hình ảnh của các cặp trâu để nói lên ý chí nguyện vọng của chính con người” 1.4.2.2 Mục đích tổ chức

Lễ hội Chọi Trâu tổ chức thờ Thần Thuỷ để cầu mong hàng năm cư dânvùng biển đánh cá đầy khoang và gặp nhiều may mắn

Lễ hội chọi trâu có một ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống người Đồsơn từ xưa đến nay Ngoài nhu cầu vui chơi, tìm hiểu, qua lễ hội người tatưởng nhớ đến công ơn của các vị thần, duy trì kỷ cương làng xã, để cầunguyện cho “nhân khang vật thịnh” Chọi trâu không chỉ đơn thuần “hai contrâu chọi nhau” mà nó đã trở thành tục lệ, tín ngưỡng độc đáo ở vùng biển ĐồSơn Người dân đặt vào lễ hội niềm tin và hy vọng bởi những cặp trâu chọi sẽquyết định thắng thua, thành bại cho phe giáp ngày trước phường xã ngàynay Người đồ Sơn đã gắn lễ hội chọi trâu với việc thờ cúng Thành Hoànglàng với lòng mong muốn những chuyến đi biển thuận buồm xuôi gió, chonên ngày hội càng trở nên thiêng liêng, trang trọng Vào hội, mọi người đềuđược hoà mình vào cộng đồng để tình cảm kết nối bền chặt, gắn bó hơn Vìthế mà tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng được khẳng định

1.4.2.3 Thời gian tổ chức

Lễ hội chọi trâu được tổ chức vào mùa thu, mùng 9 tháng 8 (âm lịchhàng năm) Lễ hội chọi trâu được tổ chức rất động đáo và nhiệt liệt longtrọng Ngày hội kéo dài năm ngày, ngày chính hội Trâu được mang ra và tổchức chọi, con Trâu nào thắng cuộc được giết để tế lên thần linh

1.4.2.4 Không gian, địa điểm tổ chức

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức trong một không gian rộng,thoáng mát, là nơi có ý nghĩa nhất Nơi tổ chức lễ hội trước kia là đình Tổng

Đồ Sơn, vào ngày hội cửa đền được giăng cờ phía gần đình đã dựng sẵn khánđài Đây là nơi trang trọng nhất nên người ta dựng các mái sà có mái che quâybạt, trang trí đẹp dành cho những người có chức vị trong tổng hay thượngkhách ngồi Cọc ghế xới chọi đã được căng dây lên bãi rộng khoảng 6 mẫu.Hai bên xới có dựng những chuồng tạm trú cho trâu chờ xuất hiện Xungquanh xới chọi có đốt hương trầm.

1.4.2.5 Đối tượng tôn thờ

Có rất nhiều truyền thuyết khác nhau nói về nguồn gốc ra đời của lễhội nhưng người dân ở đây đã mở hội để thờ cúng Thuỷ Thần-thần của sôngnước để cầu mong làm ăn phát đạt gặp nhiều may mắn trong năm Ngoài ra,còn thờ các thần linh, các đấng siêu nhân

1.4.2.6 Quá trình chuẩn bị

Lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn được chuẩn bị rất công phu cho những giờgiao đấu quyết liệt ấy là cả một quá trình chuẩn bị trong một năm vì đây làviệc “Sư thần, việc đại sự” Để chuẩn bị một cách chu đáo nhất người chủ trâuphải tiến hành ba việc để thực hiện đó là mua trâu, chọn trâu và nuôi trâu

(1) Mua Trâu

Tiền mua trâu là tiền của các gia đình trong giáp cùng tự nguyện đónggóp hoặc cá nhân bỏ ra Người đi mua trâu phải là người có kinh nghiệm vàđược giáp tín nhiệm Đây là việc thờ cúng linh thiêng nên người đó phải làngười thanh khiết, gia đình hài hoà, con cháu đông vui và gia đình không mắcvào tang chế Hơn thế nữa, đó còn phải là người thành thạo về tướng trâu lạithông thạo các vùng có trâu nổi tiếng Từ Hải Phòng, Hải Dương, Hà Đông,Nam Định, Thái Bình có khi chưa tìm được trâu quý Có khi người dân ĐồSơn đã khăn gói đi khắp từ Bắc vào Nam, sang cả Lào và Campuchia tìm muatrâu chọi Đây là công việc có ý nghĩa quyết định cuộc được thua liên quanđến uy tín của phe giáp, tới sức khoẻ và công việc làm ăn của những ngườisinh sống bằng nghề biển Sau khi tiến hành nghi lễ cầu thần linh phù trợ

người được làng giáp giao trách nhiệm mua trâu lên đường đi khắp nơi để tìmmua trâu quý.

(2) Chọn Trâu

Chọn trâu không chỉ đòi hỏi công phu mà phải có kinh nghiệm “Trâuvốn là trâu cày, gần gũi với con người chứ không phải trâu rừng, nhưng trâuchọi thường ở xóm vắng đồng xa” Ở Đồ Sơn đã đúc rút kinh nghiệm chọitrâu thành những quy tắc vừa phong phú, vừa cô đọng Chọn trâu theo tướng:thân trắng, ức rộng, háng to, cổ cò, đuôi chai, đít nhọn, lưng tôm bà, sừngcánh cung, trường đùi…

Trâu chọi phải từ bốn đến năm tuổi trở lên mới đủ sức chụi đựng cuộcđấu, bất đắc dĩ người ta mới chọn trâu có tuổi non hay già hơn Trâu đượcchọn phải có thân hình cân đối, mình tròn và dài như mình cá trắm, ức rộng,

cổ tròn, da trâu đen hồng, lông mọc lưng trâu trơn phẳng có thể để bát nướctrên lưng trâu đi mà không bị đổ Lưng trâu nổi những cục như lưng tôm bà từ

cổ tới đuôi hơi cong một chút, nếu võng xuống thì trâu chọi khoẻ nhưngkhông gan Con trâu nào có bốn khoáy lông ở bốn góc trên lưng là trâu quý,đuôi trâu phải to dài và thon dần về phía đuôi trâu Ngoài ra khi chọn nhữngngười có kinh nghiệm còn chú ý tới các bộ phận sinh dục của trâu Và đặcbiệt người ta lưu ý rất nhiều đến sừng trâu Vì đây là trâu chọi nên tốt nhất làtrâu ngà vàng đều từ đỉnh tới mút ngà cao khoảng 6 tấc, hai đầu ngà cáchnhau khoảng một thước hai

Nếu như giáp nào mua được con trâu ưng ý mà giá rẻ, thì dù còn thừatiền giáp ấy cũng trao tặng luôn cho người bán, người nuôi để động viên Muađược con Trâu chọi vừ ý là điều mừng Nhưng để con trâu Trâu phe giápmình giành chiến thắng trên xới chọi thì còn phải phụ thuộc vào nhiều điềukhác nữa, nhất là khâu chăm sóc và luyện cho Trâu, vì đây là loại Trâu chọi,trâu hiến tế thần nên không phải ai căn dắt cũng được hoặc chăm sóc thế nàocũng xong Người ta chọn nuôi trâu phải là người khá giả và được làng tin

cậy Họ không mắc chế hàng ngày trâu được ăn cỏ tươi non trộn với cam,được tắm rửa sạch sẽ không bị chấy giận.

Khoảng đầu tháng tám trở đi người ta tiến hành luyện tập và lực chọntrâu cho các giáp Trước hết phải luyện cho trâu quen nhìn cờ, quen nghetiếng trống và tiếng reo hò của người xem Nếu không tuy là trâu khoẻ nhưngvừa thấy cảnh và tiếng lạ trâu choi sợ mà bỏ chạy Tiến thêm một bước nữatrâu sẽ được chọi thử ở từng giáp Người ta dắt 2 con trâu chọi đứng xa nhìnnhau, người đứng quanh reo hò, thúc dục kích thích tính hung hăng của trâu.Lúc đó thường trâu đỏ lùm mắt, hung hăng định giật khỏi thừng để lao trâu vừahung hăng vừa dày dạn dần Tất cả khung cảnh trên là nhằm để cho trâu quendần với âm thanh màu sắc ngày hội

Lần tuyển chọn thứ 2 thường tổ chức vào khoảng tháng 6 âm lịch Kếtthúc đợt đấu loại thứ hai này người ta tuyển chọn 6 con trâu chọi chia thành 3cặp gọi là một giáp

Ngày hội chọi trâu chính thức được khai diễn vào ngày mùng 9 tháng 8

âm lịch Đây là ngày mà trong tâm thức người Đồ Sơn thực sự náo nức và

mong chờ Dân Trà Cổ - Quảng Ninh ở xã 3 ngày thuyền cũng giăng buồmngược nước kéo về vì đây là đất tổ của họ (Trà Cổ có đất Đồ Sơn) Dân cáchuyện lân cận, nội thành Hải Phòng, cả Hải Dương, Hà Nội và khắp các tỉnhkhác cũng đổ về để tham gia vào lễ hội.

Khi huấn luyện người ta toàn phủ cờ đỏ lên đầu trâu, mình trâu để chotrâu quen dần với không khí của ngày hội Người huấn luyện còn dạy cho trâu

có những miếng đánh hay, đòn hiểm và độc đáo Sau khi huấn luyện trâu nàođược chọn làm trâu chọi sẽ được gọi một cách tôn kính là Ông trâu Trâu nàođạt giải nhất được tôn lên thành Cụ Trâu

1.4.2.7 Cách thức tổ chức

Lễ hội chọi trâu cũng như nhiều lễ hội khác có hai phần, phần lễ vàphần hội đan xen Từ ngày mùng một đầu tháng các vị cao niên trong làng đãlàm ra lễ tế thần Điểm Tước ở đình Tổng (có gắn với tục tế thuỷ thần)

Sau đây là cách thức tổ chức của lễ hội chọi trâu - Đồ Sơn

âm hòa tấu, sáu con trâu được tuần tự dẫn vào theo hàng một Trâu đã đượctắm rửa sạch sẽ, lưng trùm vải đỏ, sừng thắm những dải lụa hồng Hai chàngtrai đi hai bên kèm dẫn mỗi con trâu Họ mặc đồng phục cũng rực lên mộtmàu đỏ toàn thân, khăn áo quần, thắt lưng tay cũng cầm cờ đỏ

Mỗi con trâu khi dẫn vào đều dừng lại hướng vào đình mộ thoáng như

để trình thần linh, sau đó được đưa vào các vị trí đã định sẵn để chờ đợi.Tiếng trống hiệu lại nổi lên một hồi dài, những thanh niên trẻ trung, cao lớnmặc áo đỏ, thắt lưng xanh, tay cầm cờ đỏ đuôi xếp thành hàng kéo vào sânxới Hướng về cửa đình, người múa cờ dàn thành hai hàng, khi hàng này tiếnlên ba bước thì hàng kia lại lùi lại ba bước và ngược lại Hai hàng đan chéonhau như thế trận gài nhau, biểu trưng tả xung hữu đột Những lá cờ vung lênquật xuống mạnh mẽ, dứt khoát nhịp nhàng, có lúc cờ phất tròn như dải lụaquấn lấy thân người

Múa cờ được gọi là nghi thức “Mở trận” cho hai con trâu thần vào xớiđua tài Múa cờ được gắn liền với lễ ra quân của quận Nguyễn Hữu Cầu trướcgiờ xuất trận Ở tầng vô thức của con người, nghi thức múa cờ gắn với đờisống những người dân chài nơi biển cả, cầu xin thần gió phù hộ cho thuyền bècưỡi sóng vượt ra khơi Các hoạt động thuộc về phần lễ hội chọi trâu đến đấyđược coi như kết thúc nhường chỗ cho phần hội của lễ hội

Phần hội

Phần hội diễn ra vào ngày chính hội (9/8 âm lịch) với nhiều hoạt độngmang bản sắc dân tộc Điệu múa khai hội được 24 tráng niên của làng chiathành hai làng trình diễn vừa uyển chuyển, vừa mạnh mẽ, màu sắc biến hoálinh hoạt và huyền ảo trong những âm thanh của trống, la thanh Theo cáchnói của các lão làng, tiếng trống, tiếng la thanh có tác dụng tạo không khítrong sân bãi thúc iục các “Ông Trâu” thi đấu thêm phần quyết liệt Với mànmúa cờ, những lá cờ vung lên quật xuống mạnh mẽ, dứt khoát, nhịp nhàng, cólúc đan chéo vào nhau như hai đội quân đang giao chiến, thể hiện sự dũngcảm của con người chống chọi với biển khơi

Sau màn trình diễn trống và múa cờ là tiếng loa của già làng với bộtrang phục lễ hội vang lên âm hưởng của nó rất ấn tượng “Loa loa loatrâu số của phường gặp trâu số của phường loa loa loa!” Hai “ông

trâu” hùng dũng được các quản trâu dắt vào từ hai cửa Bắc và Nam trongtiếng reo, hò hét của hàng vạn khán giả Tiếng trống, tiếng thanh la làm náoloạn không khí nóng bỏng của đấu trường Được lệnh của trọng tài, ngườiquản trâu “rút sẹo”, hai trâu lao thẳng vào nhau theo thế hổ lao, đầu đối đầu,sừng đối sừng chan chát, khô khốc

Cả đấu trường lặng đi một lúc rồi lại ầm ào lên như một nồi nước sôi Cuộc tỉ thí diễn ra quyết liệt, những miếng đánh ngoạn mục: “cáng hầu”,

“ghìm sừng” kéo dài đến 5, 10 phút, có khi hàng giờ mới kết thúc Nhiềucặp trâu vào trận cứ ung dung, nhởn nhơ gặm cỏ, hít hít, nghênh nghênh,người am hiểu biết rằng đây là lúc trâu đang thăm dò nhau để tìm ra ngón đònquyết định Đây là cuộc đấu sức, đấu trí của trâu và cũng là của người khiếnkhông khí đấu trường luôn sôi động Người ta cổ vũ, vỗ tay, reo hò và nínthở

Ngày nay, trong xu thế đổi mới nền kinh tế đang ngày càng phát triển

Đồ Sơn đã quan tâm khôi phục hoàn thiện hội Chọi Trâu trên cơ sở kế thừa vàchọn lọc cái đẹp cái hay của hội Chọi Trâu xưa Đồng thời có cải biến chophù hợp với tình hình mới làm cho hội Chọi Trâu trở thành ngày hội thực sựvui chơi lành mạnh, hấp dẫn đông đảo nhân dân thành phố và khách du lịchnước ngoài

Những đổi mới trong phần lễ: Những năm gần đây hội Chọi Trâu ĐồSơn đang được nâng lên thành lễ hội cấp quốc gia, với vị trí vai trò đổi mớiđòi hỏi phải có những nghi thức mới phù hợp với tính chất quốc gia Bởi vậynhững năm gần đây trước khi bước vào hội Chọi Trâu ban tổ chức hội bao giờcũng cử đại diện mang lễ vật hương hoa đến gia mắt tổ tiên

Những đổi mới trong phần hội: Mở đầu cho hội Chọi Trâu những nămgần đây với giới thiệu chương trình là một màn diễu hành cùng với đội ngũchỉnh tề màu sắc, dần dần đoàn diễu hành lá cờ tổ quốc, cờ lễ hội Tiếp sau đó

là đoàn hồng kỳ đều và đẹp với bước đi khoẻ khoắn và hùng dũng là biểu hiện

của quân dân Đồ Sơn đoàn kết trong chiến đấu sản xuất Tham gia đoàn diễuhành qua lễ đài còn có đội múa cờ với trang phục cổ truyền đậm đà bản sắcdân tộc Việt Nam.

Trong khi các khối diễu hành đi qua khán đài tổ chức sẽ giới thiệuthành tích, đặc điểm của từng phường Trâu tham gia hội chọi Màn diễu hànhđặc sắc đã lôi cuốn khán giả vào không khí sôi động của hội Chọi Trâu ngaytừng phút đầu tiên Sau khi diễu hành qua lễ đài các đội đứng vào vị trí củamình để lắng nghe ông chủ tịch Ủy ban nhân dân quận đọc diễn văn khai mạchội chọi Trâu Đồ Sơn Các bài diễn văn kết thúc trong tiếng vỗ tay nhiệt liệtcủa hàng trăm người dự hội Tiếp đó các đơn vị lên tặng qua kỷ niệm, nhữngnăm gần đây hội Chọi Trâu Đồ Sơn đã được khá nhiều nhà tài trợ có tiếngquan tâm như: Sony, Sam sung, Vinaphone, Viettel… điều này ảnh hưởngkhông nhỏ đến cơ cấu giải thưởng sẽ được nói ở phần sau

Nếu màn diễu hành là đặc sắc thì màn cờ thực sự gây ấn tượng chongười xem hội, bởi màn múa cờ khai hội ngày nay đã được cách điệu rấtnhiều, trên cơ sở kế thừa có chọn lọc màn múa truyền thống xưa kia Nếu ởchọi Trâu xưa kia nghi thức múa cờ được thực hiện ở các trai làng vạm vỡ,khoẻ mạnh thì bây giờ đã có sự tham gia của Nữ giới với thành phần nghềnghiệp phong phú: Bộ đội, Giáo viên, Học sinh…sự xuất hiện của nhiều giới,nhiều ngành trong màn biểu diễn phải chăng đã kết hợp giữa nội dung bìnhđẳng dân chủ cuộc sống hiện đại của tính truyền thống lễ hội cổ truyền

Với những động tác uyển chuyển, lúc nhịp nhàng, lúc mạnh mẽ sôisục, diễu mái cờ thể hiện hình ảnh mái chèo khua nước, con thuyền nhẹ nhànglướt sóng, lúc lại thể hiện những bước chân gấp gáp của nghĩa quân khi xungtrận với đường gươm mũi giáo tả xung hữu đột khi diệt thù, lúc lại thể hiệnbước chân đoàn tuấn mã rầm rập thắng trận trở về trong khúc ca khải đoàn vàcuối cùng là thể hiện hình tượng cuộc sống bình yên sông nước êm đềm

Màn múa cờ tưng bừng động đáo đã mở đầu cho cuộc hội hàng năm,khán giả vào cuộc tranh đấu hết sức gay cấn, quyết liệt giữa các Ông Trâunhưng lại thể hiện tình đoàn kết, nhất trí cao của nhân dân Đồ Sơn đạt tới tiêuchuẩn mà ban tổ chức đã đặt ra đó là:

Lễ hội vô tư không thiên vị để các ngành đều có thể tham gia

Lễ hội phải độc đáo không ngừng hoàn thiện để năm sau hấp dẫn hơnnăm trước

Lễ hội phải thể hiện được cảnh sắc đặc điểm của Đồ Sơn Những nămgần đây số lượng trâu tham gia phong phú hơn, trước kia năm 1990 chỉ có từ12-14 con là nhiều, những năm gần đây số lượng Trâu tăng lên có năm lêngấp đôi Ngành Văn Hoá đã phối hợp với ban tổ chức đã đầu tư 3 triệu đồngcho mỗi chủ trâu nhằm khuyến khích việc nuôi dưỡng, chăm sóc trâu tốt hơn.Trong số lượng trâu ngày càng tăng theo hướng tích cực ấy có một phầnkhông nhỏ là trâu tư nhân Ngày xưa phần thưởng cho giáp có Trâu vô địchcòn rất khiêm tốn, giải thưởng đáng kể nhất “ săm khẩu đáy lớn” thì ngày nay

đã ngày một nâng cao bằng hiện vật Năm 2013 Trâu giải nhất được lĩnhthưởng 40 triệu đồng Bên cạnh giải thưởng 3 Trâu lọt vào vòng chung kếtcòn có giải thưởng cho đội Trâu chọi hay nhất Những cố gắng của Ủy bannhân dân quận Đồ Sơn và Ban tổ chức đã có những kết quả rất khả quan thuhút khách của ngành

Sự phục hồi lễ hội chọi trâu Đồ Sơn như hiện nay là một việc làm đápứng nguyện vọng của nhân dân Lễ hội này với những đặc điểm vốn có của nó

sẽ góp phần thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển nền vănhoá Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc

Ngày nay thì các kháp đấu được tổ chức tại sân vận động trung tâm quận

Đồ Sơn, do số lượng khách tham gia ngày càng đông thì sân vận động đãđược nâng cấp năm 2013 với sức chứa lên tới 40.000 khán giả nhân dịp kỷniệm 24 năm khôi phục lễ hội

Khác với lễ hội truyền thống ở vùng đồng bằng châu thổ Sông hồng.Phần hội ở những lễ hội đó là những trò chơi dành cho người dân, không phânbiệt giàu nghèo hay sang hèn Phần hội của lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn rất đặcbiệt ở chỗ nhân vật chính - tâm điểm của ngày hội là những Ông trâu đã đượchuấn luyện, chuẩn bị từ trước của người dân Đồ Sơn cùng nhau đua tài đểdành chiến thắng về mình.

Phần hội bắt đầu khi người múa cờ vừa đi “Rước chào” thì trống lệnhcũng vừa nổi lên Người ta cho hai con trâu chọi vào xới khi cách nhaukhoảng 20m, họ dừng lại khéo léo đưa tay lên rút xẹp ở mũi trâu, lôi thừng ra

và cùng tháo lui rất nhanh để hai đối thủ đứng như cắm cẳng vào xới Hai đấuthủ vẫn đứng yên và dần dần như nhận ra tình thế của mình, không khí đấutrường tự nhiên căng lên vì sự yên lặng chờ đợi của hàng vạn người Hai trâu

đã nhìn rõ nhau hơn rồi bất thần chúng lao thẳng vào nhau như một ngọn roiquất mạnh Lập tức hai đầu trâu chúi về phía trước để cho hai cặp sừng chọichạm vào nhau Bốn cẳng sau cùng dạng ra, hai con trâu ghìm nhau đẩy xới,đẩy lui cùng lừa miếng để đánh đổ đối phương, bụi tung mù mịt khán giả reo

hò từng hồi như những đợt sóng biển dềnh lên rồi hạ xuống theo nhịp độ cuộcđấu

Có những trận kéo dài hàng tiếng đồng hồ mà vẫn chưa phân thắng bại.Nhưng cũng có những trận đấu kết thúc rất nhanh vì chỉ sau vài hiệp một đốithủ bị toác đầu hoặc bị rách nách phải quay đầu bỏ chạy Theo quy định connào bỏ chạy như vậy là thua, người ta không cần bắt con trâu thua vì sau khithấy không còn đuổi nữa thì nó sẽ tự đứng lại, họ cần phải bắt được con trâuthắng để sau đó nó còn phải tiếp tục thi đấu tới khi xếp ngôi thứ nhất, thứ nhì

ba Lúc này cần có người vừa dũng cảm, vừa có sức khỏe và vừa có kinhnghiệm để bắt con trâu thắng đang lao theo đối phương Cách thu trâu diễn rahết sức hấp dẫn trong tiếng reo hò của người xem Và cứ như vậy khi đã chọnđược con trâu thắng cuộc Trâu thắng cuộc trong vòng chung kết này được

rước trang trọng về đình trong tiếng reo hò hân hoan của cả cộng đồng Contrâu thua cũng phải về đình làm lễ tế thần trước khi rời sân Việc trao giải chotrâu thắng được tiến hành trực tiếp Cả ba con lọt vào vòng cuối đều được traogiải, đại diện của các làng, các giáp có trâu đoạt giải vào lĩnh giải ở cungđình Giải thưởng đáng kể nhất là phần “săm khẩu đáy lớn” (nơi có nhiều cá)ngoài ra còn có các hiện vật như một bát hương bằng đá xanh và một lá cờgóc hồng thêu hai chữ thượng đẳng.

Ngày mùng 10 tháng tám các giáp tổ chức làm thịt toàn bộ số trâu chọigồm 12 con để tế tạo thần linh rồi chia thịt cho các xuất đinh trong làng.Trong lễ hội chọi trâu xa xưa người ta đem con trâu thắng cuộc ném xuốngbiển tại xoáy nước ở Hòn Độc (nơi bà Đế đã từng bị ném theo truyền thuyết)làm vật hiến cho Thuỷ thần Dù thắng hay thua, ai cũng hy vọng năm nay sẽtrời yên biển lặng, nhà nhà no ấm phúc lành Người Đồ Sơn tin rằng khônggian u linh nhuốm màu nguyên thuỷ, ông trâu sẽ mang tâm nguyện của dânvạn chài đến tai mẹ biển

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG NHU CẦU DU LỊCH

CỦA LỄ HỘI CHỌI TRÂU ĐỒ SƠN – HẢI PHÒNG

2.1 Tổng quan về quận Đồ Sơn – thành phố Hải Phòng

2.1.1 Một vài nét về thành phố Hải Phòng

Bảng 2.1 Bản đồ thành phố Hải Phòng

Hải Phòng là một thành phố lớn, một trong những trung tâm du lịch lớn

ở Việt Nam Hải phòng cách Hà Nội 102 km, có diện tích là 1519km2, dân sốkhoảng 2 triệu người Hải Phòng nằm trên bờ biển Đông, phía bắc giáp QuảngNinh, phía đông giáp biển Đông, phía nam giáp Thái Bình Hải Phòng làthành phố loại I thuộc Trung ương, được coi là thành phố cảng công nghiệpmiền Bắc nước ta, là đầu nối giao thông đường biển phía bắc nước ta HảiPhòng có khí hậu nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa châu Á sát biển Đôngnên Hải Phòng chịu ảnh hưởng của gió mùa Mùa gió bắc (mùa đông) lạnh vàkhô kéo dài từ tháng 11- tháng 4 năm sau Gió mùa nồm (mùa hè) mát mẻ,

nhiều mưa kéo dài từ tháng 5 - tháng 10 Lượng mưa trung bình hàng năm

1600 -1800 mm

Địa hình Hải Phòng thay đổi rất đa dạng phản ánh quá trình lịch sử địachất lâu dài và phức tap Phần bắc Hải Phòng mang dáng dấp của một vùngtrung du với những đồng bằng xen lẫn đồi núi trong khi phần phía nam thànhphố lại có những địa hình thấp và khá bằng phẳng của một vùng đồng bằngthuần tuý nghiêng ra biển Đồi núi Hải Phòng tuy chỉ chiếm 15% diện tíchchung thành phố nhưng lại rải ra hơn nửa phần bắc thành phố từng dải liên tụctheo hướng Tây Bắc Đông Nam gồm các núi: Voi, Phù Liễn, Xuân Sơn, XuânSáng, Đồ Sơn….Núi đèo cấu tạo chính là cát đa kết có hướng Tây Bắc - ĐôngNam Đặc biệt đá vôi tràng kênh là nguồn nguyên liệu quý cảu công nghiệp ximăng Hải Phòng Ở đây xen kẽ núi là đồng bằng nhỏ phân tán với trầm tích

cổ từ các đồi núi trôi xuống và cả Trầm tích Phù Sa hiện đại

Hải Phòng có mạng lưới sông ngòi dày đặc, mật độ trung bình từ 0,6-0,8

km trên một km2 Sông ngòi Hải Phòng đều là các lưu sông Thái Bình đổ ravịnh Bắc Bộ Nếu ngược dòng ta sẽ thấy: Sông Cầu bắt nguồn từ vùng núiVăn Ôn ở độ cao 1170m thuộc Bắc Kạn, về đến Phả Lại thì họp lưu với SôngThương và Sông Lục Nam, là nguồn của sông Thái Bình chảy vào đồng bằngtrước khi đổ ra biển với độ dài 0,7km và chuyển hướng chảy theo Tây Bắc -Đông Nam Từ hợp lưu đó các dòng lưu chảy xiên độ dốc ngày càng nhỏ vàsông Thái Bình đã tạo ra mạng lưới chỉ lưu các cấp như sông Kinh Môn, KinhThầy, Văn Úc…Hải Phòng có 16 con sông chính toả rộng khắp địa bàn thànhphố với tổng độ dài trên 300km Hơn nữa, Hải Phòng có bờ biển dài 125km

kể cả bờ biển xung quanh các đảo khơi Bờ biển có một hướng đường conglõm của bờ vịnh bắc bộ thấp và khá bằng phẳng trên đoạn chính và giữa biểnmũi Đồ Sơn nhô ra như là một bán đảo Đây là điểm mút của dải đồi núi chạy

ra từ trong đất liền, có cấu tạo đá cát kết sa thạch đỉnh cao nhất 125m, độ dàinhô ra 5km theo hướng Tây Bắc-Đông Nam, ưu thế về cấu trúc tự nhiên này

đã tạo cho Đồ Sơn có một vị trí chiến lược quan trọng trên mặt biển đồng thờicũng là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng Dưới chân những đồi đá cát có bãitắm, có nơi nghỉ mát nên thơ và có giá trị về khu nghỉ dưỡng Ngoài khơithuộc địa phận Hải Phòng có nhiều vùng biển, bờ biển và hải đảo đã tạo nênmột cảnh quan thiên nhiên đặc sắc của thành phố Duyên Hải Đây cũng chính

là tiềm năng phát triển kinh tế - Hải Phòng thực sự là một trung tâm thươngmại du lịch lớn của cả nước

Tới thăm Hải Phòng vào mùa xuân du khách có thể tham dự nhiều lễ hội,thăm các di tích lịch sử Vào mùa hè tham gia những chuyến du lịch vui chơi,giải trí trên bãi biển Đồ Sơn, quần đảo Cát Bà Vào mùa thu tham dự lễ hộichọi trâu hay thăm những làng nghề truyền thống Đến Hải Phòng con ngườinơi đây sẽ làm hài lòng du khách với những món ăn đặc sản của biển vànhững cuộc khám phá đầy ấn tượng trên vùng đất được tạo hoá và con ngườicủa nhiều thế hệ vun đắp

2.1.2 Đặc điểm quận Đồ Sơn

Quận Đồ Sơn cách trung tâm thành phố Hải Phòng 22km Đây là mộtbán đảo với đồi núi, rừng cây nối tiếp nhau vươn ra biển đến 5km Từ xưangười Hải Phòng đã xây dựng khu Đồ Sơn thành khu nghỉ mát dành cho quanchức Pháp và giới thượng lưu năm 1950, sân bay Đồ Sơn cũng được xâydựng

Bãi biển Đồ sơn được chia làm 3 khu, mỗi khu đều có bãi tắm, đồi núi,rừng thông yên tĩnh Ở khu 2 có toà nghỉ mát Bảo Đại - ông vua cuối cùngcủa triều Nguyễn đã xây dựng Khu 3 có công trình kiến trúc nhỏ dáng dấp

mô phỏng như ngôi chùa nên từ lâu thành tên gọi Pagadon Đặc biệt với bánđảo là đồi đất cao ở trên có khách sạn nay là khách sạn Vạn Hoa và có khuvui chơi giải trí Casino Đây là kiến trúc đẹp nhất của Đồ Sơn khu casino làliên doanh đầu tiên giữa chính Phủ và Pháp Công ty ở hải Phòng đã đi vàohoạt động năm 1994 thu hút được đông đảo lượng khách hàng năm

Ở Đồ Sơn, không chỉ có khu nghỉ mát nổi tiếng mà còn có lễ hội truyềnthống Chọi Trâu, thời gian lễ hội được diễn ra vào tháng 8 âm lịch hàng năm.

Lễ hội này cũng đã góp phần làm cho ngành du lịch Đồ Sơn càng thêm phongphú và hấp dẫn hơn Đến với lễ hội, con người được hoà mình trong khônggian linh thiêng và mọi người đều sống tích cực hơn, thoải mái hơn sau nhữngngày làm việc căng thẳng mà không có thời gian vui chơi

2.1.2.1 Vị trí

Đồ Sơn là một quận của thành phố Hải Phòng cách trung tâm thành phốkhoảng 20km về hướng Đông Nam Đồ Sơn là một bán đảo nhỏ do dãy núirồng vươn dài ra biển tới 5km, với hàng chục mỏm đồi cao từ 25m đến 120m

Về phía Tây và Tây Bắc quận Đồ Sơn giáp với huyện Kiến Thụy, cáchướng còn lại tiếp giáp với biển Đông Do ở phía Bắc và phía Nam của quận

là hai cửa sông Lạch Tray và Văn Úc thuộc hệ thống sông Thái Bình đổ rabiển đem theo nhiều phù xa nên nước biển khu vực này có sức thu khách

2.1.2.2 Lịch sử

Năm 1947 do sự xâm lấn của Pháp sau đó là cuộc khánh chiến chống

Mỹ, hội Chọi Trâu Hải Phòng đã bị gián đoạn nhưng sau đã được chínhquyền lễ hội đã được khôi phục

Người Đồ Sơn không còn nhớ tục Chọi Trâu trên quê cha đất tổ mình

có từ bao giờ? Họ chỉ có thể trả lời đó là tục cổ xưa, cổ xưa lắm rùi, khi ấycác cụ mới khóc tiếng khóc chào đời thì đã nghe thấy những tiếng reo hò ngàyhội vang dậy cả một vùng

Hội Chọi Trâu ở quận Đồ Sơn thành phố Hải Phòng là một ngày độcđáo của người Đồ Sơn Độc đáo vì nó thờ cúng thuỷ thần với nghi lễ chọi trâu

và hiến sinh trâu Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn còn là sự đan xen, giao thoa giữanhững yếu tố văn hoá nông nghiệp vùng đồng bằng với văn hoá cư dân venbiển làm nghề đánh cá Có rất nhiều truyền thuyết về lễ hội chọi trâu, mỗitruyền thuyết đều gắn với một sự tích kì bí khác nhau nhưng tất cả đều khẳng

định: Hội chọi trâu là mỹ tục hào hùng mang đậm tính thượng võ, tính táo bạo

và lòng quả cảm rất độc đáo của người Đồ Sơn

Truyền thuyết kể rằng, một lần thần Điểm Tước (vị thần hộ mệnh củangư dân Đồ Sơn) giáng hạ, thấy có hai con trâu chọi nhau Để làm đẹp lòngthần, mồng 9-8 hàng năm, người Đồ Sơn lại tổ chức chọi trâu

Nhiều lão làng kể lại rằng: Cư dân làm nghề mò cua, bắt cá ở Đồ Sơnthường bị cá kình ăn thịt Trước sự hung tợn, sự quấy nhiễu của quái vật, conngười lập đàn cầu thần linh phù hộ vào thượng tuần tháng sáu và hứa sẽ mổtrâu, mổ lợn lễ tạ Quả nhiên, sau hai tháng, vào một đêm mưa bão gió giật,sáng ra thấy xác cá kình chết Trên hầu có vết chim cắn, một loại chim thầngiáng thế độ dân Từ đó, người bắt cá không bị cá kình ăn thịt nữa Giữ lờihứa với thần linh, hàng năm dân làng đi mua trâu về lễ thần ở đền Nghè Khi

lễ ở đền Nghè, chúng đứt dây, chọi nhau quyết liệt Các cụ cho rằng thần linhthích xem Trâu chọi Bởi vậy hàng năm, dân làng tổ chức lễ hội chọi trâu vàngày đó đã trở thành đại sự, ngày hội truyền thống

Truyền thuyêt dân gian cũng kể lại rằng, vào một sớm, khi sương mùcòn giăng khắp núi đồi, khi người dân vẫn còn trong giấc ngủ thì có tiếng ầm

ầm ở đầu làng Giật mình mọi người ra xem thì thấy có hai con Trâu Trắngchọi nhau, bất thân thắng bại thấy người xem đông hai “Đấu sĩ” dừng chậnchiến nhảy xuống sông biến mất …từ đó người dân tổ chức lễ hội Chọi Trâu

để tưởng nhớ hai chú Trâu Trắng thủa nào

Lại có truyền thuyết kể lại rằng lễ hội gắn với Nữ thần biển Bà Đế.Nàng là một người con gái đẹp nhà nghèo, tên là Đế, có tiếng hát mê hồnquyễn rũ đến tai vua Thuỷ Tề Hồng nhan bạc phận, nàng bị oan với tội hoangthai Hôm nàng bị dìm xuống nước, mây vàn vũ, trời âm u, và biển như thểnổi giận, từng đợi sóng chồm lên Ba lần bọn lý ném nàng xuống biển là balần nàng nổi lên Chúng đã dùng dây thừng buộc nàng vào cối đá ném xuống.Vua Thuỷ Tề chỉ chờ có vậy đón người vợ oan ức về cung sau bao nhiêu

tháng ngày đằng đẵng nhớ thương cái giây phút truy hoan ấy Nơi vua Thuỷ

Tề đón nàng về bỗng dưng có nhiều cá Vì thế, người ta bèn tổ chức chọi trâu,mỗi vạn chài được phép mang một con Trâu ra thi đấu Trâu của vạn chài nàothắng, tức là năm ấy vạn chài ấy được độc chiếm bãi cá Con Trâu thắng cuộcđược dùng vào lễ tế thần, cầu mong Thuỷ Thần phù hộ cho dân chài Đồ Sơnquanh năm được mùa tôm cá Cũng từ đó người dân đã đi khắp từ Bắc vàoNam để tìm mua trâu “Trâu vốn là Trâu cày, gần gũi với con người chứkhông phải Trâu rừng, những trâu thường xóm vắng, xa đồng”

Lại có truyền thuyết khác kể lại rằng Vào một đêm trăng rằm thángtám người Đồ Sơn bỗng thấy trên mặt biển toả sáng một vầng hào quang Mộtông lão râu tóc trắng như cước hiện lên đang chăm chú theo dõi đôi trâu chọinhau trên lớp sóng nhấp nhô Hình ảnh kỳ lạ hiện lên và mất nhanh chóng.Trời đang trăng thanh gió mát bỗng ập xuống cơn mưa tưới mát mặt đất.Ngưới Đồ Sơn cho đó là điềm thần linh giáng hạ

Dân trong vùng lập đền thờ và hàng năm cúng lễ tổ chức chọi trâu(thuỷ triều lên xuống) có liên quan đến hoạt động cư dân làm ruộng đánh cá.Cũng còn một cách giải thích nữa cho rằng tục chọi trâu ở Đồ Sơn gắn với sựtích người anh hùng nông dân áo vải Nguyễn Hữu Cầu đã phất cờ đông đạotổng quốc bảo dân đại tướng quân (1741- 1745) chống lại nhà nước phongkiến tàn bạo thối nát Để tưởng nhớ anh hùng áo vải nhân dân trong vùnghàng năm mở hội múa cờ và chọi trâu

2.1.2.3 Điều kiện kinh tế - xã hội

Đồ Sơn là một trung tâm kinh tế của thành phố Hải Phòng Đồ Sơn cókhu nghỉ mát với những bãi biển dài và nhiều khách sạn đầy đủ tiện nghi hiệnđại Đặc biệt Hải Phòng có đảo Cát Bà - khu du lịch nổi tiếng đã thu hút đượcnhiều khách du lịch trong và ngoài nước Hàng năm lượng khách đến với ĐồSơn rất đông nên đã đem lại một nguồn thu lớn cho ngành du lịch và dịch vụ,góp phần vào phát triển kinh tế- xã hội của vùng

Đồ Sơn có bãi cát khá mịn, với nhiều loại cây phi lao, bàng, dừa trồngven bờ Đằng sau bãi biển là các ngọn núi và đồi thông Bãi tắm Đồ Sơn chialàm 3 khu chính Vào mùa hè Đồ Sơn rất đông du khách từ khắp mọi miềnViệt Nam cũng như khách quốc tế về đây tắm biển, nghỉ ngơi và leo núi,ngắm nhìn phong cảnh đẹp vào buổi chiều tà Ở Đồ Sơn có sòng bạc Casinoduy nhất ở miền Bắc phục vụ cho khách quốc tế nên nền kinh tế Đồ Sơn rấtphát triển Hàng năm trung bình mức thu nhập của người dân Đồ Sơn khoảng

1200 USD/1 năm

Đồ Sơn còn có những khu vườn đồi với nhiều loại cây ăn quả có giá trịtạo thêm thu nhập cho ngươi dân mà còn hướng phát triển hình thức du lịchsinh thái vườn đồi tại địa phương, và làm tăng số lượng khách mua sản phẩmngay tại vườn Đặc biệt với những cây trồng mang đặc trưng riêng của địaphương tạo điều kiện cho du lịch phát triển, vừa góp phần phát triển kinh tếđịa phương vừa làm phong phú thêm sản phẩm du lịch và đem lại hiệu quảkinh tế cao

2.1.2.4 Tiềm năng du lịch

Đồ Sơn là một vùng kinh tế có tiềm năng du lịch lớn, điều này càng tạođiều kiện cho du lịch phát triển Ngoài danh lam thắng cảnh Đồ Sơn còn có lễhội nổi tiếng như lễ hội Chọi Trâu Đây là lễ hội độc đáo và nổi tiếng ở ĐồSơn, lễ hội diễn ra vào 9/8 (âm lịch) hàng năm với những nghi thức tổ chứcrất long trọng đã thu hút được khá đông số lượng khách, liên hoan du lịchHải Phòng mang chủ đề “Đồ Sơn biển gọi” Nhìn chung Đồ Sơn rất có tiềmnăng cho ngành du lịch và du lịch sinh thái phát triển mạnh Đảng và nhànước phải có những chính sách đầu tư về các dịch vụ du lịch để làm hấp dẫnhơn nữa

Đồ Sơn cũng rất gần thành phố Hải Phòng cách Hà Nội không xa nênbên cạnh loại hình nghỉ mát tắm biển còn có điều kiện rất thuận lợi để pháttriển các loại hình nghỉ ngắn ngày