ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- ĐỖ PHẠM NHÂN HÒA SỬ DỤNG BIỆN PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH TRONG CÁC ĐƠN VỊ S
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
ĐỖ PHẠM NHÂN HÒA
SỬ DỤNG BIỆN PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH TRONG
CÁC ĐƠN VỊ SẢN XUẤT RAU QUẢ AN TOÀN
(Nghiên cứu trường hợp huyện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh)
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
ĐỖ PHẠM NHÂN HÒA
SỬ DỤNG BIỆN PHÁP TÀI CHÍNH ĐỂ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH TRONG
CÁC ĐƠN VỊ SẢN XUẤT RAU QUẢ AN TOÀN
(Nghiên cứu trường hợp huyện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh)
Chuyên ngành Quản lý Khoa học & Công nghệ
Mã số: 60 34 04 12
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Văn Khiêm
TP HỒ CHÍ MINH - 2014
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 5
DANH MỤC CÁC BẢNG 6
DANH MỤC CÁC HÌNH 7
PHẦN MỞ ĐẦU 8
1 Lý do chọn đề tài 11
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 11
3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined 6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined 8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 9 Dự kiến luận cứ 20
10 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THƯC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT, CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH VÀ CÁC BIỆN PHÁP TÀI CHÍNH LIÊN QUAN Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined 1.1.1 Các khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các quy trình thực hành nông nghiệp tốt 25 1.2 Các biện pháp tài chính thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch
Trang 42.1.1 Đặc điểm tự nhiên 29
2.1.2 Đặc điểm kinh tế xã hội 33
2.2 Thực trạng sản xuất rau quả tại huyện Hóc Môn 35
2.2.1 Diện tích sản xuất rau 35
2.2.2 Năng suất canh tác rau huyện Hóc Môn 36
2.2.3 Sản lượng canh tác rau tại huyện Hóc Môn 37
2.3 Thực trạng áp dụng VietGAP và công nghệ sau thu hoạch rau quả tại điểm khảo sát: xã Xuân Thới Thượng, xã Xuân Thới Sơn, xã Tân Thới Nhì – Kết quả khảo sát .39
2.3.1 Thực trạng sản xuất rau theo VietGAP tại các điểm khảo sát huyện Hóc Môn .39
2.3.2 Thực trạng áp dụng công nghệ sau thu hoạch tại các điểm khảo sát huyện Hóc Môn – Kết quả kháo sát .42
2.4 Thực trạng về các biện pháp tài chính thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại các điểm khảo sát: Xuân Thới Thượng, Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì – Kết quả khảo sát 48
2.4.1 Đối với các khu vực chưa thực hiện VietGAP 48
2.4.2 Đối với các khu vực thực hiện VietGAP 49
2.4.3 Thực trạng biện pháp tài chính để thực hiện nghiên cứu chính sách công nghệ sau thu hoạch tại Hóc Môn – Kết quả khảo sát 50
2.4.4 Thực trạng biện pháp tài chính đầu tư cho trang thiết bị máy móc để thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch – Kết quả khảo sát 51
2.4.5 Thực trạng biện pháp tài chính đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực để thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại Hóc Môn – Kết quả khảo sát .52
2.4.6 Thực trạng biện pháp tài chính cho việc phát triển đầu ra cho sản phẩm thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại Hóc Môn – Kết quả khảo sát 53
2.4.7 Thực trạng biện pháp tài chính hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu rau an toàn thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại Hóc môn –Kết quả khảo sát 56
Kết luận chương 2 57
CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TÀI CHÍNH VÀ CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH TRONG CÁC ĐƠN VỊ SẢN XUẤT RAU QUẢ AN TOÀN 58
3.1 Công nghệ sau thu hoạch áp dụng cho rau quả .58
Trang 53.1.1 Đặc điểm của rau quả và vai trò của công nghệ sau thu hoạch rau
quả 58
3.1.2 Các công nghệ sau thu hoạch áp dụng tại nhà sơ chế 59
3.1.3 Những yêu cầu trong việc quản lý chất lượng sau thu hoạch 62
3.2 Các biện pháp tài chính thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch
70
3.2.1 Nhóm biện pháp tài chính về vốn đầu tư cho nghiên cứu công nghệ
xử lý sau thu hoạch trong sản xuất rau quả tại các mô hình mẫu khảo sát
70
3.2.2 Nhóm biện pháp tài chính về đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị
cho việc áp dụng các công nghệ XLSTH tại nơi sản xuấtError! Bookmark not defined 3.2.3 Nhóm biện pháp tài chính về đào tạo nhân lực trong thực hiện xử lý
sau thu hoạch Error! Bookmark not defined.
3.2.4 Nhóm biện pháp tài chính hỗ trợ phát triển mạng lưới tiêu thụ rau
quả an toàn Error! Bookmark not defined.
3.2.5 Nhóm biện pháp tài chính về phát triển các vùng nguyên liệu rau
an toàn, áp dụng rộng rãi các yêu cầu GAP trên các mô hình khảo sát 75
Kết luận chương 3 77
KẾT LUẬN 78
KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với cán bộ hướng dẫn, Phó giáo sư Tiến sĩ Vũ Văn Khiêm đã định hướng, hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn
Tôi xin trân trọng cám ơn đối với các Thầy, Cô thuộc Khoa Khoa học quản
lý và các Thầy, Cô cán bộ giảng dạy đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và thực hiện luận văn này
Tôi xin cám ơn Trung tâm Tư vấn Hỗ trợ Nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, các cán bộ, chuyên gia phòng chứng nhận GAP đã nhiệt tình hỗ trợ, cung cấp thông tin giúp tôi có cơ sở dữ liệu để hoàn thành luận văn này
Tôi xin cám ơn Viện nghiên cứu cây ăn quả miền Nam, các cán bộ, chuyên gia thuộc Phòng công nghệ sau thu hoạch của Viện đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi được tham quan học hỏi trong quá trình nghiên cứu, thu thập số liệu phục vụ cho việc thực hiện luận văn
Tôi xin cám ơn Ủy ban Nhân dân Huyện Hóc Môn, ủy ban Nhân dân các xã Xuân Thới Thượng, Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài
Cuối cùng tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến gia đình, bạn cùng lớp, các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ về mặt vật chất, tinh thần để giúp tôi hoàn thành được chương trình học tập và luận văn
Người thực hiện luận văn
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 8
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Tên các đơn vị, diện tích và dân số của huyện Hóc Môn năm 2010 29 Bảng 2.2: Dữ liệu khí hậu của thành phố Hồ Chí Minh 32 Bảng 2.3: Tình hình sử dụng đất đai và biến động đất đai huyện Hóc Môn giai đoạn
2010 – 2012 .33 Bảng 2.4: Tình hình dân số và lao động huyện Hóc Môn giai đoạn 2010 - 2012
35 Bảng 2.5: Diện tích canh tác rau, rau an toàn huyện Hóc Môn năm 2013 36 Bảng 2.6: Năng suất bình quân canh tác rau của huyện Hóc Môn năm 2010 - 2013
37 Bảng 2.7: Sản lƣợng canh tác rau của huyện Hóc Môn năm 2010 - 2013 .38 Bảng 2.8: Danh sách cơ sở thực hiện VietGAP rau quả tại xã Xuân Thới Thƣợng
(XTT) năm 2013 .39 Bảng 2.9: Danh sách cơ sở thực hiẹn VietGAP rau quả tại xã Tân Thới Nhì (TTN)
năm 2013 .40 Bảng 2.10: Danh sách cơ sở thực hiện VietGAP rau quả tại xã Xuân Thới Sơn
(XTS) năm 2013 .41 Bảng 2.11: Thực trạng diện tích sản xuất rau và nhà sơ chế tại 3 điểm khảo sát năm
2013 .43 Bảng 2.12: Tình hình nắm bắt thông tin về XLSTH tại 3 điểm khảo sát năm 2013
43 Bảng 2.13: Đầu tƣ tài chính cho xử lý sau thu hoạch của khu vực ngoài VietGAP tại
3 xã Xuân Thới Thƣợng, Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì giai đoạn 2010 -
2013 48 Bảng 2.14: Tình hình đầu tƣ tài chính cho triển khai nhà sơ chế tại các cơ sở
VietGAP của 3 xã: Xuân Thới Thƣợng, Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì
49
Trang 9Bảng 2.15: Thực trạng đầu tƣ tài chính cho nghiên cứu khoa học chính sách công
nghệ sau thu hoạch tại các cơ sở VietGAP của 3 xã: Xuân Thới Thƣợng,
Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì 50
Bảng 2.16: Thực trạng đầu tƣ tài chính cho hạ tầng, trang thiết bị nhà sơ chế tại các cơ sở VietGAP của 3 xã: Xuân Thới Thƣợng, Xuân Thới Sơn, Tân Thới Nhì .51
Bảng 2.17: Thực trạng đầu tƣ tài chính cho đào tạo nhân lực thực hiện VietGAP và thực hiện xử lý sau thu hoạch tại Hóc Môn giai đoạn (2010 - 2013) 53
Bảng 2.18: Biện pháp tài chính cho phát triển đầu ra sản phẩm thực hiện công nghệ sau thu hoạch giai đoạn (2010 - 2013) .55
Bảng 2.19: Thực trạng biện pháp tài chính cho việc phát triển vùng nguyên liệu rau an toàn thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại Hóc Môn giai đoạn .56
DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Bản đồ huyện Hóc Môn .31
Hình 2.2: Thực trạng xử lý sau thu hoạch – phân loại sơ bộ .44
Hình 2.3: Thực trạng xử lý sau thu hoạch – phân loại sơ bộ và cắt tỉa .45
Hình 2.4: Thực trạng phân loại & xử lý ban đầu .46
Hình 2.5: Thực trạng xử lý sau thu hoạch - rửa tại đồng và tại nhà sơ chế .47
Trang 10PHẦN MỞ ĐẦU
Hiện nay, vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội Cùng với sự phát triển của Khoa học & Công nghệ (KH&CN), các tiến
bộ trong lĩnh vực nông nghiệp cùng với hệ thống phân phối rộng khắp, lẽ ra người tiêu dùng phải được hưởng những sản phẩm thực phẩm, đặc biệt là rau quả dùng trong bữa ăn hàng ngày, thích hợp tốt cho nhu cầu dinh dưỡng và đạt yêu cầu về VSATTP Tuy nhiên, tình hình thực tế đang diễn ra theo chiều hướng ngược lại Các vấn đề về thực phẩm không an toàn hiện đang đe dọa sức khỏe người tiêu dùng hàng ngày và tiềm ẩn những đe dọa cho sức khỏe người tiêu dùng trong tương lai (có 30 - 80% số mẫu rau đã kiểm tra t ại các địa phương có dư lươ ̣ng thuốc bảo vê ̣ thực vâ ̣t quá mức cho phép , lượng MRL vượt mức quy đi ̣nh Mô ̣t số mẫu cam Hà
bảo quản Carbendazin,…)
Tại Việt Nam, rau quả là nguồn thực phẩm không thể thiếu trong mỗi bữa ăn hàng ngày Tuy nhiên các biện pháp kiểm soát chất lượng và an toàn của rau quả lưu thông trên thị trường trong thời gian qua tỏ ra chưa thực sự mang lại hiệu quả Hòa nhập với các tiêu chí quốc tế trong việc kiểm soát và đảm bảo chất lượng - an toàn cho rau/quả, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (BNNPTNT) đã bắt đầu nghiên cứu các nguyên tắc thực hành tốt trong nông nghiệp (GAP) từ năm 2003
-2005 và bắt đầu triển khai đi vào áp dụng rộng rãi trong cả nước từ năm 2008 qua việc ban hành Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi an toàn - Quy trình VietGAP Việc đảm bảo VSATTP cho rau quả của VietGAP dựa theo triết lý thực hành nông nghiệp tốt kết hợp với việc truy nguyên nguồn gốc cùng với việc đảm bảo chất lượng thông qua 12 yêu cầu/65 điều của VietGAP, bảo vệ môi trường, bảo vệ người lao động và người tiêu dùng là một tiệm cận với tập quán thực hành nông nghiệp tốt của quốc tế, là bước bắt đầu cho việc hài hòa với chuẩn mực về thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu (GLOBAL GAP), tạo điều kiện cho việc thừa nhận lẫn nhau của rau quả Việt Nam trên thị trường quốc tế theo hướng
Trang 11xuất khẩu sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức Thương mại quốc tế (WTO)
Tuy nhiên, qua thời gian áp dụng VietGAP đến nay, tình hình về VSATTP
và về rau quả an toàn cung cấp cho người tiêu dùng được cải thiện không như mong muốn Theo thống kê cho thấy chỉ có 2,5% trên tổng số diện tích đất nông nghiệp dành cho canh tác rau quả là có triển khai áp dụng VietGAP, trong đó số đối tượng (tổ sản xuất, hợp tác xã, hộ nông dân) không tiếp tục duy trì VietGAP (xin ra khỏi phạm vi chứng nhận VietGAP) sau khi được chứng nhận chiếm tỉ lệ không nhỏ Có nhiều nguyên nhân được đưa ra phân tích cho vấn đề này như hạ tầng nông thôn còn chưa đáp ứng các nguyên tắc VietGAP, tập quán canh tác chưa thích hợp, cách thức quản lý - kiểm soát chưa được áp dụng thành thục, trình độ nhận thức của nông dân chưa theo kịp,… Tuy nhiên một trong các vấn đề quan trọng là đầu ra cho sản phẩm VietGAP chưa được quan tâm đầy đủ, một mặt chưa đảm bảo cho quyền lợi của người nông dân thực hành theo VietGAP, mặt khác sản phẩm đến tay người tiêu dùng chưa thực sự hợp lý về kênh phân phối, về giá cả, về chất lượng - an toàn của sản phẩm
Một trong những giải pháp cho vấn đề này là việc ứng dụng công nghệ sau thu hoạch đối với các sản phẩm VietGAP nhằm đảm bảo cho chuỗi giá trị có được
từ quy trình thực hành tốt VietGAP được kết tinh và duy trì trong sản phẩm đến tay người tiêu dùng Ngoài ra cũng cần có các chính sách về tài chính để hỗ trợ người nông dân áp dụng các công nghệ này và đảm bảo cho sản phẩm có được chổ đứng trong thị trường cạnh tranh hiện nay
Trang 12cấp rau an toàn chủ lực cho thành phố Trên cơ sở đó, trong phạm vi luận văn này sẽ
cố gắng phân tích thực trạng về sản xuất rau quả và áp dụng công nghệ sau thu
hoạch đối với rau quả hiện nay tại Hóc Môn và đề xuất: Sử dụng biện pháp tài
chính để thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch trong các đơn vị sản xuất rau quả an toàn, nghiên cứu trường hợp huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh
Trang 13
1 Lý do chọn đề tài
- Vấn đề VSATTP cho sản phẩm rau quả hiện đang là vấn đề bức xúc của xã hội
- Người nông dân thực hiện các mô hình sản xuất rau an toàn (GAP) gặp khó khăn trong giai đoạn sau thu hoạch nhằm đảm bảo sản phẩm rau quả đạt các yêu cầu VSATTP
Vì vậy, cần có nghiên cứu về chính sách công nghệ sau thu hoạch nhằm đảm bảo chất lượng, an toàn cho sản phẩm sau khi áp dụng quy trình kiểm soát theo VietGAP, đồng thời cần thiết phải xây dựng biện pháp tài chính để thúc đẩy việc thực hiện chính sách công nghệ sau thu hoạch tại các đơn vị sản xuất rau quả an toàn nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm về VSATTP
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
2.1 Tính mới của đề tài
- Các mô hình sản xuất rau quả an toàn theo hướng “Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt” (Good Agricultural Practice - GAP) đã được triển khai nghiên cứu tại Việt Nam từ năm 2003 và đi vào áp dụng thực tế từ năm 2005
- Sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam bắt đầu áp dụng mô hình GAP theo các tiêu chí Việt Nam , còn gọi là VietGAP từ 2008 đến nay
- Tuy nhiên việc áp dụng các mô hình GAP ở Việt Nam thời gian qua chú trọng chủ yếu vào các quy tắc thực hành tốt trong toàn bộ quá trình sản xuất nông
Trang 14a)
_
Trang 15DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Quách Hoàng (2014) – Rau an toàn và rau sạch – Báo Điện tử giáo dục Việt
Nam (GDVN), số ngày 09/10/2014, trang 1-4 [3]
2 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008) – Quyết định số
99/2008/QĐ-BNN, ban hành ngày 15/08/2008: Quy định quản lý, sản xuất, kinh doanh rau,
quả và chè an toàn [4]
3 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013) – Luật số 29/2013/QH13, ban hành ngày 18/06/2013: Luật Khoa học và Công nghệ [5]
4 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013) – Luật số 80/2006/QH11, ban hành ngày 29/11/2006: Luật Chuyển giao Công nghệ [6]
5 Bách khoa toàn thư mở Wikipedia (2014) – http://vi.wikipedia.org/wiki – cập nhật gần nhất ngày 05/10/2014 [7]
6 Bách khoa toàn thư mở Wikipedia (2014) – http://vi.wikipedia.org/wiki – cập nhật gần nhất ngày 08/07/2014 [8]
7 GS.TS Mai Văn Quyền (2006) – EurepGap-GlobalGap và các GAP của Châu Á
– Nhận thức và áp dụng – https://chaongaymoi.com.vn -
https://sites.google.com/site/hoangkimvietnam/chaongaymoi/cy-lng-thc/san-xuat-lua-theo-gap/eurepgap globalgap-nhan-thuc-va-ap-dung [9], [10]
8 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008) – VietGAP – Quy trình thực
hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi an toàn tại Việt Nam [11]