ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN ĐỨC THÀNH KHẮC PHỤC NHỮNG RÀO CẢN TRONG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI CÁC BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN ĐỨC THÀNH
KHẮC PHỤC NHỮNG RÀO CẢN TRONG ĐỔI MỚI
CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ
TẠI CÁC BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ
Mã số: 60 34 04 12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Văn Khiêm
Hà Nội - 2014
Trang 21
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 5
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH ẢNH 7
MỞ ĐẦU 8
1 Lý do chọn đề tài 8
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 8
1.2 Ý nghĩa lý luận 10
1.3 Ý nghĩa thực tế 11
2 Lịch sử nghiên cứu 11
2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 11
2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước: Error! Bookmark not defined
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.1 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Mẫu khảo sát: Error! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ VÀ CÔNG NGHỆ
XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI CÁC BỆNH VIỆNError! Bookmark not defined
1.1 Các khái niệm cơ bản sử dụng trong luận văn Error! Bookmark not defined
Trang 32
1.1.1 Khái niệm về rào cản Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm đổi mới côngnghệ Error! Bookmark not defined 1.1.4 Các công nghệ xử lý chất thải y tế Error! Bookmark not defined 1.2 Khái niệm về bệnh viện và các loại hình bệnh viện ở Hà Nội Error! Bookmark not defined
1.2.1 Bệnh viện, phân loại bệnh viện Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tổng quan về các loại hình bệnh viện trên địa bàn Hà Nội Error! Bookmark not defined
1.3 Nhiệm vụ và thách thức của việc xử lý chất thải y tế ở nước ta trong giai
đoạn hiện nay Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN NHỮNG RÀO CẢN TRONG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI CÁC BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀN
HÀ NỘI Error! Bookmark not defined
2.1 Hoạt động và năng lực xử lý chất thải y tế của các bệnh viện trên địa bàn
Hà Nội hiện nay Error! Bookmark not defined
2.1.1 Giới thiệu về tổng quan môi trường và xử lý chất thải ở Thành phố Hà
Nội Error! Bookmark not defined
2.1.2 Tổng quan về các bệnh viện và xử lý chất thải y tế trên địa bàn Hà Nội
Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng công nghệ xử lý chất thải y tế hiện nay của các bệnh viện trên
địa bàn Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.2.1 Một số công nghệ xử lý chất thải đang được sử dụng tại các bệnh viện
trên địa bàn Thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined
2.2.2 Đánh giá hiệu quả sử dụng các công nghệ xử lý chất thải của các bệnh
viện Error! Bookmark not defined
Trang 43
2.3 Những rào cản trong đổi mới công nghệ xử lý chất thải tại các bệnh viện ở
Hà Nội Error! Bookmark not defined 2.3.1 Rào cản về quy mô cơ sở Error! Bookmark not defined 2.3.2 Rào cản về năng lực tiếp nhận công nghệ của các bệnh viện Error! Bookmark not defined
2.3.3 Rào cản về nguồn vốn cho đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
2.3.4 Rào cản trong tiếp cận thông tin công nghệ, thị trường Error! Bookmark not defined
2.3.5 Rào cản từ việc thiếu các quy định pháp luật đủ mạnh để thúc đẩy đổi
mới công nghệ Error! Bookmark not defined
2.3.6 Rào cản từ sự thiếu thống nhất, đồng bộ trong công tác quản lý nhà
nước về chất thải đối với các bệnh viện Error! Bookmark not defined 2.3.7 Một số rào cản khác: (nhận thức, thói quen ) Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC RÀO CẢN TRONG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI CÁC BỆNH VIỆN TRÊN
ĐỊA BÀN HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Mục tiêu và định hướng phát triển Error! Bookmark not defined 3.2 Các giải pháp khắc phục rào cản Error! Bookmark not defined 3.2.1 Xây dựng Quy hoạch hệ thống bệnh viện Error! Bookmark not defined
3.2.2 Giải pháp nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ tại các bệnh viện
Error! Bookmark not defined 3.2.3 Giải pháp tăng cường ngân sách của nhà nước Error! Bookmark not defined
Trang 54
3.2.4 Giải pháp hỗ trợ thông tin và tư vấn tìm kiếm lựa chọn công nghệ
Error! Bookmark not defined
3.2.5 Giải pháp tăng cường các chính sách trong việc xử lý pháp luật đối với
hành vi xả thải chất thải y tế ra môi trường không qua xử lý Error! Bookmark not defined
3.2.6 Giải pháp tuyên truyền, giáo dục Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12 PHỤ LỤC 79
Trang 65
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập chương trình Cao học chuyên ngành Quản
lý Khoa học và Công nghệ tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
Đại học Quốc gia Hà Nội, đến nay luận văn tốt nghiệp "KHẮC PHỤC
NHỮNG RÀO CẢN TRONG ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ XỬ LÝ CHẤT THẢI
Y TẾ TẠI CÁC BỆNH VIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI" của
tôi đã hoàn thành
Đạt được kết quả này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Khoa học quản lý - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, đã truyền thụ những kiến thức quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập
Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Vũ Văn Khiêm đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn
Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo và phòng nghiệp vụ Y
Sở Y tế Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp này
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, cơ quan, bạn bè, những người đã quan tâm giúp đỡ và động viên, khuyến khích và hỗ trợ tôi trong suốt thời gian qua
Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2014
Học viên
Nguyễn Đức Thành
Trang 76
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CDM Clean Development Mechanism (Cơ chế phát
triển sạch)
CTR Chất thải rắn
HBV Hepatitis B virut (virút viêm gan B)
HCV Hepatitis C virut (virút viêm gan C)
HIV Human Immuno-deficiency Virus (Virusgây suy
giảm miễn dịch ở người
hợp tác quốc tế Nhật Bản)
NXB Nhà xuất bản
ODA Official Development Assistance (Hỗ trợ phát
triển chính thức)
Development (Tổ chức hợp tác và phát triển quốc tế)
Trang 87
trường đô thị)
WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế
giới)
Trang 98
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH ẢNH
Bảng 1.1: Mức độ phát sinh chất thải nguy hại trung bìnhError! Bookmark not defined
Bảng 1.2: Chất thải rắn y tế từ các bệnh viện đa khoa và chuyên khoa Error! Bookmark not defined
Bảng 2.1: Thống kê công tác tập huấn hướng dẫn về quản lý chất thải y tế cho
cán bộ của 41 BV công lập trên địa bàn HN năm 2013Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 1.1: Tình hình phát sinh chất thải rắn của 19 BV TW Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 1.2: Tình hình xử lý chất thải y tế của hệ thống y tế cơ sở các cấp
Error! Bookmark not defined
Hình 2 1: Rác thải đang “bao vây” người dân ngoại thành Hà Nội Error! Bookmark not defined
Hình 2 2: Sơ đồ tổ chức XLNT các cơ sở y tế Error! Bookmark not defined Hình 2 3: Sơ đồ công nghệ bùn hoạt tính truyền thốngError! Bookmark not defined
Hình 2 4: Sơ đồ công nghệ XLNT theo nguyên tắc AO trong thiết bị hợp khối
Error! Bookmark not defined
Hình 2 5: Sơ đồ công nghệ XLNT trong điều kiện tự nhiên theo hệ thống
DEWATS Error! Bookmark not defined Hình 2 6: Sơ đồ công nghệ XLNT sinh học AAOError! Bookmark not defined
Hình 2 7: Sơ đồ công nghệ XL CTR bằng lò đốt Error! Bookmark not defined Hình 2 8: Lò đốt rác y tế được lắp đặt tại Bệnh viện Quốc Oai Error! Bookmark not defined
Trang 109
Hình 2 9: Khu xử lý nước thải Bệnh viện Thanh NhànError! Bookmark not defined
Hình 2 10: Lò đốt rác y tế của Bệnh viện Đa khoa Đan phượng xả khói đen
Error! Bookmark not defined
Trang 1110
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam có trên 1.000 bệnh viện (BV), phát sinh khoảng 380 tấn chất thải y tế/ngày trong đó có 40 tấn chất thải nguy hại/ngày Nếu không được quản lý tốt, các thành phần nguy hại trong chất thải y tế như vi sinh vật gây bệnh, chất gây độc, gây ung thư sẽ tạo ra nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng và môi trường
Theo Cục Quản lý môi trường y tế - Bộ Y tế, hiện mới có khoảng 44% các BV có hệ thống xử lý chất thải y tế nhưng nhiều nơi đã rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng Đáng nói, ngay ở các BV tuyến T.Ư vẫn còn tới 25% cơ sở chưa có hệ thống xử lý chất thải y tế, BV tuyến tỉnh là gần 50%, còn BV tuyến huyện lên tới trên 60%
Qua khảo sát, hiện có khoảng 30% tỉnh, thành phố trên toàn quốc không có công nghệ xử lý chất thải y tế phù hợp, đặc biệt là các cơ sở y tế ở vùng sâu, vùng xa, vùng cao và miền núi
Cả nước có khoảng 200 lò đốt, nhưng số lò đốt hiện đại đạt tiêu chuẩn môi trường mới xử lý được khoảng 40% chất thải tại các bệnh viện; tập trung tại tuyến bệnh viện Trung ương Số còn lại là các lò đốt công suất nhỏ và trung bình, phục vụ xử lý chất thải tại chỗ hoặc cho cụm bệnh viện Trong đó
có nhiều lò đốt không được sử dụng hoặc vận hành không hết công suất, nhiều lò đốt không có hệ thống xử lý khí thải, nên không thể kiểm soát được các khí độc hại như dioxin, furan Thậm chí phần lớn bệnh viện huyện và một phần bệnh viện tỉnh vẫn còn dùng biện pháp chôn lấp chất thải nguy hại trong khuôn viên hoặc chôn lấp tại bãi chất thải chung của địa phương
Trang 1211
Trong số trên 80 cơ sở y tế nằm trong danh sách phải xử lý ô nhiễm triệt để theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22/4/2003, vẫn còn trên 26% cơ sở thuê xử lý chất thải nguy hại; 17,5% xử lý bằng lò đốt 1 buồng Bên cạnh đó, một số quy định về vấn đề xử lý rác thải còn chung chung, thiếu thực tế dẫn đến việc tổ chức, phân công trách nhiệm và quản lý chất thải nguy hại còn sai phạm, việc xử lý vi phạm lại chưa nghiêm túc Nhận thức của một số đơn vị và cá nhân còn yếu, thậm chí, lợi dụng công việc quản lý chất thải y tế để mưu lợi cho tập thể và cá nhân Một số cơ sở khám chữa bệnh vì lợi nhuận đã cố tình lờ đi việc đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường làm ảnh hưởng tới sức khoẻ và đời sống người dân, do đó cần được nhận diện những khó khăn, khắc phục những rào cản và có những giải pháp phù hợp nhằm quản lý xung đột môi trường giữa các bệnh viện với cộng đồng dân cư
Thành phố Hà Nội, nơi tập trung hệ thống BV lớn, công tác môi trường
y tế ở nhiều BV còn tồn tại Hà Nội hiện có mạng lưới y tế dày đặc cùng với
đó là các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh đứng đầu cả nước Tuy nhiên, đa số các cơ sở này chưa có hệ thống xử lý chất thải Một số cơ sở có trạm xử lý nhưng công suất nhỏ chưa đạt yêu cầu Nhiều cơ sở y tế, đơn vị sản xuất kinh doanh đi vào hoạt động không đăng ký kiểm tra môi trường lao động, không đăng ký thu gom rác thải với cơ quan quản lý nên rất khó kiểm soát
Theo quy định, trong các bệnh viện, chất thải được thải ra hàng ngày và thời gian lưu giữ chất thải độc hại là 48 giờ Đối với các cơ sở y tế nhỏ, thời gian lưu giữ các chất thải nhóm chất thải gây lây nhiễm, các vật sắc nhọn, chất thải y tế từ phòng thí nghiệm và chất thải dược phẩm không được quá 1 tuần; riêng chất thải bệnh phẩm phải đốt hoặc chôn ngay
Thực tế, gần như 100% bệnh viện có thực hiện phân loại chất thải từ nguồn, nhưng khó có thể đảm bảo thực hiện tốt hoàn toàn do điều kiện nhân
Trang 1312
lực của từng bệnh viện rất khác nhau Việc phân loại rác thải rắn y tế còn chưa đúng quy định, còn lẫn vào chất thải sinh hoạt Phương tiện thu gom như túi, thùng đựng chất thải còn thiếu và chưa đồng bộ, hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn, vật sắc nhọn chưa được cô lập an toàn Không có phương tiện vận chuyển riêng biệt, chuyên dụng, nơi lưu giữ không bảo đảm vệ sinh, có nhiều nguy cơ gây rủi ro do vật sắc nhọn rơi vãi, nhiều côn trùng xâm nhập
Đối với công nghệ xử lý và tiêu hủy chất thải, các cơ sở y tế trong thành phố cần có một trung tâm lò đốt ở trong khu vực đó Các đơn vị y tế trong các thị trấn cần có một lò đốt cho một cụm các cơ sở hoặc mỗi cơ sở có một lò đốt Biện pháp chôn lấp chỉ nên áp dụng cho các cơ sở y tế không có lò đốt rác Chất thải phải được chôn đúng nơi quy định và phải đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường cho phép Bước xử lý ban đầu gồm đun sôi, khử hóa chất và biện pháp dùng nhiệt độ sấy khô hoặc ướt chỉ được áp dụng cho chất thải Thế nhưng, việc xử lý chất thải rắn nguy hại của ngành y tế vẫn còn nhiều vướng mắc Hệ thống xử lý chất thảimột số bệnh viện chưa đảm bảo, kinh phí cho việc xử lý chất thải còn hạn hẹp, nhân lực làm công tác bảo vệ môi trường, vận hành công nghệ xử lý chất thải của các bệnh viện chưa đáp ứng yêu cầu, hầu hết là kiêm nhiệm Một số bệnh viện mới xây dựng hệ thống
xử lý rác tương đối tốt đạt tiêu chuẩn nhưng cán bộ chưa đủ trình độ để xử lý, vận hành không đúng quy trình, chưa hết công suất… tất cả các lý do trên đặt
ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu đề tài: “Khắc phục những rào cản trong
đổi mới công nghệ xử lý chất thải y tế tại các bệnh viện trên địa bàn thành phố Hà Nội”
1.2 Ý nghĩa lý luận
Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm bổ sung lý thuyết công nghệ xử lý chất thải y tế, các rào cản áp dụng công nghệ xử lý chất thải y tế, các điểm yếu cần khắc phục trong công tác quản lý chất thải y tế
Trang 1413
Đóng góp khoa học của luận văn là nhận diện các rào cản trong đổimới công nghệ xử lý chất thải y tế và quản lý chất thải y tế của các bệnh viện; đồng thời cung cấp những luận cứ khoa học cho các nhà quản lý, các nhà thực hiện quy hoạch, các bệnh viện và đưa ra các giải pháp thực hiện nhằm khắc phục các rào cản trong đổi mới công nghệ xử lý chất thải tại các bệnh viện
1.3 Ý nghĩa thực tế
Đánh giá thực trạng công tác xử lý chất thải y tế, công tác quản lý chất thải y tế trong các bệnh viện trên địa bàn Thành phố Hà Nội, kết quả nghiên cứu đã đề xuất các phương thức để khắc phục các rào cản trong việc tiếp nhận các công nghệ mới xử lý có hiệu quả chất thải y tế, khắc phục các điểm yếu trong công tác quản lý chất thải y tế tại các bệnh viện nhằm tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với môi trường trong các bệnh viện
2 Lịch sử nghiên cứu
2.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Các nghiên cứu về ràocản tập trung tìm hiểu những khó khăn , trở ngại, vướng mắc của các hoạt động xã hội , quan hệ xã hội trong mọi lĩnh vực của đời sống Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (BVMT) và phát triển bền vững , chính phủ Nhật Bản đã hỗ trợ chính phủ VN thông qua Cơ quan hợp tác quốc
tế Nhật Bản (JICA) cho Chương trình hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu (SP-RCC) SP-RCC được xây dựng để đưa ra các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu ở VN sau khi đánh giá tình hình thực hiện các hành động chính sách đặc thù của chính phủ Việt Nam trong 15 ngành dễ bị ảnh hưởng của
biến đổi khí hậu Trong khuôn khổ Dự án “Nghiên cứu quản lý môi trường đô thị tại VN” của chuỗi hành động nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu tài trợ bởi JICA, “Báo cáo nghiên cứu về giải pháp tháo gỡ cho các dự án theo cơ chế phát triển sạch” được công bố vào tháng 3 năm 2011 đề cập tới ràocản
như các nút thắt cổ chai của việc triển khai dự án theo cơ chế phát triển sạch