ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- VÕ QUANG LÃM HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ R&D CỦA TỈNH NINH THUẬN THEO ĐỊNH HƯỚNG NHU CẦU NHẰM
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
VÕ QUANG LÃM
HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ R&D CỦA TỈNH NINH THUẬN THEO ĐỊNH HƯỚNG NHU CẦU NHẰM TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
VÀO THỰC TIỄN
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Hà Nội, 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
VÕ QUANG LÃM
HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ R&D CỦA TỈNH NINH THUẬN THEO ĐỊNH HƯỚNG NHU CẦU NHẰM TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
VÀO THỰC TIỄN
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60 34 04 12
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Mai Quỳnh Nam
Hà Nội, 2014
Trang 3MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
LỜI CẢM ƠN 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 5
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU 6
PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do thực hiện đề tài 7
2 Lịch sử nghiên cứu 8
3 Mục tiêu nghiên cứu 10
4 Phạm vi nghiên cứu 11
5 Mẫu khảo sát 11
6 Câu hỏi nghiên cứu 11
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ R&D THEO ĐỊNH HƯỚNG NHU CẦU
Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm tiêu chí Error! Bookmark not defined 1.1.2 Nhiệm vụ R&D Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&DError! Bookmark not
defined
1.1.4 Khái niệm nhu cầu Error! Bookmark not defined
1.1.5 Tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn
Error! Bookmark not defined
Trang 41.2 Một số vấn đề về phương pháp luận nghiên cứu khoa học có liên quan
đến đề tài Error! Bookmark not defined
1.2.1 Các loại tiêu chí xác định nhiệm vụ R&DError! Bookmark not defined
1.2.2 Mối quan hệ giữa loại hình nghiên cứu (phân loại theo tính chất của sản phẩm nghiên cứu) và khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu trong thực
tiễn Error! Bookmark not defined
1.3 Lý thuyết về “khoa học đẩy” và “nhu cầu kéo” (science push and demand
pull theory) Error! Bookmark not defined
1.3.1 Khoa học đẩy (Science push): Error! Bookmark not defined 1.3.2 Nhu cầu kéo (Demand pull) Error! Bookmark not defined 1.3.3 Mô hình hỗn hợp Error! Bookmark not defined
Kết luận Chương 1 Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CÁC TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ R&D VÀ ỨNG DỤNG CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRONG
THỰC TIỄN CỦA TỈNH NINH THUẬN Error! Bookmark not defined
2.1 Đặc điểm tình hình, điều kiện của tỉnh Ninh Thuận và mô hình quản lý
R&D phù hợp Error! Bookmark not defined
2.2 Kết quả xác định nhiệm vụ R&D của tỉnh Ninh Thuận từ năm 2008 đến
2014 Error! Bookmark not defined
2.2.1 Đối tượng khảo sát Error! Bookmark not defined 2.2.2 Kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined 2.2.3 Bàn luận kết quả Error! Bookmark not defined
2.3 Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu trong thực tiễnError! Bookmark not defined
2.3.1 Đối tượng khảo sát Error! Bookmark not defined 2.3.2 Kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined 2.3.3 Bàn luận kết quả Error! Bookmark not defined
Trang 52.4 Những yếu tố trong hệ thống tiêu chí hiện hành của Ninh Thuận tác động đến việc xác định nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu cầu nhằm tăng cường khả
năng ứng dụng kết quả nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.4.1 Nội dung quy định của tỉnh Ninh Thuận đối với công tác xác định
nhiệm vụ R&D Error! Bookmark not defined
2.4.2 Áp dụng 02 hệ chuẩn mực khác nhau trong xác định nhiệm vụ R&D
Error! Bookmark not defined
2.4.3 Những chuẩn mực, tính chất, dấu hiệu đặc trưng trong từng tiêu chí
Error! Bookmark not defined
2.4.4 Cách xác định giá trị, mức độ quan trọng của các tiêu chí Error!
Bookmark not defined
Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNHCÁC NHIỆM VỤ R&D CỦA TỈNH NINH THUẬN Error! Bookmark not defined
3.1 Đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu cầu nhằm tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên
cứu Error! Bookmark not defined
3.1.1 Hợp nhất 2 hệ chuẩn mực thành một hệ chuẩn mực duy nhất trong xác
định tất cả các loại hình nhiệm vụ R&D tại Ninh ThuậnError! Bookmark not defined
3.1.2 Hoàn thiện chuẩn mực, tính chất, dấu hiệu đặc trưng trong từng tiêu
chí Error! Bookmark not defined
3.1.3 Hoàn thiện cơ cấu của hệ thống tiêu chí theo các giá trị, mức độ quan trọng trong thực hiện mục tiêu xác định nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu
cầu Error! Bookmark not defined
3.2 Đề xuất bộ tiêu chí mẫu Error! Bookmark not defined
3.2.1 Nội dung, cấu trúc bộ tiêu chí mẫu Error! Bookmark not defined
Trang 63.2.2 Phương án sử dụng bộ tiêu chí mẫu Error! Bookmark not defined
Kết luận Chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.
LỜI CẢM ƠN
Trước khi trình bày toàn bộ nội dung của luận văn, tôi xin trân trọng gởi lời cảm ơn đến các giảng viên của lớp cao học Quản lý Khoa học và Công nghệ liên kết tại thành phố Hồ Chí Minh (khóa QH-2012-X), những người đã truyền đạt những kiến thức quý giá trong suốt quá trình học tập để bản thân tôi có đủ sự tự tin, động lực và kiến thức để bắt tay vào thực hiện Luận văn thạc sỹ đầu tiên trong cuộc đời của mình
Đặc biệt, tôi xin gởi lời cảm ơn đến PGS TS Mai Quỳnh Nam, người thầy
đã hướng dẫn nhiệt tình và tận tình cho tôi trong suốt quá trình thực luận văn này, bằng mọi phương tiện thông tin mà thầy có thể, bất chấp khoảng cách hàng nghìn cây số về địa lý Những định hướng gợi mở và kinh nghiệm nghiên cứu của thầy đã giúp những học viên đang chập chững bắt đầu làm quen với nghiên cứu khoa học như tôi vượt qua khó khăn lúc ban đầu, nhất là thoát được khỏi lối mòn tư duy theo khuôn mẫu của một công chức nhà nước để đứng ở vị trí, góc nhìn của một người nghiên cứu khoa học
Với lòng biết ơn sâu sắc, không có gì hơn, tôi xin được kính chúc tất cả các thầy, cô luôn khỏe mạnh gặt hái nhiều thành công hơn nữa trong giảng dạy
và nghiên cứu khoa học
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
HĐND: Hội đồng nhân dân KH&CN: Khoa học và công nghệ UBND: Ủy ban nhân dân
R&D: Nghiên cứu và triển khai SXTN: Sản xuất thử nghiệm
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Hình 1.1 Mô hình “Khoa học đẩy” trang 20 Hình 1.2 Mô hình “Nhu cầu kéo” ” trang 20
Trang 9PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do thực hiện đề tài
Ninh Thuận là một trong những tỉnh khó khăn nhất nước: thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 60% mức bình quân cả nước, tổng dân số 569.000 người (theo số liệu thống kê năm 2011), kinh tế kém phát triển, cơ cấu kinh tế nông nghiệp chiếm khoản 42% cơ cấu kinh tế cả tỉnh Ngân sách dành cho R&D của tỉnh bình quân hằng năm chỉ đạt 6.5 tỷ đồng (tính trong 03 năm 2011 - 2013) Tuy nhiên, Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận được Quốc hội thông qua vào ngày 25/11/2009, đã đặt Ninh Thuận trước yêu cầu bức thiết về phát triển KH&CN nhằm đón đầu, tận dụng tốt nhất những chuyển biến về kinh tế - xã hội khi dự án bắt đầu khởi công, nhất là trong việc xem xét, lựa chọn đầu tư cho những nhiệm vụ R&D
Vấn đề vướng mắc nhất hiện nay trong lĩnh vực hoạt động R&D của tỉnh là khả năng ứng dụng các kết quả nghiên cứu của tỉnh vẫn còn khá nhiều hạn chế,
dù hầu hết kết quả này đều được các Hội đồng khoa học nghiệm thu, đánh giá có chất lượng khoa học Nguyên nhân của tình trạng này được khoanh vùng ở khâu xác định nhiệm vụ R&D, nhiều nhiệm vụ R&D được lựa chọn triển khai thực hiện chưa đi đúng hướng vào giải quyết những vấn đề bức xúc cụ thể của thị trường và trong sản xuất và đời sống của người dân
Trang 10Hiện nay, tại tỉnh Ninh Thuận, hoạt động xác định nhiệm vụ R&D được thực hiện theo Quyết định số 192/2008/QĐ-UBND, ngày 01/8/2008, của UBND tỉnh Ninh Thuận, về việc ban hành Quy định xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ tỉnh Ninh Thuận Theo quy định này, các nhiệm vụ R&D được tỉnh đầu tư thực hiện phải đáp ứng hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ của tỉnh Tuy nhiên, hệ thống tiêu chí này qua quá trình thực hiện đã bộc lộ hạn chế là chưa thể nhận diện và phân loại, để xác định được các nhiệm vụ R&D phù hợp với định hướng nhu cầu của địa phương dẫn đến hệ quả là khả năng ứng dụng các kết quả nghiên cứu còn nhiều hạn chế Đây là vấn đề được dư luận trong tỉnh quan tâm,
vì vậy từ năm 2011 đến nay, Hội đồng nhân dân tỉnh đã hai lần tổ chức giám sát
về hiệu quả ứng dụng của các nhiệm vụ R&D do tỉnh đầu tư và trong kỳ họp tháng 8 năm 2014 vừa qua, dù chương trình làm việc khá kín, HĐND tỉnh vẫn dành thời gian hơn một giờ để chất vấn về hiệu quả đầu tư đối với các nhiệm vụ R&D
Ngày 18/06/2013, Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học và Công nghệ, số:
29/2013/QH13, đã giao nhiệm vụ cho “Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc
Chính phủ, cơ quan nhà nước khác ở trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp bộ, cấp tỉnh”[10; điều 25] và
phân quyền cho “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về khoa
học và công nghệ trong phạm vi địa phương có trách nhiệm ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách, chiến lược, kế hoạch phát triển khoa học và công nghệ”[10; điều 76] Căn cứ vào những quy định này các tỉnh có thẩm
quyền và có nhiệm vụ ban hành các quy định về tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D để làm căn cứ phê duyệt các nhiệm vụ R&D được tỉnh đầu tư
Như vậy việc nghiên cứu hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D của tỉnh theo định hướng nhu cầu nhằm tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là vấn đề bức thiết cả về lý thuyết lẫn thực tiễn của
Trang 11tỉnh Ninh Thuận hiện nay
2 Lịch sử nghiên cứu
Hiện nay, một số tài liệu khoa học có đề cập đến các tiêu chí để xác định
vấn đề nghiên cứu ở ngoài nước, phổ biến nhất có Frascati Manual của OECD
và một số tài liệu đã công bố khác như Applying quality
award criteria in R&D project assessment của V Ojanen, P Piippo, M
Tuominen, Multiple criteria R&D project selection and scheduling using fuzzy
logic của Mark A Coffin, Bernard W Taylor, R&D Management của
Yeou-Geng Hsu, Gwo-Hshing Tzeng and Joseph Z Shyu Tuy nhiên các vấn đề nghiên cứu trong các công trình nêu trên có tính phổ quát trong hoạt động R&D
ở nhiều quốc gia, loại hình, lĩnh vực, chủ thể đầu tư có thể nghiên cứu vận dụng nhưng vẫn còn nhiều điểm khác biệt với mục tiêu xây dựng một hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ theo mô hình quản lý phù hợp với các quy định hiện hành của Việt Nam về đầu tư kinh phí từ ngân sách cho các nhiệm vụ R&D Trong nước, những tài liệu đã công bố có liên quan chủ yếu là ở các giáo
trình, như: Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học của Vũ Cao Đàm, do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xuất bản lần II (2010); Đánh giá
nghiên cứu khoa học, của Vũ Cao Đàm, do Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ
thuật xuất bản (2005) Những tài liệu này cũng chủ yếu nêu ra những tiêu chí
để xác định vấn đề nghiên cứu của người làm khoa học nhưng chưa nghiên cứu các tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D ở góc độ quản lý nhà nước
Việc xác định vấn đề nghiên cứu cũng đã được bàn luận trong một số bài báo, tài liệu tổng luận, tổng quan về các mô hình quản lý R&D trong nước và
trên thế giới như: Đánh giá nghiên cứu khoa học? của tác giả Vũ Cao Đàm, Tạp chí Tia Sáng (2012); Tổ chức và quản lý đề tài nghiên cứu khoa học ở Nhật, của
tác giả Hồ Tú Bảo, Tạp chí Tia Sáng (2008); Có nên đấu thầu đề tài nghiên cứu
khoa học? của GS Hoàng Tụy, Tạp chí Tia Sáng (2008); Quản lý hoạt động
KH&CN của Úc và New Zealand Đặng Kim Sơn, Tia Sáng (2007); Tổng luận
Trang 12Hoạt động nghiên cứu và phát triển ở Hàn Quốc (2008), Tổng quan Một số đánh giá và số liệu về hoạt động KH&CN thế giới giai đoạn 2003 - 2007 của
Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia (2008) Tuy nhiên, các tài liệu này hầu như chỉ đề cập đến các tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D như một bộ phận trong tổng thể các vấn đề về quản lý R&D nên vẫn còn cung cấp rất ít các phân tích chuyên sâu về tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D
Các nghiên cứu trong hệ thống của nhà nước về quản lý nghiên cứu khoa học, như đề tài của một số viện nghiên cứu, tỉnh, thành phố đầu tư lại quan tâm
nhiều hơn đến đánh giá hiệu quả nghiên cứu, như đề tài Xây dựng bộ tiêu chí
đánh giá hiệu quả hoạt động khoa học công nghệ lĩnh vực thủy lợi, của Viện
Khoa học Thủy lợi Việt Nam; đề tài Đánh giá tác động sau nghiệm thu các đề
tài khoa học và công nghệ tỉnh Bình Định giai đoạn 1995-2005, của Sở Khoa
học và Công nghệ Bình Định thực hiện năm 2008
Trong các nghiên cứu của các học viên sau đại học, của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội có một số đề tài đã nghiên cứu một số vấn
đề liên quan các nội dung nghiên cứu của luận văn này, như đề tài Xây dựng tiêu
chí lựa chọn đề tài, dự án theo định hướng nhu cầu nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học tỉnh An Giang, của Phan Anh Thi, 2010, có những mục tiêu
nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu khá tương đồng với hướng nghiên cứu của luận văn này, tuy nhiên phạm vi nghiên cứu, xét về không gian của tác giả Phan Anh Thi là trên địa bàn tỉnh An Giang, các mẫu khảo sát là các hoạt động nghiên
cứu khoa học ở cấp cơ sở Đề tài Đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu
khoa học theo định hướng nhu cầu nhằm gắn kết nghiên cứu với thực tiễn tại Thái Bình, của Phạm Thị Quỳnh, 2012, có góc độ tiếp cận chủ yếu ở quy trình
quản lý và cách tổ chức thực hiện các tiêu chí, mặc dù cũng đã đưa ra những đề xuất về một số điều chỉnh đối với các tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu cầu của địa phương nhưng chưa nêu rõ cơ sở khoa học của việc điều chỉnh này
Trang 13Như vậy, nghiên cứu hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D của tỉnh Ninh Thuận theo định hướng nhu cầu nhằm tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, với phạm vi không gian nghiên cứu cụ thể là tỉnh Ninh Thuận và nội dung nghiên cứu tập trung vào hệ thống tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D cấp tỉnh là một vấn đề nghiên cứu đảm bảo tính mới
3 Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&D của tỉnh Ninh Thuận theo định hướng nhu cầu nhằm tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Xây dựng cơ sở lý thuyết về các tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu cầu, mối liên hệ giữa tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D theo định hướng nhu cầu và khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn
- Đánh giá thực trạng thực hiện các tiêu chí xác định nhiệm vụ R&D của tỉnh Ninh Thuận và ứng dụng các kết quả nghiên cứu trong thực tiễn
- Đề xuất các giải pháp hoàn chỉnh hệ thống tiêu chí
4 Phạm vi nghiên cứu
Các tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&D sử dụng tại tỉnh Ninh Thuận
5 Mẫu khảo sát
- Các nhiệm vụ R&D được đầu tư bằng ngân sách đã thực hiện tại Ninh Thuận 2008 trở lại đây
- Các tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&D đã được sử dụng tại tỉnh Ninh
Thuận từ năm 2008 trở lại đây
6 Câu hỏi nghiên cứu
Hoàn thiện như thế nào theo định hướng nhu cầu, để hệ thống tiêu chí xác định các nhiệm vụ R&D của tỉnh Ninh Thuận có thể làm tăng cường khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn?