Tài liệu về công tác tổ chức - cán bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ là nguồn tài liệu gồm nhiều bản chính, có độ tin cậy cao, có giá trị về mặt lịch sử, điển hình là lịch sử tổ chức cán
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THANH MAI
PHÔNG LƯU TRỮ BỘ NỘI VỤ GIAI ĐOẠN 1954-1970-NGUỒN TÀI LIỆU PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ VÀ CÔNG TÁC TỔ CHỨC CÁN BỘ
Chuyên ngành: Lưu trữ
Mã số: 60 32 24
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LƯU TRỮ
Hà Nội, 2014
Trang 2Công trình được hoàn thành tại Khoa Lưu trữ học & QTVP, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đào Xuân Chúc
Phản biện 1: PGS.TS Văn Tất Thu
Phản biện 2: TS Nguyễn Thị Liên Hương
Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại Lưu trữ học & QTVP, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội lúc 10h00 ngày 26 tháng 12 năm 2014
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Ngay từ những ngày đầu mới thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Bộ Nội vụ đã đóng một vai trò rất quan trọng Lúc đó, Bộ Nội vụ vừa có chức năng tổ chức xây dựng và củng cố hệ thống chính quyền cách mạng, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự trị an, lại vừa đảm nhiệm một phần chức năng của Chủ tịch phủ, theo dõi và điều hành công tác nội trị, pháp chế, hành chính công và là đầu mối phối hợp một số hoạt động quan trọng với các Bộ khác
Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, trong quá trình hoạt động của Bộ Nội vụ đã hình thành khối tài liệu phong phú và đa dạng cả về loại hình và nội dung, phản ánh một cách chân thực về lịch sử Bộ Nội vụ nói chung và lịch sử về công tác tổ chức - cán bộ nói riêng Hiện nay, khối tài liệu này đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III
Tài liệu về công tác tổ chức - cán bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ là nguồn tài liệu gồm nhiều bản chính, có độ tin cậy cao, có giá trị về mặt lịch sử, điển hình là lịch sử tổ chức cán bộ như: lịch sử xây dựng
và củng cố chính quyền các cấp; lịch sử hình thành, chia tách, sáp nhập, cơ cấu tổ chức và hoạt động của các
cơ quan TƯ và địa phương; lịch sử điều chỉnh địa giới của các các khu, tỉnh, huyện, xã; bầu cử, tổ chức và hoạt động của HĐND, UBHC các cấp, Khu Tự Trị Thái Mèo, Khu Tự trị Tây Bắc; lịch sử điều chỉnh biên chế của các cơ quan Nhà nước thuộc khu vực không sản xuất; cải tiến chế độ tiền lương; các chế độ chính sách đối với cán bộ công nhân viên; cải tiến chế độ công tác, lề lối làm việc và kỷ luật lao động trong các cơ quan; tuyển dụng, điều
động, đào tạo cán bộ trong thời kỳ từ 1954 đến 1970 Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, nước ta đang tiến hành công cuộc cải cách hành chính nhà nước, khối tài liệu về công tác tổ chức - cán bộ thuộc Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ là nguồn sử liệu quan trọng, có giá trị cung cấp thông tin cho hoạt động quản lý nhà nước nói chung, hoạt động nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm về xây dựng, đổi mới bộ máy chính quyền, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức nói riêng
Qua tìm hiểu tổng quan một số nghiên cứu trong thời gian qua, chúng tôi nhận thấy khối tài liệu về công tác tổ chức - cán bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 - 1970) tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia III chưa
được khai thác nhiều để phục vụ cho các nhu cầu nghiên cứu nói trên Do vậy tôi chọn đề tài “Phông lưu
trữ Bộ Nội vụ giai đoạn 1954 – 1970 - Nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán bộ” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Lưu trữ
2 Tình hình nghiên cứu
Theo hướng nghiên cứu của đề tài, tác giả thấy có nhiều công trình khác nhau như: Bài trích báo/tạp chí,
Kỷ yếu hội thảo/hội nghị, Luận văn, Khóa luận tốt nghiệp Thông qua các đề tài, bài báo khoa học cũng như các bài viết đăng trong kỷ yếu hội thảo được thu thập cho thấy việc nghiên cứu về Phông lưu trữ Bộ Nội vụ vẫn chỉ dừng lại sự khái quát, chưa đi sâu vào việc nghiên cứu cụ thể về công tác tổ chức cán bộ Chính vì vậy đề tài mà tác giả lựa chọn là hoàn toàn mới, không trùng lặp với các công trình nào đã công bố trước đó
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Đề tài này được thực hiện với những mục đích sau:
Thứ nhất, giới thiệu khái quát nội dung các tài liệu về công tác tổ chức- cán bộ thuộc Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1970 hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III Qua đó, giúp các độc giả, các nhà nghiên cứu có thể nắm được khái quát nội dung khối tài liệu này
Trang 4Thứ hai, phân tích giá trị các mặt của khối tài liệu này nhằm giúp các độc giả, các nhà nghiên cứu có thể nhìn nhận, đánh giá giá trị của tài liệu đối với nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán bộ
Thứ ba, trong giai đoạn hiện nay, khi Đảng và nhà nước ta đang dành sự quan tâm sâu sắc tới việc phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ thì việc giới thiệu tài liệu tổ chức - cán bộ thuộc Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) còn giúp nâng cao nhận thức của những nhà nghiên cứu, quản lý, lãnh đạo và toàn thể nhân dân
về tác dụng, giá trị và tầm quan trọng của tài liệu lưu trữ đối với đời sống xã hội
Thứ tư, việc giới thiệu tài liệu về tổ chức - cán bộ thuộc Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) giúp đội ngũ làm công tác tổ chức khoa học, khai thác và sử dụng tài liệu nâng cao chất lượng công tác khai thác sử dụng tài liệu phục vụ tốt hơn cho việc nghiên cứu lịch sử công tác tổ chức - cán bộ của các cơ quan trung ương và địa phương của nước ta nói riêng và lịch sử Việt Nam trong giai đoạn từ 1954 - 1970 nói chung
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của Bộ Nội vụ (1954 – 1970) và lịch sử đơn vị hình thành phông và lịch sử Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 - 1970)
- Giới thiệu một cách khái quát và có hệ thống những thông tin tài liệu lưu trữ về tổ chức - cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1945-1970) theo những vấn đề cụ thể để người nghiên cứu có thể dễ dàng tiếp cận
và nắm được nội dung của các tài liệu với tư cách là một nguồn sử liệu
- Những đặc điểm của khối tài liệu về công tác tổ chức tổ chức cán bộ Bộ Nội vụ (1954 - 1970)
- Phân tích giá trị của những tài liệu về tổ chức - cán bộ trong Phông lưu trữ (1954-1970) Tình hình công tác tổ chức khoa học, khai thác sử dụng và bảo quản khối tài liệu này Đề xuất một số giải pháp để tổ chức khoa học và khai thác và sử dụng tài liệu có hiệu quả nhằm phát huy hơn nữa giá trị của khối tài liệu về
tổ chức - cán bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 – 1970) một cách có hiệu quả
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các thông tin tài liệu lưu trữ về tổ chức - cán
bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 - 1970); giá trị của các tài liệu về tổ chức - cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ; công tác tổ chức khoa học, khai thác và sử dụng khối tài liệu này trong Phông lưu trữ Bộ Nội
vụ (1954 - 1970)
- Phạm vi nghiên cứu: giới thiệu tài liệu phản ánh về tổ chức - cán bộ trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 -1970) hiện đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III Do khối tài liệu này chiếm số lượng tương đối nhiều, nội dung đa dạng, phong phú nên chúng tôi chỉ giới thiệu một cách khái quát và điển hình
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với các phương pháp sử liệu học, phương pháp thống kê, phương pháp phân loại hệ thống hoá tài liệu, phương pháp phân tích, tổng hợp…Các phương pháp nghiên cứu này được sử dụng linh hoạt trong suốt quá trình viết luận văn Ví dụ như:
Phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin được thể hiện ở chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Phương pháp này được chúng tôi áp dụng khi viết những phần lý luận chung của luận văn
Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng trong việc đánh giá về vai trò, giá trị của tài liệu Đồng thời, phương pháp này còn được chúng tôi sử dụng khi tổng hợp thông tin có trong hồ sơ thành các vấn đề theo hệ thống
Trang 5Phương pháp thống kê được áp dụng khi chúng tôi kiểm tra số lượng hồ sơ và đơn vị bảo quản khối tài liệu về tổ chức - cán bộ có trong Phông; số lượng các tài liệu đề cập về các vấn đề tổ chức - cán bộ có trong Phông…
Phương pháp sử liệu học được áp dụng khi chúng tôi xem xét, xác định giá trị, độ tin cậy của các tài liệu trong Phông…
Phương pháp phân loại, hệ thống hoá tài liệu được dùng để khái quát các nhóm tài liệu lưu trữ trong khối tài liệu về tổ chức - cán bộ của Phông lưu trữ này Ngoài ra, phương pháp này cũng được dùng khi chọn các vấn đề tiêu biểu cần giới thiệu và nhóm các vấn đề theo một trình tự logic và hợp lý
6 Ý nghĩa ứng dụng của đề tài
- Về mặt thực tiễn:
Thứ nhất, trong luận văn này, lần đầu tiên, chúng tôi sẽ giới thiệu một cách có hệ thống thành phần, nội dung của khối tài liệu lưu trữ về tổ chức - cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970), giúp người đọc, nhà nghiên cứu có thể nắm được khái quát nội dung thông tin của khối tài liệu này, từ đó có thể hình dung được mặt hoạt động chủ yếu, xuyên suốt của Bộ Nội vụ trong giai đoan từ 1954 đến 1970
Thứ hai, đề tài có đưa ra một số những đề xuất cụ thể sẽ giúp Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III quan tâm, chú ý hơn trong việc hoàn thiện hơn nữa tổ chức khoa học, phục vụ khai thác, sử dụng khối tài liệu về tổ chức - cán bộ trong Phông nhằm phục vụ hiệu quả cho các mục đích khác nhau của xã hội, phát huy một cách tích cực giá trị của các tài liệu và cũng là sử dụng có hiệu quả nguồn di sản văn hoá quí báu và đặc biệt này
Thứ ba, đề tài sẽ góp phần nâng cao nhận thức của các nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu và nhân dân về giá trị của tài liệu lưu trữ nói chung và giá trị của tài liệu lưu trữ phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức
- cán bộ trong Phông Bộ Nội vụ nói riêng
7 Kết quả nghiên cứu
Công trình nghiên cứu của tác giả khoảng từ 100 đến 150 trang chính văn trên khổ giấy A4 với nội dung gồm 03 chương
8 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương: Chương 1: Tổng quan về Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970)
Chương 2: Nội dung thông tin tài liệu về công tác tổ chức cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ 1970)
(1954-Chương 3: Các giải pháp phát huy giá trị tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán bộ
Trang 6CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN
VỀ PHÔNG LƯU TRỮ BỘ NỘI VỤ (1954-1970)
1.1 Sơ lược lịch sử về tổ chức và hoạt động của Bộ Nội vụ (1954-1970)
Tác giả đã nêu rõ sự ra đời và phát triển của Bộ Nội vụ (1945-1970), chức năng, nhiệm vụ của Bộ Nội
vụ, tổ chức bộ máy của Bộ Nội vụ, đặc điểm về hoạt động của Bộ Nội vụ và các Bộ trưởng Bộ Nội vụ qua các thời kỳ (1945-1970)
1.2 Lịch sử Phông lưu trữ Bộ Nội vụ
Tài liệu nộp lưu về kho Lưu trữ Trung ương thuộc Cục Lưu trữ Phủ Thủ tướng từ những năm sơ tán chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ Đến cuối năm 1989 tài liệu của Phông Lưu trữ
Bộ Nội vụ là khối tài liệu đầu tiên được đưa ra chỉnh lý Đến năm 2001, tài liệu Bộ Nội vụ được đưa ra chỉnh
lý nâng cấp trong đợt thực hiện đề án chống nguy cơ huỷ hoại tài liệu Sau khi hoàn thành đề án chống nguy
cơ hủy hoại tài liệu, tài liệu của Phông lưu trữ Bộ Nội vụ đã được chỉnh lý một cách hoàn chỉnh, toàn bộ tài liệu đã được lập hồ sơ, mục lục tra cứu
- Về thời gian tài liệu: Từ năm 1945 - 1970 Tài liệu từ 1945-1954 chỉ còn là những văn bản rời lẻ, số lượng không nhiều, tài liệu còn giữ lại được phần lớn chỉ tâp trung chủ yếu vào thời gian từ năm 1954 -
1970
- Số lượng tài liệu: Do Phông lưu trữ Bộ Nội vụ rất quan trọng và gồm nhiều tài liệu quý, hiếm, phản ánh lịch sử hình thành, sáp nhập, chia tách, cơ cấu tổ chức và hoạt động của các Bộ; địa giới của các tỉnh, các khu; lịch sử điều chỉnh biên chế, điều chỉnh tiền lương, phụ cấp của cán bộ thuộc khối hành chính sự nghiệp của các cơ quan và trung ương và địa phương… nên toàn bộ tài liệu được giữ lại bảo quản vĩnh viễn và lâu dài Hiện nay, Phông lưu trữ Bộ Nội vụ sấp xỉ 96 mét giá, tương đương với 4777 hồ sơ
- Tình hình tài liệu: Hiện nay, toàn bộ tài liệu Phông đã được xác định giá trị và lập hồ sơ, tài liệu đã được đánh số tờ Một số hồ sơ đã được biên mục đầy đủ, tuy nhiên còn số lượng lớn hồ sơ chưa được biên mục tài liệu Công cụ tra cứu chủ yếu là mục lục hồ sơ và cơ sở dữ liệu quản lý và tra tìm tự động trên máy tính
- Thành phần tài liệu: Hầu hết tài liệu Phông là tài liệu hành chính Bên cạnh đó có một số tài liệu là sơ
đồ tổ chức của các cơ quan cấp Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBHC các tỉnh, các khu tự trị; sổ thống kê cán bộ các năm của các Bộ, các cơ quan ngang bộ, các UBHC các tỉnh, các khu tự trị
- Tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ được hệ thống hóa theo phương án: “Mặt hoạt động – Thời gian”
- Nội dung tài liệu Phông được chia thành các mặt chính là tài liệu chung; tài liệu về công tác tổ chức cán bộ; tài liệu về công tác dân chính, tài liệu về công tác thương binh, liệt sỹ và an toàn xã hội, tài liệu Đảng, Công đoàn
1.3 Thành phần, nội dung và đặc điểm của tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970)
Thành phần tài liệu
Phông lưu trữ Bộ Nội vụ gồm 4.777 hồ sơ, tương đương với 4.777 đơn vị bảo quản Phần lớn tài liệu Phông là tài liệu hành chính gồm các loại như: Nghị quyết, Nghị định, Thông tư, Quyết định, Công văn, Báo cáo, Chỉ thị, Tờ trình, Thông báo…
Khối lượng tài liệu về tổ chức cán bộ là 3.597 hồ sơ, chúng tôi không nghiên cứu danh sách cán bộ, hồ
sơ của từng cán bộ, phiếu cán bộ và lý lịch cán bộ mà chỉ tập trung vào khối tài liệu hành chính về tổ chức cán bộ, qua sàng lọc sơ bộ tài liệu tổ chức cán bộ giai đoạn 1954-1970, có khoảng 2000 hồ sơ
Nội dung tài liệu
Trang 7Nội dung tài liệu về nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức – cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ khá
đa dạng, phong phú, phản ánh lịch sử hình thành, sáp nhập, chia tách, cơ cấu tổ chức và hoạt động của các Bộ; địa giới của các tỉnh, các khu; lịch sử điều chỉnh biên chế, điều chỉnh tiền lương, phụ cấp của cán bộ thuộc khối hành chính sự nghiệp của các cơ quan và trung ương và địa phương; chế độ chính sách đối với cán bộ công nhân viên, học sinh, sinh viên, lực lượng vũ trang, tài liệu về công tác tuyển dụng, điều động, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính quyền địa phương các cấp, tài liệu về công tác thi đua khen thưởng…
Về mức độ hoàn chỉnh của Phông
Hiện nay, toàn bộ tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ đã được lập hồ sơ, tuy nhiên, chưa hoàn chỉnh Bởi trên thực tế, số lượng tài liệu giai đoạn này giữ lại được không đầy đủ Rất nhiều tài liệu quan trọng liên quan trực tiếp đến việc thành lập và hoạt động của Bộ Nội vụ, như các loại văn bản về thành lập, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, hoạt động… không có trong Phông
Về hình thức tài liệu
- Vật mang tin: Chủ yếu được đánh máy, in roneo hoặc viết tay trên khổ giấy A4 Bên cạnh đó còn có một số tài liệu dùng khổ giấy A5 Ngoài ra một số bảng biểu thống kê, danh sách các cơ quan được viết tay trên khổ giấy A3
- Tình trạng vật lý: Hiện nay, hầu như tất cả các tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ đều đã được tổ chức khoa học và được tu bổ, phục chế Nhiều tài liệu còn nguyên vẹn, có thể khai thác, sử dụng mà không gặp quá nhiều khó khăn Nhưng bên cạnh đó cũng có không ít tài liệu đã bị ăn mòn nên rất mỏng, bị mủn, bị thủng, rách, mất chữ, nhòe chữ hoặc mất một phần văn bản Đa số các tài liệu được đánh máy, in bằng mực đen, nhưng cũng có một số văn bản được in bằng mực xanh và một số tài liệu đánh máy, in bằng mực đỏ, mực tím Các loại bảng biểu thống kê, sơ đồ tổ chức bộ máy các cơ quan được viết tay bằng nhiều loại mực khác nhau…
- Thể thức văn bản: Về mặt thể thức văn bản tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ nhìn tổng thể có sự khác biệt nhất định giữa tài liệu hình thành ở các giai đoạn:
+ Giai đoạn từ trước năm 1963, giai đoạn thể thức văn bản thực hiện theo qui định của Điều lệ
+ Giai đoạn từ cuối 1963 đến 1970, thực hiện theo Điều lệ về công tác công văn giấy tờ và công tác lưu trữ được ban hành kèm theo Nghị định 142/CP ngày 28/9/1963
Về ngôn ngữ và văn phong của văn bản
Ngôn ngữ văn bản: qua khảo sát khối tài liệu về công tác tổ chức – cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội
vụ (1954-1970) chúng tôi nhận thấy rằng, văn bản được viết bằng ngôn ngữ tiếng Việt, có dấu Tuy nhiên đối với văn bản đánh máy, có nhiều văn bản việc đánh dấu lại không đầy đủ như chỉ có dấu mũ, không có dấu nặng (.), không có dấu ngã (~), dấu sắc, đặc biệt là không thể phân biệt được chữ ư, u, ơ và o Vì vậy, khi khai thác tài liệu Phông chúng tôi đã phải mất rất nhiều thời gian để có thể hiểu được nội dung mà văn bản đề cập đến
Văn phong của văn bản được diễn đạt bằng văn phong hành chính chuẩn xác, ngắn gọn, súc tích, không
đa nghĩa, dễ hiểu Tuy nhiên, trong một số văn bản, một số đoạn vẫn còn sử dụng lối văn nói
Trang 8CHƯƠNG 2 NỘI DUNG THÔNG TIN TÀI LIỆU VỀ CÔNG TÁC
TỔ CHỨC CÁN BỘ TRONG PHÔNG LƯU TRỮ BỘ NỘI VỤ
(1954-1970)
2.1 Thông tin chung về công tác tổ chức bộ máy và công tác cán bộ
Thông tin chung về công tác tổ chức bộ máy chủ yếu được phản ánh trong các hồ sơ tài liệu về chương trình báo cáo công tác năm, 6 tháng đầu năm, 6 tháng cuối năm của Bộ Nội vụ, UBHC liên khu, khu, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương từ năm 1955 đến 1970
Đây là những tài liệu phản ánh tình hình hoạt động chung của Bộ Nội vụ trong các giai đoạn sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết: xây dựng, củng cố tổ chức bộ máy hành chính nhà nước TW; chỉ đạo xây dựng, củng cố chính quyền địa phương; xây dựng và chỉ đạo thực hiện chế độ chính sách đối với cán bộ công nhân viên; quản lý biên chế, tiền lương khu vực hành chính sự nghiệp; điều chỉnh địa giới hành chính; chỉ đạo bầu cử, tổ chức và hoạt động của HĐND, UBHC các cấp; thành lập, tách nhập, giải thể các cơ quan Trung ương, địa phương Tổng số hồ sơ của nhóm tài liệu chung trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1945-1970) là 536 hồ sơ, tuy nhiên, qua khảo sát chúng tôi thấy rằng những tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức - cán bộ của Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ (1954 -1970) chủ yếu được phản ánh trong khoảng hơn 200 hồ sơ
2 2 Thông tin về công tác tổ chức bộ máy
2.2.1 Thông tin chỉ đạo về công tác tổ chức bộ máy
Nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng, quản lý bộ máy nhà nước Bộ Nội vụ đã tư vấn cho Chính phủ và được Chính phủ ủy nhiệm quản lý thống nhất bộ máy và biên chế Tài liệu chủ yếu cung cấp thông tin chỉ đạo về tổ chức bộ máy của các cơ quan TW, địa phương và các cơ quan trực thuộc, được phản ánh qua các văn bản như Nghị định, Thông tư, Chỉ thị, Công văn của Phủ Thủ tướng, HĐCP, Bộ Nội vụ, UBHC cấp tỉnh như: Thông tư số 634/TTg ngày 28/12/1957 của Thủ tướng Phủ về tổ chức chính quyền thành phố trực thuộc TƯ; Thông tư số 6167/CQTT ngày 26/10/1957 của Bộ Nội vụ về việc hướng dẫn tổ chức chính quyền thị trấn; Nghị định số 168/TTg của Thủ tướng phủ ngày 31/3/1958 về tổ chức hoạt động của Ủy ban kiện toàn tổ chức Trung ương (thay cho Ủy ban Điều chỉnh biên chế); Thông tư số 8031/DC-CQDP ngày 29/12/1959 của Bộ Nội vụ về tổ chức chính quyền ở thị xã; Luật Tổ chức Hội đồng Chính phủ nước VNDCCH được Quốc hội khóa II, kỳ họp thứ nhất thông qua ngày 14/7/1960; Chỉ thị số 74/TTg ngày 13/7/1962 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh cải tiến tổ chức; Thông tư số 48/TT-NV ngày 18/6/1959 của Bộ Nội vụ về kiện toàn chính quyền cấp xã; Thông tư số 12-HX/TT ngày 16/12/1954 của Bộ Nội vụ về chỉnh đốn chính quyền huyện; Thông tư số 30-TT/NV/LT ngày 15/5/1961 của Bộ Nội vụ về việc hướng dẫn xây dựng tổ chức ngành lương thực ở các địa phương; Thông tư số 51-TTg ngày 9/5/1962 của Thủ tướng Phủ về việc cải tiến tổ chức, sửa đổi lề lối làm việc của chính quyền xã và chế độ đãi ngội đối với cán bộ xã…
2.2.2 Thông tin về tình hình tổ chức chính quyền TƯ
* Thông tin về cơ cấu tổ chức các cơ quan TƯ:
Thông tin về cơ cấu tổ chức của các cơ quan TƯ chủ yếu được thể hiện qua các Nghị quyết của HĐCP, Nghị định của Thủ tướng Chính phủ qui định cơ cấu tổ chức của các Bộ
* Thông tin về xây dựng, củng cố tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở TƯ
Bộ Nội vụ phải tham mưu giúp HĐCP đưa ra những biện pháp nhằm kiểm soát, quản lý số lượng biên chế hành chính nhà nước: điều chuyển cán bộ từ nơi thừa sang nơi thiếu; giảm biên chế; thống kê tình
Trang 9hình tăng giảm biên chế của từng cơ quan Đến năm 1961, bộ máy hành chính nhà nước trở lên quá cồng kềnh nên vấn đề cấp thiết cần tập trung giải quyết là chấn chỉnh tổ chức cho hợp lý, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cải tiến lề lối làm việc cho tổ chức bộ máy gọn nhẹ
2.2.3 Thông tin về tình hình tổ chức chính quyền địa phương
* Thông tin về bầu cử, tổ chức và hoạt động của HĐND, UBND các cấp
Các văn bản ban hành về vấn đề bầu cử HĐND các cấp chủ yếu dưới hình thức các Thông tư, Nghị định, Quyết định, Công văn của Bộ Nội vụ Quyết định, Kế hoạch, Biên bản, Báo cáo, Công văn của HĐND, UBHC thành phố Hà Nội, thành phố Hải Phòng, Khu tự trị Thái Mèo, khu Tự trị Việt Bắc, tỉnh Hà Bắc, tỉnh Nam Hà, tỉnh Thái Bình, tỉnh Hải Dương, Hà Tây, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Hải Phòng, Yên Bái, Bắc Giang, Nam Định, Thái Nguyên, Nghệ An, Ninh Bình, Thanh Hóa, Bình Định bổ sung nhân sự vào HĐND hoặc UBHC các cấp như: Quyết định số 28-CP ngày 27/2/1961 của HĐCP ủy quyền cho Bộ Nội vụ quyết định một số công việc về bầu cử ĐBHĐND các cấp Quyết định số 110-NV ngày 29/4/1961 của Bộ Nội vụ về việc duyệt y danh sách các đơn vị bầu cử bổ sung đại biểu HĐND và phê chuẩn danh sách bổ sung đại biểu HĐND khu vực Vĩnh Linh; Thông báo số 29-DC-CQDP ngày 5/5/1960 của Bộ Nội vụ về tình hình hoạt động của HĐND xã và kiện toàn UBHC các cấp trong thời gian qua…
* Thông tin về xây dựng, củng cố, kiện toàn chính quyền địa phương
Bước vào những năm 1960, do tổ chức và hoạt động của hệ thống chính quyền địa phương không còn phù hợp với Hiến pháp mới nên chấp hành theo hành chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Nội vụ phải kiên quyết chỉ đạo thực hiện củng cố, kiện toàn chính quyền địa phương từ cấp tỉnh đến huyện, xã
* Thông tin về điều chỉnh địa giới hành chính
Do yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của miền Bắc, đòi hỏi phải có những điều chỉnh địa giới hành chính cho phù hợp Trong phông Lưu trữ Bộ Nội vụ giai đoạn 1954-1970, những thông tin về điều chỉnh địa giới hành chính được thể hiện chủ yếu qua các văn bản: Chỉ thị của Thủ tướng phủ; Nghị Quyết, Quyết định của HĐCP, Bộ Nội vụ; Thông tư, Công văn của Bộ Nội vụ; Tờ trình, Báo cáo, Công văn của Bộ Nội vụ, UBHC KTTTM, UBHC KTT Việt Bắc, UBHC thành phố Hải Phòng, Thành phố Hà Nội, UBHC tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Đông, Thái Bình, Thái Nguyên…
2.3 Thông tin về công tác cán bộ
2.3.1 Thông tin chỉ đạo về công tác cán bộ
Công tác cán bộ được coi là có vai trò cốt lõi trong thời kỳ này Trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ, tài liệu chỉ đạo về công tác cán bộ chiếm một khối lượng không nhỏ, được thể hiện qua Chỉ thị, Nghị Quyết, Nghị định, Thông tư, Quyết định, Công văn của Ban Bí thư TƯ, Phủ Thủ tướng, Bộ Nội vụ, Ủy ban điều chỉnh biên chế TƯ
2.3.2 Thông tin phản ánh tình hình công tác cán bộ
* Thông tin về quản lý công tác biên chế các cơ quan Nhà nước thuộc khu vực không sản xuất
Trong Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ, những thông tin về việc phân bổ biên chế chủ yếu thể hiện qua các loại hình văn bản là Công văn do Ủy ban Kế hoạch Nhà nước phân bổ biên chế các ngành các năm, hoặc các Công văn do Bộ Nội vụ duyệt chỉ tiêu biên chế khu vực không sản xuất cho các tỉnh, Báo cáo của Bộ Nội vụ,
Tờ trình của UBHC các khu, tỉnh
* Thông tin về tuyển dụng, bổ nhiệm cán bộ
Là Bộ chức năng được HĐCP giao quản lý biên chế cán bộ thuộc khu vực không sản xuất; kiểm tra việc
chấp hành nguyên tắc, thủ tục trong việc tuyển dụng cán bộ, nhân viên mới của các ngành, các cấp nên Bộ đã ban hành một khối lượng lớn văn bản để hướng dẫn thủ tục, nguyên tắc tuyển dụng cán bộ
Trang 10* Thông tin về chế độ đãi ngộ đối với cán bộ công nhân viên:
Văn bản được ban hành đề cập đến vấn đề này chủ yếu là các Thông tư, trường hợp cá biệt là có một số Công văn
* Thông tin về công tác thi đua, khen thưởng:
2.4 Thông tin về kỷ luật lao động và cải tiến chế độ công tác, lề lối làm việc của các cơ quan
Để đảm bảo thực hiện nguyên tắc dân chủ tập trung và lề lối làm việc dân chủ tập thể, phát huy đầy đủ hiệu lực lãnh đạo của các cấp phụ trách, đồng thời phát huy tính sáng tạo và tính tích cực của cán bộ công nhân viên để hoàn thành nhiệm vụ nhanh, tốt, bảo mật, tiết kiệm thì những qui định về kỷ luật lao động, lề lối làm việc của các cơ quan là hết sức cần thiết Tài liệu về vấn đề này trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) chủ yếu là những Thông tư, Quyết định ban hành kèm Điều lệ
Toàn bộ tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) bao gồm các nguồn thông tin như: thông tin chung; thông tin chỉ đạo, phản ánh về công tác tổ chức bộ máy, tổ chức cán bộ; thành lập, tách nhập, giải thể các cơ quan TƯ; thông tin về bầu cử, tổ chức và hoạt động của HĐND và UBHC các cấp; xây dựng, củng cố tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở TƯ; chỉ đạo xây dựng, củng cố, kiện toàn chính quyền địa phương; cải tiến chế độ công tác, lề lối làm việc ở các cơ quan và kỷ luật lao động; điều chỉnh địa giới hành chính; tuyển dụng, bổ nhiệm cán bộ; điều động cán bộ tham gia các chương trình, hoạt động lớn của đất nước trong các giai đoạn; quản lý công tác biên chế các cơ quan Nhà nước thuộc khu vực không sản xuất; xây dựng và chỉ đạo thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ công nhân viên, lực lượng vũ trang; đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện cán bộ; nghiên cứu, đề xuất những biện pháp, chính sách cải tiến chế độ tiền lương; công tác thi đua, khen thưởng Những thông tin này được tập hợp theo từng vấn đề, kèm theo những dẫn chứng cụ thể sẽ giúp cho độc giả quan tâm có nhiều thuận lợi trong việc theo dõi nội dung thông tin tài liệu trong Phông Đồng thời, thông tin về tổ chức cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) còn có vai trò và ý nghĩa nhiều mặt đối với các nhà nghiên cứu lịch sử tổ chức bộ máy nhà nước, những nhà quản lý, lãnh đạo và đối với thế hệ trẻ
Trang 11CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU LỊCH
SỬ VÀ CÔNG TÁC TỔ CHỨC CÁN BỘ
3.1 Giá trị của tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán bộ
3.1.1 Là nguồn sử liệu có ý nghĩa đối với nghiên cứu lịch sử miền Bắc xã hội chủ nghĩa( 1954 - 1970)
Khi nghiên cứu lịch sử miền Bắc và lịch sử Bộ Nội vụ những năm 1954-1970, nguồn thông tin này đã góp phần làm nổi bật, rõ nét hơn nữa sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Nhà nước, Bộ Nội vụ, tinh thần học hỏi, tìm tòi, vượt mọi khó khăn của quân và dân ta trong thời kỳ mới giải phóng Nếu không tìm hiểu thông tin về Phông Lưu trữ Bộ Nội vụ, chúng ta không thể biết chính xác, cụ thể bối cảnh lịch sử và những khó khăn, gian khổ của cán bộ, nhân dân ta trong việc xây dựng và chỉnh đốn chính quyền các cấp trong những năm sau khi miền Bắc giải phóng
Về mặt an ninh – chính trị, trật tự xã hội, các tài liệu trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ cung cấp những
thông tin tin cậy về tình hình an ninh-chính trị, trật tự xã hội, qua đó, các nhà nghiên cứu có thể thấy rõ chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn này Bên cạnh những thông tin mang tính chất khái quát, tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ còn mô tả chi tiết những thông tin về tình hình chính trị lúc đó
Về kinh tế, Tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ đã ghi chép lại những chủ trương, chỉ đạo của Nhà nước
đối với công tác kinh tế - tài chính
Về văn hóa - xã hội, tài liệu về tổ chức cán bộ trong Phông lưu trữ Bộ Nội vụ là nguồn sử liệu vô
giá để nghiên cứu về văn hóa – xã hội: văn hóa trong xây dựng, đào tạo, sử dụng độ ngũ cán bộ trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội; văn hóa trong lao động sản xuất; văn hóa trong tổ chức hội nghị, hội thảo thông qua các qui định của Bộ Nội vụ, các Cục, Vụ, UBHC các cấp về hội thảo, hội nghị; văn hóa công sở thông qua qua các qui định của Bộ Nội vụ, các Cục, Vụ, UBHC các cấp về nội qui hoạt động của các cơ quan Bên cạnh đó, tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ có những tài liệu trực tiếp phản ánh các hoạt động, tình hình văn hóa xã hội của nước ta
Riêng đối với ngành văn thư – lưu trữ, tài liệu Phông lưu trữ Bộ Nội vụ cung cấp những thông tin hữu
ích về sự chỉ đạo của Bộ Nội vụ về công tác công văn giấy tờ Như đã trình bày ở phần 1.3.3.2, sau khi Thủ Tướng ban hành Nghị định 527-TTg ngày 02/11/1957 của Phủ Thủ tướng ban hành bản điều lệ chung về công văn giấy tờ ở các cơ quan, Bộ Nội vụ đã ban hành một số văn bản như Thông tư, Nghị định, Thông báo
để qui định, hướng dẫn, thông báo các bước cần thực hiện trong quá trình soạn thảo văn bản như: cách ghi ký hiệu, mẫu dấu, cách thức đăng ký công văn đi, đến; chế độ lập hồ sơ và nộp lưu hồ sơ vào lưu trữ Bộ Nội vụ cũng qui định trình tự cụ thể đối với việc kiểm soát công văn mật, tối mật, thư riêng nhằm bảo vệ an toàn tài liệu và giữ gìn bí mật quốc gia Đặc biệt, Bộ Nội vụ có qui định cụ thể về trách nhiệm, sự phân công lập Danh mục hồ sơ trong cơ quan, phương pháp lập hồ sơ, hướng dẫn cụ thể các công tác trong việc lập hồ sơ Đây là một dấu mốc cho thấy tầm quan trọng của việc lập hồ sơ đưa vào lưu trữ
3.1.2 Là nguồn sử liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử bộ máy hành chính nhà nước và công tác cán
bộ
Một là, với chức năng, nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước giao phó, trong quá trình hoạt động, Bộ
Nội vụ đã hình thành các tài liệu phản ánh các mặt hoạt động đã nêu trên, qua đó, độc giả có thể thấy rõ lịch
sử tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ta giai đoạn 1954-1970
Trang 12Hai là, với khối tài liệu về công tác tổ chức cán bộ Phông lưu trữ Bộ Nội vụ giai đoạn 1954-1970, có
thể cung cấp cho các độc giả nhiều thông tin về lịch sử điều chỉnh địa giới hành chính miền Bắc nước ta trong giai đoạn này
Ba là, thông qua việc tìm hiểu khối tài liệu về công tác tổ chức cán bộ Phông lưu trữ Bộ Nội vụ, độc
giả có điều kiện tiếp cận và nghiên cứu về lịch sử điều chỉnh biên chế, điều chỉnh tiền lương và cải tiến tổ chức
và lề lối làm việc ở các cơ quan hành chính sự nghiệp của nước ta trong giai đoạn 1954 - 1970
Bốn là, thông qua việc nghiên cứu, tìm hiểu khối tài liệu về công tác cán bộ Phông lưu trữ Bộ Nội vụ giai
đoạn 1954-1970, độc giả quan tâm có thể nghiên cứu lịch sử cải tiến chế độ lương và tăng lương và phụ cấp giai đoạn này
3.1.3 Giúp các nhà quản lý, lãnh đạo rút kinh nghiệm, đưa ra những chủ trương, biện pháp, quyết định đúng đắn trong quản lý bộ máy hành chính nhà nước nói chung, Bộ Nội vụ nói riêng
3.2 Các giải pháp phát huy giá trị tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán
bộ
3.2.1 Tình hình tổ chức khoa học tài liệu và khai thác, sử dụng tài liệu
Tác giả nêu rõ ưu điểm và hạn chế của công tác tổ chức khoa học, khai thác, sử dụng tài liệu của Phông lưu trữ Bộ Nội vụ (1954-1970) tại Trung tâm lưu trữ Quốc gia III
3.2.1.2 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong công tác tổ chức khoa học và khai thác, sử dụng tài liệu
Tác giả nêu rõ những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến những hạn chế trong công tác tổ chức khoa học và khai thác, sử dụng tài liệu
3.2.2 Một số giải pháp phát huy giá trị tài liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử và công tác tổ chức cán
bộ
- Thu thập, sưu tầm, bổ sung tài liệu còn thiếu trong khối tài liệu về tổ chức cán bộ để nâng cao tính hoàn chỉnh tương đối của Phông
- Khẩn trương hoàn chỉnh việc tổ chức khoa học tài liệu về tổ chức cán bộ
- Bổ sung công cụ tra cứu hiện đại
- Đa dạng hóa các hình thức công bố, giới thiệu, tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu
- Tăng cường đội ngũ chuyên gia về công bố, giới thiệu tài liệu