Hoàn thiện chế độ thanh quyết toán tài chính theo kết quả nghiên cứu đối với hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN TUẤN ANH HOÀN THIỆN CHẾ ĐỘ THANH QUYẾT TOÁN TÀICHÍNH THEO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN TUẤN ANH

HOÀN THIỆN CHẾ ĐỘ THANH QUYẾT TOÁN TÀICHÍNH THEO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THUỘC LĨNH VỰC

KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI

VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Hà Nội, 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN TUẤN ANH

HOÀN THIỆN CHẾ ĐỘ THANH QUYẾT TOÁN TÀICHÍNH THEO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THUỘC LĨNH VỰC

KHOA HỌC XÃ HỘI NHÂN VĂN (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI

VÀ NHÂN VĂN, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MÃ SỐ: 60.34.04.12

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Thị Minh Hòa

Hà Nội, 2014

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN - 4

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT - 5

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU - 6

PHẦN MỞ ĐẦU - 7

1 Lý do nghiên cứu - 7

2 Lịch sử nghiên cứu - 10

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

3.1 Mục tiêu nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

4 Phạm vi nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

4.1 Phạm vi nội dung nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

4.2 Phạm vi thời gian nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

5 Câu hỏi nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

6 Giả thuyết nghiên cứu - Error! Bookmark not defined

7 Phương pháp chứng minh giả thuyết - Error! Bookmark not defined

8 Luận cứ chứng minh - Error! Bookmark not defined

8.1 Luận cứ lý thuyết - Error! Bookmark not defined

8.2 Luận cứ thực tiễn - Error! Bookmark not defined

9 Đóng góp của luận văn - Error! Bookmark not defined

10 Cấu trúc của luận văn - Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1 - Error! Bookmark not defined

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN CHẾ ĐỘ THANH QUYẾT

TOÁN TÀI CHÍNH THEO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI HOẠT

ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THUỘCError! Bookmark not defined

LĨNH VỰC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNError! Bookmark not defined 1.1 Một số khái niệm cơ bản - Error! Bookmark not defined

1.2 Những vấn đề đặt ra trên phương diện lý luậnError! Bookmark not

defined

Kết luận Chương 1 - Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 - Error! Bookmark not defined

THỰC TRẠNG CHẾ ĐỘ THANH QUYẾT TOÁN TÀI CHÍNH TRONG

HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÓ

SỬ DỤNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN,Error! Bookmark not defined ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) - Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng chế độ thanh quyết toán tài chính trong hoạt động nghiên

cứu khoa học ở các trường đại học có sử dụng Ngân sách nhà nước Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Thực trạng chế độ thanh quyết toán tài chính trong hoạt động

nghiên cứu khoa học có sử dụng Ngân sách nhà nướctừ các văn bản

- Error! Bookmark not defined

2.1.2 Thực trạng chế độ thanh quyết toán tài chính trong hoạt động

nghiên cứu khoa học ở các trường đại học có sử dụng Ngân sách nhà

nước - Error! Bookmark not defined

2.2 Quá trình xây dựng và thực hiện chế độ tự chủ thanh quyết toán tài

chính trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (2002 -2014) - Error!

Bookmark not defined

2.2.1 Hoạt động nghiên cứu khoa học trong những năm qua của Trường

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội - Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Xây dựng và thực hiện chế độ tự chủ thanh quyết toán tài chính

trong nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân

defined

Kết luận Chương 2 - Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 - Error! Bookmark not defined

NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GÓP PHẦN HOÀN THIỆN CHẾ

ĐỘ THANH QUYẾT TOÁN TÀI CHÍNH THEO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

ĐỐI VỚI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THUỘCError! Bookmark not defined LĨNH VỰC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNError! Bookmark not defined 3.1 Căn cứ đề xuất giải pháp - Error! Bookmark not defined

3.2 Nhóm giải pháp - Error! Bookmark not defined

Kết luận Chương 3 - Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ - Error! Bookmark not defined

1 Kết luận - Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị - Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - 11

PHỤ LỤC - Error! Bookmark not defined.

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập chương trình cao học Quản lý Khoa học và Công nghệ của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy, cô giáo, lãnh đạo và cán bộ các phòng, khoa của trường, các đồng nghiệp nơi công tác và bạn bè Đến nay luận văn tốt nghiệp đã hoàn thành.Tôi xin được bày tỏ sự trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc của mình đến tất cả mọi người – những cá nhân và tổ chức đã trực tiếp hoặc gián tiếp góp phần giúp cho bản luận văn này được hoàn thành

Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Tuấn Anh

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1 Tổng hợp hướng dẫn xây dựng định mức và phân bổ dự toán kinh phí đối với các hoạt động thực hiện đề tài, dự án KH&CN trang 38

Bảng 2.2 Tổng hợp kinh phí hoạt động khoa học và công nghệ (2002 – 2013) trang 58

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập ở nước ta,khoa học và công nghệcó một vai trò hết sức quan trọng trong công cuộc xây dựng, đổi mới và hội nhập của đất nước.Những thành tựu đã đạt được trên tất cả các lĩnh vực khoa học,

từ khoa học tự nhiên, công nghệ… đến khoa học xã hội và nhân văn đang dần

tự khẳng định vị trí của mình trong nền kinh tế tri thức ngày một phát triển để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa, từng bước hòa nhập với trình độ khoa học kỹ thuật chung của khu vực và thế giới Sự đóng góp to lớn

đó đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận: “Khoa học xã hội và nhân văn đã cung cấp luận cứ cho việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; góp phần xây dựng hệ thống quan điểm phát triển đất nước; khẳng định lịch sử hình thành và phát triển dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, bảo tồn các giá trị và bản sắc văn hóa

trường đại học, nhất là nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế của các đại học trọng điểm/đầu ngành đã đóng góp một phần quan trọng vào thành tích chung đó

Nghiên cứu khoa học là một trong hai chức năng cơ bản của các trường đại học Việt Nam nói chung Đặc biệt, đối với các trường đại học trọng điểm/tốp đầu/đầu ngành thì hoạt động khoa học và công nghệ có vị trí quan trọng, mang tính chiến lược và tạo ra những yếu tố cho sự phát triển bền vững

trong đào tạo và nghiên cứu Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, hoạt động khoa học và công nghệ của các trường đại học đã không ngừng được mở rộng

về phạm vi, hình thức hoạt động, nâng cao về chất lượng và hiệu quả khoa học, đóng góp một phần rất quan trọng vào sự nghiệp đào tạo và phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa…của xã hội

Đối với các trường đại học, hoạt động khoa học và công nghệ là một trong những nhiệm vụ quan trọng Nhưng, với các trường đại học trọng điểm, đầu ngành thì hoạt động này không những quan trọng mà còn có quan hệ trực tiếp đến sự phát triển và thương hiệu của nhà trường

Hoạt động khoa học và công nghệ trong trường đại học vừa có những đặc điểm chung như hoạt động khoa học và công nghệ trong xã hội, lại vừa có

những đặc điểm riêng Cụ thể là: hoạt động khoa học và công nghệ mang tính liên ngành; luôn gắn liền với nhu cầu đào tạo và phục vụ cho sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội Và đầu tư cho hoạt động khoa học và

công nghệ trong trường đại học còn phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo nguồn nhân lực khoa học

Đối với các đại học vừa đào tạo, vừa nghiên cứu khoa học cơ bản thuộc các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, như: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Sư phạm Hà Nội… thì nhiệm

vụ nghiên cứu khoa học có những bước tiến rõ nét, được triển khai trên tất cả các hướng từ nghiên cứu khoa học giáo dục, nghiên cứu phục vụ xây dựng chính sách phát triển đất nước, nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, nghiên cứu cơ bản trong khoa học xã hội ; hoạt động được diễn ra dưới nhiều hình thức, như hội thảo quốc gia và quốc tế, dự án, đề tài, chương trình, điền dã, khảo sát, khai quật, phục chế, dịch thuật

Tuy nhiên, để hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực khoa học

xã hội và nhân văn trong các trường đại học ngày càng phát triển và phục vụ

có hiệu quả cho sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu của lĩnh vực này; góp phần đắc lực cho xây dựng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập của đất nước

thì cần phải khắc phục những bất cập về chế tài trong các khâu quản lý, trong

đó cần tháo gỡ những vấn đề không phù hợp, mà cụ thể là chế độ thanh quyết toán tài chính

Trong những năm qua, các cơ quan quản lý hoạt động khoa học và công nghệ nhà nước (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính…) đã xây dựng được nhiều văn bản nhằm đẩy mạnh công tác quản lý, tạo điều kiện để khoa học và công nghệ phát triển theo đúng định hướng của Đảng và Nhà nước, không ngừng nâng cao hiệu quả phục vụ cho sự nghiệp đổi mới và hội nhập của đất nước Nhưng, khi vận dụng các văn bản đó vào công tác quản lý chung, nhất là việc thanh quyết toán tài chính trong hoạt động nghiên cứu khoa học, đặc biệt là đối với nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn giai đoạn hiện nay cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần đặt ra,

cụ thể như sau: Một số định mức trong văn bản của Nhà nước qui định còn thấp so với giá cả thực tế, ví dụ định mức dịch tài liệu, định mức đi khảo sát nghiên cứu ở nước ngoài, định mức xây dựng các chuyên đề mức 1 và mức 2… Mặc dù theo văn bản của Nhà nước đã cho chủ trì đề tài tự chủ các mức chi, nhưng cơ quan cấp trên lại khống chế tổng kinh phí cho một đề tài, nên chủ trì đề tài không thể nâng mức chi lên được

Các văn bản qui định đối với hoạt động khoa học và công nghệ do Nhà nước đã ban hành là cơ sở pháp lý, là khung tài chính áp dụng cho hoạt động nghiên cứu khoa học của mọi lĩnh vực khoa học nói chung, nên không chứa đựng được hết các nội dung chi và mức chi đối với tất cả các đề tài ở mọi lĩnh vực nên trong quá trình xây dựng dự toán kinh phí và cơ quan cấp trên thẩm định kinh phí của đề tài cũng gặp nhiều khó khăn

Năm 2012, năm đánh dấu bước chuyển biến mới về khoa học và công nghệ bằng sự ra đời của một nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế (Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 01-11-2012 - Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản

Việt Nam lần thứ 6, khóa XI) Nghị quyết này đã chỉ ra một số hạn chế của cơ chế quản lý hoạt động khoa học và công nghệ những năm qua, trong đó một

điểm đáng chú ý là: “Cơ chế quản lý hoạt động khoa học và công nghệ chậm được đổi mới”[9; 76] Và, một vấn đề cấp bách và cũng là nhiệm vụ căn bản được đặt ra là:“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ về tổ chức, cơ chế quản

lý, cơ chế hoạt động, công tác xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển khoa học và công nghệ: phương thức đầu tư, cơ chế tài chính, chính sách cán bộ

cơ chế tự chủ của các tổ chức khoa học và công nghệ phù hợp với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”[9; 78]

Đặc biệt, với chủ trương của Đảng và Nhà nước là thực hiện một xã hội học tập, đa dạng hoá các loại hình đào tạo, mở rộng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về mọi mặt thì vấn đề tự chủ về tài chính, quản lý các nguồn tài chính là nhiệm vụ rất quan trọng để có thể vừa hoàn thành nhiệm vụ được giao, vừa phát triển nâng cao uy tín, vị thế của các đại học, trong đó không thể thiếu vắng các đại học đầu ngành, cơ bản

Từ những vấn đề được đặt ra vừa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan

trọng nêu trên, chúng tôi chọn đề tài: “Hoàn thiện chế độ thanh quyết toán tài chính theo kết quả nghiên cứu đối với hoạt động nghiên cứu khoa học thuộc lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn (nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội)”làm Luận văn

Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ Nghiên cứu chủ đề trên,nhằm góp phần khảo sát, đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp về công tác quản lý tài chính đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, mà trong đó

trọng tâm là Chế độ thanh quyết toán lấy hiệu quả nghiên cứu làm căn cứ

nhằm đưa hoạt động nghiên cứu khoa học ngày một hiệu quả hơn

2 Lịch sử nghiên cứu

Nghiên cứu về chủ đề tài chính trong quản lý khoa học và công nghệ nói chung đã được nhiều học giả trong và ngoài nước đề cập đến

Các học giả nước ngoài đã có một số công trình nghiên cứu về giáo dục đại học, trong đó có những nội dung khái quát kinh nghiệm về đầu tư tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) Một trong những công trình có tính tổng

hợp, nhìn từ nhiều góc độ khác nhau, đó là sách Khoa học và Công nghệ thế giới những năm đầu thế kỷ XXI, Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ, thuộc

Bộ KH&CN xuất bản, 2006, đã khái quát kinh nghiệm các nước, như Mỹ, Canada,

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT

1 Nguyễn Văn An (2006):Xã hội hoá hoạt động KH&CN: Nên hiểu thế nào? Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 3- 2006

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2003):Một số văn bản pháp quy về quản lý hoạt động KH&CN, Hà Nội, tháng 10/2003

3 Bộ Tài chính (2005): Tờ trình Chính phủ số 25/TTr-BTC dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị công lập

4 Mai Ngọc Cường (2004):Điều tra thực trạng và kiến nghị giải pháp đổi mới đầu tư tài chính đối với các Trường Đại học Việt Nam phù hợp với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế Dự án điều tra cơ bản cấp Bộ năm 2004

5 Mai Ngọc Cường (2005):Hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính đối với hoạt động KH&CN trong các Trường Đại học Việt Nam Đề tài cấp Bộ B.2003.38.76TĐ

6 Mai Ngọc Cường (2006):Đổi mới quản lý tài chính từ ngân sách Nhà nước đối với hoạt động Khoa học và Công nghệ Kỷ yếu Hội thảo khoa học,

Hà Nội, tháng 8/2006

7 Phạm Hồng Chương (2005): Đổi mới tổ chức và quản lý hoạt động Nghiên cứu Khoa học kinh tế phục vụ đào tạo và thực tiễn Đề tài cấp Bộ B2003.38.70

8 Dự án Giáo dục đại học do WB tài trợ (1999-2006): Số liệu về điều tra đào tạo và tài chính các Trường Đại học Việt Nam

9 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Lưu hành nội bộ) Văn phòng Trung ương Đảng,

HN 2012

10 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, HN 2011

11 Vũ Cao Đàm (2009): Tuyển tập các công trình đã công bố Lý luận

và phương pháp luận khoa học (tập 1), Hà Nội - 2009

12 Vũ Cao Đàm (2010): Giáo trình Khoa học chính sách Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

13 Hoàng Ngọc Hà (2006): Công tác Nghiên cứu Khoa học trong các Trường Đại học, cao đẳng giai đoạn 2001-2005 và định hướng 2006-2010 Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 2- 2006

14 Vũ Duy Hào (2005): Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các Trường Đại học công lập ở Việt Nam Đề tài cấp Bộ B.2005.38.125

15.Phạm Xuân Hằng (chủ nhiệm): Nghiên cứu, tổng kết, đánh giá đào tạo và hoạt động khoa học khoa học xã hội & nhân văn ở Việt Nam từ năm

1945 đến nay (Qua nghiên cứu và khảo sát trường hợp Đại học Văn khoa, Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học

Quốc gia Hà Nội), mã số: QGTĐ.12 - 17

16 Nguyễn Minh Hoà (2006): Thông tư liên tịch số 93/2006/TTL/BTC-BKHCN: Tự chủ hơn trong việc sử dụng dự toán kinh phí của đề tài, dự án Tạp chí Hoạt động khoa học, số tháng 11/2006