THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG MIỀN TRUNG.. Một số giải pháp chủ y
Trang 1§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N
Hµ Néi - 2014
Trang 2§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC X· HéI Vµ NH¢N V¡N
-
MAI THÞ THU H»NG
GI¸O DôC §¹O §øC M¤I TR¦êNG CHO SINH VI£N TR¦êNG CAO §¼NG TµI NGUY£N
Vµ M¤I TR¦êNG MIÒN TRUNG HIÖN NAY
LuËn v¨n Th¹c sÜ chuyªn ngµnh TriÕt häc
M· sè: 60 22 03 01
Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS.TS NguyÔn V¨n Phóc
Hµ Néi - 2014
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC MÔI
TRƯỜNG VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI TRƯỜNG CHO SINH
VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
MIỀN TRUNG HIỆN NAY 9
1.1 Đạo đức môi trường 9
1.1.1 Thực chất của đạo đức môi trường 9
1.1.2 Những chuẩn mực cơ bản của đạo đức môi trườngError! Bookmark not defined.
1.2 Sự cần thiết phải giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên
trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nayError! Bookmark not defined.
1.2.1 Giáo dục đạo đức môi trường là một phương diện, một nhiệm
vụ của giáo dục, đào tạo tại trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi
trường miền Trung Error! Bookmark not defined.
1.2.2 Giáo dục đạo đức môi trường góp phần hoàn thiện đạo đức,
nhân cách người sinh viên Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Giáo dục đạo đức môi trường góp phần xây dựng nền tảng
đạo đức cho người cán bộ quản lý môi trường trong tương laiError! Bookmark not defined.
1.3 Nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức môi trường cho
sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền TrungError! Bookmark not defined 1.3.1 Nội dung giáo dục Error! Bookmark not defined.
1.3.2 Phương pháp giáo dục Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined.
Trang 4Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC MÔI
TRƯỜNG CHO SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG TÀI
NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG MIỀN TRUNG Error! Bookmark not defined.
2.1 Thực trạng giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường
Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nayError! Bookmark not defined.
2.1.1 Những thành tựu giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên
trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền TrungError! Bookmark not defined 2.1.2 Những hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined.
2.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của giáo
dục đạo đức môi trường cho sinh viên Cao đẳng Tài nguyên và
Môi trường miền Trung Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Nâng cao hơn nữa nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể
trong giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên Cao đẳng Tài
nguyên và Môi trường miền Trung Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Đổi mới nội dung và đa dạng hóa các phương pháp giáo dục
đạo đức môi trường Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên chủ
động và tích cực tự giáo dục đạo đức môi trườngError! Bookmark not defined.
2.2.4 Tăng cường kinh phí cho giáo dục đạo đức môi trườngError! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 5Ở Việt Nam, vấn đề môi trường cũng đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng đòi hỏi cần phải có sự hợp tác rộng rãi trên nhiều phương diện của tất cả các tổ chức, cá nhân và của cả cộng đồng để bảo vệ môi trường – cái nôi sinh thành của nhân loại Từ đó có thể đảm bảo cho sự phát triển bền vững, nghĩa là thỏa mãn những nhu cầu trong hiện tại mà không xâm phạm đến khả năng thỏa mãn nhu cầu của các thế hệ tương lai
Từ hàng chục năm nay, người ta bằng cách này hay cách khác, bằng con đường nay hay con đường khác, đã cố gắng bảo vệ môi trường, song kết quả còn nhiều hạn chế Có lẽ, chính thực trạng hiện nay buộc chúng ta phải có nhiều cách làm mới, nghĩa là chúng ta không thể chỉ dừng lại ở mức độ bảo
vệ môi trường về mặt kỹ thuật mà phải đặt ra vấn đề đạo lí, ý thức trách nhiệm và tình cảm vì môi trường, bởi vì ý thức và tình cảm vì môi trường sẽ giúp con người tự giác, tích cực bảo vệ môi trường bằng mọi cách, coi đó là đạo lí, là lương tâm của mình Để đạt được điều này, chúng ta phải thực hiện hàng loạt các biện pháp phức tạp, trong đó, giáo dục đạo đức môi trường Điều quan trọng hơn, giáo dục đạo đức môi trường thúc đẩy mạnh mẽ những
Trang 6sự thay đổi trong hành vi, giúp con người biết quyết định, biết tham gia bảo
vệ môi trường một cách tự giác và tích cực
Giáo dục đạo đức môi trường có thể được tiến hành thông qua nhiều cấp học khác nhau song giáo dục đạo đức môi trường ở trường đại học, cao đẳng chiếm vị trí đặc biệt bởi vì đây là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước Giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên vừa đạt lợi ích trước mắt vừa có lợi ích lâu dài và vì vậy mà việc này được xem là có tác dụng lớn, sâu sắc và lâu bền nhất
Trường cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung là cơ sở đào tạo cán bộ làm công tác quản lí tài nguyên, môi trường Vì thế, bên cạnh việc giáo dục chuyên môn, việc giáo dục đạo đức nói chung, đạo đức môi trường nói riêng, là nhiệm vụ chính trị của trường Mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng kể, nhưng công tác giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên vẫn còn những hạn chế nhất định cần khắc phục Để góp phần khắc phục hạn chế
này, việc nghiên cứu vấn đề “Giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên
trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nay” là có ý
nghĩa lí luận và thực tiễn cấp thiết
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Những vấn đề liên quan đến môi trường hiện đã có rất nhiều nghiên cứu, cả từ góc độ lý luận và thực tiễn, cả từ góc độ đơn ngành đến liên ngành Tuy nhiên, từ góc độ khoa học xã hội nhân văn trong đó có triết học có thể thấy đã có những công trình cơ bản sau đây:
Trong những công trình phản ánh đạo đức môi trường, trước hết phải
kể đến những “Báo cáo môi trường quốc gia” Đây là những báo cáo thường
niên do Bộ Tài nguyên và Môi trường thực hiện Theo báo cáo các năm
2010-2011, chất lượng môi trường nước ta vẫn đang tiếp tục suy thoái ảnh hưởng
Trang 7tiêu cực đến sự phát triển bền vững tới sức khỏe và đời sống nhân dân Biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt là ở nước ta, từ năm 1989 đến nay, đã có hơn 100 vụ tràn dầu tác động xấu tới kinh tế - xã hội
và môi trường sinh thái Môi trường đất đang bị suy thoái nghiêm trọng do tác
động của nhiều nhân tố Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và gia tăng dân
số đã tạo nên sức ép ngày càng tăng trong khai thác và sử dụng đất Môi trường nước mặt hiện đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm chất hữu cơ và suy
thoái Môi trường không khí trong những năm qua vẫn tiếp tục suy giảm
Những tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm không khí là hoạt động giao thông vận tải, khai thác mỏ, luyện kim, hoạt động của các nhà máy nhiệt điện, những khu công nghiệp, làng nghề Điều đó không chỉ phản ánh hiện trạng môi trường nói chung mà còn cho thấy, đạo đức môi trường và công tác giáo dục đạo đức môi trường chưa được nhận thức và quan tâm giáo dục đúng mức
Cùng với các báo cáo thường niên của Bộ Tài nguyên và Môi trường, trong thời gian qua đã có nhiều nghiên cứu về đạo đức môi trường và giáo dục đạo đức môi trường, sau đây là những công trình tiêu biểu:
Phạm Thị Ngọc Trầm, "Đạo đức sinh thái: Từ lý luận đến thực tiễn", Triết học, số 2/1999; Phạm Thị Ngọc Trầm, “Vấn đề xây dựng đạo đức sinh thái trong điều kiện kinh tế thị trường”, Triết học, số 3/ 2002; Phạm Thị Ngọc Trầm (Chủ biên), Quản lý nhà nước đối với tài nguyên và môi trường vì sự phát triển bền vững dưới góc nhìn xã hội – nhân văn, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội, 2006; Hồ Sỹ Quý, “Về đạo đức môi trường”, Triết học, số 9/2005; Nguyễn Văn Phúc, “Bảo vệ môi trường nhìn từ góc độ đạo đức”, Triết học,
số 4/2010; “Bảo vệ môi trường cần ý thức trong mỗi cá nhân”, Báo Vietnamnet ngày 12/08/2008; Dự án điều tra cơ bản “Đánh giá đạo đức môi trường ở nước ta hiện nay”, do Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện (2009 – 2010); Hội thảo quốc gia “Giáo dục môi trường trong các trường
Trang 8học”, Trung tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường cùng Đại học quốc gia
Hà Nội phối hợp thực hiện
Trong những công trình trên, sự cần thiết phải giáo dục đạo đức môi trường đã được luận chứng Theo đó, việc giáo dục đạo đức môi trường là nhằm góp phần khắc phục tình trạng khai thác tự nhiên quá mức và là một trong những giải pháp gìn giữ mối quan hệ hài hòa giữa con người và tự nhiên, đảm bảo cho phát triển bền vững Đạo đức môi trường được thể hiện trong tất cả các phương diện, các lĩnh vực hoạt động của xã hội và con người
từ sản xuất, du lịch, giải trí đến sinh hoạt hàng ngày Điều đó đòi hỏi phải giáo dục về đạo đức môi trường cho tất cả mọi người không phân biệt địa vị
xã hội, tuổi tác Những xuống cấp trong đạo đức môi trường không chỉ biểu hiện ở các thành phố, khu công nghiệp mà còn ở cả các vùng nông thôn, trong các trường học Vì thế trong các công trình trên, các giải pháp giáo dục đạo đức môi trường được đề xuất bao hàm cả những giải pháp ở tầm quốc gia liên quan đến luật pháp và các chính sách, các dự án phát triển kinh tế - xã hội, các chương trình giáo dục quốc gia; đồng thời cũng bao hàm cả những giải pháp trực tiếp và cụ thể hóa cho các vùng miền, các lĩnh vực hoạt động hoặc các chủ thể cụ thể Chẳng hạn, các giải pháp giáo dục đạo đức môi trường cho khu công nghiệp, cho làng nghề, cho nông thôn, cho các trường học
Những nghiên cứu tập trung hơn và có tính hệ thống hơn về đạo đức môi trường và giáo dục đạo đức môi trường ở nước ta hiện nay được thực
hiện bởi các công trình: Dự án điều tra cơ bản “Đánh giá đạo đức môi trường
ở nước ta hiện nay”, do Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện (2009 – 2010); Hội thảo quốc gia “Giáo dục môi trường trong các trường học”, Trung
tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường cùng Đại học quốc gia Hà Nội
phối hợp thực hiện; Vũ Dũng, “Đạo đức môi trường ở nước ta: lí luận và thực tiễn”, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội 2010; Nguyễn Văn Phúc, “Đạo đức
Trang 9môi trường”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 2013 Trong các công trình này,
sự điều chỉnh một cách hợp lí, hài hòa các quan hệ lợi ích giữa người với người ở mọi cấp độ trong khai thác và bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững được nhìn nhận như là thực chất của đạo đức môi trường Các tác giả cũng phân tích những chuẩn mực cơ bản của đạo đức môi trường, chẳng hạn: Tôn trọng và bảo vệ sự hài hòa của hệ thống con người (xã hội) và tự nhiên;
sử dụng tài nguyên tiết kiệm và có hiệu quả; tự giác và tự nguyện nâng các yêu cầu pháp lý về bảo vệ môi trường thành các yêu cầu đạo đức; công bằng trong khai thác và bảo vệ môi trường; nâng cao tinh thần tương trợ và phối hợp hành động giải quyết các sự cố môi trường; gìn giữ môi trường sống xanh, sạch, đẹp trong đời sống thường nhật
Trong các công trình trên, các tác giả cũng đánh giá thực trạng, phân tích những thành tựu, những hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức môi trường ở nước ta hiện nay Bằng những dẫn chứng về tình trạng xuống cấp môi trường nghiêm trọng ở nhiều khu đô thị, thành phố, làng nghề, những dòng sông và vùng ven biển, các tác giả đã cho thấy những yếu kém trong bảo
vệ môi trường và trong việc giáo dục đạo đức môi trường Các giải pháp giáo dục đạo đức môi trường được các tác giả đề xuất là khá toàn diện và khả thi; chúng dựa trên những nghiên cứu lí luận tương đối tập trung, dựa trên những đánh giá khá toàn diện và những tham khảo kinh nghiệm quốc tế
Những thành tựu nghiên cứu về đạo đức môi trường và giáo dục đạo đức môi trường được nêu trên có phạm vi nghiêm cứu ở cấp độ xã hội, cấp độ quốc gia Chỉ trong một số trường hợp cụ thể nhất định, đạo đức môi trường trong trường học và giáo dục đạo đức môi trường trong trường học mới được
đề cập như ví dụ minh họa Hiện tại, chưa có một công trình nào nghiên cứu trực tiếp và cụ thể về giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung Tuy vậy, những thành tựu trên chính là
Trang 10những căn cứ, những gợi ý để chúng tôi vận dụng trong việc nghiên cứu vấn
đề giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung Những điều mà các công trình trên không đề cập (do chúng không đặt ra mục đích đề cập), sẽ được chúng tôi thực hiện trong luận văn này; đó là: Làm rõ tầm quan trọng, những nội dung, chuẩn mực chủ yếu của giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên; đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nay
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Luận văn làm rõ một số vấn đề lí luận về đạo đức môi trường và giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung; từ đó đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên của trường trong giai đoạn hiện nay
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau đây:
Thứ nhất: Làm rõ thực chất và những chuẩn mực cơ bản của đạo đức
môi trường
Thứ hai: Luận chứng sự cần thiết của giáo dục đạo đức môi trường cho
sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung
Thứ ba: Phân tích nội dung và những giải pháp giáo dục đạo đức môi
trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung
Trang 11Thứ tư: Đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức môi trường ở trường Cao
đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nay
Thứ năm: Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả
giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung hiện nay
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Cơ sở lý luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về môi trường, đạo đức, đạo đức môi trường Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, tác giả cũng kế thừa những thành tựu của các công trình khoa học đã công bố, những bài báo có liên quan đến vấn đề đạo đức, đạo đức môi trường trong
trường học
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu: lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, so sánh, đối chiếu, khái quát hóa, điều tra xã hội học
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1 Đối tượng nghiên cứu
Giáo dục đạo đức môi trường cho sinh viên trường Cao đẳng Tài
nguyên và Môi trường miền Trung hiện nay
5.2 Phạm vi nghiên cứu
Các hoạt động giáo dục đạo đức môi trường ở trường Cao đẳng Tài nguyên và Môi trường miền Trung từ đổi mới đến nay