ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- HUANG HE MENG HOÀNG HỢP MẠNH SO SÁNH CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐỐI VỚI CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG BIÊN GIỚI TỈNH LÀO C
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HUANG HE MENG
(HOÀNG HỢP MẠNH)
SO SÁNH CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐỐI VỚI CÁC DÂN TỘC
THIỂU SỐ VÙNG BIÊN GIỚI TỈNH LÀO CAI VIỆT NAM
VÀ CHÂU HỒNG HÀ TỈNH VÂN NAM TRUNG QUỐC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
HUANG HE MENG (HOÀNG HỢP MẠNH)
SO SÁNH CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC ĐỐI VỚI CÁC DÂN TỘC
THIỂU SỐ VÙNG BIÊN GIỚI TỈNH LÀO CAI VIỆT NAM
VÀ CHÂU HỒNG HÀ TỈNH VÂN NAM TRUNG QUỐC
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn với tiêu đề: “So sánh chính sách giáo dục đối với các dân tộc thiểu số vùng biên giới tỉnh Lào Cai Việt Nam và châu Hồ ng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc từ năm 1991 đến nay” hoàn toàn là kết quả nghiên cứu của chính bản thân tôi và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy tắc đạo đức nghiên cứu; các kết quả trình bày trong luận văn là sản phẩm nghiên cứu, khảo sát của riêng cá nhân tôi; t ất cả các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn đều được trích dẫn tường minh, theo đúng quy định
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu và các nội dung khác trong luận văn của mình
Hà Nội, ngày 20 tháng 10 năm 2014
Trang 4DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thang bảng lương cơ bản các cơ quan Nhà nước Việt nam Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.2: Khung học phí giáo dục mầm non năm học 2010 – 2011 Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.3: Mục hỗ trợ và điều kiện Error! Bookmark not defined Bảng 2.4: Các hình thức trợ cấp sinh viên hệ trung cấp, cao đẳng và đại học Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.5: Tình hình kinh phí đ ầu tư giáo dục tỉnh Lào Cai 6 năm gần đây Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.6: Số học sinh, giáo viên và trường học các c ấp tỉnh Lào Cai 2011 Error!
Bookmark not defined
Bảng 2.7: Bảng thống kê tình hình kinh phí giáo dục huyện Kim Bình 5 năm qua
Error! Bookmark not defined Bảng 3.1: Tỉ lệ ngân sách giáo dục Việt Nam trong GDP 2008-2012 Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.2: Bảng chi phí giáo dục của Việt Nam 5 năm gần đây (100 triệu đồng)
Error! Bookmark not defined Bảng 3.3: Tỉ lệ vốn ODA đ ầu tư phát triển cho các lĩnh vực tại Việt Nam Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.4: Tình hình chi kinh phí giáo dục cả nước năm 2011-2012 Error!
Bookmark not defined
Bảng 3.5: Tình hình giáo dục giai đoạn trước tuổi đến trường ba huyện biên giới Châu
Hồng Hà, Trung Quốc năm 2012 Error! Bookmark not defined
Trang 5Giáo dục – Đào tạo Tổng sản phẩm quốc nội Mục tiêu quốc gia Vốn đ ầu tư nước ngoai Phổ cập giáo dục Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở
Trung học phổ thông
Ủy ban nhân dân
Trang 6MỤC LỤC
MỤC LỤC ……….1
PHẦN MỞ ĐẦU 3
1 Lí do chọn đề bài 4
2 Sơ lược về lịch sử nghiên cứu 5
3 Mục đích của nghiên cứu 8
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9
5 Phương pháp nghiên cứu 9
6 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 10
7 Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận văn 10
8 Bố cục luận văn 10
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ GIÁO DỤC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở VÙNG BIÊN GIỚI HAI NƯỚC VIỆT – TRUNG 11
1.1 Khái niệm cơ bản Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm dân tộc thiểu số Error! Bookmark not defined
1.1.2 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.2 Mối quan hệ giữa giáo dục và quan hệ quốc tế Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm quan hệ quốc tế Error! Bookmark not defined
1.2.2 Giáo dục và quan hệ quốc tế Error! Bookmark not defined
1.2.3 Quốc tế hóa giáo dục Error! Bookmark not defined
1.2.4 Tính quốc tế của nền giáo dục dân tộc thiểu số tại khu vực biên giới Việt - Trung
Error! Bookmark not defined
1.3 Giới thiệu tình hình chung dân tộc thiểu số khu vực biên giới hai nước Việt - TrungError!
Bookmark not defined
1.3.1 Tình hình chung dân tộc thiểu số vùng nội biên giới ở Việt Nam (tỉnh Lào Cai)Error! Bookmark not defined
1.3.2 Tình hình chung dân tộc thiểu số vùng nội biên giới Trung Quốc (Châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam) Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG II: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG BIÊN GIỚI HAI
NƯỚC VIỆT - TRUNG VÀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN ERROR! BOOKMARK NOT
DEFINED
2.1 Chính sách giáo dục đối với dân tộc thiểu số ở Việt NamError! Bookmark not defined
2.1.1 Chính sách giáo dục của Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.1.2 Chính sách giáo dục đối với dân tộc thiểu số của tỉnh Lào CaiError! Bookmark not defined
Trang 72.2 Chính sách giáo dục đối với dân tộc thiểu số của Trung Quốc Error! Bookmark not
defined
2.2.1 Chính sách giáo dục của nhà nước Trung Quốc Error! Bookmark not defined
2.2.2 Chính sách giáo dục dân tộc thiểu số khu vực biên giới châu Hồng Hà Vân NamError! Bookmark not defined
2.3 Tình hình thực hiện chính sách giáo dục dân tộc thiểu số khu vực biên giới tỉnh Lào Cai,
Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.3.1 Tình hình giáo dục tỉnh Lào Cai Error! Bookmark not defined
2.3.2 Những thành tựu đạt được Error! Bookmark not defined
2.3.3 Những hạn chế tồn tại Error! Bookmark not defined
2.3.4 Nguyên nhân………71
2.4 Tình hình thực hiện chính sách giáo dục vùng dân tộc thiểu số khu vực biên giới Châu
Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc Error! Bookmark not defined
2.4.1 Tình hình giáo dục Châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam Error! Bookmark not defined
2.4.2 Những thành tựu chủ yếu Error! Bookmark not defined
2.4.3 Những hạn chế tồn tại Error! Bookmark not defined
2.4.4 Nguyên nhân………85
CHƯƠNG III: SO SÁNH VÀ RÚT KINH NGHIỆM TỪ CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC DÂN
TỘC THIỂU SỐ VÙNG BIÊN GIỚI HAI NƯỚC VIỆT – TRUNGERROR! BOOKMARK
NOT DEFINED
3.1 Những nét tương đồng trong chính sách và thực hiện chính sách giáo dục dân tộc thiểu số
khu vực biên giới 2 nước Việt - Trung Error! Bookmark not defined
3.1.1 Chính sách đầu tư cho giáo dục Error! Bookmark not defined
3.1.2 Chính sách hỗ trợ giáo viên Error! Bookmark not defined
3.1.3 Chính sách hỗ trợ học sinh Error! Bookmark not defined
3.2 Những nét khác biệt trong chính sách và thực hiện chính sách giáo dục dân tộc thiểu số
vùng biên giới Việt – Trung Error! Bookmark not defined
3.2.1 Chính sách đầu tư cho giáo dục Error! Bookmark not defined
3.2.2 Chính sách hỗ trợ giáo viên Error! Bookmark not defined
3.2.3 Chính sách hỗ trợ học sinh Error! Bookmark not defined
3.3 Một số kinh nghiệm rút ra được từ chính sách giáo dục dân tộc thiểu số vùng biên giới Việt
- Trung Error! Bookmark not defined
3.3.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc Error! Bookmark not defined
3.3.2 Kinh nghiệm của Việt Nam Error! Bookmark not defined
3.4 Kết luận và kiến nghị Error! Bookmark not defined
3.4.1.Tăng cường hợp tác giáo dục vùng biên giới Việt- TrungError! Bookmark not defined
3.4.2 Cọi trọng chiến lược và cách giải quyết các vấn đề phát sinh trong phát triển giáo dục tại khu vực biên giới Việt – Trung Error! Bookmark not defined 3.4.3 Tăng cường đầu tư bồi dưỡng nhân tài nâng cao trình độ người dân vùng biên giớiError!
Bookmark not defined
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 9PHẦN MỞ ĐẦU
Khu vực biên giới Việt – Trung là nơi định cư tập trung của rất nhiều dân tộc thiểu
số, sự phát triển giáo dục tại vùng dân tộc biên giới không chỉ liên quan đến sự phát triển kinh tế, xã hội nơi đây mà còn ảnh hưởng đến sự nghiệp giáo dục cả nước
Từ những năm 80 của thế kỉ 20 trở lại đây, Đảng và chính phủ Việt Nam nhận thấy các vấn đề biên giới và ho ạt động c ủa các dân tộc đều ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế và ổn định của quốc gia Đồ ng thời, trong thời đại kinh tế tri thức, giáo dục chính là động lực to lớn thúc đẩy kinh tế phát triển Do đó Đảng, chính phủ, Ủy ban dân tộc, Bộ tài chính, ngân hàng trung ương và nhiều ban ngành có liên quan đã đưa ra hàng loạt các chính sách đặc biệt về vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cho các dân tộc thiểu số khu vực biê n giới, chú trọng phát triển giáo dục, coi giáo dục là “ quốc sách hàng đầu”, “đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển kinh tế cho nước nhà”, đồng thời không ngừng tăng cường đầu tư phát triển giáo dục tại vùng biên giới, nỗ lực cải thiện nền giáo dục cơ bản và phát triển nguồn nhân lực, lần lượt đưa ra nhiều dự án quan trọng như: chính sách xóa đói giảm nghèo, phát triển các đề án kinh tế - xã hội đối với vùng nông thôn đặc biệt khó khăn, vùng núi, vùng sâu vùng xa1
, đưa ra các chính sách xây dựng đất canh tác, trồng trọt, đất ở, nhà ở và các công trình cung cấp nước sinh hoạt cho đồng bào các dân tộc thiểu số khó khăn2
, xây dựng các chương trình xóa đói gi ảm nghèo cho 64 huyện khó khăn, nhanh chóng và củng cố các phương châm kiến thiết cho 62 huyện nghèo cấp quốc gia3, đề án phát triển giáo dục cho các dân tộc thiểu số tại vùng biên giới Trước mắt, các chính sách này đã mang lại được nhiều kết quả rõ rệt
Trung Quốc đã liên tiếp đưa ra hàng loạt các chương trình quan trọng như: biên giới phát triển – nhân dân giàu mạnh, xây dựng và phát triển vùng Tây Bộ, các dự án an
cư, “hai miễn một bổ” 4, “ba miễn phí”5, “bữa ăn dinh dưỡng”, giáo dục tại nơi biên giới Đồng thời tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội khu vực biên giới, các chính sách và
5
Ba miễn phí: M iễn phí sách, miễn phí đồ dùng học tập, miễn phụ phí trường lớp
Trang 10hành động cụ thể này đã c ải thiện tình hình vùng biên giới, giúp nền giáo dục nơi đây giành được nhiều thành tựu đột phá, giúp học sinh của các dân tộc thiểu số từ việc “có nơi để học” đến có thể “học tập tốt” Tuy nhiên, do những nguyên nhân khách quan như lịch sử, vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên nên trình độ phát triển nơi đây vẫn còn yếu kém, trình độ giáo dục lạc hậu và có sự chênh lệch khá lớn so với miền xuôi
Qua kết quả của việc thực hiện các chính sách hỗ trợ 134, 135… có thể thấy, Việt Nam tuy là quốc gia đang phát triển, GDP thấp, nhưng những chính sách được đưa ra và
áp dụng với khu vực vùng biên lại thu được nhiều hiệu quả tích cực, trong đó, các chính sách cải cách và phát triển giáo dục ở các dân tộc thiểu số cũng gặt hái được vô số thành công Trung Quốc cũng rất coi trọng việc phát triển giáo dục, chính phủ Trung Quốc đã đưa ra rất nhiều chính sách thiết thực đối với vùng biên giới và các dân tộc thiểu số Tuy nhiên, dường như sự nỗ lực cùng các chính sách này vẫn chưa toàn diện nên không đạt hiệu quả cao như các chính sách của Việt Nam, chưa tương xứng với sức mạnh của Trung Quốc
Luận văn dựa trên các chính sách giáo dục vùng biên hai nước6 (tỉnh Lào Cai và châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam) kể từ sau khi bình thường hóa mối quan hệ Việt – Trung Nếu so sánh một cách hệ thố ng về chính sách giáo dục của hai nước về các vấn đề như: đầu tư kinh phí, phân bố trường điểm, tuyển sinh dạy nghề, xây dựng đội ngũ giáo viên, miễn giảm học phí, trợ cấp về kinh tế, thực trạng giáo dục, sự thiết thực của các chính sách và hiệu quả thu được, đồng thời tiến hành phân tích các vần đề còn tồn tại cùng sự ảnh hưởng của nó, ta thấy hai nước đã có hướng đi nhất định, biết học hỏi những mặt mạnh của nhau, đồng thời hỗ trợ và bổ sung những khiếm khuyết trong sự nghiệp phát triển giáo dục cho các dân tộc thiểu số tại vùng biên giới Việt – Trung Các chính sách này có ý nghĩa sâu sắc và thiết thực cho sự phát triển giáo dục hai nước sau này
1 Lí do chọn đề bài
Như chúng ta đều biết, mỗi quốc gia đều coi trọng phát triển giáo dục, coi giao dục
là “quốc sách hàng đầu”, “đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển kinh tế” Đặc biệt tại
6
Việt Nam và Trung Quốc có đường biên giới chung trên đất liền dài khoảng 1.350km Các tỉnh thành Việt Nam có đường biên giới với Trung Quốc là Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên Các tỉnh thành Trung Quốc
có đường biên giới với Việt Nam là Quảng Tây (Phòng Thành Cảng, Ninh Minh, Bằng Tường, Long Châu, Đại Tân, Tĩnh Tây,
Na Pa), Vân Nam (Phú Ninh, M a Lật Pha, M ã Quan, Hà Khẩu, Kim Bình, Lục Xuân, Giang Thành) Phạm vi nghiên cứu của luận văn này là Châu Hồng Hà tỉnh Vân Nam Trung Quốc và tỉnh Lào Cai Việt Nam
Trang 11biên giới – phát triển giáo dục cho các dân tộc thiểu số vùng biên giới có thể tăng thêm
sự ủng hộ và tín nhiệm của các dân tộc thiểu số nơi đây với chính quyền và nhà nước, củng cố và đẩy mạnh hơn nữa sự ổn định và phát triển xã hội vùng biên, tạo điều kiện cho kinh tế, xã hội phát triển, đảm bảo cho việc cải cách đổi mới được tiến hành thuận lợi
Ngược lại, khi kinh tế xã hội được phát triển, dân trí tăng lên, sự nghiệp giáo dục sẽ được quan tâm đầu tư hơn nữa, từ đó toàn xã hội sẽ có trình độ cao, cũng tạo ra một xã hội hài hòa
Chính phủ Việt Nam và Trung Quốc luôn coi sự nghiệp phát triển giáo dục là con đường quan trọng để giải quyết các vấn đề trong nước, thực hiện phát triển đồng đều giữa các dân tộc, củng cố sự ổn định và phát triển khu vực biên giới; đồng thời áp dụng hàng loạt các chính sách để thúc đ ẩy sự nghiệp giáo dục phát triển Tuy nhiên do những khác biệt về chính trị, văn hóa, kinh tế và xã hội nên các chính sách, quá trình thực hiện các chính sách và phương pháp cơ bản về giáo dục của hai nước vẫn có sự khác biệt Luận văn này tiến hành so sánh một cách hệ thống các chính sách giáo dục vùng biên giới của Việt Nam và Trung Quốc, với mục đích nhằm nâng cao s ự bình đ ẳng giáo dục
và đa dạng hóa các nghiên cứu của hai nước, đồng thời tổng kết kinh nghiệm, đưa ra các chính sách liên quan nhằm thúc đẩy sự nghiệp giáo dục cho các dân tộc thiểu số vùng biên giới phát triển
Để xã hội phát triển, kinh tế phồn thịnh thì giáo dục phải đi đầu Sự phát triển kinh tế,
xã hội tại các vùng dân tộc thiểu số cũng như đa số đều không thể tách rời sự phát triển của giáo dục Từ những năm 90 của thế kỉ 20 trở lại đây, cùng với việc chính phủ Trung Quốc chú trọng sự phát triển kinh tế, xã hội vùng biên thì sự nghiệp giáo dục tại vùng biên giới cũng phát triển một cách nhanh chóng Trung Quốc đang từng bước mở rộng
và tiến hành nghiên cứu sâu hơn về tình hình giáo dục vùng biên, đã l ần lượt cho xuất bản các cuốn sách như “Giáo dục dân tộc khu vực biên giới Trung Quốc” (Nhà xuất bản dân tộc Trung Ương, xuấn bản năm 1990), “Nghiên cứu về việc phát triển, ủng hộ các đối thoại giáo dục vùng biên giới Đông Bộ - Tây Bộ” (Nhà xuất bản đại học sư phạm
Trang 12Quảng Tây, xuất bản năm 2006), “Nghiên cứu các chính sách giáo dục dân tộc cho xã hội Trung Quốc mới” (Nhà xuất bản khoa học Bắc Kinh, xuất bản năm 2010”, “Quan tâm giáo dục vùng biên – nghiên cứu phát triển về sự đặc sắc và chất lượng giáo dục vùng biên giới tỉnh Quảng Tây” (Nhà xuất bản nhân dân, xuất bản năm 2011), “Báo cáo điều tra các chính sách có liên quan đến khu vực biên giới hai nước Việt – Trung” (Ủy ban hành chính tôn giáo dân tộc châu Hồng Hà, xuất bản năm 2008)… Các cuốn sách viết về nhiều phương diện khác nhau, nhưng về cơ bản đều giới thiệu quy luật phát triển
và các đặc điểm của sự nghiệp giáo dục cơ sở vùng biên
Trong cuốn “Quan tâm giáo dục vùng biên – nghiên cứu phát triển về sự đ ặc sắc và chất lượng giáo dục vùng biên giới tỉnh Quảng Tây”, tác giả còn tiến hành so sánh một cách tổng quát các chính sách giáo dục tại biên giới hai nước Việt Nam và Trung Quốc, tác giả cho rằng, sự nghiệp giáo dục các dân tộc thiểu số thuộc vùng biên giới Việt Nam phát triển tương đối toàn diện, chú trọng cải thiện nền giáo dục cơ bản và xây dựng cơ sở
hạ tầng vùng biên, đồng thời cũng hết sức quan tâm đến vấn đề đãi ngộ cho các thầy cô nơi đây, dọc tuyến đường biên giới Việt – Trung, đãi ngộ của chính phủ Việt Nam dành cho giáo viên cao hơn so với Trung Quốc Trong quá trinh xuất bản các cuốn sách, các bài luận văn cũng lần lượt được công bố, như luận văn “Thực trạng và tương lai c ủa giáo dục Việt Nam” c ủa Dư Phú Triệu (bước chân Đông Nam Á; tháng 9 năm 2002), “Chính sách giáo dục Việt Nam trong thời kì đổi mới” của Âu Dĩ Khắc (nghiên cứu giáo dục dân tộc; tháng 3 năm 2005), “So sánh chính sách giáo dục vùng biên hai nước Việt Trung dưới góc nhìn giáo dục học” của Lưu Côn và Dư Minh Hoàn (học báo học viện sư phạm Khúc Tĩnh), “Chính sách thúc đẩy phát triển giáo dục vùng biên và những gợi ý cho Trung Quốc” của Hoàng Vĩ Sinh (Diễn đàn học thuật, tháng 11 năm 2008), “Các chính sách về dân tộc vùng biên giới Việt – Trung của Việt nam sau thời kì đổi mới và ảnh hưởng của nó với Trung Quốc” của Vương Khổng Kính (Nghiên cứu Đông Nam Á; tháng 4 năm 2007); “Nghiên cứu về các vấn đề phát triển của chính sách giáo dục đối với các dân tộc thiểu số Trung Quốc mới” của Hứa Khả Phong, “Tình hình thực hiện các chính sách dân tộc từ sau cải cách đổi mới” của Lí Bích Hoa (Bước chân Đông Nam Á; tháng 11 năm 2009), “Tình hình phát triển giáo dục của các trường tiểu học, trung học ở dân tộc Dao của Việt Nam và những gợi ý” của Hồ Mục Quân (“Nghiên cứu giáo dục