ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- VŨ VĂN HIỆP THÔNG TIN VỀ CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN TRÊN BÁO IN Khảo sát Báo Biên phòng, Dân tộc và
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
VŨ VĂN HIỆP
THÔNG TIN VỀ CHỦ QUYỀN,
AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN TRÊN BÁO IN
(Khảo sát Báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển, Đại đoàn kết năm 2011)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học
Hà Nội - 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
VŨ VĂN HIỆP
THÔNG TIN VỀ CHỦ QUYỀN,
AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN TRÊN BÁO IN
(Khảo sát Báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển, Đại đoàn kết năm 2011)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Thế Kỷ
Hà Nội - 2014
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi dưới
sự hướng dẫn khoa học của PGT, TS Nguyễn Thế Kỷ Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất
cứ công trình nghiên cứu nào
Hà Nội, ngày tháng 12 năm 2014
Tác giả
Vũ Văn Hiệp
Trang 4MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ………
Chương 1: CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN GIỚI VÀ VIỆC THÔNG TIN, TUYÊN TRUYỀN TRÊN BÁO CHÍ VỀ VẤN ĐỀ NÀY ……… ……
1.1 Một số khái niệm ……… …
1.2 Vai trò của báo chí với sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới nói chung và chủ quyền, an ninh biên giới đất liền nói riêng………
Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THÔNG TIN, TUYÊN TRUYỀN
VỀ CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN TRÊN CÁC BÁO BIÊN PHÒNG, DÂN TỘC VÀ PHÁT TRIỂN, ĐẠI ĐOÀN KẾT ………
2.1 Giới thiệu khái quát về báo Biên phòng, báo Dân tộc và Phát triển và báo Đại đoàn kết ……… ………
2.2 Thực trạng thông tin về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trên các báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển, Đại đoàn kết ………
2.3 Hiệu quả tác động xã hội ………
2.4 Một số ưu điểm và hạn chế của ba tờ báo trong thông tin về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền ………
Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẤP BÁCH VỀ BẢO VỆ CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN VỀ CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN TRÊN BÁO BIÊN PHÒNG, DÂN TỘC VÀ PHÁT TRIỂN, ĐẠI ĐOÀN KẾT…………
3.1 Một số vấn đề cấp bách về bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trong giai đoạn hiện nay ……….……… 3.2 Một số giải pháp và kiến nghị cơ bản nhằm nâng cao chất lượng thông tin về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trên báo báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển và báo Đại đoàn kết ……… ………
KẾT LUẬN ……… TÀI LIỆU THAM KHẢO ………
PHỤ LỤC
1
12
12
18
28
28
31 60
66
73
73
80
93
96
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TRONG LUẬN VĂN
ANBG:
ANBGQG:
BGQG:
BĐBP:
CNXH:
KT –XH:
PGCM:
QP – AN:
An ninh biên giới
An ninh biên giới quốc gia Biên giới quốc gia
Bộ đội Biên phòng Chủ nghĩa xã hội Kinh tế - xã hội Phân giới cắm mốc Quốc phòng – An ninh
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Biên giới nước ta là ranh giới pháp lý quốc tế, là “phên dậu” xác định không gian sinh tồn của dân tộc Việt Nam; đồng thời, là không gian hợp tác, mở rộng giao lưu giữa nước ta với các nước trên thế giới Vì vậy, biên giới quốc gia (BGQG) có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh (QP-AN) và đối ngoại đối với sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế (BGQG của Việt Nam bao gồm: biên giới quốc gia trên đất liền, trên biển, trong lòng đất và trên không Do giới hạn của đề tài luận văn, tác giả chỉ đề cập về biên giới quốc gia trên đất liền, gọi tắt là biên giới đất liền)
Đường biên giới đất liền nước ta dài 4.667km Phía Bắc tiếp giáp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Với đường biên giới dài 1.436 km Phía Tây giáp nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, với chiều dài biên giới là 2.067 km Phía Tây - Nam giáp Vương quốc Campuchia, với chiều dài biên giới là 1.137
km Khu vực biên giới nước ta có địa thế chiến lược quan trọng trong các thời
kỳ đấu tranh cách mạng, nhưng cũng là nơi có địa hình phức tạp mà các đối tượng xấu và phản động thường lợi dụng để thực hiện các hoạt động vi phạm pháp luật và chống phá cách mạng Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách xây dựng, quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới (ANBG) đất liền, nhất là trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố QP-AN; đàm phán phân giới cắm mốc và tăng dày, tôn tạo hệ thống mốc giới với các nước láng giềng; xây dựng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) vững mạnh toàn diện, làm nòng cốt trong xây dựng nền biên phòng toàn dân, thế trận biên phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân Do đó, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh biên giới đất liền luôn được giữ vững
Trang 7Tuy vậy, chúng ta vẫn còn một số hạn chế Đó là: Nhận thức về vị trí chiến lược của biên giới đất liền trong các ngành, các cấp còn hạn chế; cơ sở chính trị, kinh tế, xã hội ở khu vực biên giới (KVBG) đất liền còn nhiều bất cập, nhất là vùng miền núi, dân tộc thiểu số; ý thức về chủ quyền, an ninh biên giới chưa cao; việc thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế vùng cao, vùng sâu, vùng xa có nơi kém hiệu quả; đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn Công tác ban hành văn bản pháp luật về quản lý, bảo vệ biên giới đất liền chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ
Trong khi đó, tình hình an ninh, trật tự trên biên giới đất liền đang có những diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ khó lường Các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo và các điểm nhạy cảm, phức tạp ở KVBG để chống phá cách mạng nước ta Tình hình các loại tội phạm, nhất là tội phạm xuyên quốc gia, buôn lậu hàng hóa, buôn bán, vận chuyển ma túy, buôn bán phụ
nữ và trẻ em có chiều hướng gia tăng, đe dọa hòa bình, ổn định KVBG…
Tình hình trên đặt ra cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc nói chung, công tác bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền nói riêng những yêu cầu mới cao hơn, nặng nề hơn
Để bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới đất liền của Tổ quốc,
hệ thống báo chí có vai trò và nhiệm vụ vô cùng quan trọng, nhằm thông tin, tuyên truyền, giáo dục, tạo sự thống nhất nhận thức và hành động trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân về nhiệm vụ này Việc bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền không thể chỉ là công việc của những người chuyên trách, của BĐBP mà là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân trong cả nước, từ những người trực tiếp sống, làm việc nơi biên giới hay ở sâu trong nội địa, đến kiều bào Việt Nam ở nước ngoài Nhân dân là tai mắt, là lực lượng bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia có ở mọi nơi; là lực lượng thường xuyên, tại chỗ, bảo vệ chủ quyền, ANBG đất liền có hiệu quả nhất Yêu cầu đối với công tác này là báo chí phải thông tin, tuyên truyền cho mọi người nhận thức đúng về biên giới, nhất là
vị trí, vai trò và các quy chế, hiệp ước, hiệp định,… về biên giới đất liền, âm
Trang 8mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; nhận thức rõ mối quan hệ giữa phát triển kinh tế – xã hội với yêu cầu bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và giữ vững ổn định chính trị ở KVBG Qua đó, mỗi tổ chức, lực lượng và công dân thấy rõ tầm quan trọng và ý nghĩa chiến lược của công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền của Tổ quốc và có
ý thức đóng góp thiết thực vào nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này
Báo Biên phòng, báo Dân tộc và Phát triển và báo Đại đoàn kết là một bộ phận quan trọng của công tác tư tưởng, phục vụ nhiệm vụ chính trị của Đảng, Nhà nước Ba tờ báo này nằm trong hệ thống báo chí cách mạng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và là những tờ báo có vai trò quan trọng trong công tác thông tin, tuyên truyền về chủ quyền, ANBG nói chung và chủ quyền, ANBG đất liền nói riêng
Trong những năm qua, báo Biên phòng, báo Dân tộc và Phát triển và báo Đại đoàn kết đã tích cực tuyên truyền, cổ vũ toàn dân tham gia xây dựng và bảo
vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền; tuyên truyền gương người tốt, việc tốt, kinh nghiệm hay, cách làm giỏi trong củng cố hệ thống chính trị cơ sở; phát triển kinh tế, xã hội, quản lý bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền, đấu tranh chống các thế lực thù địch, các loại tội phạm; phòng chống thiên tai, cứu
hộ, cứu nạn Bên cạnh đó, ba tờ báo trên đã cung cấp thông tin cho các cơ quan Đảng, Nhà nước thực hiện sự điều hành, quản lý xã hội có hiệu quả, nhất là đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền (đặc biệt
là báo Biên phòng - kênh thông tin chính thống quan trọng hàng đầu về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền; do tôn chỉ, mục đích của mình, báo Biên phòng là tờ báo chuyên biệt, chuyên sâu về chủ đề này)
Tuy nhiên, những nỗ lực của báo Biên phòng, báo Dân tộc và Phát triển
và báo Đại đoàn kết vẫn còn khá khiêm tốn so với yêu cầu về thông tin, tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trong tình hình, nhiệm vụ mới: Nội dung thông tin chưa phong phú, sức thuyết phục chưa cao, chưa kịp thời đáp ứng nhu cầu thông tin, tìm hiểu đa dạng của công chúng trong và ngoài nước;
Trang 9hình thức chưa đa dạng; lượng phát hành còn ít, đối tượng tiếp nhận thông tin còn hạn chế… Những tồn tại trên đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng, hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trong thời gian qua
Là những tờ báo có nhiều gắn bó với độc giả là cán bộ, chiến sỹ và dân dân các dân tộc nơi biên giới đất liền, trong thời gian tới, báo báo Biên phòng, báo Dân tộc và Phát triển và báo Đại đoàn kết cần đổi mới và nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền hơn nữa,
để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ quan trọng này trong tình hình mới
Chính vì vậy, Thông tin về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền trên báo
in (Khảo sát trên Báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển, Đại đoàn kết năm 2011) được tác giả lựa chọn làm đề tài luận văn thạc sỹ, với mong muốn góp
phần vào việc đổi mới và nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền về nội dung này trên báo Biên phòng, Dân tộc và Phát triển, Đại đoàn kết và là tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý có liên quan và các cơ quan báo chí khác
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, an ninh BGQG nói chung và bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền nói riêng là một nội dung quan trọng của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở nước ta Vì thế, vấn đề này đã được nhiều người nghiên cứu ở các góc độ khác nhau Trong số đó, đáng chú ý là một số
công trình nghiên cứu: Nguyễn Văn Tấn: "Những luận cứ khoa học của chiến
lược bảo vệ vùng biên giới trong giai đoạn mới", (Đề tài KX 09-06, Hà Nội,
1994); Đặng Vũ Liêm: "Xây dựng mô hình an ninh cộng đồng ở biên giới lấy
đồn biên phòng làm nòng cốt", (Đề tài cấp bộ - Bộ Nội vụ, 1994); Phạm Hữu
Bồng: "Ổn định lâu dài BGQG", (Đề tài KX-XH 07-05, Hà Nội, 1999); Đặng
Vũ Liêm: "Vai trò nhân dân các dân tộc trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền an
ninh BGQG phía Bắc nước ta hiện nay", (Luận án PTS Triết học, Hà Nội,
1997); Tăng Huệ: "Nghiên cứu phương pháp đấu tranh của BĐBP chống lấn
chiếm biên giới tuyến biên giới đất liền phía Bắc", (Luận án PTS khoa học Quân
Trang 10sự, Hà Nội, 1996); Hoàng Minh Hiểu: "Nâng cao chất lượng công tác kiểm tra
đảng viên chấp hành Điều lệ Đảng ở các đảng bộ BĐBP hiện nay", (Luận án TS
khoa học Quân sự, Hà Nội, 1997); Bùi Xuân Hoàn: "Cơ sở tâm lý - xã hội của
việc củng cố nâng cao uy tín cán bộ chính trị đơn vị cơ sở BĐBP", (Luận án TS
khoa học Quân sự, Hà Nội, 1998)…
Một số tác giả đã chọn lĩnh vực bảo vệ chủ quyền, an ninh BGQG làm đề tài nghiên cứu cấp Bộ Tư lệnh BĐBP và trong Học viện Biên phòng, như: Bùi
Đức Hạnh: “Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền an ninh
BGQG của BĐBP tỉnh Lào Cai sau phân giới cắm mốc”, (Đề tài cấp Bộ Tư lệnh
BĐBP, 2012) – Đề tài phân tích lý luận, thực tiễn; đánh giá về công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền an ninh BGQG sau khi công tác phân giới cắm mốc biên giới Việt Nam – Trung Quốc trên tuyến biên giới Lào Cai được hoàn thành Qua đó, tác giả đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới trong tình hình mới; Triệu Văn Hùng:
“Nghiên cứu đặc điểm văn hóa của người Khơ Mú ở Lai Châu phục vụ nhiệm
vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh BGQG”, (Đề tài cấp Học viện Biên phòng, 2009)
– Từ những nghiên cứu về đặc điểm văn hóa của người Khơ Mú ở biên giới Lai Châu, đề tài đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả của phong trào “Quần
chúng tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc”; Trần Xuân Khánh: “Hoạt động
điều tra ban đầu các vụ án mua, bán người qua biên giới đất liền của BĐBP Quảng Ninh”, (Đề tài cấp Học viện Biên phòng, 2011) – Đề tài nghiên cứu, làm
rõ cơ sở lý luận về hoạt động điều tra ban đầu các vụ án mua bán người qua biên giới, đồng thời phân tích, đánh giá đúng thực trạng hoạt động điều tra ban đầu các vụ án mua bán người qua biên giới đất liền của BĐBP Quảng Ninh từ năm
2006 đến năm 2010 Trên cơ sở đó, đề tài đưa ra dự báo tình hình có liên quan đến hoạt động của bọn tội phạm mua bán người qua biên giới đất liền tỉnh Quảng Ninh và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra ban đầu các vụ án mua bán người qua biên giới đất liền của BĐBP Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay
Trang 11Tuyên truyền bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền là một nhiệm
vụ hết sức quan trọng của các cơ quan báo chí Tuy nhiên, đến nay, những nghiên cứu về chủ đề báo chí với nhiệm vụ này mới dừng lại ở mức rất khiêm tốn Mới có duy nhất một luận văn thạc sỹ nghiên cứu vấn đề này: Phùng Quốc
Việt: “Báo Biên phòng với chủ đề bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia
– qua khảo sát từ năm 2001 đến 2003”, (Học viện Báo chí và Tuyên truyền,
2004) Tuy nhiên, luận văn này nghiên cứu hoạt động và vai trò của báo Biên phòng đối với toàn bộ vấn đề bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, bao gồm: biên giới quốc gia trên đất liền, trên biển, trong lòng đất và trên không Do vấn đề chủ quyền, an ninh biên giới đất liền chỉ là một nội dung nhỏ trong đề tài nghiên cứu, nên việc khảo sát, đánh giá về chủ đề này chưa sâu, chưa toàn diện, không tập trung, và tác giả chỉ khảo sát ở một ấn phẩm ở một cơ quan báo chí duy nhất là báo Biên phòng, không có sự so sánh, liên hệ với các ấn phẩm khác của cơ quan báo chí khác Các giải pháp mà luận văn đưa ra là giải pháp chung cho toàn bộ nhiệm vụ tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia và phát triển báo Biên phòng, không có một giải pháp cụ thể nào đối với công tác thông tin, tuyên truyền về chủ quyền, an ninh biên giới đất liền; một số giải pháp đưa ra đã lỗi thời so với thực tiễn hiện nay của báo Biên phòng
Hơn nữa, luận văn trên khảo sát hoạt động của báo Biên phòng trong giai đoạn 2001 – 2003 So với 10 năm trước, công tác bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới đất liền đã có nhiều khác biệt Đường biên giới trên đất liền được xác định rõ ràng với một hệ thống mốc giới hiện đại giữa nước ta và các nước có chung biên giới, mở ra cơ hội, tạo điều kiện cho các địa phương biên giới hai bên mở rộng hợp tác, phát triển kinh tế, tăng cường giao lưu hữu nghị; tạo tiền
đề vững chắc để xây dựng biên giới Việt Nam – Trung Quốc; Việt Nam – Lào; Việt Nam – Campuchia thành những đường biên giới hoà bình, hữu nghị, ổn định lâu dài Đặc biệt là ngày 31-12-2008, công tác phân giới cắm mốc trên đất liền giữa hai nước Việt Nam – Trung Quốc đã chính thức hoàn thành, kết thúc 8 năm triển khai trên thực địa Do đó, công tác thông tin, tuyên truyền về chủ đề