Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc tày ở tuyên quang hiện nay

Để bản sắc văn hóa dân tộc thực sự trở thành sức mạnh nội sinh cho sự tồn tại và phát triển của dân tộc, việc nghiên cứu, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc là một việc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG THỊ KIM OANH

GI÷ G×N Vµ PH¸T HUY B¶N S¾C V¡N HãA D¢N TéC TµY

ë TUY£N QUANG HIÖN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG THỊ KIM OANH

GI÷ G×N Vµ PH¸T HUY B¶N S¾C V¡N HãA D¢N TéC TµY

ë TUY£N QUANG HIÖN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học

Mã số: 60.22.03.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Văn Viên

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Văn Viên, có kế thừa một số kết quả nghiên cứu

đã được công bố Các số liệu, tài liệu trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước hội đồng khoa học về luận văn của mình

Hà Nội, Ngày … tháng … năm 2014

Tác giả

Hoàng Thị Kim Oanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HOÁ DÂN TỘC TÀY Ở TUYÊN QUANG 6 1.1 Cơ sở lý luận của vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang 6

1.1.1 Khái niệm văn hoá và bản sắc văn hoá 6 1.1.2 Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và quan điểm chỉ đạo trực tiếp của Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang về giữ gìn và phát huy bản sắc

văn hoá dân tộc Error! Bookmark not defined

1.1.3.Vai trò của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở

Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang Error! Bookmark not defined

1.2.1 Tuyên quang là địa bàn có bản sắc văn hoá các dân tộc độc đáo

trong đó có dân tộc Tày Error! Bookmark not defined

1.2.2 Tác động của kinh tế thị trường đối với công tác giữ gìn và phát huy

bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark

not defined

Chương 2: BẢN SẮC VĂN HOÁ DÂN TỘC TÀY Ở TUYÊN QUANG

Error! Bookmark not defined

2.1 Vài nét về dân tộc Tày ở Tuyên Quang Error! Bookmark not defined

2.1.1 Dân số, nguồn gốc Error! Bookmark not defined 2.1.2 Tình hình kinh tế Error! Bookmark not defined 2.1.3 Quan hệ xã hội Error! Bookmark not defined

2.2 Bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang Error! Bookmark not defined

2.2.1 Văn hóa vật chất Error! Bookmark not defined 2.2.2 Văn hoá tinh thần Error! Bookmark not defined 2.2.2.1 Một số tục lệ trong chu kì đời người Error! Bookmark not

defined

Chương 3: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HOÁ DÂN TỘC TÀY

Ở TUYÊN QUANG HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Error! Bookmark not defined

3.1 Thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở

Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark not defined

3.1.1 Thực tế triển khai công tác giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân

tộc Tày ở Tuyên Quang Error! Bookmark not defined

3.1.2 Thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc tại cộng

đồng người Tày Error! Bookmark not defined

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá của người Tày ở Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark not defined

3.2.1 Những yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined 3.2.2 Các yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined

3.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở Tuyên Quang Error! Bookmark not defined

3.3.1 Một số phương hướng nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá

của người Tày ở Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark not defined

3.3.2 Một số giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy tốt hơn nữa bản sắc

văn hoá người Tày ở Tuyên Quang hiện nay Error! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa đặc thù Sự đan xen bản sắc văn hóa của các dân tộc tạo nên tính đa dạng của văn hóa Việt Nam Trong quá trình phát triển các dân tộc đã hình thành nên những bản sắc văn hóa đặc trưng, đồng thời chính bản sắc văn hóa đó trở thành “nguồn sống”, động lực cho các dân tộc tồn tại và phát triển “ Một dân tộc thiếu văn hóa chưa phải là một dân tộc thực sự hình thành, một nền văn hóa không có bản sắc dân tộc thì nền văn hóa ấy không có sức sống thực sự của nó” [21;14]

Khẳng định vai trò, giá trị của văn hóa tại Đại hội Đảng toàn quốc lần

thứ X, Đảng ta khẳng định: văn hóa là nền tảng, là động lực cho sự phát

triển xã hội Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bản sắc văn hóa dân tộc, một mặt,

có điều kiện được bổ sung, làm giàu lên và được khẳng định Nhưng mặt khác bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc lại cũng có thể bị phai nhạt, lãng quên, mai một, thậm chí có thể bị chối bỏ Để bản sắc văn hóa dân tộc thực sự trở thành sức mạnh nội sinh cho sự tồn tại và phát triển của dân tộc, việc nghiên cứu, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc là một việc làm cần thiết, thường xuyên và lâu dài Người Tày- một dân tộc có số dân đông nhất trong 53 dân tộc thiếu số ở nước ta, ở tỉnh Tuyên Quang dân tộc Tày có số dân đứng thứ 2 trong số 22 dân tộc sống nhiều ở khu vực miền núi phía Bắc đặc biệt là Đông Bắc trong đó có Tuyên Quang Như mọi dân tộc khác người Tày đã sớm hình thành một nền văn hóa rất riêng và đặc sắc Nền văn hóa ấy không những chỉ ảnh hưởng sâu xa đến từng cá nhân trong cộng đồng người Tày mà còn góp phần làm phong phú thêm những giá trị cho nền văn hóa đa dân tộc ở Việt Nam Trong những năm gần đây sự quan tâm của Đảng và nhà nước trong việc đầu tư, phát triển bình đẳng về kinh tế, chính trị,

xã hội giữa các vùng miền nói chung và tỉnh Tuyên Quang nói riêng đã tạo điều kiện cho các dân tộc ít người phát triển Tuy nhiên cũng còn tồn tại một

2

số vấn đề trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội đã ít nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Nhiều bản sắc văn hóa truyền thống của người Tày bị mai một do ảnh hưởng của kinh tế thị trường Một dân tộc không thể tồn tại và phát triển nếu đánh mất nền văn hóa của mình Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày là việc làm mang tính thời sự, cấp bách hiện nay Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày cũng là làm rõ thêm sự phong phú, đa dạng của văn hóa Việt Nam

Bởi vậy, chúng tôi chọn đề tài : “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn

hóa dân tộc Tày ở Tuyên Quang hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ,

chuyên ngành Triết học

2 Tình hình nghiên cứu

Các vấn đề về văn hóa, bản sắc văn hóa cũng như văn hóa các dân tộc

đã được nghiên cứu nhiều, dưới những phạm vi và góc độ khác nhau

Nghiên cứu văn hóa dưới góc độ triết học có các công trình:

Vũ Đức Khiển, “ Văn hóa với tư cách là một khái niệm triết học và vấn

đề xác định bản sắc văn hóa dân tộc”, Tạp chí Triết học (số 4/2000)

Lương Việt Hải, “ Văn hóa, triết lý và triết học”, Tạp chí Triết học (số 10/2008) Nguyễn Huy Hoàng, Triết học- văn hóa giá trị và con người, Viện Văn

hóa & Nxb Văn hóa- Thông tin, Hà nội, 2003

Lê Ngọc Trà, Văn hóa Việt Nam đặc trưng và tiếp cận, ( Nxb Giáo dục

Hà Nội, 2003

Phan Ngọc, Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới, Nxb VHTT, Hà

Nội, 2003…

Trong đó các tác giả đã chỉ ra được mối quan hệ giữa văn hóa với triết

lý, triết học Nghiên cứu văn hóa với tư cách là trình độ phát triển bản chất người, khẳng định vai trò của văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội

Nghiên cứu bản sắc văn hóa dân tộc* và quá trình xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc các nhà nghiên cứu đã công bố những công trình nghiên cứu như:

3

Đỗ Huy- Trường Lưu, “Bản sắc dân tộc của văn hóa” (Viện văn hóa, 1994) Huy Cận, “Suy nghĩ về bản sắc văn hóa dân tộc, Nxb CTQG, Hà nội 1994)

Lê Ngọc Thắng- Lâm Bá Nam, Bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam,

( Nxb VHDT, 1993)

Trần Ngọc Thêm (2001), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb TPHCM…

Các công trình đã chỉ ra những nét đặc trưng của dân tộc, tính thống nhất trong đa dạng của nền văn hóa Việt Nam Tuy nhiên các công trình chủ yếu vẫn triển khai dưới góc độ văn hóa học

Nghiên cứu văn hóa dân tộc Tày và văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang đã có các công trình:

Ts La Công Ý, Đến với người Tày và văn hóa Tày, Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội, 2012

Nịnh Văn Độ, Nguyễn Phi Khanh, Hoàng thế Hùng, Văn hóa truyền thống

các dân tộc Tày, Dao, Sán dìu ở Tuyên Quang, Nxb Văn hóa dân tộc, 2003

Ban dân tộc Tuyên Quang, Các dân tộc thiếu số ở Tuyên Quang, xuất

bản 1972

Lục Văn Pảo ( sưu tầm và dịch), Lượn cọi, Nxb Văn hóa dân tộc

Bốn mươi năm các dân tộc Hà Tuyên- Nhiều tác giả, Tỉnh uỷ tỉnh Hà

Tuyên xuất bản, 1985

Văn hoá truyền thống các dân tộc Tày, Nùng- Nhiều tác giả NXB văn

hoá dân tộc, 1996

Từ điển thành ngữ, tục ngữ dân tộc Tày- Hoàng Quyết, Triều Ân NXB

Văn hoá dân tộc, 1994

Hoa văn trên sản phẩm dệt của người Tày ở Cao Bằng và Bắc Cạn-

Thạc sĩ Ma Ngọc Dung, 1997…

Nhìn chung: các công trình, tác phẩm đều đã đi vào khai thác những đặc điểm chung về văn hóa, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, văn hóa của dân tộc ở nước ta và người Tày ở Tuyên Quang, tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ mới đề cập đến việc tìm hiểu những giá trị văn hóa, phong tục tập

4

quán của người Tày nhằm giới thiệu về người Tày, những cái hay, cái đẹp của văn hóa dân tộc Tày Các công trình này vẫn chưa đề cập đến một các sâu sắc

và rõ ràng, nhất là chưa đi sâu vào nghiên cứu một cách có hệ thống dưới góc

độ triết học việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay Đây cũng là vấn đề trọng tâm

mà luận văn muốn hướng tới nghiên cứu và tìm hiểu

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu bản sắc văn hóa người Tày, thực trạng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa người Tày ở Tuyên Quang hiện nay và đưa ra các giải pháp góp phần giữ gìn và phát huy tốt hơn nữa bản sắc văn hóa ấy trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

Nhiệm vụ

Để thực hiện được mục đích trên, Luận văn hướng vào giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, phân tích các nét văn hóa của người Tày và chỉ ra bản sắc văn hóa đặc trưng của người Tày

Hai là, khảo sát thực trạng việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở Tuyên Quang hiện nay và chỉ ra các nguyên nhân của thực trạng đó

Ba là, đề xuất các giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa người Tày ở Tuyên Quang trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu từ góc độ triết học bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở tỉnh Tuyên Quang

Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những nét văn hóa đặc trưng cơ bản tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người Tày nói chung và ở tỉnh Tuyên Quang nói riêng nhằm gìn giữ và phát huy nó trong giai đoạn hiện nay

5

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc; đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; đồng thời, luận văn cũng tham khảo các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn chủ yếu sử dụng các phương pháp: phân tích, so sánh, tổng hợp; trừu tượng hóa; kết hợp lịch sử và logic Ngoài ra còn sử dụng phương pháp nghiên cứu liên nghành triết học- văn hóa, thống kê số liệu nhằm đạt được mục đích mà đề tài đặt ra

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn phân tích từ góc độ triết học bản sắc văn hóa của người Tày; đánh giá thực trạng giữ gìn và phát huy bản săc văn hóa ấy và đưa ra các giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Tày ở Tuyên Quang hiện nay

7 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn góp phần khẳng định các giá trị văn hóa của người Tày trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam; Xác định các giải pháp giữ gìn và phát huy tốt hơn bản sắc văn hóa dân tộc Tày nói chung và Tuyên Quang nói riêng

Do vậy luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu giảng dạy các môn học văn hóa hoc, dân tộc học, văn học địa phương, triết học văn hóa

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chương với 7 tiết

6

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ GIỮ GÌN

VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HOÁ DÂN TỘC TÀY

Ở TUYÊN QUANG

1.1 Cơ sở lý luận của vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Tuyên Quang

1.1.1 Khái niệm văn hoá và bản sắc văn hoá

1.1.1.1 Văn hóa

Khái niệm văn hóa được hiểu rất khác nhau Văn hóa của loài người đã

có từ rất lâu rồi, nhưng mãi đến thế kỉ XVI II thuật ngữ văn hóa như một khái niệm khoa học mới được hình thành Đến nay có khoảng 400 định nghĩa khác nhau về văn hóa Tình hình đó phản ánh bản thân nội hàm khái niệm văn hóa rất rộng, mỗi khoa học lại tiếp cận văn hóa từ những đặc trưng khác nhau Ở đây để phục vụ mục đích luận văn chúng tôi nói đến văn hóa theo cách tiếp cận triết học Mác

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin không đưa ra định nghĩa văn hóa hay một tác phẩm kinh điển nào bàn riêng về văn hóa Mác đã nhiều lần so sánh sự khác biệt giữa con người với con vật từ việc ăn thỏa mãn cái

đói đến hoạt động “ nhào nặn vật chất” để chỉ ra văn hóa chỉ có ở con người

Trên lập trường duy vật biện chứng, triết học Mác đã xem văn hóa như là sản

phẩm hoạt động của con người, là cái mang đặc trưng cho tính người Mác

thừa nhận: con người là một bộ phận của giới tự nhiên Nhờ lao động, con người thoát thai khỏi thế giới động vật để trở thành “ thực thể song trùng” thống nhất giữa “ thực thể tự nhiên” và “ thực thể xã hội” Trong lao động, con người đã xác lập mối quan hệ bền chặt giữa con người với tự nhiên, con người với con người Đây là hoạt động có tính cộng đồng của các cá thể, thông qua đó bản chất người được hình thành và hoàn thiện

7

Hồ Chí Minh – danh nhân văn hóa thế giới- trong bài viết “ mục đọc sách” đã nói về giá trị, ý nghĩa của đời sống văn hóa: “ Ý nghĩa của văn hóa:

vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hang ngày về mặc, ăn,ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh ho ạt cùng biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [ 21; 431]

Từ quan điểm này chúng ta có thể thấy văn hóa là toàn bộ những gì do con người tạo ra

Văn hóa vật chất bao gồm các đồ vật, công nghệ và cả một bộ phận nghệ thuật

Văn hóa tinh thần bao gồm ngôn ngữ, các kiến thức, kĩ năng, giá trị, tín ngưỡng và phong tục tập quán

Có thể nói, về bản chất văn hóa thể hiện trình độ phát triển của con người Văn hóa chính là dấu ấn cộng đồng được ghi lại, được lưu truyền vào những phong tục tập quán, nghi lễ, tôn giáo, cách ứng xử, các mối quan hệ và

cả ở những công trình hay các sản phẩm vật chất, cũng như các tác phẩm nghệ thuật do chính con người ở cộng đồng hay dân tộc đó sáng tạo ra trong những giai đoạn lịch sử khác nhau

Trong diễn văn khai mạc lễ phát động “ thập niên quốc tế phát triển

văn hóa” tại Pháp (21/01/1998) Tổng thư kí UNESCO định nghĩa:

“Văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát sống động mọi mặt của đời sống (của mỗi cá nhân hay cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như trong hiện tại, qua hàng bao thế kỉ, nó cấu thành nên một hệ thống các giá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình” [49; 16] UNESCO đã thừa nhận văn hóa là cội nguồn trực tiếp của sự phát triển xã hội, có vai trò điều tiết xã hội Nó không