Đảng bộ hà nội lãnh đạo công tác phòng không nhân dân 1972

Lý do chọn đề tài, ý nghĩa của đề tài Cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ ở Thủ đô Hà Nội 1965-1972 là một bộ phận của cuộc chiến đấu, chống

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



NGUYỄN THỊ HẰNG

ĐẢNG BỘ HÀ NỘI LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC PHÒNG KHÔNG NHÂN DÂN NĂM 1972

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 03 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN NGỌC LONG

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số trích dẫn trong luận văn có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hằng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn Thạc sĩ của mình, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa Lịch sử và các Giảng viên trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận văn Thạc sĩ

Với lòng biết ơn chân thành, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Trần Ngọc Long - Người thầy đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn Thạc sĩ

Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Cao đẳng nghề Thăng Long và các thầy cô giáo trong trường đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Xin chân thành cảm ơn tới Phòng Lịch sử Đảng, Thành ủy Hà Nội, Thư viện Quân đội Hà Nội, Trung tâm thư viện quốc gia Hà Nội, Thư viện Đại học Khoa học xã hội và nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội… đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu để hoàn thành Luận văn Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Hà Nội ngày 20 tháng 10 năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hằng

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BCH : Ban Chấp hành

BCHTWD : Ban chấp hành Trung ương Đảng QUTW : Quân ủy Trung ương

PK-KQ : Phong không không quân

Nxb : Nhà xuất bản

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Chương 1 CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG BỘ HÀ NỘI VỀ CÔNG TÁC

PHÒNG KHÔNG NHÂN DÂN Error! Bookmark not defined

1.1 Những yếu tố tác động Error! Bookmark not defined

1.1.1 Lý do đế quốc Mỹ mở cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ haiError! Bookmark not defined

1.1.2 Âm mưu, thủ đoạn của đế quốc Mỹ trong cuộc chiến tranh phá hoại

lần thứ hai Error! Bookmark not defined

1.2 Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác phòng không nhân dânError! Bookmark not defined

1.2.1 Chủ trương của Trung ương Đảng và Quân ủyTtrung ươngError! Bookmark not defined

1.2.2 Chủ trương của Thành ủy Hà Nội về công tác phòng không nhân

nhân năm 1972 Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2 QUÁ TRÌNH ĐẢNG BỘ HÀ NỘI CHỈ ĐẠO CÔNG TÁC

PHÒNG KHÔNG NHÂN DÂN NĂM 1972 Error! Bookmark not defined

2.1 Tổ chức phòng tránh Error! Bookmark not defined

2.1.1 Đảm bảo giao thông vận tải, thông tin liên lạcError! Bookmark not defined

2.1.2 Chuyển hoạt động của thủ đô vào thời chiến.Error! Bookmark not defined

2.2 Tổ chức đánh trả Error! Bookmark not defined

2.2.1 Củng cố lực lượng dân quân tự vệ, xây dựng trận địa phòng khôngError! Bookmark not defined 2.2.2 Hiệp đồng tác chiến với bộ đội phòng không bảo vệ địa bàn thủ đôError! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3 NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆMError! Bookmark not defined

3.1 Nhận xét Error! Bookmark not defined

3.1.1.Ưu điểm Error! Bookmark not defined

3.1.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined

3.2 Một số bài học kinh nghiệm Error! Bookmark not defined

3.2.1 Phát huy tính chủ động, nhạy bén, năng động trong công tác lãnh

đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, không ngừng nâng cao vai trò tiền

phong gương mẫu của đảng viên và sức chiến đấu của các chi, đảng bộ.Error! Bookmark not defined

3.2.2 Chỉ đạo công tác phòng không đòi hỏi phải triển khai thống nhất,

nhịp nhàng, ăn khớp giữa các nghành ,các cấp Hiệp đồng chặt chẽ giữa

các lực lượng phòng khôngba thứ quân Error! Bookmark not defined

3.3.3.Phát huy sức mạnh tổng hợp của thế trận phòng không nhân dân, chỉ

đạo kết hợp chặt chẽ giữa thế trận phòng không Hà Nội với các tỉnh bạn.Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài, ý nghĩa của đề tài

Cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ ở Thủ đô Hà Nội ( 1965-1972) là một bộ phận của cuộc chiến đấu, chống chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ đối với nước ta, diễn ra trên địa bàn giữ vị trí

chiến lược, tác động tới toàn bộ cục diện cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, là mục tiêu số một trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc

Mỹ đối với miền Bắc Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Đảng bộ Hà Nội đã lãnh đạo quân dân Thủ đô, tiến hành thắng lợi công tác phòng không nhân dân năm

1972 chống chiến tranh phá hoại bằng đường không tàn bạo của đế quốc Mỹ đỉnh cao là chiến công đánh bại cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B52 của đế quốc

Mỹ làm nên chiến thắng của trận ― Điện Biên Phủ trên không‖ góp phần đưa đến Hiệp định Pari Đó là một trong những thắng lợi quyết định của công cuộc chống

Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam

Trong mảng đề tài chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai nói chung và chiến tranh nhân dân ở Thủ đô Hà Nội trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ nói riêng đã được đề cập ở nhiều công trình nghiên cứu Có những công trình đề cập trực tiếp cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ hai của đế quốc Mỹ; có công trình nghiên cứu về chiến tranh nhân dân của Thủ đô Hà Nội trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Cách tiếp cận của các công trình nghiên cứu về mảng đề tài này cũng rất đa dạng.Có công trình tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành lịch sử Việt Nam, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; có công trình dưới dạng những báo cáo, những công trình tổng kết chiến tranh nhân dân của một đơn vị hay một ngành trong lực lượng vũ trang hoặc địa phương miền Bắc trong cuộc chiến đấu này…

Nghiên cứu công tác phòng không nhân dân do Thành ủy Hà Nội lãnh đạo trong năm 1972 đặc biệt là chiến dịch phòng không đánh bại cuộc tập kích chiến lược đường không tháng 12 năm 1972 vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cần nghiên cứu

Trên ý nghĩa đó, tôi quyết định chọn: Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo công tác phòng

không nhân dân năm 1972, làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ lịch sử

Đảng Cộng sản Việt Nam của mình Thực hiện thành công đề tài này không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn

Về mặt khoa học: Góp phần khẳng định sự lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt của

Trung ương Đảng, QUTW, Bộ quốc phòng, Đảng bộ Hà Nội; Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ đóng góp vào kho tàng nghệ thuật quân sự Việt Nam, đặc biệt là nghệ thật tác chiến phòng không

Về mặt thực tiễn: Trong tình hình hiện nay, những tranh chấp về chủ quyền

lãnh thổ ( về biển đảo, về nhận dạng vùng phòng không,…) diễn biến hết sức phức tạp, gây ra những ―điểm nóng‖ chứa đựng nhiều nguy cơ bùng phát tại nhiều khu vực, đe dọa hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới Đó là những thách thức

mà Việt Nam đã, đang và sẽ phải đối mặt Nếu chiến tranh xảy ra trên đất nước Việt Nam, có thể địch sẽ triển khai từ nhiều hướng: trên bộ, trên không, từ biển vào, và

có thể diễn ra cùng một lúc trên phạm vi toàn quốc với nhịp độ cao, cường độ lớn ngay từ đầu hoặc trong suốt quá trình chiến tranh Rất có khả năng đối phương sẽ đánh phủ đầu giành quyền làm chủ chiến tranh để phá hoại tiềm lực kinh tế, quốc phòng, đánh quỵ khả năng chống trả của ta, tạo điều kiện thuận lợi cho các lực lượng tiến công trên bộ, trên biển, đổ bộ đường không,…Qua đó địch sẽ gây sức ép

về chính trị hoặc buộc chúng ta phải chấp nhận điều kiện chính trị do chúng đặt ra Trong bối cảnh hiện nay , khi các vấn đề bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc đang được đặt ra cấp thiết , việc chuẩn bị các phương án tác chiến trên không , trên chiến trường sông biển được coi là vấn đề sống còn trong công cuộc phòng vệ quốc gia

Vì thế, giá trị lịch sử của công tác phòng không nhân dân luôn là thực tiễn sinh động, có tính thời sự sâu sắc Đó cũng là cơ sở lý luận và thực tiễn quý báu để ngày nay, chúng ta tiếp tục ngiên cứu vận dụng, bổ sung hoàn thiện những cách đánh mới phù hợp, nhằm bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Nhóm các công trình nghiên cứu trong nước

Năm 2013 , Viện Lịch sử quân sự Việt Nam phối hợp với Nxb Chính trị

quốc gia cho tái bản bộ sách: Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ( 1954-

1975), gồm 9 tập, trong đó tập VII mang tiêu đề Thắng lợi quyết định năm 1972 Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc, năm 1972 có vị trí đặc

biệt quan trọng, tạo ra bước nghoặt lớn của cuộc kháng chiến với những thắng lợi

có tính chất quyết định trên cả hai miền Nam- Bắc, cả đấu tranh quân sự, ngoại giao, chính trị Nội dung của tập sách này tập trung nghiên cứu cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trong đó có mặt trận phòng không ở miền Bắc năm 1972

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam ( 1954- 1975), tập II của Viện Nghiên cứu

chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh( Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995), có một phần đề cập đến đề tài luận văn Đó là phản ánh khái quát quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng không năm 1972 Do cách tiếp cận vấn

đề của công trình dưới góc độ chuyên ngành lịch sử Đảng, nên nội dung này được nghiên cứu dưới hình thức những chủ trương của Đảng Lao động Việt Nam và quá trình tổ chức, chỉ đạo quân và dân miền Bắc trong công tác phòng không năm 1972

Cuốn Chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ trên địa bàn Hà Nội (1965 - 1972) của Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội (Nxb Quân đội nhân dân phát hành năm 2002, tái bản năm 2012) Cuốn sách đề cập khá cụ thể cuộc chiến đấu của quân và dân Hà Nội chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ Qua việc trình bày lịch sử, công trình cũng đã bước đầu đánh giá những thành tựu và hạn chế, rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá trình Bộ Tư lệnh Thủ đô lãnh đạo lực lượng vũ trang thành phố chiến đấu chống cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ bảo vệ thủ đô

Hà Nội,công trình mang tính giáo dục truyền thống, đi sâu vào một số sự kiện này của thành phố Hà Nội,

Chuyên đề: Công tác phòng tránh, khắc phục hậu quả và bắn máy bay tầm thấp chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ trên địa bàn Hà Nội (1965 - 1972) (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2001) Chuyên đề tổng kết các hoạt động thực tiễn, rút ra những kinh nghiệm về lãnh đạo chỉ đạo, thực hành cuộc chiến tranh nhân dân của quân và dân Thủ đô chống chiến tranh tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ trên địa bàn Hà Nội, đặc biệt là việc phòng tránh, khắc phục hậu quả và bắn máy bay tầm thấp Thông qua tổng kết việc thực hành công tác phòng tránh, khắc phục hậu quả và bắn máy bay tầm thấp thời kỳ 1965-1972, chuyên đề rút ra một số bài học kinh nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn

- Một số luận văn cao học, luận án tiến sĩ có liên quan đến đề tài

Đảng bộ Hà Nội lãnh đạo cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965-1972) là Luận án Phó tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng của Phan Hữu Tích, bảo vệ năm 1995 Luận án đã phác họa được những chủ trương

cơ bản và quá trình tổ chức thực hiện của Đảng bộ Thành phố Hà Nội trong lãnh đạo cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại trong đó có chiến dịch phòng không trên địa bàn Là chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, nên luận án tập trung phản ánh chủ trương của Đảng bộ thành phố Hà Nội và quá trình Đảng bộ Thành phố lãnh đạo cuộc chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại Tuy nhiên thời gian đề tài luận án nghiên cứu từ năm 1965 - 1972, và là đề tài chiến tranh phá hoại nói chung nên chưa chuyên sâu vào công tác phòng không nhân nhân Mặc dù vậy, luận án cung cấp một số nguồn tư liệu quan trọng về chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng bộ thành phốtrong cuộc chiến đấu của quân và dân Hà Nội chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ

Mảng đề tài ―Điện Biên Phủ trên không‖, là chủ đề được rất nhiều nhà khoa học, nhà quân sự, chính trị trong nước và quốc tế quan tâm nghiên cứu Đặc biệt vào dịp kỷ niệm năm chẵn, các tạp chí, báo đều dành chuyên trang đăng tải nhiều bài viết về mảng đề tài này, trong đó, phải kể đến các bài:

―Trận quyết chiến chiến lược trên bầu trời Hà Nội‖ (Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 12-2012); ―Đánh bại cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 vào Hà Nội - Hải Phòng tháng 12-1972‖ (Đại tướng Văn Tiến Dũng,

Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 6-1997); ―về chiến dịch phòng không 12 ngày đêm cuối năm 1972‖ (Hoàng Phương, Tạp chí Lịch sử Quân sự, Sổ5-1992); ―Di sản đại thắng

―Điện Biên Phủ trên không‖ (Trịnh Vương Hồng, Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 12-2012); ―Một số vấn đề chiến dịch phòng không năm 1972 đánh bại cuộc tiến công đường không chiến lược bằng B.52 của Mỹ vào Hà Nội‖ (Nguyễn Ngọc Quý, Tạp chí Phòng không không quân, số 4-2012),

Nhìn chung, phần lớn các bài viết đã tái hiện lại một phần cuộc chiến đấu vô cùng quyết liệt của quân và dân miền Bắc chống lại lực lượng không quân hùng hậu, đặc biệt là ―siêu pháo đài bay‖ B.52 của để quốc Mỹ trên bầu trời miền Bắc cuối năm 1972 Có nhiều sự kiện, nhiều nhân chứng, nhiều trận chiến đấu trong 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 AFP, ―Bản tin ngày 1-12-1969‖, Phụ lục Tài liệu tham khảo đặc biệt,

2 Việt Nam Thông tấn xã phát hành, ngày 30-11-1970

3 Joseph A.Amter (1985), Lời phán quyết về Việt Nam, Nxb Quân đội nhân

dân, Hà Nội

4 Ban tuyên giáo trung ương đoàn ( 2012) Đề cương tuyên truyền 40 năm chiến thắng Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không( 12/1972-12/2012)

5 P Asselin (2005), Nền hòa bình mong manh - Washington, Hà Nội và tiến

trình của Hiệp định Paris, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

6 Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội (2004), Lịch sử Đảng bộ Thành

phố Hà Nội (1930 - 2000), Nxb Hà Nội

7 Ban Chỉ đạo phòng không nhân dân Trung ương - Quân Chủng Phòng không

- Không quân (2007), Công tác phòng không nhân dân trong đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa (1964 - 1972), Tài liệu tuyên truyền, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội

8 Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995), Tổng kết

cuộc kháng chiến chổng Mỹ, cứu nước - thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

9 Ban Tổng kết - lịch sử Bộ Tổng tham mưu: Thống kê số liệu chiến tranh

trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1945-1975), Lưu tại Ban tổng kết lịch sử Bộ Tổng tham mưu

10 Ban Tổng kết - Tổng cục chính trị (1972), Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo và

chỉ đạo công tác phòng tránh sơ tán, Lưu tại Thư viện Quân đội

11 ―Báo cáo của Nixon về chính sách đối ngoại của Mỹ trong những năm 1970‖

(ngày 18-2-1970), Phụ lục Tài liệu tham khảo đặc biệt, Việt Nam Thông tấn

xã phát hành, ngày 30-4-1970

12 Bộ Giao thông vận tải (2005), Lịch sử giao thông vận tải Việt Nam, Nxb Giao

thông vận tải, Hà Nội