Tự truyện của những người không may mắn ( qua tự truyện của nguyễn ngọc ký, nguyễn bích lan, nguyễn hồng công, lê thanh thúy)

1.2.3 Môi trường văn hoá, văn học và sự phát triển của thể loại tự truyện nói chung và tự truyện của những người không may mắn trong văn học Việt Nam giai đoạn hiện nay Error!. đến các

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THI ̣ HÀ

TỰ TRUYỆN CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG MAY MẮN ( QUA TỰ TRUYỆN CỦA NGUYỄN NGỌC KÝ, NGUYỄN BÍCH LAN,

NGUYỄN HỒNG CÔNG, LÊ THANH THUÝ )

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận văn học

HÀ NỘI -2014

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THI ̣ HÀ

TỰ TRUYỆN CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG MAY MẮN

(QUA TỰ TRUYỆN CỦA NGUYỄN NGỌC KÝ, NGUYỄN BÍCH LAN,

NGUYỄN HỒNG CÔNG, LÊ THANH THUÝ)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lý luận Văn ho ̣c

Mã số: 60220120

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Nam

Hà Nội-2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luâ ̣n văn này là kết quả làm viê ̣c , nghiên cứu của riêng tôi Luâ ̣n văn được tiến hành mô ̣t cách nghiêm túc Kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước được tiếp thu mô ̣t cách chân thực, cẩn tro ̣ng, có trích nguồn cụ thể trong luận văn

Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hà

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành đến qu í Thầy Cô trong Khoa Văn học - Trườ ng Đa ̣i ho ̣c Khoa ho ̣c Xã hô ̣i và Nhân văn, Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i, những người đã tâ ̣n tình giảng da ̣y , đô ̣ng viên, giúp đỡ, đóng góp ý kiến cho tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam , người đã tâ ̣n tình hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ, để tôi hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn thành viên trong gia đình , bạn bè, đồng nghiê ̣p đã tạo điều kiện , giúp đỡ , khuyến khích , đô ̣ng viên tôi trong quá trình thực hiê ̣n luâ ̣n văn này

Luâ ̣n văn không tránh khỏi những thiếu sót , chúng tôi kí nh mong nhâ ̣n đươ ̣c sự đóng góp, giúp đỡ của các Thầy Cô, đồng nghiê ̣p và các ba ̣n

Hà Nội, ngày….tháng 10 năm 2014

Nguyễn Thi ̣ Hà

Trang 5

Mở đầu 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

5 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined.

Chương 1 ĐẶC ĐIỂM THỂ LOẠI TỰ TRUYỆN VÀ VÀI NÉT VỀ CÁC TÁC

GIẢ Error! Bookmark not defined.

1.1 Giới thuyết về thể loại tự truyện Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Khái niệm tự truyện Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Các đặc trưng cơ bản của tự truyện Error! Bookmark not defined.

1.2 Cơ sở hình thành và phát triển của thể loại tự truyện ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

1.2.1 Bối cảnh lịch sử ra đời của thể loại tự truyện Error! Bookmark not defined 1.2.2 Môi trường văn hoá, văn học và sự hình thành phát triển của thể loại tự truyện trong giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX Error! Bookmark not defined.

1.2.3 Môi trường văn hoá, văn học và sự phát triển của thể loại tự truyện nói chung

và tự truyện của những người không may mắn trong văn học Việt Nam giai đoạn hiện nay Error! Bookmark not defined.

1.4 Đôi nét về các tác giả Nguyến Ngọc Ký, Nguyễn Bích Lan, Lê Thanh Thúy,

Nguyễn Hồng Công Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Đôi nét về nhà văn, nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký Error! Bookmark not defined 1.4.2 Đôi nét về dịch giả, nhà văn, nhà báo Nguyễn Bích Lan Error! Bookmark not

defined.

1.4.3 Đôi nét về Lê Thanh Thúy - công dân trẻ TP Hồ Chí Minh năm 2006 Error!

Bookmark not defined.

1.4.4 Đôi nét về Nguyễn Hồng Công Error! Bookmark not defined.

Trang 6

Chương 2 HIỆU ỨNG THẨM MỸ ĐỘC ĐÁO CỦA TỰ TRUYỆN VỀ CÁC

SỐ PHẬN KHÔNG MAY MẮN Error! Bookmark not defined.

2.1 Khơi gợi sự đồng cảm và thương xót Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Đồng cảm, thương xót trước những đau đớn của bệnh tật, thiếu thốn về vật chất

Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Đồng cảm và thấu hiếu trước những mặc cảm về tinh thần Error! Bookmark

not defined.

2.2 Tạo nên sự khâm phục và niềm tự hào Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Khâm phục nghị lực vượt qua khó khăn, hành trình vượt qua bệnh tật và mặc cảm tinh thần Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Khâm phục, tự hào trước những thành công, cống hiến của họ cho xã hội

Error! Bookmark not defined.

Chương 3 VÀI NÉT ĐẶC SẮC TRONG NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN Error!

not defined

3.2.1 Người trần thuật và điểm nhìn trần thuật Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Kỹ thuật trần thuật Error! Bookmark not defined.

3.3 Giọng điệu tự sự Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Giọng hoài niệm Error! Bookmark not defined.

3.3.2 Giọng suy tư triết lý Error! Bookmark not defined.

3.3.3 Giọng tự trào, hài ước Error! Bookmark not defined.

3.4 Ngôn ngữ Error! Bookmark not defined.

3 5 Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật Error! Bookmark not

defined

3.5.1 Thời gian nghệ thuật Error! Bookmark not defined.

3.5.2 Không gian nghệ thuật Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

Trang 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

Trang 8

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Dường như xã hội càng phát triển, nhu cầu bộc lộ bản thân càng gia tăng Tự truyện, hồi ký là một trong những phương thức diễn giải thông dụng hiện nay, một thể loa ̣i mà những người viết nghiệp dư cũng có thể lựa chọn Từ những người nổi tiếng, cá nhân nổi bật đến người bình thường có những thăng trầm diễn ra trong cuộc sống, sự nghiệp đều chọn tự truyện, hồi ký như một cách giãi bày tâm sự, sẻ chia và bộc lộ quan điểm sống của cá nhân Và thực tế đã cho thấy, nhiều tự truyện, hồi ký đã trở thành hiện tượng xuất bản Khi văn học đang thiếu những tác phẩm hay, mới thì thể loại tự truyện, nhật kí lại trội lên mạnh mẽ dần trở thành một xu thế mới trong làng văn

Không kể đến ồn ào về những cuốn tự truyện thời gian qua của các sao showbiz như Hà Anh, Lê Vân, Thanh Thảo, Tina Tình, Long Nhật đến các doanh nhân như Hoàng Văn Trung hay các nhà văn như Di Li, Phan Việt… thì thời gian gần đây nhiều cuốn tự truyện, hồi kí, nhật kí, blog của những người có số phận thiệt thòi, không may mắn lại thu hút khá đông khán giả đến với thể loại này Trong đó,

Tôi đi học và Tôi học đại học của Nguyễn Ngọc Ký, Xin hãy cho con thêm thời gian

của Lê Thanh Thúy, Khát vọng sống để yêu, Ở trọ trần gian của Nguyễn Hồng Công và gần đây nhất Không gục ngã của Nguyễn Bích Lan là các cuốn dành được

nhiều sự quan tâm của độc giả Nó không đơn thuần chỉ là những dòng nhật kí ghi lại những năm tháng thăng trầm của tác giả Những câu chuyện chân thật về cuộc đời của họ đã tạo nên những “cơn sốt” đối với độc giả Độc giả tìm ở đó những cảm xúc, những kinh nghiệm, ý chí vượt qua gian khổ, khắc nghiệt của cuộc sống, bệnh tật của bản thân để đi đến thành công trong cuộc sống

Thể loại là một trong những thể loại cơ bản nhất của lịch sử văn học, một đối tượng quen thuộc của nghiên cứu phê bình, giảng dạy văn học Đặc trưng thể loại quy định cách kiến thiết, tổ chức tác phẩm (đối với người sáng tác), quy định hướng tiếp cận (đối với người tiếp nhận) Do đó, tìm hiểu thể loại tự truyện sẽ giúp chúng

Trang 9

ta hiểu rõ hơn đặc điểm của thể loại tự truyện cũng như những giá trị mà thể loại này mang lại

Từ trước tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết về thể loại tự truyện Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về thể loại tự truyện của con người có số phận không may mắn từ đặc trưng của thể loại và vận dụng phương pháp so sánh để thấy nét tương đồng về khác biệt giữa chúng với

nhau cũng như với tác phẩm cùng loại khác Vì thế đề tài “Tự truyện của những

người có số phận không may mắn (qua tự truyện của Nguyễn Ngọc Ký, Nguyễn Hồng Công, Nguyễn Bích Lan, Lê Thanh Thuý …)” sẽ có những đóng góp khiêm

tốn về mặt lý luận, về phương diện sáng tác cũng như thấy được ý nghĩa của nó trong cuộc sống hôm nay và mai sau

2 Lịch sử vấn đề

Thể loại tự truyện xuất hiện muộn vào nửa đầu thế kỷ XX Do thành tựu nghiên cứu về thể loại này chưa nhiều Nhưng có một số ý kiến rất đáng được ghi nhận

Các tác giả trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học nhận định tự truyện là:

“Tác phẩm văn học thuộc loại tự sự, tác giả tự viết về cuộc đời mình” [18; 329] Lại

Nguyên Ân cũng có cùng quan điểm với các tác giả trên và nhấn mạnh thêm: “Tác

phẩm tự truyện có thiên hướng lý giải cuộc sống đã qua của tác giả…Do vậy tự truyện thường viết khi tác giả đã trưởng thành, đã trải qua phần lớn các đoạn đời

mình”[1; 363-364]

Trong cuốn Giáo trình Văn học Việt Nam 1900 – 1945 của Nhà xuất bản

Giáo dục năm 1997, Phan Cự Đệ nhận định: “Tiểu thuyết – tự truyện dễ tạo nên ở bạn đọc một sự đồng cảm, gần gũi và tin cậy, một sự xúc động sâu lắng, với những

ấn tượng mạnh mẽ, thắm thiết Cái tôi tự truyện, cái tôi “tự thú”, cái tôi tâm sự thầm kín với bạn đọc như với những người thân nhất của mình, đã tạo ra một mối quan hệ dân chủ, tin yêu và thông cảm lẫn nhau giữa nhà văn và công chúng Qua sự chọn lọc và sự đào thải của thời gian, những kỷ niệm, những cảm giác từ tuổi ấu thơ còn

Trang 10

lại đến bây giờ, phải là những gì thật sự lắng đọng, mạnh mẽ và sâu sắc đến mức có thể đi mãi với ta trong suốt cuộc đời…ở nước ta” [8; 642]

Nghiên cứu về loại thể tự truyện Lê Tú Anh trong bài viết Phan Bội Châu niên

biểu (Phan Bội Châu) và Giấc mộng lớn (Tản Đà) – Những bước đi đầu tiên của tự truyện Việt Nam đăng trên Tạp chí Khoa học, Trường đại học Hồng Đức số 6.2010 có

viết: “Tự truyện tuy không chiếm vị trí quan trọng nhất trong loại hình văn xuôi, nhưng

là thể loại không thể không kể đến trong hệ thống thể loại văn học hiện đại Trong quá trình vận động của nền văn học Việt Nam từ phạm trù văn học trung đại sang phạm trù văn học hiện đại, thể loại này có dấu hiệu xuất hiện ngay từ tác phẩm văn xuôi bằng

chữ quốc ngữ đầu tiên: Thầy Lazarô Phiền (Nguyễn Trọng Quản) Đến chặng hoàn tất

của quá trình hiện đại hoá văn học (1930-1945), tự truyện đã chính thức có mặt và cùng với các thể loại khác, làm nên một diện mạo mới cho nền văn học Việt Nam Góp phần tạo nên sự xuất hiện sớm sủa và mau lẹ của thể loại này, theo chúng tôi, không thể không kể tới vai trò của Phan Bội Châu và Tản Đà Hai tác phẩm đánh dấu sự ra

đời của thể loại văn học này chính là Phan Bội Châu niên biểu (Phan Bội Châu) và

Giấc mộng lớn (Tản Đà) Nghiên cứu về tự truyện với tư cách một thể loại trong nền

văn học Việt Nam lâu nay vẫn chưa được chú ý Điều này một phần xuất phát từ quan niệm về thể loại chưa thấu đáo, tự truyện thường bị đánh đồng với hồi ký - thể loại đã có khá nhiều thành tựu ở nước ta Thêm vào đó, một số nghiên cứu gần đây do chưa bao quát hết tiến trình văn học nên cho rằng nền văn học Việt Nam vẫn chưa có tự truyện theo đúng nghĩa Trên cơ sở lý thuyết về thể loại và bằng quan điểm lịch sử cụ thể, trong công trình này, tôi muốn khẳng định rằng tự truyện đích thực đã xuất hiện trong nền văn học Việt Nam hiện đại ngay từ chặng khởi đầu; ngõ hầu đem đến một cái nhìn mới mẻ, khoa học hơn về thể loại tự truyện trong nền văn học nước ta”

Nhà nghiên cứu Lê Tú Anh rất quan tâm đến thể loại tự truyện, trong bài viết

Tự truyện như một thể loại văn học đăng trên mục Nghiên cứu của Khoa văn học và

Ngôn ngữ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đăng ngày 3/2/2013 có nhận định về xu hướng tự truyện trong những năm gần đây: “Không chỉ đem đến cho độc giả những nội dung hiện thực hấp dẫn, nhiều sự thật được công khai trong

Trang 11

tự truyện đôi khi còn góp phần thay đổi quan niệm về con người Chẳng hạn, chuyện về thế giới đồng tính Đề tài này vốn bị kiêng kị, né tránh bấy lâu nay Nói đúng hơn, hầu như lâu nay xã hội ta vẫn chưa thể thừa nhận đây là một thực tế Nhưng kể từ sau tiểu thuyếtMột thế giới không có đàn bà của Bùi Anh Tấn nhận

được giải A trong một cuộc thi do Hội nhà văn Việt Nam kết hợp với Bộ Công an tổ chức, nhiều người đọc gửi thư về tâm sự, chia sẻ cùng tác giả, tác phẩm trở thành

mối quan tâm, lời đồng vọng đối với nhiều người, thì vấn đề bắt đầu được chú ý

Nhưng dù sao cuốn sách của Bùi Anh Tấn vẫn là một tiểu thuyết, nghĩa là người đọc mặc nhiên hiểu rằng ở đó có nhiều phần hư cấu, sắp đặt của tác giả Do vậy,

phải đến khi Bóng (Tự truyện của Nguyễn Văn Dũng, Hoàng Nguyên - Đoan Trang chấp bút) và Không lạc loài (Tự truyện của Phạm Thành Trung, Lê Anh Hoài chấp

bút) ra đời, người ta mới nhìn nhận vấn đề như là một hiện thực không thể chối bỏ, một hiện thực đang hiện hữu hàng ngày ở những con người bằng xương bằng thịt Bởi đó là những sự thật được nói ra từ người trong cuộc, người đồng tính tự nói về giới mình Sự thay đổi trong quan niệm về hiện thực đó, hiển nhiên dẫn tới những thay đổi trong quan niệm về con người Người đồng tính nhận được sự chia sẻ, cảm thông từ cộng đồng có thể công khai giới tính của mình để sống tự tin và có ích hơn, do vậy còn có thể hạn chế được nhiều tệ nạn cho xã hội Từ góc nhìn chức năng văn học, những tự truyện về đề tài này không chỉ thực hiện được chức năng nhận thức mà còn chứa đựng cả chức năng cảnh báo.”

Bên cạnh các ý kiến của các nhà văn, nhà phê bình kể trên, có thể thấy các nghiên cứu, nhận xét về loại thể tự truyện qua một số luận văn, luận án sau đây:

- Dương Thị Thu Hiền với luận văn thạc sĩ năm 2007: Tô Hoài với hai thể văn

chân dung và tự truyện

- Lê Thị Lan với luận văn thạc sĩ 2008: Thể loại tự truyện qua Những ngày

thơ ấu của Nguyên Hồng và Sống nhờ của Mạnh phú Tư

- Đỗ Hải Ninh với luận án tiến sĩ 2012: Tiểu thuyết có khuynh hướng tự truyện

trong văn học Việt Nam đương đại

Trang 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Sách

1 Lại Nguyên Ân (2003), 150 thuâ ̣t ngữ văn học , Nxb Đa ̣i ho ̣c Quốc gia , Hà

Nô ̣i

2 M Bakhtin (1992), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết (Phạm Vĩnh Cư dịch),

Trường viết văn Nguyễn Du, Hà Nội

3 M Bakhtin (1993), Những vấn đề thi pháp Đôxtôiepxky (Trần Đình Sử dịch),

Nxb Giáo dục, Hà Nội

4 Nguyễn Hồng Công (2007), Khát vọng sống để yêu , Nxb Công an nhân dân ,

Hà Nội

5 Nguyễn Hồng Công (2010), Nụ cười ở lại, Nxb văn học, Hà Nội

6 Nguyễn Hồng Công (2009), Ở trọ trần gian, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

7 Nguyễn Văn Dân (2004), Phương pha ́ p luận nghiên cứu văn học , Nxb Khoa

học Xã hội, Hà Nội

8 Phan Cự Đệ, Trần Đình Hượu, Nguyễn Trác, Nguyễn Hoành Khung, Lê Chí

Dũng, Hà Văn Đức (1997), Văn học Việt Nam 1930 – 1945, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

9 Hà Minh Đức (1995), Lý luận văn học, Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội

10 Hà Minh Đức (1985), Cơ sơ ̉ lý luận văn học (3 tâ ̣p), Nxb Đa ̣i ho ̣c và Trung

học chuyên nghiệp

11 Nick Vuijcic (2013), Cuộc sống không giới hạn, Nguyễn Bích Lan di ̣ch, Nxb Tổng hơ ̣p TP.HCM

12 Nhiều tác giả (1962), Lịch sử văn học Việt Nam (tâ ̣p 5), Nxb Giáo du ̣c , Hà

Nô ̣i

13 Nhiều tác giả (1972), Lịch sử văn học Việt Nam, Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội

14 Nhiều tác giả (2001), Từ điển tác phẩm văn xuôi Viê ̣t Nam cuối thế kỷ XIX

đến 1945

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	416,9 KB