2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu về dạy học theo dự án Đầu thế kỷ 20 các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sơ lý luận cho phương pháp DA (The Project Method) và coi đó là PPDH quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống coi GV là trung tâm. Ban đầu, PPDH dự án (PPDHDA) được sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật, về sau được dùng trong hầu hết các môn học khác, cả các môn khoa học xã hội. Sau một thời gian phần nào bị lãng quên, hiện nay PPDHDA được sử dụng phổ biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển. Ở Việt Nam, các đề án môn học, đề án tốt nghiệp từ lâu cũng đã được sử dụng trong đào tạo đại học, các hình thức này gần gũi với DHTDA. Với những ưu điểm vượt trội, DHDA đã và đang từng bước được áp dụng trong giảng dạy ở phổ thông đặc biệt là ở môn hóa học môn học thực nghiệm gắn liền với thực tiễn. Việc ứng dụng PPDHDA trong môn hóa học đã và đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu 2.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu về nghiên cứu khoa học Trên Thế giới, Intel ISEF là hội thi khoa học lớn nhất thế giới dành cho HS phổ thông từ lớp 9 – 12, ở 17 lĩnh vực NCKH khác nhau nhằm tăng cường hiệu quả và sáng kiến sử dụng công nghệ trong dạy và học, sự thông thạo và kỹ năng giải quyết vấn đề ở giới trẻ, thúc đẩy sự tiến bộ trong dạy và học các môn khoa học, toán học, kỹ thuật… Đây là hội thi khoa học có quy mô lớn nhất thế giới, tạo điều kiện cho các nhà khoa học và sáng chế trẻ đến trao đổi ý kiến, trình bày những DA khoa học tiên tiến và thi tài để giành được phần thưởng và học bổng. Ở Việt Nam bắt đầu từ năm học 20132014 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định tổ chức cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia cho HS trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT) hằng năm và coi đây như là một cuộc thi có tính chất tương đương cuộc thi HS giỏi quốc gia. 3. Mục đích nghiên cứu Kết hợp DHTDA và tổ chức hướng dẫn NCKH cho HS lóp 12 phần Hóa học hữu cơ THPT nhằm góp phần rèn luyện kĩ năng NCKH, vận dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễn cho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học trong các trường THPT. 4. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lý luận về DHTDA, về công tác tổ chức hướng dẫn HS NCKH (mục đích, yêu cầu, nội dung, hình thức, tiến trình thực hiện công tác hướng dẫn HS NCKH). Nghiên cứu thực trạng dạy học DA và công tác hướng dẫn HS NCKH ở một số trường THPT ở Bắc Ninh. Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình và sách giáo khoa hóa học 12 để tuyển chọn, xây dựng nguyên tắc, quy trình triển khai thực hiện DA học tập và đề tài hóa học có liên quan đến việc NCKH của HS. Tổ chức hướng dẫn HS lớp 12 thực hiện DA và NCKH một số đề tài liên quan đến kiến thức phần Hóa học hữu cơ nhằm xác định tính khả thi, tính phù hợp và hiệu quả của đề tài. Báo cáo kết quả nghiên cứu một số DA được thực hiện trong đề tài và trao đổi với GV, HS đã tham gia các DA, đề tài và ý kiến nhận xét của Ban Giám hiệu nhà trường. 5. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Quá trình dạy học hóa học cho HS lớp 12 THPT.
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2010-2020 đã chỉ rõ những vấn đề
còn tồn tại của giáo dục phổ thông: “Chương trình, giáo trình, phương pháp giáo dục chậm đổi mới Chương trình giáo dục còn nặng tính hàn lâm, kinh viện, nặng về thi cử, chưa chú trọng đến tính sáng tạo, năng lực thực hành và hướng nghiệp; chưa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội cũng như nhu cầu của người học; chưa gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học-công nghệ và triển khai ứng dụng.”
Thực trạng trên dẫn đến hệ quả là thế hệ trẻ mang tính thụ động cao, hạn chế khả năngsáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn cuộcsống Điều đó có nghĩa là giáo dục chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu đặt ra là “giúp học sinh(HS) phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, pháttriển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo…”
Để khắc phục thực trạng trên và nâng cao chất lượng giáo dục, một trong những nhiệm
vụ trọng yếu là thực hiện cuộc cách mạng về phương pháp giảng dạy và học tập theo hướngtích cực nhằm phát huy cao độ tinh thần chủ động, sáng tạo, phát huy tiềm năng ẩn chứatrong mỗi con người, biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn đóng góp cho công cuộcxây dựng đất nước Hiện nay một số phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng tích cực đã
và đang được áp dụng trong quá trình dạy học Trong các PPDH tích cực hiện nay thì dạyhọc theo dự án (DHTDA) đáp ứng tương đối tốt các yêu cầu đổi mới PPDH theo địnhhướng trên
Một trong những hình thức DHTDA mang lại hiệu quả giáo dục cao là tổ chức cho HStrực tiếp tham gia các dự án (DA) nghiên cứu khoa học (NCKH) Bằng việc cho HS thamgia vào NCKH sẽ giúp HS tiếp cận với phương pháp NCKH, lĩnh hội kiến thức một cáchchủ động góp phần hình thành tính năng động, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức lýthuyết vào giải quyết các vấn đề thực tế của HS Bên cạnh đó để HS thực hiện tốt các DANCKH cũng cần phải có sự hướng dẫn của giáo viên (GV), sự kết hợp của các viện nghiêncứu Vì vậy GV cũng phải năng động tìm tòi phát triển các cách dạy mới Việc NCKH manglại tác động tích cực lên cả người học và người dạy từ đó góp phần vào đổi mới phươngpháp giáo dục và dạy học trong nhà trường
Chính vì vậy nghiên cứu đề tài: “Kết hợp dạy học dự án với hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh lớp 12 phần hóa học hữu cơ trung học phổ thông” có ý nghĩa
Trang 2khoa học và thực tiễn, phù hợp với định hướng đổi mới PPDH hiện nay, dẫn dắt các em HS vào con đường NCKH chân chính và sáng tạo.
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu
2.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu về dạy học theo dự án
Đầu thế kỷ 20 các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sơ lý luận cho phương pháp DA(The Project Method) và coi đó là PPDH quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy HSlàm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống coi GV là trung tâm.Ban đầu, PPDH dự án (PPDHDA) được sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹthuật, về sau được dùng trong hầu hết các môn học khác, cả các môn khoa học xã hội Saumột thời gian phần nào bị lãng quên, hiện nay PPDHDA được sử dụng phổ biến trong cáctrường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước phát triển
Ở Việt Nam, các đề án môn học, đề án tốt nghiệp từ lâu cũng đã được sử dụng trongđào tạo đại học, các hình thức này gần gũi với DHTDA Với những ưu điểm vượt trội,DHDA đã và đang từng bước được áp dụng trong giảng dạy ở phổ thông đặc biệt là ở mônhóa học môn học thực nghiệm gắn liền với thực tiễn Việc ứng dụng PPDHDA trong mônhóa học đã và đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu
2.2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu về nghiên cứu khoa học
Trên Thế giới, Intel ISEF là hội thi khoa học lớn nhất thế giới dành cho HS phổ
thông từ lớp 9 – 12, ở 17 lĩnh vực NCKH khác nhau nhằm tăng cường hiệu quả và sáng kiến
sử dụng công nghệ trong dạy và học, sự thông thạo và kỹ năng giải quyết vấn đề ở giới trẻ,thúc đẩy sự tiến bộ trong dạy và học các môn khoa học, toán học, kỹ thuật… Đây là hội thikhoa học có quy mô lớn nhất thế giới, tạo điều kiện cho các nhà khoa học và sáng chế trẻđến trao đổi ý kiến, trình bày những DA khoa học tiên tiến và thi tài để giành được phầnthưởng và học bổng
Ở Việt Nam bắt đầu từ năm học 2013-2014 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định tổ
chức cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia cho HS trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT) hằng năm và coi đây như là một cuộc thi có tính chất tương đương cuộc thi HS giỏi quốc gia
3 Mục đích nghiên cứu
Kết hợp DHTDA và tổ chức hướng dẫn NCKH cho HS lóp 12 phần Hóa học hữu cơTHPT nhằm góp phần rèn luyện kĩ năng NCKH, vận dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễncho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học trong các trường THPT
Trang 34 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về DHTDA, về công tác tổ chức hướng dẫn HS NCKH (mụcđích, yêu cầu, nội dung, hình thức, tiến trình thực hiện công tác hướng dẫn HS NCKH)
- Nghiên cứu thực trạng dạy học DA và công tác hướng dẫn HS NCKH ở một số trườngTHPT ở Bắc Ninh
- Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình và sách giáo khoa hóa học 12 để tuyển chọn,xây dựng nguyên tắc, quy trình triển khai thực hiện DA học tập và đề tài hóa học có liênquan đến việc NCKH của HS
- Tổ chức hướng dẫn HS lớp 12 thực hiện DA và NCKH một số đề tài liên quan đến kiếnthức phần Hóa học hữu cơ nhằm xác định tính khả thi, tính phù hợp và hiệu quả của đề tài
- Báo cáo kết quả nghiên cứu một số DA được thực hiện trong đề tài và trao đổi với GV, HS
đã tham gia các DA, đề tài và ý kiến nhận xét của Ban Giám hiệu nhà trường
5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Quá trình dạy học hóa học cho HS lớp 12 THPT
6 Giả thuyết khoa học
Kết hợp DHTDA với tổ chức tốt tập huấn cho HS về phương pháp NCKH, đồng thờivới sự hướng dẫn của GV trong quá trình tiến hành đề tài nghiên cứu thì sẽ góp phần rènluyện kĩ năng NCKH, kĩ năng vận dụng kiến thức lí thuyết vào thực tiễn, góp phần nâng caochất lượng dạy học hóa học trong các trường THPT
7 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý thuyết, nghiên cứu thực tiễn và thực nghiệm
8 Đóng góp mới của luận văn
- Tổng quan và làm sáng tỏ về phương diện lý luận trong việc kết hợp DHTDA và NCKHcho HS THPT đồng thời chỉ rõ tầm quan trọng của công tác này trong giáo dục ở nhà trườngphổ thông hiện nay
- Điều tra đánh giá thực trạng việc vận dụng DHTDA và việc triển khai NCKH cho HS ởtrường phổ thông thuộc tỉnh Bắc Ninh
- Đề xuất nguyên tắc lựa chọn nội dung, xây dựng và triển khai DA trong học tập thuộcphần hóa học hữu cơ lớp 12 THPT
- Đề xuất một số đề tài NCKH trong chương trình hóa học hữu cơ lớp 12 Áp dụng quy trìnhnghiên cứu, tổ chức tập huấn phương pháp NCKH và hướng dẫn 2 đề tài cho HS lớp 12
9 Cấu trúc luận văn
Trang 4Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dungchính của luận văn được trình bày trong 3 chương.
Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học theo DA và NCKH của HS THPT
Chương 2 Kết hợp DHTDA và NCKH cho HS lớp 12 phần Hóa học hữu cơ THPT
Chương 3 Thực nghiệm sư phạm
Trang 5CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀ
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA HỌC SINH THPT 1.1 Cơ sở lí luận của dạy học theo dự án
1.1.1 Thế nào là dạy học theo dự án?
Theo định nghĩa của Bộ Giáo dục Singapore “DHTDA là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống” [2, tr.125].
Theo Intel (Mỹ): DHTDA là một hình thức dạy học trong đó HS thực hiện một nhiệm
vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành và đánh giá kết quả.Hình thức chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giớithiệu được
1.1.2 Đặc điểm của dạy học theo dự án
1.1.3 Quy trình tổ chức cho học sinh học theo dự án
Bước 1: Lập kế hoạch
a) Lựa chọn chủ đề
b) Lập kế hoạch
Bước 2: Thực hiện dự án
a) Thu thập thông tin:
Bước 3: Tổng hợp báo cáo sản phẩm
a) Xây dựng sản phẩm
Trang 6b) Trình bày báo cáo sản phẩm
c) Đánh giá rút kinh nghiệm
Hình 1.2 Quy trình tổ chức cho học sinh học theo dự án
1.1.4 Một số kĩ năng thực hiện dự án cần hướng dẫn cho học sinh
+ Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin
+ Kỹ năng giao tiếp
+ Kỹ năng tư duy sáng tạo
- Phát triển năng lực giải quyết những vấn đề mang tính phức hợp, mang tính tích hợp
- Phát triển năng lực cộng tác làm việc và kĩ năng giao tiếp
- Rèn luyện tính bền bỉ kiên nhẫn
- Phát triển năng lực đánh giá
b) Hạn chế
Một bài dạy truyền thống Thực tiễn cuộc sống
Xây dựng bản kế hoạch dạy học dự án
Kế hoạch hoạt động GV Kế hoạch hoạt động HS
Sản phẩm dự án
Kết quả là sự phát triển các năng lực, kĩ năng của học sinh
Đề ra tiêu chí đánh giá
Trang 7- Học theo DA đòi hỏi có thời gian để HS nghiên cứu tìm hiểu
- Học theo DA đòi hỏi phương tiện vật chất phù hợp
- Học theo DA đòi hỏi GV phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, tíchcực, yêu nghề
1.2 Cơ sở lí luận của hoạt động nghiên cứu khoa học
1.2.1 Đại cương về nghiên cứu khoa học
1.2.1.1 Khái niệm nghiên cứu khoa học
Khái niệm khoa học: Khoa học là hệ thống tri thức của sự vật, hiện tượng, quá trình
trong tự nhiên, xã hội và tư duy, mà những tri thức trong hệ thống này có được dựa trênnhững NCKH (chứ không phải dựa trên những kinh nghiệm) Khoa học còn bao gồm hệthống tri thức về những biện pháp tác động đến thế giới xung quanh làm biến đổi thế giới đóphục vụ cho lợi ích của con người [18, tr.36]
1.2.1.2 Các đặc điểm của nghiên cứu khoa học
Hình 1.2 Sơ đồ những đặc điểm của nghiên cứu khoa học
1.2.2 Trình tự logic của nghiên cứu khoa học
NCKH, bất kể trong NCKH tự nhiên, khoa học xã hội hoặc khoa học công nghệ đềutuân theo một trật tự lôgic xác định, bao gồm các bước sau:
- Lựa chọn chủ đề nghiên cứu và đặt tên đề tài
- Xác định mục tiêu nghiên cứu
- Xây dựng luận điểm khoa học (tức giả thuyết nghiên cứu)
- Chứng minh luận điểm khoa học (chứng minh giả thuyết)
- Lựa chọn phương pháp chứng minh giả thuyết [11,tr.47]
Trang 81.3 Tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học cho học sinh trung học phổ thông
1.3.1.Hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh THPT
1.3.1.1 Mục đích công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
- Góp phần đổi mới hình thức tổ chức hoạt động dạy học; đổi mới hình thức và phươngpháp đánh giá kết quả học tập; phát triển năng lực của HS; nâng cao chất lượng dạy và học
- Khuyến khích các cơ sở giáo dục ĐH - CĐ, cơ sở nghiên cứu, các tổ chức và cá nhân hỗtrợ hoạt động nghiên cứu KHKT của HS trung học
- Tạo cơ hội để HS trung học giới thiệu kết quả nghiên cứu KHKT của mình; tăng cườngtrao đổi, giao lưu văn hóa, giáo dục giữa các địa phương và hội nhập quốc tế
1.3.1.2.Yêu cầu trong công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
- Phù hợp với khả năng và nguyện vọng của HS
- Phù hợp với chương trình, nội dung dạy học trong nhà trường và đòi hỏi thực tiễn của xãhội, phù hợp với định hướng giáo dục của các trường trung học
- Không ảnh hưởng đến việc học tập chính khóa của HS
- Đối với cuộc thi KHKT dành cho HS trung học yêu cầu đối tượng tham gia: HS có hạnhkiểm, học lực học kỳ từ khá trở lên [22]
1.3.1.3 Nội dung và hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học của học sinh
Những vấn về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội nằm trong các môn học của trường trunghọc có liên quan đến việc áp dụng vào thực tiễn [19]
1.3.1.4 Kinh phí phục vụ nghiên cứu khoa học
1.3.1.5 Trách nhiệm và quyền lợi của học sinh khi tham gia NCKH
1.3.2 Vai trò của hoạt động nghiên cứu khoa học trong giáo dục trung học
- NCKH ở trường trung học là một hoạt động giáo dục
- NCKH góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, PPDH và phương pháp đánh giá kết quả học tập
- Mối liên hệ giữa hoạt động NCKH và các hoạt động giáo dục khác đang triển khai
- NCKH và dạy học định hướng phát triển năng lực của HS
- NCKH góp phần nâng cao năng lực của GV
- NCKH phát huy nguồn lực ngoài trường trung học hỗ trợ giáo dục trung học
1.3.3 Quy trình nghiên cứu khoa học của học sinh trung học
1.3.3.1 Quy trình thực hiện dự án khoa học
Dưới đây là quy trình thực hiện DA khoa học đã được sơ đồ hóa:
Trang 9Sơ đồ 1.1 Sơ đồ quy trình thực hiện dự án khoa học
1.3.3.2 Quy trình thực hiện dự án kĩ thuật
Sơ đồ 1.2 Sơ đồ quy trình thực hiện dự án kĩ thuật
1.4 Thực trạng của dạy học dự án và hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh ở một số trường THPT tỉnh Bắc Ninh
1.4.1 Thực trạng của dạy học dự án
Qua kết quả điều tra chúng tôi nhận thấy, ở các trường phổ thông GV đều đã biết đếnPPDHTDA, một số GV cũng đã bắt đầu áp dụng thử nghiệm PPDHTDA tuy nhiên do đây
là một PPDH còn nhiều mới mẻ nên mức độ áp dụng vào dạy học còn chưa thường xuyên
Trong số các nguyên nhân gây khó khăn cho việc áp dụng PPDHTDA được đưa rakhảo sát phần lớn GV được hỏi đều đưa ra nguyên nhân “DA tốn nhiều thời gian và công
Trang 10sức thiết kế” và “Cơ sở vật chất thiếu thốn, không đáp ứng cho phương pháp này” là nguyênnhân chủ yếu hạn chế việc áp dụng PPDHTDA vào giảng dạy Bên cạnh đó nguyên nhân
“Bản thân lúng túng trong việc chọn đề tài, thiết kế và triển khai DA” cũng chiếm số lượnglớn Qua đây có thể thấy rằng GV chưa thực sự hiểu hết được bản chất của PPDHTDA vàcách thức áp dụng PPDHTDA vào một bài học cụ thể nên thường dẫn đến tâm lí thiếu tự tinchưa sẵn sàng áp dụng phương pháp mới này vào dạy học Từ đó cho thấy việc xây dựngquy trình thực hiện, thiết kế một số DA tiêu biểu là cần thiết và có ý nghĩa thiết thực
1.5.2 Thực trạng của hoạt động nghiên cứu khoa học ở trường trung học
Phần lớn GV được hỏi đều tin tưởng vào khả năng NCKH và sự sáng tạo của HS.Tuy nhiên do đây là PPDH mới nên cũng không ít GV còn nghi ngại về khả năng thànhcông của các DA khoa học Phần lớn GV đều cho rằng vấn đề khó khăn lớn nhất để thựchiện các DA NCKH đó là do “Gia đình không tạo điều kiện, chỉ cần con thi ĐH-CĐ” và
“Mất nhiều thời gian, công sức của GV và HS” đây cũng là những nguyên nhân dễ hiểu bởihiện nay giáo dục nước ta còn đặt nặng vấn đề thi cử áp lực thi cử từ gia đình đặt lên các em
là rất lớn, chương trình giáo dục cũng chủ yếu tập trung vào ôn và luyện thi đại học vì vậytâm lí chung của phụ huynh là muốn HS tập trung vào các môn thi đại học Tuy nhiên vấn
đề này có thể được giải quyết nếu GV đầu tư thời gian và chuyên môn tìm hiểu cách thựchiện các DA NCKH và thực hiện tốt công tác tuyên truyền mục đích ý nghĩa của NCKH tớigia đình phụ huynh HS Từ đó gia đình sẽ tạo mọi điều kiện hỗ trợ cả về vật chất và tinhthần cho các em nghiên cứu
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
Qua nghiên cứu chương 1 chúng tôi rút ra một số kết luận sau:
- Đổi mới PPDH là nhu cầu bức thiết của xã hội đối với ngành Giáo dục
- Việc cho HS tiếp cận với NCKH thông qua DHTDA, thực hiện các đề tài NCKH
là hết sức cần thiết, góp phần đổi mới PPDH, nâng cao chất lượng dạy học, tạo ra thế hệnhững công dân độc lập, sáng tạo trong lao động
- Việc tổ chức cho HS NCKH và vận dụng DHTDA ở các trường THPT trên địabàn tỉnh Bắc Ninh còn rất hạn chế
Từ những kết luận trên chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu đề tài “” là hết sức cầnthiết và hữu ích
CHƯƠNG 2
Trang 11KẾT HỢP DẠY HỌC VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Mục tiêu, cấu trúc phần Hóa học hữu cơ lớp 12 Trung học phổ thông
2.2 Cơ sở khoa học của việc xây dựng dự án trong phần Hóa học hữu cơ lớp 12 Trung học phổ thông
2.2.1 Nguyên tắc lựa chọn các bài để thiết kế dự án
- Các bài để thiết kế DA phải nằm trong nội dung chương trình
- Làm cho các em quan tâm, khơi gợi được hứng thú của các em
- Phải có ý nghĩa thực tiễn nhất định, có liên hệ với thực tế, môi trường, xã hội
- Phải vừa sức, phù hợp với năng lực HS và không tạo áp lực nặng nề về thời gian của cácem
- Các sản phẩm của DA có thể thực hiện được và rõ ràng
2.2.2 Quy trình thiết kế dự án
Bước 1: Xác định mục tiêu học tập
Bước 2: Lập kế hoạch đánh giá
Bước 3: Tổ chức cho HS học theo dự án
2.3 Cơ sở khoa học của việc hướng dẫn học sinh trung học phổ thông nghiên cứu khoa học
2.3.1 Nguyên tắc của công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học.
- Cần đổi mới PPDH, kích thích tinh thần say mê, khám phá của HS
- HS được hướng dẫn, trang bị những kiến thức về quy trình, phương pháp NCKH để
từ đó HS biết vận dụng thực hiện đề tài cụ thể
- Cần đảm bảo về cơ sở vật chất, thiết bị thí nghiệm, hỗ trợ về tài chính
- Không ảnh hưởng đến việc học tập chính khóa của HS
- Khi HS tham gia nghiên cứu phải có người bảo trợ hoặc khi tham gia nghiên cứu vềcác DA nguy hiểm thì cần có người giám sát có thể là GV, giảng viên, cán bộ khoa học
- Trong quá trình HS hoạt động, GV thường xuyên theo dõi, phát hiện khó khăn của
HS để có hỗ trợ kịp thời
2.3.2 Quy trình triển khai công tác hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học.
2.3.2.1 Tổ chức tập huấn phương pháp nghiên cứu khoa học cho học sinh
(1) Mục đích buổi tập huấn
(2) Thành phần tham gia
Trang 12(3) Nội dung buổi tập huấn
2.3.2.2 Quá trình tiến hành nghiên cứu đề tài khoa học
(1) Ý tưởng nghiên cứu
a) Tìm kiếm ý tưởng nghiên cứu
b) Lựa chọn ý tưởng nghiên cứu
Sau khi đã có những ý tưởng nghiên cứu, HS cần thể hiện ý tưởng của mình thôngqua bản đề cương nghiên cứu – đây là căn cứ để xét duyệt đề tài có được tiến hành haykhông Một đề cương nghiên cứu thể hiện các nội dung sau:
Đề cương nghiên cứu khoa học
1 Thông tin cá nhân/nhóm tác giả đề tài
2 Tên đề tài nghiên cứu/ DA
3 Lí do chọn đề tài
4 Mục tiêu nghiên cứu
5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6 Nội dung nghiên cứu
7 Phương pháp nghiên cứu
8 Đóng góp mới của đề tài
9 Em đã thực hiện đề tài này đến đâu và đã đạt được kết quả gì?
10 Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã tham khảo tài liệu gì?
(3) Lập kế hoạch triển khai DA NCKH
(4) Triển khai thực hiện nghiên cứu
(5) Trình bày một báo cáo khoa học
(6) Công bố kết quả nghiên cứu
2.3.2.3 Đánh giá công trình nghiên cứu khoa học
Để đánh giá nghiên cứu của HS cũng căn cứ theo Công văn 2410/BGDĐT-GDTrHnăm 2014 hướng dẫn triển khai hoạt động NCKH và tổ chức cuộc thi khoa học, kỹ thuậtcấp quốc gia dành cho HS trung học năm học 2014 - 2015 do Bộ Giáo dục và Đào tạo banhành dựa trên các tiêu chí sau:
Kế hoạch nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 15 điểm
Tiến hành nghiên cứu (thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu) 20 điểm
Trình bày (gian trưng bày và trả lời phỏng vấn) 35 điểm
Trang 13Sơ đồ 2.1 Quy trình hướng dẫn HS NCKH
2.4 Kết hợp dạy học theo dự án và nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông
2.4.1 So sánh học theo dự án và hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh
2.4.2 Vai trò của giáo viên và học sinh
2.3.3.1 Vai trò của giáo viên
- GV là người hướng dẫn, cũng là người kết nối HS với các nhà khoa học hướng dẫngiúp các em triển khai ý tưởng
- GV cần hướng dẫn HS biết phân công nhiệm vụ trong nhóm rõ ràng với nội dung
và thời gian cụ thể, phải thường xuyên theo dõi quá trình thực hiện của HS để có đánh giácách làm việc của nhóm, góp ý, hỗ trợ các em hoàn thành DA tốt nhất Hướng dẫn, thamvấn chứ không phải cầm tay chỉ việc
- Huy động sự tham gia của cha mẹ HS hay các chuyên gia, các nhà khoa học vào các
DA của HS
Tìm kiếm ý tưởng
Người hướng dẫn nghiên cứu
Lập kế hoạch
Thực hiện dự án nghiên cứu
Tổ chức tập huấn, tuyên truyền về
hoạt động NCKH
Lựa chọn ý tưởng
Dự án kĩ thuật Dự án khoa học
Viết báo cáo khoa học
Công bố kết quả nghiên cứu
Đánh giá kết quả nghiên cứu
