ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA MÔI TRƯỜNG Nguyễn Thị Thanh Phương ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ LÀNG NGHỀ CHẾ BIẾN THỦY HẢI SẢN TRÊN ĐỊA BÀ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA MÔI TRƯỜNG
Nguyễn Thị Thanh Phương
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ LÀNG NGHỀ CHẾ BIẾN THỦY HẢI SẢN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
Hà Nội – 2014
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA MÔI TRƯỜNG
Nguyễn Thị Thanh Phương
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ LÀNG NGHỀ CHẾ BIẾN THỦY HẢI SẢN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
Mã số: 60440301
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
HDC: PGS.TS Nguyễn Mạnh Khải HDP: PGS.TS Trần Văn Quy
Hà Nội - 2014
Hà Nội - 2013
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS TS Nguyễn Mạnh Khải và PGS TS Trần Văn Quy, giảng viên Khoa Môi trường – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, người đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này
Tôi xin gửi lời tri ân tới các thầy cô giáo trong và ngoài khoa Môi trường đã dìu dắt, truyền đạt kiến thức, dạy bảo tôi trong suốt thời gian theo học tại trường
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường Nghệ An, Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Nghệ An đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này
Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, người thân bà bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên và giúp đỡ trong thời gian qua
Xin cảm ơn!
Hà Nội, tháng 12 năm 2014
NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU 20
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN Error! Bookmark not defined
1.1 Tình hình phát triển của ngành chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
1.1.1 Tình hình phát triển của ngành thủy hải sản ở Việt Nam và Nghệ An Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tổng quan về các vấn đề môi trường làng nghề chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined 1.1.3 Một số nghiên cứu xử lý chất thải từ hoạt động chế biến thủy sản ở
Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.2 Tổng quan về các làng nghề, làng nghề chế biến thủy hải sản trên địa
bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
1.2.1 Tổng quan về làng nghề Error! Bookmark not defined
1.2.2 Tổng quan làng nghề chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
1.3 Tổng quan về khu vực nghiên cứu Error! Bookmark not defined
1.3.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
1.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
2.1 Đối tượng nghiên cứu thủy sản được nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ
An Error! Bookmark not defined
2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
2.2.1 Phương pháp nghiên cứu, thu thập, tổng hợp tài liệu Error! Bookmark not defined
2.2.2 Phương pháp điều tra và khảo sát thực địa Error! Bookmark not defined
2.2.3 Phương pháp xử lý số liệu Error! Bookmark not defined
2.2.4 Phương pháp lấy mẫu, phân tích mẫu Error! Bookmark not defined
Trang 5CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN Error! Bookmark not defined
3.1 Kết quả về điều tra hiện trạng sản xuất tại một số làng nghề chế biến
thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.1.1 Nguyên liệu chủ yếu cung cấp cho làng nghề Error! Bookmark not defined
3.1.2 Công nghệ sản xuất và nguồn gây ô nhiễm từ hoạt động chế biến thủy
hải sản tại một số làng nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
một số làng nghề chế biến hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.1.3 Sản phẩm và nguồn thải từ hoạt động chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
3.2 Thực trạng môi trường và đánh giá mức độ gây ô nhiễm môi trường tại
một số làng nghề chế biến thủy hải sản của tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.2.1 Đánh giá hiện trạng môi trường chung của các làng nghề chế biến
thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.2.3 Đánh giá hiện trạng nước thải và mùi tại một số làng nghề chế
biến thủy hải sản Error! Bookmark not defined
3.2.3 Hiện trạng công trình kỹ thuật bảo vệ môi trường tại một số làng nghề
chế biến thủy hải sản Error! Bookmark not defined
3.2.4 Nguyên nhân ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến hải sản Error! Bookmark not defined 3.2.5 Tác động đến môi trường từ hoạt động sản xuất, chế biến hải sản trên
địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.2.6 Thực trạng quản lý môi trường một số làng nghề chế biến thủy
hải sản Error! Bookmark not defined
3.3 Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường tại các làng nghề chế biến thủy
hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
3.3.1 Các giải pháp về quản lý Error! Bookmark not defined
3.3.2 Các giải pháp về công nghệ kỹ thuật Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Hiện trạng GDP thuỷ sản giai đoạn 2007-2013 (giá thực tế) Error! Bookmark not defined
Bảng 1.2 Các làng nghề chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined Bảng 2.1 Quy mô, công suất và loại hình sản xuất của 10 làng nghề chế biến
Bảng 2.2 Danh mục chỉ tiêu, phương pháp và thiết bị phân tích Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3 Danh mục Kỹ thuật bình chứa và thời gian bảo quản mẫu Error! Bookmark not defined
Bảng 3.1 Số lượng và công suất của các cơ sở thu gom nguyên liệu Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2 Sản phẩm và công nghệ sản xuất của Error! Bookmark not defined
Bảng 3.3 Các dạng chất thải và nguồn gốc gây chất thải trong chế biến thủy
sản Error! Bookmark not defined
Bảng 3.4 Nguồn phát sinh chất thải và hệ thống xử lý chất thải của các làng
nghề chế biến hải sản trên địa bàn tỉnh Error! Bookmark not defined
Bảng 3.5 Tổng lượng nước thải của các cơ sở chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
Bảng 3.6 Định mức sử dụng nguyên liệu của làng nghề chế biến nước mắm Error! Bookmark not defined Bảng 3.7 Định mức lượng chất thải rắn phát sinh của một số làng nghề chế
biến thủy sản với sản phẩm nước mắm Error! Bookmark not defined
Bảng 3.8 Định mức sử dụng nguyên liệu trong CBHS khô Error! Bookmark not defined
Bảng 3.9 Lượng chất thải rắn trong CBHS khô Error! Bookmark not defined
Bảng 3.10 Các dạng chất thải từ hoạt động của các làng nghề chế biến thủy hải
sản qua khảo sát Error! Bookmark not defined
Bảng 3.11 Ký hiệu mẫu của các làng nghề Error! Bookmark not defined
Bảng 3.12 Kết quả quan trắc nước thải thủy sản tại 10 làng nghề chế biến hải
sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
Bảng 3.13 Hiện trạng ô nhiễm môi trường nước tại một số làng nghề Error!
Bookmark not defined
chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined
Bảng 3.14 Tải lượng các thông số ô nhiễm từ nước thải chế biến thủy sản tại
một số làng nghề Error! Bookmark not defined
Bảng 3.15 Chức năng, nhiệm vụ của bộ máy cấp xã phường Error! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1 Xưởng sản xuất nước mắm làng nghề chế biến hải sản Phú Lợi Error! Bookmark not defined Hình 3.2 Quy trình sản xuất nước mắm và dòng thải Error! Bookmark not defined
Hình 3.3 Quy trình sản chế biến cá khô và dòng thải Error! Bookmark not defined
Hình 3.4 Hàm lượng TSS trong mẫu nước thải của các làng nghề chế biến
thủy sản (mg/l) Error! Bookmark not defined
Hình 3.5 Hàm lượng BOD 5 trong các mẫu nước thải từ các làng nghề chế biến
thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.6 Hàm lượng COD trong các mẫu nước thải từ các làng nghề chế biến
thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.7 Hàm lượng P tổng số trong các mẫu nước thải Error! Bookmark not defined
Hình 3.8 Hàm lượng Clo tự do trong các mẫu nước thải từ các làng nghề chế
biến thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.9 Hàm lượng Nito tổng số trong các mẫu nước thải từ các làng nghề
chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.10 Hàm lượng dầu mỡ tổng số trong các mẫu nước thải từ các làng
nghề chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.11 Hàm lượng Coliform tổng số trong các mẫu nước thải từ các làng
nghề chế biến thủy sản Error! Bookmark not defined
Hình 3.12 Hệ thống xử lý nước thải tập trung của Làng nghề chế biến hải sản
Ngọc Văn, xã Diễn Ngọc, huyện Diễn Châu Error! Bookmark not defined
Hình 3.13 Hệ thống quản lý ở quy mô cấp xã xuống quy mô nhỏ hơn Error! Bookmark not defined Hình 3.14 Quy trình xử lý nước thải thủy sản đề xuất Error! Bookmark not defined
Hình 3.15 Quy trình xử lý nước thải thủy sản đề xuất cho cơ sở chế biến đông
lạnh Error! Bookmark not defined
Hình 3.16 Sơ đồ quy trình công nghệ xử lý nước thải nhà máy chế biến thủy
sản (với đầu vào BOD5 <500 mg/l) Error! Bookmark not defined
Hình 3.17 Quy trình xử lý chất thải rắn Error! Bookmark not defined
Trang 8DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BVMT : Bảo vệ môi trường QCVN : Quy chuẩn Việt Nam BTNMT : Bộ Tài nguyên và Môi trường CBTS : Chế biến thủy sản
GDP : Tổng thu nhập quốc dân
THCS : Trung học cơ sở UBND : Ủy Ban Nhân Dân
Trang 9MỞ ĐẦU
Trong quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá nông thôn, sự phát triển của các làng nghề đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, góp phần xoá đói giảm nghèo ở nông thôn, giải quyết việc làm ổn định, tăng thu nhập và phát triển du lịch
Bên cạnh những đóng góp tích cực, sự phát triển của làng nghề cũng là một trong những nguyên nhân làm gia tăng vấn đề ô nhiễm môi trường Do đặc thù của sản xuất làng nghề mang tính chất hộ gia đình, phân tán, điều kiện hạ tầng và trang thiết bị còn yếu kém, thiếu đồng bộ, chưa quan tâm đến công tác bảo vệ môi trường dẫn đến các làng nghề đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng Những tồn tại trong quá trình phát triển làng nghề đang trở thành các thách thức đối với việc bảo vệ môi trường, phát triển bền vững cho nông thôn Vì vậy, cần phải có giải pháp kịp thời, đòi hỏi sự quan tâm tháo gỡ của các ngành, các cấp, đặc biệt là chính quyền các địa phương nơi có làng nghề
Chế biến thủy hải sản có khả năng gây ô nhiễm môi trường cao do công nghệ sản xuất lạc hậu, thủ công nên đã tạo ra lượng nước thải, chất thải rắn rất nhiều, nồng độ chất hữu cơ cao, gây mùi hôi thối và gây tác động trực tiếp đến đời sống của người dân Xuất
phát từ thực tiễn trên đề tài luận văn “Đánh giá hiện trạng môi trường tại một số làng
nghề chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An” được thực hiện nhằm cung cấp
các thông tin về hiện trạng môi trường các làng nghề chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh, tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm và tác động của chúng đến môi trường tự nhiên,
từ đó đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường phục vụ cho sự phát triển bền vững các làng nghề chế biến thủy hải sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An, nội dung nghiên cứu bao gồm:
+ Thu thập, xử lý và phân tích các tài liệu về các đặc điểm cơ bản về tự nhiên cũng như kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu Tìm hiểu cụ thể hiện trạng sản xuất của một số
Trang 10làng nghề chế biến thủy hải sản và xác định các nhân tố ảnh hưởng tới môi trường làng nghề
+ Thu thập và phân tích các số liệu phân tích chất lượng nước thải từ ngành chế biển thủy sản tại một số làng nghề chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An
+ Phân tích, đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường (nước thải và chất thải rắn) của một số làng nghề chế biến thủy hải sản để làm cơ sở đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường, khắc phục tình trạng ô nhiễm tại các làng nghề
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Báo cáo môi trường làng nghề Việt Nam 2008
“ Ba xu thể ô nhiễm môi trường làng nghề”, NXB Quốc Gia
2 Đặng Kim Chi (2005), Tài liệu hướng dẫn áp dụng các biện pháp cải thiện môi
trường cho làng nghề chế biến nông sản, thực phẩm, NXB Khoa học và kỹ thuật
3 Dương Gia Đức, “Nghiên cứu xử lý nước thải thủy sản bằng phương pháp bể kỵ khí
kết hợp hiếu khí”, đại học Bách Khoa – đại học Đà Nẵng
4 Liên minh Hợp tác xã Nghệ An (2012), Tổng hợp về kết quả sản xuất của 119 làng
nghề trên địa bàn tỉnh Nghệ An
5 Nguyễn Thái Bình, Đặng Thị Dơn (2008), “Các phương pháp xử lý nước thải trong
ngành chế biến thủy sản”, Bộ môn hợp tác đầu tư quốc tế và chuyển giao công nghệ,
trường Đại học Ngoại Thương
6 Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An (2009), báo cáo hiện trạng Môi trường
tỉnh Nghệ An 05 năm từ 2005 – 2009
7 Sở Tài Nguyên và Môi trường tỉnh Nghệ An, Báo cáo hiện trạng môi trường năm
2013, chuyên đề hiện trạng môi trường các làng nghề chế biến thực phẩm trên địa
bàn tỉnh Nghệ An, 2013
8 Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Nghệ An – trung tâm môi trường và phát
triển, Báo cáo kết quả thực hiện đề án: Điều tra, đánh giá hiện trạng bảo vệ môi
Trang 11trường trong nuôi trồng và chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An, đề xuất biện pháp khắc phục, 2010
9 Trịnh Ngọc Tuấn (2005), “Nghiên cứu hiện trạng khai thác, nuôi trồng thủy sản ở
Việt Nam và đề xuất phương pháp xử lý nước thải”, trung tâm nghiên cứu, quan trắc,
cảnh báo môi trường và phòng ngừa dịch vụ thủy sản khu vực miền Bắc
10 Trương Thị Mỹ Khanh, Vũ Thị Hương Lan, “Nghiên cứu tuyển chọn một số chủng vi
sinh vật có khả năng xử lý protein và ứng dụng xử lý nước thải chế biến thủy sản”,
Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh
11 UBND 10 xã làng nghề chế biến thủy hải sản (2011, 2012), Báo cáo làng nghề chế
biến thủy hải sản
12 Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam(2008), Đề án đánh giá thực trạng môi
trường một số loại hình làng nghề chính ở Nghệ An và đề xuất giải pháp xử lý chất
thải gây ô nhiễm môi trường
13 Võ Văn Nhân, Trương Quang Bình, “Phương pháp nghiên cứu sử dụng vi sinh vật
trong xử lý nước thải thủy sản”, khoa Thủy Sản, Đại học Lâm Nông thành phố Hồ
Chí Minh