Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phù hợp xử lý chất thải rắn y tế tại thành phố bắc giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- ĐỖ THỊ ÁNH ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÙ HỢP XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN Y TẾ TẠI THÀNH PHỐ BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

ĐỖ THỊ ÁNH

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

PHÙ HỢP XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN Y TẾ

TẠI THÀNH PHỐ BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

ĐỖ THỊ ÁNH

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

PHÙ HỢP XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN Y TẾ

TẠI THÀNH PHỐ BẮC GIANG

Chuyên ngành: Khoa học môi trường

Mã số : 60 44 03 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Mạnh Khải

TS Ngô Thi ̣ Lan Phương

Hà Nội - 2014

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu

sắc tới PGS TS Nguyễn Mạnh Khải người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt

quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu tại trường Đồng thời tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè đồng nghiệp - những người đã hết lòng ủng hộ, động viên, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và hoàn thành luận văn Thạc sĩ này

Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2014

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Ánh

DANH MỤC VIẾT TẮT

BVCK : Bệnh viê ̣n chuyên khoa

CTR : Chất thải rắn

CTYT : Chất thải y tế

CTRYTNH : Chất thải rắn y tế nguy hại

CSSKSS : Chăm sóc sức khỏe sinh sản

UBND : Ủy ban nhân dân

URENCO : Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội CITENCO : Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Hiê ̣n tra ̣ng thu gom, phân loa ̣i chất thải y tế ta ̣i các bê ̣nh viê ̣n trên đi ̣a bàn

thành phố Hà Nội năm 2010 7 Bảng 1.2 : Thực tra ̣ng các trang thiết bi ̣ thu gom lưu giữ CTR y tế

tại một số thành phố 7 Bảng 3.1 Đặc điểm 18 cơ sở y tế trên đi ̣a bàn thành phố Bắc Giang 22 Bảng 3.2 Đặc điểm môi trường của các bệnh viện trong địa bàn

thành phố Bắc Giang 23 Bảng 3.3 Khối lươ ̣ng chất thải rắn y tế nguy ha ̣i phát sinh ta ̣i các bê ̣nh viê ̣n

trên địa bàn thành phố Bắc Giang năm 2013 và ước tính đến năm 2020 25 Bảng 3.4 Danh sách các cơ sở y tế đăng kí chủ nguồn thải chất thải nguy hại 26 Bảng 3.5 Khối lươ ̣ng chất thải rắn y tế của hê ̣ thống y tế dự phòng và cơ sở

đào ta ̣o y dươ ̣c 27 Bảng 3.6 Khối lươ ̣ng chất thải rắn y tế nguy ha ̣i ta ̣i phòng khám tư nhân theo loại hình khám chữa bệnh tại thành phố Bắc Giang 29 Bảng 3.7 Kết quả phân loa ̣i chất thải rắn ta ̣i bê ̣nh viê ̣n đa khoa tỉnh Bắc Giang 30 Bảng 3.8 Biê ̣n pháp xử lý chất thải rắn y tế ta ̣i các bê ̣nh viê ̣n trên đi ̣a bàn

thành phố Bắc Giang 36

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Đặc điểm phân bố các cơ sở y tế trên thành phố Bắc Giang 24 Hình 3.2 : Sơ đồ hệ thống xử lý khí thải lò đốt chất thải y tế 41

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Khái quát về chất thải rắn y tế 3

1.2 Thư ̣c tra ̣ng quản lý và xử lý chất thải rắn y tế 4

1.2.1 Tình hình xử lý chất thải rắn y tế trên thế giới 4

1.2.2 Tình hình quản lý và xử lý chất thải rắn y tế ở Việt Nam 5

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Đối tượng nghiên cứu 19

2.2 Phương pha ́ p nghiên cứu 19

2.2.1 Phương pháp thu thập và phân tích tổng quan tài liệu 19

2.2.2 Phương pháp khảo sát thực địa kết hợp phỏng vấn 20

2.2.3 Phương pháp đánh giá nhanh môi trườngError! Bookmark not defined 2.2.4 Phương pháp dự báo……….20

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬNError! Bookmark not defined 3.1 Hiê ̣n tra ̣ng các cơ sở y tê Error! Bookmark not defined 3.1.1 Đặc điểm các cơ sở y tế 22 3.1.2 Phân loại chất thải Error! Bookmark not defined

3.1.3 Thu gom, vận chuyển và lưu giữ chất thảiError! Bookmark not defined

3.2 Đa ́ nh giá hiê ̣n tra ̣ng quản lý chất thải rắn y tế trên đi ̣a bàn thành phố Bắc Giang Error! Bookmark not defined

3.2.1 Những mă ̣t đa ̣t đươ ̣c trong công tác quản lý chất thải y tế Error! Bookmark not defined

3.2.2 Những mă ̣t chưa đa ̣t đươ ̣c trong công tác quản lý chất thải y tế

Error! Bookmark not defined

3.3 Đề xuất mô hi ̀nh quản lý và xƣ̉ lý chất thải y tếError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

PHIẾU ĐIỀU TRA QUẢN LÝ CHẤT THẢI Y TẾ TẠI TP BẮC GIANG 50

MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, cùng với tốc độ phát triển của khoa học kĩ thuật thì chất lượng cuộc sống của con người ngày càng được nâng cao Công tác khám chữa bệnh ngày càng được quan tâm và chú trọng, có nhiều công trình khoa học y tế và những phát minh về máy móc kĩ thuật hiện đại phục vụ cho nhu cầu khám chữa bệnh của con người Hiện nay cả nước có 1087 bệnh viện bao gồm 1023 bệnh viện nhà nước, 64 bệnh viện tư nhân với tổng số hơn 140.000 giường bệnh Ngoài ra còn có hơn 10.000 trạm y tế xã, hơn chục ngàn cơ sở phòng khám tư nhân Việc tăng số lượng giường bệnh thực tế do tăng nhu cầu về khám chữa bệnh đồng nghĩa với việc tăng khối lượng chất thải y tế Tỷ lệ gia tăng chất thải rắn y tế phụ thuộc vào số giường bệnh, tình hình thực hiện các kỹ thuật y tế

và sự tiếp cận của người dân với các dịch vụ y tế (khoảng 7.6%/năm) Hầu hết các CTR y tế là các chất thải sinh học độc hại và mang tính đặc thù so với các loại CTR khác Theo báo cáo của Cục Quản lý môi trường y tế (Bộ Y tế), tỷ lệ bệnh viện có thực hiện phân loại chất thải rắn y tế là 95,6% và thu gom chất thải rắn y tế hàng ngày là 90,9% Tuy nhiên chỉ có 50% các bệnh viện phân loại, thu gom chất thải rắn y tế đạt yêu cầu theo Quy chế quản lý chất thải y tế Nguyên nhân chủ yếu do phương tiện thu gom chất thải y

tế như túi, thùng đựng chất thải, xe đẩy rác, nhà chứa rác, còn thiếu và chưa đồng bộ, hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu

Bắc Giang là trung tâm văn hóa, kinh tế, chính trị của cả tỉnh, là nơi tập trung đông dân cư Việc quản lí và xử lí chất thải rắn y tế cũng không nằm ngoài bối cảnh trên Hầu hết các bệnh viện công lập trên địa bàn thành phố mặc dù đã được đầu tư lắp đặt hệ thống xử lí rác thải, nhưng đều trong tình trạng lạc hậu và xuống cấp trầm trọng Hơn thế nữa, trên địa bàn tỉnh hiện nay chưa có đơn vị nào được cấp phép đủ điều kiện hành nghề vận chuyển, xử lí rác thải y tế nguy hại, nên các cơ sở y tế tư nhân cũng như một số các bệnh viện công lập gặp khó khăn trong việc xử lí rác thải y tế Vì thế, việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường do chất thải y tế gây ra trên địa bàn thành phố tránh làm ảnh hưởng tới môi trường và sức khỏe cộng đồng là nhiệm vụ cấp bách và cần được quan tâm

Để nhâ ̣n biết thực tra ̣ng phát sinh , xử lý và quản lí chất thải y tế nguy hại trên địa bàn thành phố Bắc Giang và sự phát triển, đảm bảo đời sống sức khỏe cho cộng đồng xã hội, luận văn này thực hiện đề tài “Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phù hợp xử lí chất thải rắn y tế tại thành phố Bắc Giang”

Mục tiêu chính của luâ ̣n văn nhằm giải quyết những nhiê ̣m vu ̣ sau :

 Đánh giá hiện trạng phát sinh chất thải rắn y tế, công tác thu gom, vận chuyển

và xử lí chất thải rắn y tế trên địa bàn thành phố Bắc Giang trong giai đoa ̣n gần đây

 Đề xuất các phương án nhằm nâng cao hiê ̣u quả quản lí và xử lí chất thải rắn y

tế trên đi ̣a bàn thành phố Bắc Giang

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Khái quát về chất thải y tế

Chất thải rắn (CTR) là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại

Chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thường

Chất thải rắn y tế (CTRYT) là CTR được thải từ các cơ sở y tế, bao gồm chất thải nguy hại và chất thải thông thường

Chất thải y tế nguy hại là chất thải có chứa một trong các thành phần như: máu, dịch cơ thể, chất bài tiết, các bộ phận hoặc cơ quan của người, động vật, bơm kim tiêm và các vật sắc nhọn, dược phẩm, hóa chất và các chất phóng xạ dùng trong chất thải y tế Nếu những chất thải này không được tiêu hủy sẽ gây nguy hại cho môi trường và sức

khỏe con người [3]

Để phân loại chất thải y tế có rất nhiều cách, tuy thành phần của chất thải y tế không phong phú hơn các chất thải khác như chất thải sinh hoạt, chất thải đô thị, nhưng

mức độ nguy hại thì chất thải y tế lại đứng hàng số 1 Dựa vào các đặc điểm lý học, hóa

học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thải y tế được phân thành 5 nhóm sau [4]:

- Chất thải lây nhiễm

- Chất thải hóa học nguy hại

- Chất thải phóng xạ

- Bình chứa áp suất

- Chất thải thông thường

1.2 Thƣ ̣c tra ̣ng quản lý và xử lý chất thải rắn y tế

1.2.1 Giơ ́ i thiê ̣u về tình hình xử lý chất thải rắn y tế trên thế giới

Trên thế giới , quản lý rác thải bệnh viện được nhiều quốc gia quan tâm và tiến hành một cách triệt để từ rất lâu Về quản lý, mô ̣t loa ̣t những chính sách quy định đã được ban hành nhằm kiểm soát chă ̣t chẽ loa ̣i chất thải này Các hiệp ước quốc tế , các quy định về chất thải nguy ha ̣i , trong đó có cả chất thải bê ̣nh viê ̣n cũng đã được công nhâ ̣n và thực hiê ̣n trên hầu hết các quốc gia trên thế giới

Xử lý chất thải bê ̣nh viê ̣n , tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và khoa học công nghệ , nhiều nước trên thế giới đã có những biê ̣n pháp khác nhau để xử lý l oại rác thải nguy hại

này

Ngày nay, thiêu đốt và khử khuẩn là hai phương pháp được sử du ̣ng phổ biến nhất Tùy thuộc vào các điều kiện cụ thể (kinh phí, công nghê ̣, quỹ đất, quan điểm và các quy

đi ̣nh về bảo vê ̣ môi trường ), mỗi quốc gia có thể lựa cho ̣n cho mì nh biê ̣n pháp xử lý phù

hơ ̣p riêng [7][18]

Ở Mỹ, luâ ̣t phòng chống ô nhiễm không khí đã làm giảm đáng kể viê ̣c áp du ̣ng thiêu đốt trong xử lý chất thải rắn Hiê ̣n nay, phương pháp khử khuẩn được áp du ̣ng rô ̣ng

rãi [14]

Ngươ ̣c la ̣i, ở Malaisia, phương pháp thiêu đốt trong các nhà máy xử lí chất thải tâ ̣p trung đươ ̣c lựa cho ̣n và là mô hình chủ yếu để xử lý phần lớn chất thải y tế được thu gom Hầu hết chất thải y tế có khả năng cháy được thu g om và xử lý ở 3 nhà máy thiêu đốt rác

tâ ̣p trung [16]

Ở Pháp, sau khi ban hành hướng dẫn về phát thải không khí của Cô ̣ng đồng châu

Âu (1992), mô ̣t số lò đốt chất thải y tế của các bê ̣nh viê ̣n đã bi ̣ đóng cửa do không đáp

ứng yêu cầu [17] Ngày nay chất thải rắn y tế nguy hại tại Pháp được xử lý theo 3 mô hình: phối hơ ̣p giữa thiêu đốt ta ̣i chỗ và thiêu đốt bên ngoài bê ̣nh viê ̣n , đốt chung với chất thải sinh hoạt và khử khuẩn Mỗi mô hình được áp dụng phù hợp với điều kiện của từng

đi ̣a phương

Tại Hồng Kông, chất thải lây nhiễm được xử lý bằng phương pháp thiêu đốt , chất

thải còn lại không lây nhiễm được chôn lấp Chỉ có 4 bê ̣nh viê ̣n công có cơ sở

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A - TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 Báo cáo môi trường quốc gia 2011

2 Báo cáo môi trường quốc gia (2011), “Kết quả khảo sát 834 bê ̣nh viê ̣n của Viê ̣n y

học lao động và vệ sinh môi trường năm 2006 và báo cáo của các Sở y tế địa

phương từ 2007-2009”

3 Vụ Điều trị - Bộ Y tế (1998), Tài liệu hướng dẫn thực hành quản lý chất thải y tế,

NXB y học, Hà Nội

4 Bộ y tế (2007), Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT về việc ban hành Quy chế quản lý

chất thải y tế

5 Bộ Y tế (2010), Văn kiện dự án Hỗ trợ xử lý chất thải bệnh viện, Hà Nội

6 Bộ Xây dựng (2010), Quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý CTR y tế nguy hại đến

năm 2025

7 JICA (2011), Nghiên cứu về quản lý CTR ở Việt Nam

8 Phạm Văn Kiên (2007), Thiết kế lò đốt rác thải y tế nguy hại cho bê ̣nh viê ̣n đa

khoa trung ương thái nguyên , Đồ án tốt nghiệp , Trường Đa ̣i ho ̣c Bách Khoa Hà

Nô ̣i

9 Nghị định về quản lý chất thải rắn số 59/2007/NĐ-CP

10 Sở khoa ho ̣c – công nghê ̣ môi trường Hà nô ̣i (1996), Báo cáo về tình hình chất

thải bệnh viện, Hà Nội

11 Phùng Chí Sỹ (2001), “Lò đốt chất thả i rắn y tế tại Viê ̣t nam , hiê ̣n trạng và triển

vọng”

12 Lê Thi ̣ Tài và cô ̣ng sự (2003), “Thực tra ̣ng quản lý chất thải y tế ta ̣i 6 bê ̣nh viê ̣n đa

khoa tuyến tỉnh”, Tạp chí Nghiên cứu y học, tâ ̣p XXI, số 1, tr 56-62

13 Bùi Thanh Tâm (2004), Quản lý v ệ sinh môi trường bệnh viện , Nhà xuất bản y

học

14 Nguyễn Thi ̣ Thu Trang (2012), “Thực trạng quản lý , xử lý chất thải rắn y tế tại

bê ̣nh viê ̣n đa khoa Nam Đi ̣nh và đề xuất mô hình can thiê ̣p” , Luận văn tha ̣c sĩ khoa học, Đại ho ̣c KHTN

15 Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An (2013), Quyết đi ̣nh về viê ̣c phê duyệt Kế hoạch

quản lý chất thải y tế tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2013 – 2015

B - TÀI LIỆU TIẾNG NƯỚC NGOÀI

16 Diaz L.F and G.M.Savege (2003), “Risk and costs associated with the

management of ifection wastes”, Malaysia

17 WHO (1998), “Starting health-care waste management in medical insitutions, A

practical approach”

18 WHO (2006), “Managing of waste from infection activities at the district level:

Guiline for district health managers”, Geneva

C - TÀI LIỆU TỪ INTERNET

19 http://www.bacgiangcity.gov.vn/chuyenmuc/tabid/235/cMenu1/20/cMenu0/2/Top

MenuId/2/cMenu/2/stParentMenuId/20/Default.aspx] 19