Nghiên cứu về nội dung dạy học và phương pháp dạy học SGK, sách giáoviên, tài liệu lí luận liên quan… - Tìm hiểu mục tiêu nội dung mạch kiến thức về “ đại lượng và các phép đo đạilượng
Trang 1A- ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1/ Xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong việc đào tạo lớp người lao động mới, phục vụ
sự nghiệp công nghiệp hoa hiện đại hoa đất nước :
Đất nước ta đang trên đà phát triển từ một nền kinh tế lạc hậu tiến đến một nềnkinh tế công nghiệp hóa hiện đại hóa để đáp ứng được yêu cầu đó đòi hỏi phải cómột đội ngũ trí thức đủ trình độ, để tiếp cận với các loại máy móc trang thiết bị hiệnđại Muốn giải quyết được vấn đề này, cần phải phối hợp chặt chẻ với các nguồnnhân lực trong tồn xã hội, trong đó GD – ĐT giữ vai trò then chốt Như đại hội IXtiếp tục khẳng định GD – ĐT là quốc sách hàng đầu, phát triển GD là một động lựcthúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoa, hiện đại hoa là điều kiện phát huy nguồn lựccon người, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bềnvững Cho nên các yêu cầu về đổi mới GD Về mục tiêu, về nội dung, về phươngpháp, về hình thức tổ chức … nói chung là điều tất yếu để góp phần đào tạo nguồnnhân lục cho xã hội
2/ Xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai thực hiện đổi mới giáodục nói chung và đổi mới giáo dục tiểu học nói riêng :
- Giáo dục nói chung đổi mới để phù hợp với thời kỳ đổi mới kinh tế hiện naytrong đó giáo dục tiểu học nói riêng Vì lứa tuổi tuổi học là nền tảng ban đầu có thể
ví như chìa khố tiếp nhận về tri thức, về thế giới quan, nhân sinh quan Cho nên đốivới bậc tiểu học cần phải đổi mới về nội dung về phương pháp dạy học, thực hiện rõquan điểm “lấy học sinh làm trung tâm”
3/ Xuất phát từ yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai dạy và học SGK tiểu họcmới trên phạm vi cả nước :
Bộ GD – ĐT đã triển khai thực hiện mới chương trình SGK tiểu học trên phạm vi
cả nước, chương sách mới so với sách cũ có nhiều thay đổi cả về hình thức lẫn nộidung, chính vì thế phương pháp dạy học cũng càn phải đổi mới Cho nên việc nghiêncứu về phương pháp dạy học ở bậc tiểu học nói chung, phương pháp dạy học môntốn ở tiểu nói riêng là nhiệm vụ của những người làm công tác giáo dục
Mỗi thầy cô giáo tiểu học cần phải tự học tập và nghiên cứu nhằm trang bị chomình những chuẩn kiến thức về phương pháp dạy học mới tốt hơn nhằm đáp ứngyêu cầu về nội dung sách giáo khoa tiểu học mới trên pham vi cả nước
II Mục đích nghiên cứu chọn đè tài :
- Tìm hiểu những vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở
tiểu học Nghiên cứu về nội dung dạy học và phương pháp dạy học ( SGK, sách giáoviên, tài liệu lí luận liên quan… )
- Tìm hiểu mục tiêu nội dung mạch kiến thức về “ đại lượng và các phép đo đạilượng lớp 4”
- Tìm hiểu thực trạng việc dạy và học trong dạy - học về đo lường - đại lượng
Trang 2- Thiết kế các hoạt động nhằm phát huy tính tích cực của học sinh,nâng caochất lượng dạy học về môn Toán nói riêng và các môn học khác nói chung.
III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :
Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau :
Nghiên cứu tài liệu :
- Đọc các tài liệu sách, báo, tạp chí giáo dục có liên quan đến nội dung đề tài
- Đọc sách giáo khoa, sách giáo viên, các loại sách tham khảo : Toán tuổi thơ
Nghiên cứu thực tế :
- Dự giờ, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp cách dạy học đại lượng và phép đođại lượng toán học cho học sinh lớp 4
- Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học
IV – TÓM TẮT NỘI DUNG ĐỀ TÀI
* Tóm tắt nội dung của đề tài:
- Phần mở đầu
- Phần nội dung đề tài gồm có các nội dung chính sau :
+ Những vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở tiểu học.
+ Thiết kế các hoạt động dạy học về đại lượng và các phép đo đại lượng lớp 4theo
yêu cầu đổi mới PPDH
+ Thiết kế các hoạt động về dạy học về đại lượng và các phép đo đại lượng lớp 4nhằm phát huy tích cực của học sinh trong học tập
- Phần thực nghiệm
- Phần kết luận
* Một số kết quả đạt được trong đề tài:
Qua việc nghiên cứu tài liệu, điều tra khảo sát tình hình thực tế cùng với việc trựctiếp giảng dạy phần kiến thức về đo lường và phép đo lường tôi đã thu được một sốkết quả sau:
- Những vấn đề chung về phương pháp dạy học môn toán ở tiểu học.
- Tìm hiểu về nội dung và phương pháp đổi mới dạy học về đại lượng và các
phép đo đại lượng lớp 4"
- Thiết kế một số hoạt động dạy học theo pp đổi mới theo hướng tích cực hóa
hoạt động học của học sinh
- Tìm hiểu nôi dung và phương pháp dạy học đổi mới đo lường và phép đo lườnglớp 4
- Tìm hiểu nội dung có bản về phương pháp dạy học tích cực để đưa vào thựctiễn các vấn đề đã nghiên cứu
V – MỘT SỐ TRIỂN VỌNG NGHIÊN CỨU SAU ĐỀ TÀI :
Nghiên cứu tìm hiểu nội dung đổi mới phương pháp dạy học đổi mới đo lường vàphép đo lường lớp 4, theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, nhằm phục vụ
Trang 3trong công tác dạy học Tiểu học nói chung môn toán lớp 4 nói riêng ngày một tốthơn.
PHẦN NỘI DUNG NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TÓAN Ở TIỂU HỌC
I – TẠI SAO PHẢI ĐỔI MỚI ?
1/ Sự chuyển đổi cơ cấu của nền kinh tế xa hội từ bao cấp sang nề kinh tế thị trường :
Trước tình hình đất nước đang phát triển như hiện nay, cần phải có những ngườilao động mới, có năng lục sáng tạo thích ứng với thực tiễn đời sống xã hội Vớinhững nhu cầu trên về phía ngành GD – ĐT cũng phải thay đổi tất yếu về nội dung
- Quán triệt mục tiêu yêu cầu ĐT- GD yêu cầu về nội dung về phương pháp, giáodục theo từng bậc học, cấp học đã được quy đinh trong Luật Giáo dục, khắc phụcnhững hạn chế chương trình SGK hiện hành
- Đảm bảo tính thống nhất kế thừa trong đổi mới chương trình và phát triểnchương trình giáo dục, tăng cường tính hệ thoóng giữa giáo dục phổ thông với giáodục nghề nghiệp, đảm bảo sự thống nhất về chuẩn
- Đảm bảo sự nâng cấp đổi mới trang thiết bị dạy và học
- Thực hiện một cách đồng bộ việc đổi mới chương trình SGK, phương pháp dạy
và học với việc đổi mới phương pháp đánh giá; thi cử ; đổi mới đào tạo và bồidưỡng đội ngũ giáo viên, đội ngũ quản lý công tác giáo dục
3/ Xuất phát từ hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống trong nhà trường Tiểu học :
Giáo viên thường truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong SGK,sách giáo viên Vì vậy, giáo viên thường làm nhiều làm việc một cách máy mó, rậpkhuông ít quan tâm đến sự sáng tạo của học sinh Học sinh học tập một cách thụđộng, chỉ nghe giảng ghi nhớ, rồi làm theo mẫu Từ đó học sinh ít hứng thú tronghọc tập Nội dung học tập thường nghèo nàn đơn điệu, các năng lực sắn có của các
em ít có cơ hội phát triển
Qua việc đánh giá kết quả học tập : giáo viên là người duy nhất đánh giá kết quảhọc tập của học sinh Học sinh ít được tự đánh giá về bản thân và đánh giá lẫn nhau,tiêu chuẩn đánh giá học sinh là kết quả ghi nhơ và tái hiện lại những điều giáo viên
đã giảng Cách học như vậy đã cản trở phần nào việc đào tạo những con người laođộng năng nổ, linh hoạt sáng tạo chưa thích ứng với những đổi mới đang diễn ra
Trang 4hằng ngày Do đó phải đổi mới phương pháp dạy học là điều tất yếu, để nâng caochất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
4/ Xuất phát từ thực trạng dạy học môn tóan hiện nay :
Phương pháp dạy học tốn ở Tiểu học hiện nay còn một số nơi vẫn tồn tại kiểudạy học khó thì chấp nhận, đó là kiểu dạy “Thầy đọc, trò chép”, “Thầy nói trònghe”, “Thầy viết lên bảng trò viết vào tập” học sinh làm theo mẫu của giáo viên,không kích thích sự tìm tòi sáng tạo của học sinh
Do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc làm và sử dụng đôd dùng dạy học chưađược đồng bộ, cho chưa đổi mới phươngpháp dạy học một cách triệt để
Trang thiết bị phục cho việc dạy học tốn hiện nay đã đóng góp vào quá trình nângcao chất lượng việc dạy và học tốn trong chương trình Có thể nói hầu hết các bàihọc tốn ở lớp 1, 2 và nhiều bài học ở lớp 3, 4, 5 điều rất cần sự hỗ trợ của đồ dùngdạy học, thậm chí không thể thiếu được Hiện nay ở các trường Tiêu học tự làm vàbảo quản đồ dùng dạy học khá tốt Qua các cuộc thi làm đồ dùng dạy học, chứng tỏgiáo viên có nhiều suy nghĩ sáng tạo, tự chế các đồ dùng vừa rẻ, vừa có thể sư dụngđược nhiều nội dung
II – ĐỔI MỚI CÁI GÌ ?
1 / Đổi mới về nhận thức trong nhà trường ( Cán bộ quản lý - GV )và tòan
xã hội :
- Qua việc tổ chức các hội thảo chuyên đề, các khố đi thực tế, giúp các cấpquản lý giáo viên Tiểu học, thấy tính cần thiết quan điểm , tư tưởng và phươnghướng về sự đổi mới
- Đổi mới về phương thức quản lý tạo điều kiện cho giáo viên có sáng tạo,không gò ép giáo viên dạy rập khuông trong sách giáo khoa, sách giáo viên Khuyếnkhích giáo viên phải đổi mới phương pháp, tạo phong trào đổi mới ở cơ sở mình Tổchức đổi mới phương pháp một cách có kế hoạch Đối với giáo viên Tiểu học phải
có tinh thần cầu tiến, học hỏi kinh nghiệm đôngf nghiệp, tham khảo sách, báo vềviệc đổi mới Mạnh dạng vận dụng các phương pháp dạy học hiện đại, rút kinhnghiệm đầu tư cho bản thân
2 / Đổi mới chương trình nội dung sách giáo khoa các môn học :
Việc dạy học môn tóan ở tiểu học nói chung, ở lớp 2 nói riêng giáo viên cầnphải nắm được trọng tâm của từng dạng tóan, bên cạnh truyền đạt những khái niệmban đầu phải kết hợp vận dụng thực hành
Về nội dung của chương trình :
- Phối hợp một cách chặt chẽ, hữu cơ với nhau, sự thống nhất của tóan học,đảm bảo tính kế thừa và liên tục
- Gắn bó chặt chẽ về các hoạt động như: tính nhẫm, tính viết, đếm, đọc, … kếthợp giải quyết các vấn đề về nội dung và chương trình mới là phát huy tính tích cựccảu học sinh, học đi đôi với hành, lý luận và thực tiễn
- Trong chương trình mới các bài tóan phải đòi hỏi học sinh tự thân vận động,vận dụng những điều đã học để củng cố kiến thức và ký năng, tập tự giải quyết cáctình huống trong học tập và trong đời sống
Chính vì thế thời gian học tóan ở tiêu học chủ yếu là thời gian thực hành, vậndụng
3/ đổi mới cơ sở vật chất trang thiết bị và đồ dùng dạy học :
Trang 5Phương tiện dạy học chính là công cụ đi đến thành công việc đổi mới phươngpháp dạy học Chính vì thế đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết, việc đổi mớicần thực hiện theo các hướng :
- Tạo cho học sinh có những cơ sở vật chất theo hướng quy định
- Xây dựng phổ biến các loại phương tiện dạy khác nhau như : các loại phiếuhọc tập, các đồ dùng làm thí nghiệm, các đồ dùng trực quan, các phương tiện kỹthuật ( áp dụng công nghệ thông tin trong giờ dạy )
- Tổ chức hướng dẫn cho học sinh tập làm quen sử dụng dạy học để hìnhthành tri thức mới
4 / Đổi mới về các hình thức tổ chức dạy học.
a) Học cá nhân ở lớp ( học theo lớp )
Học sinh hoạt động theo sự hướng dẫn của giáo viên, giáo viên hướng dẫnbằng lời bắt đầu bằng một hoạt động hoặc viết lời hướng dẫn dưới hình thức là mộtcâu hỏi, bài tập trong phiểu giao việc Học sinh tự học tóan, tự chiếm lĩnh tri thứcmới để luyện tập thực hành theo các nhân, các em có thể tự đánh giá về khả nănghọc tập của mình Khi học giáo viên theo dõi, hướng dẫn các em đi đến mục tiêu cầnđạt
b) Học theo nhóm :
Tuỳ theo tính chất và từng nội dung của bài học tiết học có thể chia nhóm đẻhọc môn tốn
- Nhóm hỗn hợp ( tất cá các đối tượng giỏi, kha, trung bình, yếu )
- Nhóm theo trình độ ( nhóm giỏi, nhóm khá, nhóm trung bình nhóm yếu )
- Nhóm theo sở trường
Tóm lại : hoạt động chủ yếu của tiết học tóan nên tổ chức cho các em trao đổi ýkiến để từ đó thống nhất cách đúng nhât, thông qua việc kiểm tra lẫn nhau dưới sựđiều khiển của giáo viên
c) Tổ chức trò chơi học tập :
Trò chơi học tập bao gồm các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt Trong việcdạy học tóan ở tiểu học, đặc biệt là ở giai đoạn đầu ở bậc Tiểu học ( lớp 1, 2, 3 ) cáctrò chơi học tập toan có tác dụng gây hứng thú trong giờ học, góp phần làm cho tiếthọc sinh động hẳn lên, kích thích được trí tưởng tượng, rèn luyện về trí nhớ, huyđộng được nhiều tri thức trong một thời gian ngắn
d) Học tóan ngồi lớp học :
Thực hành đo diện tích một miếng ruông, đo diện tích một căn phòng, đo diệntích một căn nhà… tiếp xúc với trang thiết bị hiện đại, tham quan trung tâm máytính, tham quan các cơ sở sản xuất thương nghiệp Cần phải kết hợp với các môn họckhác những vấn đề về thực tế xã hội
e) Hoạt động theo chủ đề :
Nghe báo cáo, xem triển lãm, đi thực tế, tiếp xúc trao đổi ý kiến những vấn đềchủ yếu của chủ đề đã được đặt ra, tập ghi chép những gì mà các em thu thập được
g) Hoạt động chuyên biệt :
Bồi dưỡng học sinh giỏi tóan, bồi dưỡng học kém tóan, các hoạt động nàythường tiến hành ngoài giờ chính khố, bằng các hình thức học tập theo nhóm, họctập đôi bạn
5 / Đổi mới công tác kiểm tra đánh giá môn tốn ở bậc Tiểu học :
Trang 6Đánh giá kết quả học tập của học sinh là một việc làm không thể thiếu trongquá trình dạy học.
Giáo viên đánh giá kết quả học tập của học sinh trước hết nhằm : nắm đượcnăng lực học tập của học sinh trong lớp, để đặt ra yêu cầu học tập đối với từng họcsinh Thu thập thông tin phản hồi về cách dạy của mình, để điều chỉnh cách dạy chophù hợp, bổ sung, sửa chữa những điểm yếu của học sinh
Cần tạo cho học sinh có thói quen tự đánh giá lẫn nhau về kết quả học tập của
cá mỗi cá nhân
Nội dung đánh giá : Giáo viên không chỉ đánh giá về tri thức, kỹ năng cơ bản,
mà cần phải kết hợp đánh giá khả năng vận dụng để giải quyết các vấn đề thực tiễn,đánh giá sự tiến bộ của học sinh qua từng giai đoạn Đòi hỏi học sinh sử dụng hếtthời gian qui định để làm bài, động viên mọi cố gắn dù rất nhỏ của học sinh
Về hình thức đánh giá : Kết hợp đánh giá thường xuyên, với đánh giá định
kỳ, phối hợp đánh giá bằng dạng câu hỏi tự luận , trắc nghiệm và đánh giá thông quacác hoạt động ngoại khố
III - MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TOÁN NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG HỌC TẬP:
a) Học cá nhân ở lớp ( học theo lớp )
Học sinh hoạt động theo sự hướng dẫn của giáo viên, giáo viên hướng dẫnbằng lời bắt đầu bằng một hoạt động hoặc viết lời hướng dẫn dưới hình thức là mộtcâu hỏi, bài tập trong phiểu giao việc Học sinh tự học toán, tự chiếm lĩnh tri thứcmới để luyện tập thực hành theo cá nhân, các em có thể tự đánh giá về khả năng họctập của mình Khi học giáo viên theo dõi, hướng dẫn các em đi đến mục tiêu cần đạt
b) Học theo nhóm:
Tuỳ theo tính chất và từng nội dung của bài học tiết học có thể chia nhóm đẻhọc môn toán:
- Nhóm hỗn hợp (tất cá các đối tượng giỏi, khá, trung bình, yếu)
- Nhóm theo trình độ (nhóm giỏi, nhóm khá, nhóm trung bình nhóm yếu)
- Nhóm theo sở trường
Tóm lại : hoạt động chủ yếu của tiết học toán nên tổ chức cho các em trao đổi ýkiến để từ đó thống nhất cách đúng nhất, thông qua việc kiểm tra lẫn nhau dưới sựđiều khiển của giáo viên
c) Tổ chức trò chơi học tập:
Trò chơi học tập bao gồm các trò chơi có mục đích học tập rõ rệt Trong việcdạy học toán ở tiểu học, đặc biệt là ở giai đoạn đầu ở bậc Tiểu học ( lớp 1, 2, 3 ) cáctrò chơi học tập toán có tác dụng gây hứng thú trong giờ học, góp phần làm cho tiếthọc sinh động hẳn lên, kích thích được trí tưởng tượng, rèn luyện về trí nhớ, huyđộng được nhiều tri thức trong một thời gian ngắn
d) Học toán ngồi lớp học:
Thực hành đo diện tích một miếng ruông, đo diện tích một căn phòng, đo diệntích một căn nhà… tiếp xúc với trang thiết bị hiện đại, tham quan trung tâm máytính, tham quan các cơ sở sản xuất thương nghiệp Cần phải kết hợp với các môn họckhác những vấn đề về thực tế xã hội
e) Hoạt động theo chủ đề:
Nghe báo cáo, xem triển lãm, đi thực tế, tiếp xúc trao đổi ý kiến những vấn đềchủ yếu của chủ đề đã được đặt ra, tập ghi chép những gì mà các em thu thập được
Trang 7g) Hoạt động chuyên biệt:
Bồi dưỡng học sinh giỏi toán, bồi dưỡng học kém toán, các hoạt động nàythường tiến hành ngoài giờ chính khóa, bằng các hình thức học tập theo nhóm, họctập đôi bạn
IV- MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ ĐỔI MỚI PPDH Ở ĐỊA PHƯƠNG, TRONG NƯỚC, TRONG KHU VỰC VÀ TRÊN THẾ GIỚI
- Những đường lối và quan điểm chỉ đạo về giáo dục của nhà nước là những địnhhướng quan trọng cho việc phát triển và đổi mới giáo dục TH Định hướng mục tiêugiáo dục là đào tạo con người phát triển toàn diện, phát triển những phẩm chất vànăng lực đáp ứng với đòi hỏi của sự phát triển kinh tế và xã hội Định hướng phươngthức giáo dục là gắn lý thuyết với thực hành, gắn tư duy với hành động, gắn giáo dụcnhà trường với xã hội và gia đình Định hướng về PPDH là phát huy tính tích cực, tựlực và sáng tạo của HS Những quan điểm chỉ đạo này về giáo dục phù hợp vớinhững quan điểm hiện đại, phổ biến và tiến bộ về khoa học giáo dục trong phạm viquốc tế cũng như phù hợp với những yêu cầu của sự phát triển kinh tế và xã hội đốivới việc đào tạo đội ngũ lao động mới Những đường lối và quan điểm chỉ đạo vềgiáo dục trên đây đã được quán triệt và vận dụng trong việc xây dựng chương trình
TH Chương trình TH đòi hỏi đổi mới PPDH nhằm đạt được những mục tiêu củachương trình Trong đổi mới PPDH cần chú trọng phát huy tính tích cực, độc lập,sáng tạo của HS, chú ý tính phân hoá trong dạy học TH, phát triển năng lực hànhđộng, tăng cường thực hành, gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống và nghềnghiệp Đổi mới PPDH gắn với sử dụng phương tiện dạy học mới và đổi mới đánhgiá kết quả học tập của HS
- Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế vớinhững ảnh hưởng của xã hội tri thức và toàn cầu hoá tạo ra những cơ hội nhưngđồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ laođộng Giáo dục đứng trước một thử thách là tri thức của loài người tăng ngày càngnhanh nhưng cũng lạc hậu ngày càng nhanh Mặt khác thị trường lao động luôn đòihỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo,linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn
đề phức hợp trong những tình huống thay đổi Trong xã hội tri thức, việc phát triểnkinh 18 tế - xã hội dựa vào tri thức Vì vậy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việcphát triển kinh tế xã hội thông qua việc đào tạo con người, chủ thể sáng tạo và sửdụng tri thức Việc gia nhập WTO của Việt Nam trước hết sẽ làm tăng nhu cầu củathị trường lao động đối với đội ngũ nhân lực có trình độ cao Từ những đòi hỏi trênđây của sự phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện toàn cầu hoá và xã hội tri thức cóthể khẳng định rằng mô hình giáo dục „hàn lâm kinh viện“ đào tạo ra những conngười thụ động, chạy theo bằng cấp, chú trọng việc truyền thụ những kiến thức lýthuyết xa rời thực tiễn, còn gọi là „kiến thức chết“ không còn thích hợp với nhữngyêu cầu mới của xã hội và thị trường lao động Giáo dục cần đổi mới để đáp ứngđược những yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội và thị trường lao động
B THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG VỀ DẠY HỌC ĐẠI LƯỢNG VÀ CÁC PHÉP ĐO ĐẠI LƯỢNG THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI PPDH:
III NGHIEN CƯU ĐỀ TÀI
Trang 81- Một số vấn đề về dạy học đại lượng và các phép đo đại lượng trong toán Tiểu học
- Đại lượng là một khái niệm trừu tượng Để nhận thức được khái niệm đại lượngđòi hỏi học sinh phải có khả năng trừu tượng hoá, khái quát hoá cao nhưng học sinhtiểu học còn hạn chế về khả năng này Vì thế việc lĩnh hội khái niệm đại lượng phảiqua một quá trình với các mức độ khác nhau và bằng nhiều cách khác nhau
- Dạy học đo đại lượng nhằm làm cho học sinh nắm được bản chất của phép đo đạilượng, đó là biểu diễn giá trị của đại lượng bằng số Từ đó học sinh nhận biết được
độ đo và số đo Giá trị của đại lượng là duy nhất và số đo không duy nhất mà phụthuộc vào việc chọn đơn vị đo trong từng phép đo
- Dạy học đại lượng và đo đại lượng nhằm củng cố các kiến thức có liên quantrong môn toán,phát triển năng lực thực hành, năng lực tư duy
2 - Vai trò của việc dạy học Đại lượng và các phép đo đại lượng trong chương trình Toán 4:
Trong chương trình toán học ở Tiểu học, các kiến thức về phép đo đai lượng gắn
bó chặt chẽ với các kiến thức số học và hình học Khi dạy học hệ thống đơn vị đocủa mỗi đại lượng đều phải nhằm củng cố các kiến thức về hệ ghi số ( hệ thập phân).Ngược lại, việc củng cố này có tác dụng trở lại giúp nhận thức rõ hơn mối quan hệgiữa các đơn vị đo của đại lượng đó có kiến thức về phép tính số học làm cơ sở choviệc dạy học các phép tính trên số đo đại lượng, ngược lại việc dạy học phép tínhtrên các số Việc chuyển đổi các đơn vị đo đại lượng được tiến hành trên cơ sở hệghi số; đồng thời việc đó cũng góp phần củng cố nhận thức về số tự nhiên, phân số,
số thập phân theo chương trình toán Tiểu học Việc so sánh và tính toán trên các số
đo đại lượng góp phần củng cố nhận thức về khái niệm đại lượng, tính cộng được của
đại lượng cộng được, đo được
Như vậy dạy học đại lượng và đo đại lượng trong chương trình toán Tiểu họcnói chung và toán 4 nói riêng rất quan trọng bởi:
- Nội dung dạy học đại lương và đo đại lượng được triển khai theo định hướngtăng cường thực hành vận dụng, gắn liền với thực tiễn đời sống Đó chính là cầu nốigiữa các kiến thức toán học với thực tế đời sống Thông qua việc giải các bài toán
HS không chỉ rèn luyện các kỹ năng môn toán mà còn được cung cấp thêm nhiều tri
Trang 9thức bổ ích Qua đó thấy được ứng dụng thực tiễn của toán học
Nhận thức về đại lượng, thực hành đo đại lượng kết hợp với số học, hình học sẽgóp phần phát triển trí tượng tượng không gian, khả năng phân tích – tổng hợp, kháiquát hoá - trừu tượng hoá, tác phong làm việc khoa học, …
3 Nội dung dạy học đại lượng và các phép đo đại lượng trong Toán 4
1 Nội dung dạy học “Đại lượng và phep đo đại lượng’’ bổ sung hoàn thiện hệ thốnghóa các kiến thức về đại lượng và đo đại lượng đã học
2 Nội dung dạy học “Đại lượng và đo đại lượng” có cấu trúc hợp lí, sắp xếp đan xenvới các mạch kiến thức khác làm nỗi rõ hạt nhân số học phù hợp với sự phát triểntheo từng giai đoạn học tập của học sinh
3 Nội dung dạy học “Đại lượng và đo đại lượng” đã được tăng cường các kiến thứcluyện tập thực hành gắn liền với thực tế đời sống xung quanh học sinh
4 Nội dung dạy học “Đại lượng và đo đại lượng” thể hiện đúng trình độ chuẩn củamạch kiến thức này, đảm bảo các yêu cầu cơ bản về kiến thức và kĩ năng đồng thờitạo điều kiện để phát triển năng lực cá nhân của học sinh
Song song với sự đổi mới nội dung, việc đổi mới phương pháp dạy học cũng đượcquan tâm đáng kể Ngoài ra, hình thức dạy học theo định hướng: Dạy học toán trên
cơ sở tự phát hiện, tự giải quyết vấn đề của bài học để tự chiếm lĩnh kiến thức mới,chủ động vận dụng các kiến thức đã học trong thực hành theo năng lực của từng cánhân với sự tổ chức hướng dẫn hợp tác của giáo viên
Song để thực hiện được điều đó, bản thân tôi đã phải trải qua quá trình tìm tòinghiên cứu, học hỏi
IV THỰC TẾ GIẢNG DẠY:
Qua thực tế giảng dạy và khảo sát chất lượng học sinh, tôi đã đúc rút đượcmột số điều sai lầm mà học sinh thường mắc phải, đó là: Quan hệ giữa các đơn vị đođại lượng như: nhầm lẫn cách đổi, cách ghi các đơn vị đo diện tích, thời gian, khốilượng
Trang 103 ngày 4 giờ = 34 giờ
Từ những thực trạng nêu trên, tôi luôn suy nghĩ, nghiên cứu tìm ra nhiều giải
pháp để hạn chếhững sai lầm của học sinh khi tiếp xúc với các dạng bài tập này PHẦN III.CÁC BỆN PHÁP NGHIÊN CÚU
a) Biện pháp 1: Dạy học hình thành biểu tượng, khái niệm các đại lượng
và đơn vị đo đại lượng, thông qua hoạt động quan sát, ước lượng, so sánh, liên
hệ, đối chiếu để học sinh có được biểu tượng về khối lượng, thời gian, diện tích Đặc biệt là về các đơn vị đo đại lượng.
Ví dụ: Khi dạy về Đề-xi-mét vuông, tôi chuẩn bị trước một tấm bìa hình
vuông có cạnh 1dm để học sinh được nhìn thấy, cầm trên tay và nhận biết được1dm2 là diện tích tấm bìa đó
Tương tự khi dạy bài “Mét vuông”, tôi treo bảng 1 mét vuông lên bảng lớn,giới thiệu và đặt câu hỏi gợi ý để học sinh hiểu được mét vuông là diện tích hìnhvuông có cạnh 1 mét
Thông qua các hình ảnh thực tế, các hoạt động sinh hoạt hằng ngày (lao động,học tập, xem tivi… ) để học sinh có thể cảm nhận về thời gian, thời điểm, thờilượng, có thể hình dung về diện tích quá lớn (km2), khối lượng quá lớn (tấn), thờigian quá bé (giây), khối lượng quá bé (gam)
Ví dụ: Cho học sinh xem tranh (ảnh) chụp cảnh một cánh đồng, một khu rừng
hoặc biển và giới thiệu: để đo diện tích của biển, rừng, cánh đồng… người ta dùngđơn vị đo diện tích lớn, đó là ki-lô-mét vuông
- Giới thiệu về tấn:
Hỏi: Ở nhà mẹ các em thường mua gạo ở chợ, mỗi bao có trọng lượng khoảngbao nhiêu ki-lô-gam? (25kg hoặc 50kg)
Như vậy, 1 tấn là trọng lượng của 40 bao gạo, mỗi bao nặng 25kg
Hay 1 tấn là trọng lượng của 20 bao gạo, mỗi bao nặng 50kg
Học sinh có thể liên hệ đến hình ảnh con voi nặng hàng tấn hoặc có thể cho học sinhđếm các số tự nhiên liên tiếp để học sinh cảm nhận được khoảng thời gian 1 giây(đơn vị thời gian nhỏ nhất)
Trang 11b) Biện pháp 2: Hệ thống hóa các dạng toán cơ bản về chuyển đổi các đơn vị đo đại lượng.
* Dạng 1: Dạy học các đơn vị đo khối lượng
Ở lớp 2 và lớp 3, học sinh đã được làm quen với một số đơn vị đo khối lượng (kg,g) Lên lớp 4, các em được học tiếp các đơn vị: tấn, tạ, yến, hg dag, và bảng đơn vị
đo khối lượng Tôi giúp học sinh hình thành biểu tượng về độ lớn của các đơn vị đokhối lượng mới học
Ví dụ: Khi giới thiệu 1 yến = 10kg đồng thời nêu ví dụ con lợn nặng 5 yến, nghĩa là
* Dạng 2: Dạy học các đơn vị đo thời gian:
Học sinh đã được làm quen với các đơn vị đo thời gian ở lớp dưới như ngày, giờ,phút, giây Toán lớp Bốn giới thiệu thêm các đơn vị mới: Giây – thế kỉ ; hoàn chỉnh
về các đơn vị đo thời gian Tôi khắc sâu cho học sinh nắm được đặc điểm của mốiliên hệ giữa các đơn vị đo thời gian là không chuyển đổi theo hệ đếm cơ số 10, cácđơn vị tiếp liền không hơn kém nhau cùng một số lần.Để giúp học sinh khắc phụckhó khăn này, khi chuyển đổi đơn vị đo thời gian, tôi hệ thống hóa các mối quan hệ
cơ bản như sau:
1 ngày = 24 giờ 1 thế kỉ = 100 năm
1 giờ = 60 phút 1 phút = 60 giây
* Dạng 3: Dạy học các đơn vị đo diện tích:
Ở lớp 3, học sinh đã biết đơn vị đo diện tích là cm2 Toán lớp 4 giới thiệu thêm hm2 ;
dm2 ; m2 ; km2 Tôi giúp học sinh biết đọc, viết đúng các chữ viết theo quy ước quốc
tế, tránh nhầm lẫn giữa số đo diện tích với số đo độ dài Để giúp học sinh tập chuyểnđổi số đo diện tích, tôi hệ thống hóa các mối quan hệ cơ bản như: 1dm2 = 100cm2 ;1m2 = 100dm2…
c) Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh chuyển đổi các đơn vị đo đại lượng:
Trang 12Khi dạy toán về Đại lượng và đo đại lượng, tôi không chỉ dừng lại ở mức độ hìnhthành biểu tượng, khái niệm mà tôi còn hướng dẫn học sinh cách chuyển đổi các đơn
vị đo đại lượng
Trong môn Toán 4, quan hệ giữa 2 đơn vị liền kề của mỗi đại lượng (khối lượng,thời gian, diện tích) có khác nhau Chẳng hạn:
- Với khối lượng, trong các đơn vị đo (tấn, tạ…) mỗi đơn vị đo gấp 10 lần đơn vị
liền kề sau nó
- Với thời gian, quan hệ giữa 2 đơn vị đo liền kề còn đa dạng hơn, không theo quy
luật nhất định
1 giờ = 60 phút 1 ngày = 24 giờ 1 năm = 12 tháng
1 phút = 60 giây 1 tuần lễ = 7 ngày 1 thế kỉ = 100 năm
Trên cơ sở nắm chắc các quan hệ giữa 2 đơn vị đo liền kề đó, học sinh mới có thểthực hiện được các bài tập về chuyển đổi các đơn vị đo đại lượng
* Đổi đơn vị đo khối lượng:Có 3 dạng bài tập chuyển đổi các đơn vị đo khối lượng Dạng 1: Đổi số đo khối lượng có 1 tên đơn vị đo
- Đổi từ đơn vị lớn ra đơn vị bé:
Ví dụ: Đổi 6 tạ = … yến, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh:
6 tạ = 1 tạ x 6 = 10 yến x 6 = 60 yến Vậy 6 tạ = 60 yến
- Đổi từ đơn vị bé ra đơn vị lớn:
Khi học bài: Yến, tạ, tấn ; Tôi yêu cầu học sinh làm bài tập dạng:
Dạng 2: Đổi số đo khối lượng có 2 tên đơn vị đo về số đo có 1 tên đơn vị đo
Tôi hướng dẫn học sinh chuyển đổi theo 2 bước: