Hầu hết các sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng rất quan tâm đến môn học tư tưởng Hồ Chí Minh vì các nội dung bài học trong môn học tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là những lý luận
Trang 1SUY NGHĨ VỀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TÍCH CỰC
MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Lê Thị Ái Nhân *
Với xu thế toàn cầu hóa, phát triển kinh tế tri thức với công nghệ cao, trí tuệ con người giữ vai trò quan trọng Trong bối cảnh
đó việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp dạy học tích cực vào quá trình giảng dạy các môn chính trị nói chung và môn tư tưởng
Hồ Chí Minh nói riêng là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt Hầu hết các sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng rất quan tâm đến môn học tư tưởng Hồ Chí Minh vì các nội dung bài học trong môn học tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là những lý luận xa xôi, trừu tượng mà rất gần gũi, thiết thực, dễ hiểu, dễ vận dụng vào quá trình học tập cũng như trong cuộc sống của sinh viên sau này Tuy nhiên cũng có một số sinh viên cho rằng môn học này rất khô khan, nhàm chán, gây mê và chỉ là môn học mang tính lý thuyết không vận dụng vào thực tiễn cuộc sống Vì thế mỗi giảng viên khi đứng trên bục giảng cần xác định phương pháp riêng để làm sao có thể đảm bảo nội dung bài giảng vừa tạo cho sinh viên sự hứng thú say mê với môn học
Giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh không nhằm mục tiêu nhồi nhét kiến thức mà là thắp sáng niềm tin cho sinh viên, củng cố trong sinh viên lòng tin về con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, nâng cao lòng tự hào dân tộc và tình cảm đối với Đảng, với Bác Hồ; xác lập ý thức trách nhiệm và thái độ tích cực tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đào tạo sinh viên trở thành những con người có phẩm chất đạo đức mới, có lý tưởng và phong cách trong sáng, có thế ứng xử đáp ứng được yêu cầu của một xã hội đang
Trang 2trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hiện đại hóa và hội
nhập kinh tế quốc tế Có thể nói đi liền với việc đổi mới phương
thức đào tạo đòi hỏi có sự đổi mới về phương pháp giảng dạy của giảng viên và phương pháp học tập của sinh viên Ở đây có tính hai chiều Muốn sinh viên thực hiện các biện pháp học tập tích cực nhất thiết cần có sự hướng dẫn và chỉ đạo tích cực, khoa học của giảng viên Vì thế giảng viên cần kết hợp phương pháp giảng dạy hiện đại với phương pháp giảng dạy truyền thống sao cho đạt hiệu quả cao nhất
Phương pháp dạy – học truyền thống môn tư tưởng Hô
Chí Minh chủ yếu là nhóm ngôn ngữ dùng lời Phương pháp thuyết trình thể hiện vai trò chủ động của giảng viên, tập trung vào hoạt động của giảng viên Phương pháp này là mô hình giảng dạy trong đó giảng viên là trung tâm thuyết giảng các khối kiến thức qua các bài giảng dựa vào các giáo trình, sách giáo khoa Giảng viên thuyết trình, độc thoại là chính, sinh viên lắng nghe lời giảng của giảng viên, ghi chép và học thuộc Mục đích của phương pháp thuyết trình là giúp sinh viên tiếp nhận, ghi nhớ và xử lý thông tin, kiến thức thông qua khả năng nghe và nhìn Giảng viên cố gắng truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm của mình để hoàn thành bài giảng; giao tiếp một chiều: giảng viên – sinh viên chiếm ưu thế; sinh viên trả lời theo sách giáo khoa và vở ghi chép Phương pháp này không khuyến khích vai trò chủ động của người học Sự thụ động làm hạn chế khả năng học và khả năng tập trung của người học; không khuyến khích trao đổi thông tin đa chiều; giảng viên truyền đạt thông tin một chiều và phải luôn nổ lực tìm hiểu những khó khăn mà người học gặp phải trong việc tiếp thu nội dung bài giảng Phương pháp truyền thống này không phát huy tính tích cực, học tập của sinh viên trong việc tham gia xây dựng bài, không khuyến khích người học phát triển kỹ năng tổ chức và tổng hợp nội dung, sinh viên đạt điểm cao nếu như có cách làm bài giống trong sách hay của giảng viên đưa ra, giảng viên độc quyền đánh giá và cho điểm cố định, đánh giá theo sự ghi nhớ thông tin
Đã có nhiều hội thảo bàn về việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập nhưng đến nay vẫn chưa có một phương pháp giảng dạy mới nào có thể thay thế hoàn toàn phương pháp thuyết trình Để khắc phục những hạn chế của phương pháp giảng dạy
Trang 3truyền thống cần kết hợp phương pháp giảng dạy hiện đại với phương pháp thuyết trình sao cho đạt hiệu quả cao nhất Cụ thể
giảng viên và sinh viên cùng thể hiện vai trò của mình, tập trung vào hoạt động của sinh viên Giảng viên thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của sinh viên; sinh viên thuyết trình, nêu ý kiến của mình dưới sự hướng dẫn của giảng viên Có những giờ thuyết trình thật hấp dẫn, sinh động với nội dung cô đọng, rõ ràng làm động cơ học tập của sinh viên cao hơn Có những giờ thuyết trình thật vui vẻ với cách truyền đạt hài hước, nhẹ nhàng, thú vị của giảng viên giúp sinh viên chủ động, tích cực tham gia các hoạt động học tập; giảng viên huy động vốn kiến thức và kinh nghiệm sống của sinh viên để thiết kế nên bài học; giao tiếp đa phương: quan hệ giảng viên – sinh viên, sinh viên – giảng viên, sinh viên – sinh viên chứ không còn mang tính chất một chiều nữa Phương pháp tích cực khuyến khích sinh viên nêu lên những ý kiến cá nhân
về vấn đề đang học, sinh viên tự xác định vấn đề và giải quyết vấn
đề, khuyến khích sinh viên nêu thắc mắc trong quá trình học tập, phát huy tính chủ động, sáng tạo của sinh viên; sinh viên sáng tạo theo cách riêng của mình Giảng viên khuyến khích sinh viên nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn, tham gia tự đánh giá kết quả học tập; giảng viên có điều kiện khái quát toàn bộ bài giảng, cũng như từng nội dung, từng vấn đề của bài giảng; giảng viên có điều kiện
mô hình hóa một số nội dung bài giảng, sử dụng các hình ảnh sơ
đồ, tư liệu minh họa Do vậy sẽ làm bài giảng sinh động hơn, buổi học trở nên hấp dẫn hơn, sinh viên dễ nắm bắt được những nội dung cơ bản của bài giảng hơn Giảng viên sẽ được chủ động hơn trong việc trình bày bài giảng, đồng thời có nhiều thời gian để phân tích những nội dung của bài giảng Đặc biệt qua đối thoại, giảng viên dễ dàng nắm bắt được những suy nghĩ của sinh viên về những vấn đề lý luận và thực tiễn, qua đó giảng viên có được cách giải thích một cách thỏa đáng Sinh viên tham gia vào các hoạt động học tập ở mức độ cao, sử dụng các kiến thức và kỹ năng hiện có của sinh viên, linh hoạt để thích nghi với những nhận thức và vị trí mới; tranh luận về các giá trị, các giả thuyết học tập… từ nhiều cách tiếp cận khác nhau; sinh viên hỗ trợ và học tập lẫn nhau, rèn luyện tư duy phê phán tích cực, phát triển các kỹ năng cơ bản; sinh viên được tôn trọng hơn, họ không phải quá cắm cúi ghi chép những lời giảng viên đọc (nhiều khi ghi chép không kịp, không
Trang 4đúng) nên họ có điều kiện lắng nghe thầy giảng giải những nội dung lý luận hay những sự kiện liên quan đến bài giảng Với phương pháp này, sinh viên còn có cơ hội phát biểu, tham gia làm
rõ nội dung bài giảng, đặc biệt họ còn có cơ hội nói những quan điểm, những thắc mắc của mình, vì thế họ cảm thấy có vị thế và tự tin hơn, nắm bắt nội dung bài giảng một cách chủ động, sâu sắc hơn, không còn cảm giác học chính trị khô khan, gò bó, đơn điệu nữa
Thế nhưng, khi sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực giảng viên phải mất rất nhiều thời gian trong việc lập kế hoạch dạy học từ việc xác định mục tiêu, nhiệm vụ, lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp cho đến việc chuẩn bị các phương tiện dạy học, tiêu chí đánh giá… Sinh viên phải mất thời gian chuẩn bị câu hỏi do thầy đưa ra hoặc một bộ phận sinh viên còn ngán ngại phát biểu… nên kết quả còn hạn chế nhất định Vai trò độc tôn của giảng viên trong dạy học truyền thống là người thầy mẫu mực đã thấm sâu trong nhận thức của giảng viên từ xưa đến nay Vì vậy, việc chuyển đổi,
bổ sung nhiều vai trò hơn nữa đối với giảng viên là điều khó khăn, nhưng phải quyết tâm thực hiện
Chương trình đào tạo theo học chế tín chỉ sẽ buộc giảng viên
và sinh viên cần tích cực trong quá trình dạy và học Ở phạm vi rộng hơn nữa, điều này sẽ làm phương pháp dạy học truyền thống chuyển đổi sang dạy học tích cực Vì vậy, các nhà thiết kế chương trình, các giảng viên cần phải nắm vững những tư tưởng chủ đạo
trong cách tiếp cận đổi mới khi thực hiện vai trò của mình
Lâu nay, thuyết trình vẫn là phương pháp cơ bản trong giảng dạy, giáo dục, tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh Phương pháp này vẫn có vai trò quan trọng nhất định Qua đó, người giảng có thể nhanh chóng truyền đạt nội dung tư tưởng, dễ dàng biểu đạt tình cảm, linh hoạt trong mọi ngữ cảnh, mọi đối tượng Tuy nhiên, phương pháp này dùng nhiều thì dễ gây ra nhàm chán, thầy nói – trò ghi, thầy thường phải độc thoại, người học chỉ được nghe một chiều, tiếp thu một cách thụ động, máy móc, chưa tích cực, chủ động nên
có những hạn chế trong tiếp thu, thường thì khó nhớ, mau quên, nội dung bài học chưa được thảo luận, tranh luận, bàn bạc một cách sâu sắc, chưa biết được ý kiến phản hồi từ phía người học, người nghe
để làm cơ sở cho việc bổ sung, điều chỉnh nội dung, phương pháp
Trang 5giảng dạy, truyền đạt của mình Vì vậy, đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập đặc biệt tăng cường sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực môn học tư tưởng Hồ Chí Minh là một yêu cầu bức thiết Đổi mới phương pháp giảng dạy là hướng tạo ra sự năng động, tích cực, sáng tạo cho người học để họ có thể dễ dàng nhanh chóng tiếp thu nội dung, làm cho họ hào hứng, phấn khởi trong học tập Tùy theo đối tượng sinh viên, quy mô lớp học, điều kiện, phương tiện
mà giảng viên có thể ứng dụng các phương pháp mới phù hợp Có nhiều phương pháp và cách thức tổ chức dạy học tích cực nhằm phát huy tính chủ động, độc lập và sáng tạo của người học Điều đó
có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học… Về
cơ bản, ở những lớp học có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như: phương pháp hỏi đáp, phương pháp kể chuyện, phương pháp nêu ý kiến, phương pháp thảo luận nhóm, thuyết trình nhóm, phương pháp tình huống, phương pháp cho học viên thuyết trình có phản biện, phương pháp thảo luận tổ, đố vui để học, xem phim ảnh,
tư liệu bổ trợ, ứng dụng công nghệ thông tin, trò chơi games show… có thể tương ứng với những phương pháp, biện pháp học tập của sinh viên Bên cạnh đó cần tổ chức cho sinh viên tham quan bảo tàng Hồ Chí Minh hoặc bảo tàng chiến tích chiến tranh
Giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh là trực tiếp góp phần vào sự nghiệp trồng người nên chữ tâm, chữ đức cực kỳ quan trọng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: Người thầy giáo tốt, thầy giáo xứng đáng là thầy giáo là người vẻ vang nhất Dù tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương nhưng những thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh Nhiệm vụ của cô giáo, thầy giáo là rất quan trọng và vẻ vang Cô giáo, thầy giáo cần phải có chí khí cao thượng Có tài phải có đức trong đó đạo đức là gốc Cái gốc đạo đức tốt làm nên người thầy tốt Họ là những người giúp sinh viên học tập thành công, để lại dấu ấn, ảnh hưởng lâu dài trong tâm trí nhiều thế hệ Bên cạnh đó sinh viên cần chủ động trong quá trình học tập như đọc trước giáo trình, chuẩn bị tiếp cận môn học chứ không phải hoàn toàn chờ đợi vào bài giảng của giảng viên Sinh viên cũng cần tổ chức, sắp xếp quá trình học tập của mình một cách có mục đích và hệ thống đồng thời phải có tính sáng tạo cao, luôn biết cách lắng nghe nhưng đồng thời cũng cần có tư duy phản biện