MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CÁC MÔN KHOA HỌC MÁC- LÊNIN TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM Đỗ Phú Trần Tình * , Phạm Mỹ Duyên * Công tác giảng dạy và học
Trang 1MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CÁC MÔN KHOA HỌC MÁC- LÊNIN TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM
Đỗ Phú Trần Tình * , Phạm Mỹ Duyên *
Công tác giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác- Lênin thời gian qua được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm được thể hiện thông qua các chủ trương và chính sách cộng với một đội ngũ rất nhiều giảng viên tâm huyết được đào tạo bài bản, tuy nhiên, một thực tế đáng báo động là nhiều sinh viên các trường đại học, khi học các môn Mác – Lênin đều không có hứng thú, chán học hoặc học theo kiểu đối phó cho xong Mặc dù Hội đồng lý luận trung ương và
Bộ giáo dục đào tạo đã nhiều lần đổi mới về chương trình đào tạo, song càng đổi mới chất lượng giảng dạy, học tập các môn học này càng đi xuống Bài viết tập trung làm rõ hiện trạng, một số tồn tại trong giảng dạy và học tập, trên cơ sở đó nhóm tác giả đề xuất một
số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập các môn học trên trong thời gian tới
* Tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế - Luật- ĐHQG TP.HCM
Trang 21 Thực trạng giảng dạy các môn khoa học Mác- Lênin tại các trường Đại học hiện nay
Thứ nhất, về chương trình Qua nhiều lần “đổi mới”, hiện nay,
chúng ta đang tích hợp các nội dung của Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học vào thành môn Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (75 tiết); thay Lịch sử Đảng bằng Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam (45 tiết); môn học Tư tưởng Hồ chí Minh (30 tiết) Việc giảm tải thời lượng của chương trình các môn học này là cần thiết trong bối cảnh phát triển
và hội nhập nhưng không giảm tải nội dung trong môn học Nguyên
lý cơ bản chủ nghĩa Mác – Lênin gây rất nhiều trở ngại trong quá trình giảng dạy của giảng viên và học tập của sinh viên Thực tế việc tích hợp 3 môn làm giảng viên phải đuối sức trong chạy đua với thời gian do nội dung hầu như không thay đổi nhưng thời lượng Triết học chỉ còn 30 tiết, KTCT 30 tiết, CNXHKH 15 tiết Giảm tải thời lượng giảng dạy nên đi song hành với giảm tải nội dung giảng dạy mới đạt được hiệu quả, tránh tâm lý nặng nề của người học và người dạy khi khối lượng kiến thức quá nhiều
Hơn nữa, việc biên soạn giáo trình lại không gắn với nhóm ngành nghề đào tạo gây trùng lắp nội dung giữa các môn học, đơn
cử như môn Đường lối các mạng của Đảng cộng sản Việt Nam đưa vào khá nhiều những nội dung mà các ngành kinh tế đều đã có học trong các môn khác trong chương trình học của sinh viên như vấn
đề các nguồn lực vốn, lao động,…Việc cóp nhặt các kiến thức trong các môn cơ sở ngành kinh tế để đưa vào môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam là thiếu khoa học, trùng lắp nội dung và làm cho môn học không thuyết phục được người học Nếu dùng để giảng dạy cho khối ngành không chuyên kinh tế thì nội dung lại rất chắp vá, không thể hiện được đó là đường lối của Đảng khi sách chi đưa khái niệm vốn là gì, nguồn nhân lực là gì… Đồng thời có cần thiết phải đưa môn học này vào chương trình học không khi chương trình học có tính liên thông từ bậc trung học với những kiến thức đã có người học có thể tìm hiểu được đường lối của Đảng như thế nào Truyền bá chủ nghĩa Mác- Lênin bằng cách ép người học phải học thật nhiều về các môn này sẽ đem lại tác dụng ngược
Trang 3Học ít nhưng thích học, học ít hiểu nhiều và khơi gợi khả năng tự học mới là giá trị đích thực của sự học
Thứ hai, về tổ chức giảng dạy Việc giảng dạy các môn khoa
học Mác – Lênin trong hệ thống TP.HCM hiện nay đang đứng trước một thực tế là chồng chéo về cơ cấu tổ chức và người dạy, nhất là từ khi tích hợp 3 môn và đưa môn Đường lối vào cách mạng vào Liệu ĐHQG TP.HCM có đang đi lùi hay không khi vừa thúc đẩy các trường thành viên ĐHQG TP.HCM tiến hành kiểm định AUN và xây dựng giảng dạy theo cách tiếp cận CDIO lại vừa giao trọng trách giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin về cho Trung tâm lý luận chính trị? Để nâng chất lượng giảng dạy theo tiêu chuẩn AUN và tiếp cận CDIO đòi hỏi người dạy, chương trình dạy và học phải được xây dựng và thiết kế theo chuẩn đầu ra của ngành học Các trường thành viên trong ĐHQG TP.HCM không thể lập bộ môn Lý luận chính trị để giảng dạy (ngoại trừ Trường
ĐH KHXH & NV và trường ĐH Bách Khoa) cho chính sinh viên của trường mình với những đặc thù của chính các ngành học Các trường thành viên mỗi học kỳ đều có tiến hành khảo sát đánh giá môn học, đối với giảng viên cơ hữu của giảng dạy các môn học khác ngoài các môn Mác – Lênin của các trường nếu điểm đánh giá không tốt sẽ bị nhắc nhở và có chế tài để nâng cao chất lượng giảng dạy Tuy nhiên, từ khi giao về Trung tâm lý luận, các trường thành viên không thể có các chế tài đối với giảng viên của Trung tâm lý luận chính trị trong việc đảm bảo chất lượng giảng dạy khi bị đánh giá điểm thấp vì việc phân bổ giảng viên là do Trung tâm quyết định Và hơn nữa giảng viên của Trung tâm lý luận chính trị hiện nay phần lớn là thỉnh giảng từ các trường ngoài hệ thống ĐHQG TP.HCM để giảng dạy cho chính ĐHQG TP.HCM Một thực tế không chỉ giảng viên giảng dạy trong ĐHQG TP.HCM mà ngoài
hệ thống ĐHQG TP.HCM cũng có hiện tượng 1 giảng viên có thể đảm nhiệm nhiều môn khoa học Mác - Lênin Quá trình tích hợp 3 môn đã tạo cơ chế lỏng lẻo trong bố trí người giảng, điều mà nhiều năm trước đây không hề có khi giảng viên Triết học, CNXHKH lại
đi giảng Kinh tế chính trị và ngược lại và càng làm tầm thường hóa các môn khoa học này với tư cách là một khoa học
Thứ ba, về phương thức đánh giá môn học Hiện nay, hầu hết
các trường thành viên trong ĐHQG TP.HCM đang áp dụng đề thi trắc nghiệm đối với môn Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –
Trang 4Lênin Điều này chỉ đem lại thuận lợi cho người dạy và người quản
lý trong việc chấm điểm, còn hiệu quả của việc áp dụng đề thi trắc nghiệm trong đáp ứng chuẩn đầu ra của môn học là hoàn toàn thất bại Có thể thấy chuẩn đầu ra của môn học là xây dựng, phát triển
tư duy biện chứng và vận dụng lý luận để giải quyết các vấn đề thực tiễn thì hình thức thi trên không đáp ứng được yêu cầu Các trường thành viên trong hệ thống ĐHQG TP.HCM hiện nay đang tiến hành kiểm định theo chuẩn AUN đòi hỏi phải thống nhất từ chuẩn đầu ra của chương trình đến môn học và từng chương Các môn khoa học Mác – Lênin phải chăng là ngoại lệ khi xây dựng chuẩn đầu ra một đằng, đánh giá người học lại một nẻo? Về lý luận chúng ta rất khó có thể xác định đúng, sai như tư duy toán học, đây
là môn khoa học xã hội đồng thời trang bị cho người học về thế giới quan, về phương pháp luận làm cơ sở nền tảng cho việc nhận thức và giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trên Theo chúng tôi, hình thức thi trắc nghiệm đối với nhóm môn này là bước lùi trong việc đánh giá người học, càng làm cho người học coi thường môn học khi mua sẵn các bộ đề thi trắc nghiệm về học thuộc để đánh đúng sai rồi đối phó khi thi Nếu Karl Marx, V.I.Lênin còn sống cũng không khỏi đau buồn khi thế hệ ngày nay hiểu về học thuyết của các ông chỉ là đúng và sai mà không luận giải được vì sao như thế!!!
Nhìn chung quá trình đổi mới về chương trình các môn khoa học Mác- Lênin thời gian qua đã có một số thành công nhất định, đặc biệt là trong giảm tải thời lượng các môn học tạo điều kiện cho sinh viên có thể học được nhiều môn học trang bị kĩ năng mềm và kiến thức, kỹ năng chuyên ngành Tuy nhiên, những hạn chế, tồn tại cũng khá nhiều thể hiện:
Một là, việc tích hợp 3 môn Triết học, Kinh tế chính trị,
CNXHKH vào một môn học Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin là bước lùi về mặt khoa học Người học xem thường môn học, xem đó là các môn chính trị chứ không phải là các môn khoa học Nội dung giảng dạy môn Đường lối cách mạng đảng cộng sản Việt Nam chắp vá, thiếu cơ sở khoa học
Hai là, quá trình giảm tải thời lượng của chương trình nhưng
không giảm tải nội dung gây khó khăn cho giảng viên trong truyền
Trang 5đạt kiến thức và nặng nề đối với người học đặc biệt là đối với môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
Ba là, còn hiện tượng chồng chéo trong cơ cấu tổ chức giảng
dạy các môn Mác – Lê nin trong hệ thống ĐHQG gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng giảng dạy và quản lý người dạy
Bốn là, một số giảng viên giảng dạy không dành thời gian cho
nâng cao trình độ chuyên môn, giảng dạy quá nhiều, giảng dạy tràn lan các môn học Mác – Lênin từ sau khi tích hợp các môn
Năm là, phương thức đánh giá người học không đáp ứng được
chuẩn đầu ra của môn học, ngành học đặc biệt trong điều kiện hội nhập
2 Một số khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Khoa học Mác – Lênin trong thời gian tới
Từ thưc tế giàng dạy thời gian qua và trên cơ sở phân tích những tồn tại nêu trên, theo chúng tôi để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn khoa học Mác- Lênin trong thời gian tới, chúng ta cần xử lý quyết liệt các vấn đề sau:
Thứ nhất, về tên môn học và chương trình Chúng ta cần
thống nhất tên chung là Các môn khoa học Mác – Lênin và chương trình nên kết cấu lại gồm 3 học phần : phần 1: Triết học
Mác- Lênin (60 tiết); phần 2: Kinh tế chính trị Mác- Lênin (45 tiết)
và phần 3: Tư tưởng Hồ chí Minh (45 tiết) Như vậy, về tổng số giảng giảng so với phương án hiện nay không thay đổi Về mặt nội dung, các nội dung cơ bản của môn Chủ nghĩa xã hội khoa học nên kết cấu lại vào phần cuối của chương Chủ nghĩa duy vật lịch sử của môn Triết học Đối với môn Đường lối cách mạng của đảng cộng sản Việt Nam, các nôi dung chính trong môn học này đã được học
ở phổ thông, hơn nữa đường lối cách mạng Việt Nam được thể hiện
rõ nét qua tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ hai, về người dạy Theo chúng tôi, các giảng viên giảng
dạy Mác - Lênin cần không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn
và tu dưỡng đạo đức và chấm dứt tình trạng giảng viên giảng dạy quá nhiều không có thời gian đầu tư cho giảng giảng dạy và tình trạng giảng dạy tràn lan các môn học khoa học Mác - Lênin Song
Trang 6song đó, đối với người giảng dạy các môn học khoa học Mác - Lênin cần đào sâu suy nghĩ, gắn bài giảng với thực tiễn cuộc sống, đặc biệt là thực tiễn thời kỳ quá độ ở Việt Nam, cần có “niềm tin khoa học” với những nội dung mình đang giảng, được như vậy, mới đủ sức thuyết phục được người học, truyền được lửa và “niềm tin khoa học” cho người học đối với các môn khoa học Mác - Lênin
Thứ ba, về tổ chức đánh giá môn học Cần tổ chức thi tự
luận, đề mở thay cho hình thức thi trắc nghiệm, hoặc đề đóng ở một số trường hiện nay áp dụng Việc đổi mới về nội dung, phương pháp giảng dạy đòi hỏi cách thức ra đề thi cũng phải cải tiến theo hướng yêu cầu sự vận dụng của sinh viên trong giải quyết các vấn
đề thực tiễn Với hình thức thi đề mở đòi hỏi sinh viên nắm vững kiến thức cơ bản nhưng không phải nặng óc để học thuộc lòng các câu chữ như trước, hơn nữa còn phát huy tính sáng tạo, tự chủ của người học trong học đi đôi với hành, lý luận phải gắn với thực tiễn Cần phải nhìn nhận rằng học các môn khoa học Mác – Lê nin chính
là học lý luận để vận dụng vào cuộc sống, học để hành, nếu bắt sinh viên phải nhớ những phạm trù, khái niệm, quá trừu tượng để rồi sinh viên sau khi ra trường chẳng nhớ gì về chủ nghĩa Mác – Lênin, ngoài việc bị ám ảnh của những kì thi thức trắng đêm để học thuộc lòng thì quả là chúng ta đang đào tạo người học với tư duy học vẹt Quan trọng là sinh viên biết vận dụng nó để luận giải tốt những vấn đề trong cuộc sống, khi đó chủ nghĩa Mác – Lênin không cần phải đánh trống mà vẫn đi vào đời sống và tâm lý tiếp nhận của người học nhẹ nhàng Song cần lưu ý rằng chất lượng đề thi mở quyết định không nhỏ đến tinh thần, thái độ của người học Một số trường áp dụng hình thức đề thi mở ngoài hệ thống ĐHQG nhưng không khác gì đề thi đóng, sinh viên không cần suy luận, lấy sách giáo khoa chép mà vẫn đạt điểm cao Do vậy cùng với chuyển
từ hình thức thi đề đóng, trắc nghiệm/ tự luận chuyển sang hình thức đề mở, tự luận phải đảm bảo kết hợp cả nội dung lý luận, thực tiễn để nâng cao năng lực tự học của sinh viên
Tóm lại, để nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn
khoa học Mác – Lênin cần phải thay đổi đồng bộ từ các khâu chương trình học, tổ chức giảng dạy, người dạy và cách đánh giá
để đưa người học từ vị trí thụ động, học thuộc, học đối phó như hiện nay sang học chủ động, học hiểu, học để vận dụng giải quyết
Trang 7các vấn đề của cuộc sống trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin và
tư tưởng Hồ Chí Minh một cách tự nguyện, tự giác Hãy đối xử với các môn học này với tư cách là các môn khoa học nếu muốn người học “học để biết, học để hành, học để làm người” !