Trong thời gian gần đây, nhiều loại tài nguyên của nước ta vẫn còn được khai thác một cách chưa hợp lí, gây ảnh hưởng xấu tới hệ sinh thái, môi trường, làm “chảy máu” nguồn tài nguyên thiên nhiên quý của quốc gia. Tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím diễn ra ở nhiều tỉnh của nước ta như Lạng Sơn, Hòa Bình, Lai Châu, Điện Biên..., trong tỉnh Điện Biên, hiện tượng này diễn ra ở nhiều huyện như Tuần Giáo, Tủa Chùa, Điện Biên Đông, Mường Nhé. Trước thực trạng đó, chúng em đã có ý tưởng đưa ra các giải pháp khắc phục tình trạng này, ngoài biện pháp tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên môi trường, nhóm có ý tưởng nuôi cấy tầm gửi trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh, vừa có thể giảm được tình trạng khai thác rễ Sim Tím bừa bãi, vừa có thể bảo tồn được bài thuốc dân gian của đồng bào người dân tộc Thái chúng em đã sắp mai một, mở ra một hướng mới trong bảo tồn và phát triển một số loại cây thuốc của đất nước.
Trang 1
Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết Các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học - Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên - Trường THPT Trần Can - Địa chỉ: Tổ 7 - Thị Trấn Điện Biên Đông - Tỉnh Điện Biên - Điện Thoại: 02303891297 - Email: trancandbd@gmail.com Học sinh: Lò Văn Phái Ngày sinh: 17/9/1997 ; Lớp 12c9
Năm học: 2015 - 2016
Trang 2MỤC LỤC
Nội dung Trang
1 Tên tình huống……… .2
2 Mục tiêu giải quyết tình huống……… 2
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống 3
4 Giải pháp giải quyết tình huống ……… 4
5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống…… 5
6 Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống……… 10
1 Tên tình huống
Trang 3" BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC TÌNH TRẠNG KHAI THÁC BỪA BÃI RỄ
CÂY SIM TÍM TẠI HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG "
2 Mục tiêu giải quyết tình huống
* Đặt vấn đề:
Trong thời gian qua, ở huyện Điện Biên Đông xảy ra hiện tượng thu mua rễ cây Sim Tím một cách ồ ạt, có nhiều đầu buôn đến thu mua ở nhiều hộ gia đình trong huyện Cây Sim Tím được đào chỉ để lấy rễ, giá 1 kg rễ khoảng 1500 đồng đến 2000 đồng, rễ cây Sim Tím được chặt nhỏ thành từng đoạn từ 3 đến 4cm trước khi đem bán, những đồi cây Sim Tím quanh vùng nhanh chóng mất đi chỉ
để lại những hố đất là dấu vết của việc khai thác Sim Tím bừa bãi, tình trạng này gây ảnh hưởng rất xấu tới môi trường sinh thái Mặt khác, tầm gửi trên cây Sim Tím là một bài thuốc dân gian quý của đồng bào dân tộc Thái, tuy nhiên hiện nay đang dần bị mai một do việc khai thác quá mức cây Sim Tím làm cho số lượng tầm gửi ngày càng khan hiếm Vì vậy, chúng em đã đặt ra câu hỏi:
- Làm thế nào để khắc phục tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím?
- Giải pháp để bảo tồn bài thuốc quý của đồng bào dân tộc Thái – sử dụng tầm gửi sống kí sinh trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh?
- Liệu có thể cấy ghép tầm gửi để hạn chế nguồn thuốc phụ thuộc vào tự nhiên?
- Liệu có thể xây dựng một giải pháp lâu dài cho tương tai, giải quyết được gốc
rễ của vấn đề này?
* Mục tiêu giải quyết:
Vận dụng một số kiến thức liên môn để đưa ra các biện pháp khắc phục tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím tại địa phương, góp phần bảo vệ thảm thực vật, bảo vệ tài nguyên môi trường, hạn chế nạn “chảy máu” tài nguyên cây thuốc ở địa phương nói riêng và cả nước nói chung Đồng thời góp sức bảo tồn, gìn giữ và phát triển bài thuốc quý của đồng bào dân tộc Thái
3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống
* Cơ sở lí luận:
Trang 4Khái niệm về cây Tầm Gửi: Tầm gửi hay tằm gửi hoặc chùm gửi (danh pháp khoa học là loran thaceae) là một họ thực vật có hoa, được các nhà phân loại học công nhận rộng khắp Tùy thuộc vào cây chủ mà có nhiều loại cây tầm gửi khác nhau, mỗi loại có những đặc tính và công dụng riêng biệt
Kĩ thuật ghép cành cây trồng: Ghép là hình thức lấy một bộ phận (cành, chồi, ngọn gọi là cành ghép) của cây này ghép vào một bộ phận của cây khác (thường là gốc – gọi là gốc ghép) để tạo một cá thể mới mang đặc điểm chung của cả hai các thể
Đặc điểm của cây Sim Tím: Cây Sim Tím còn có tên gọi khác là Hồng Sim, Đào Kim Phượng, theo phiên âm tiếng thái là Co Té, khoa học là Rhodomyrtus tomentosa thuộc họ sim (Myrtaceae)
Ở Việt Nam Sim Tím là loài cây quen thuộc mọc ở khắp các tỉnh vùng trung du và vùng núi thấp bao gồm 12 chi 60 loài Cây Sim Tím là cây bụi cao khoảng 1 - 3m, mọc tự nhiên và sinh trưởng nhanh, trong diễn thế sinh thái loài thực vật này có vai trò quan trọng trong việc khôi phục thảm thực vật và phủ nhanh đất trống đồi núi trọc
* Cơ sở thực tiễn
Nước ta là một nước nhiệt đới có nhiều rừng, tập trung nhiều thành phần dân tộc sinh sống, có nhiều nền văn hóa đặc sắc khác nhau Kiến thức bản địa trong việc sử dụng các cây làm thuốc cũng rất đa dạng và phong phú Tuy nhiên
Cây Sim Tím
Trang 5hiện nay số lượng cây thuốc trong tự nhiên đang dần cạn kiệt do khai thác qua mức và chặt phá rừng bừa bãi Do đó việc bảo tồn cây thuốc, phát triển nhân giống cây thuốc và giữ gìn những bài thuốc quý là một trong những vấn đề quan trọng
Huyện Điện Biên Đông – tỉnh Điện Biên là địa bàn cư trú của nhiều đồng bào dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm 38% dân số trong huyện Trải qua thời gian dài sinh sống và phát triển và bằng những quan sát thực tế, người Thái đã biết sử dụng nhiều loại cây cỏ trong rừng làm thuốc chữa bệnh Tầm gửi mọc trên cây Sim Tím có công dụng chữa bệnh rất tốt, hiệu quả cao, không có tác dụng phụ Do đó cần có nhiều biện pháp bảo tồn và phát triển bài thuốc quý này
Để có thể đưa ra các biện pháp khắc phục tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây sim tím trong địa bàn huyện cần vận dụng kiến thức của nhiều môn học:
- Trong môn Toán học:
Tính tỉ lệ phần trăm những nguyên nhân gây ra tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím và công dụng của việc sử dụng tầm gửi sống kí sinh trên cây sim tím làm thuốc chữa bệnh trong đồng bào dân tộc thông qua phiếu khảo sát
- Trong môn Vật lí: Các bước sơ chế và bảo quản tầm gửi Sim Tím làm thuốc chữa bệnh
Phơi rễ Sim Tím dọc vỉa hè Chặt nhỏ rễ Sim Tím
Trang 6- Trong môn Hóa học: Nghiên cứu thành phần hóa học trong Tầm gửi của cây Sim Tím để khẳng định công dụng chữa bệnh của loại Tầm gửi này
- Trong môn Sinh học: Vai trò của cây Sim Tím trong diễn thế sinh thái đối với quá trình phát triển và phục hồi tài nguyên rừng Đặc điểm sinh thái của cây Sim Tím
- Trong môn nghề làm vườn phổ thông lớp 11: Vận dụng kĩ thuật ghép mắt trong môn nghề làm vườn để tiến hành ghép mắt Tầm gửi trên cây Sim Tím, hạn chế việc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thuốc trong tự nhiên
- Trong môn Địa Lí: Vận dụng quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa
lí trong xây dựng dựng hệ thống các giải pháp giải quyết vấn đề nghiên cứu
- Trong môn Giáo dục công dân: Tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên môi trường
4 Giải pháp giải quyết tình huống trên
Trên cơ sở các nghiên cứu tổng quan đã được nêu ở mục 3 thì giải pháp chủ yếu
để giải quyết tình huống bao gồm:
- Thứ nhất: Tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên, hạn chế nạn “chảy máu” tài nguyên cây thuốc quý của huyện
- Thứ hai : Sử dụng tầm gửi trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh, làm rõ thành phần và công dụng của thuốc
- Thứ ba: Bảo tồn bài thuốc quý của đồng bào dân tộc Thái, tiến hành ghép mắt trên cây Tầm Gửi để khắc phục tình trạng phụ thuộc nguồn thuốc vào tự nhiên
5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống
Dựa trên những giải pháp đã định hướng ở phần 4, tiến trình giải quyết vấn đề nghiên cứu như sau:
Thứ nhất: Tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên, hạn chế nạn “chảy máu” tài nguyên cây thuốc quý của huyện
Trang 7Trước tiên nhóm đã tiến hành phiếu điều tra, khảo sát ý kiến của người dân về nguyên nhân khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím theo mẫu sau:
PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN CỦA NGƯỜI DÂN VỀ VẤN ĐỀ KHAI THÁC
RẾ SIM TÍM TẠI HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG
Để khắc phục tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim tím đang diễn ra tại huyện Điện Biên Đông Kính mong sự giúp đỡ của bà con hoàn thiện phiếu điều tra sau:
TT Họ và tên
(có thể
không ghi)
Nơi ở (bản, thôn)
Nguyên nhân khai thác rễ
Sim Tím
Biết được nguồn rễ khai thác sử dụng làm gì
Ghi chú
Lợi ích kinh tế
Kém hiểu biết
Nguyên nhân khác (ghi rõ)
Có (ghi rõ)
không
1
Sau khi thực hiện điều tra, khảo sát ở 3 bản Na Phát, Sư Lư và Lọong Chuông với 215 người được khảo sát Đây là những khu vực có tỉ lệ người dân đào rễ Sim Tím mang bán nhiều nhất tại huyện thì kết quả thu được như sau: 91,3% nguyên nhân khai thác là vì lợi ích kinh tế, có 5.9% là do kém hiểu biết, chỉ có 2,8% là do những nguyên nhân khác Khi được hỏi về việc rễ sim tím được khai thác để sử dụng để làm gì sau khi thu mua thì 95% người dân được khảo sát không biêt, một số nhỏ cho rằng thu mua bán sang Trung Quốc Thông qua khảo sát chúng ta thấy rằng, nguyên nhân chính là do đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn nên đổ xô lên rừng để khai thác rễ Sim Tím bán, và người dân cũng nhận thức chưa đủ về tác hại của việc khai thác rễ sim tím bừa bãi Do đó, chính quyền địa phương cần mở rộng công tác tuyên truyền, thông qua các buổi họp thôn , bản, để người dân nhận thức được tác hại của việc khai thác rễ sim tím hiện nay, lợi ích trước mắt là rất nhỏ nhưng tác hai lâu dài về sau này là rất lớn, đồng thời đưa ra các biện pháp xử lí vi phạm hợp lí, phối hợp chặt chẽ hơn
Trang 8với cơ quan quản lí tài nguyên môi trường Xây dựng nông thôn mới, từng bước cải thiện đời sống nhân dân
Thứ hai: Sử dụng tầm gửi trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh, làm rõ thành phần và công dụng của thuốc.
* Thành phần hóa học có trong tầm gửi Sim Tím
Những nghiên cứu đầu tiên về thành phần hóa học của tầm gửi cây Sim Tím
là các chất sắc tố với mục đích dùng trong các bài thuốc dân gian Lấy khoảng 100g tầm gửi Sim Tím tươi về nghiền nát dùng dung môi etanol (40%) pha axit clohidric (0,05mol/l) chiết xuất ở 40oC, thời gian 8h giờ đã tách được 7,8% một hỗn hợp ổn định trong ánh sáng và chịu sức nóng Dùng nhựa xôp (giấy lọc) lọc sạch, tách rửa với etanol 70% pha thêm 2% HCl rồi cho chất sắc tố có màu đỏ tía, bền trong môi trường axit Xác định cấu trúc của các chất sắc tố này gồm có: Pelargonidin, biglucoside, Cyani-3-galactoside, Protein, gluxit, B1, B2, axit stearic, quercitrin Khi thủy phân nước tầm gửi cho: Tomentosin, Pendunculagin, cusuarinin, Castalagin, các flavon glucosid, malvidin -3glucosid, và hợp chất phenol, tanin, các axit hữu cơ
Tác dụng dược lí và công dụng: Theo tài liệu Đông y, tầm gửi Sim Tím có rất nhiều công dụng chữa bệnh, trong tầm gửi sim tím chứa nhiều chất tannin, a-xít nicotinic, riboflavin (vitamin B2), flavonoic Ngoài tác dụng sát khuẩn, các chất này còn có tác dụng chống ô-xy hóa và trung hòa các gốc tự do trong cơ thể Chính vì vậy tầm gửi có thể đun dùng làm nước tắm cho phụ nữ sau khi sinh, có thể sắc uống chữa bệnh tiêu chảy, kiết lị, bổ gan, mát thận, chữa bệnh tiểu đêm, phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt… đều rất hiệu quả Bên cạnh đó trong lá tầm gửi
có chứa nhiều chất Ellagi tannin khi kết hợp với các thành phần từ hoa, quả sim
để tạo thành một loại thuốc chữa trị bệnh viêm gan khá tốt Để khảo sát công dụng của bài thuốc sử dụng tầm gửi sống kí trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh, chúng em đã tiến hành khảo sát ý kiến của những người trung tuổi trong 3 bản nêu trên trong độ tuổi từ 30 – đến 60 tuổi đã từng sử dụng loại thuốc này
Trang 9
PHIẾU THĂM DÒ Ý KIẾN CỦA NGƯỜI DÂN VỀ TÁC DỤNG CỦA TẦM GỬI SỐNG KÍ SINH TRÊN CÂY SIM TÍM TẠI HUYỆN ĐIỆN
BIÊN ĐÔNG
Để bước đầu khẳng định tác dụng của bài thuốc sử dụng tầm gửi sống kí sinh trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh Kính mong sự giúp đỡ của bà con hoàn
thiện phiếu điều tra sau:
TT
Họ Và Tên
(có thể không
ghi)
Nơi ở (thôn, bản)
Công dụng chữa bệnh Rất tốt Tốt thườngBình Chưa sửdụng 1
Kết quả khảo sát ý kiến người dùng (tiến hành khảo sát 180 người) như sau: 73% cho rằng loại thuốc này rất tốt, đặc biệt là những phụ nữ sau sinh đẻ nhận thấy việc tắm loại thuốc này rất có lợi cho sức khỏe, 17% người dùng cho rằng loại thuốc này tốt, 10% còn lại là bình thường và một số chưa sử dụng Với quy
mô của vệc nghiên cứu còn nhiều hạn hẹp, nên công dụng của bài thuốc dân gian cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa
Tắm trẻ sơ sinh bằng nước Tầm Gửi Sim Tím
TTím
Tắm trẻ sơ sinh bằng nước Tầm Gửi Sim Tím
TTím
Trang 10- Thứ ba: Bảo tồn bài thuốc quý của đồng bào dân tộc Thái, tiến hành ghép mắt Tầm Gửi trên cây Sim Tím để khắc phục tình trạng phụ thuộc nguồn thuốc vào tự nhiên.
Bằng kiến thức học được trong môn nghề phổ thông, nhóm đã có ý tưởng nuôi cấy tầm gửi sống kí trên cây Sim Tím Công việc này có 2 ý nghĩa quan trọng, thứ nhất có thể bảo vệ và duy trì được diện tích Sim Tím trong tự nhiên, hạn chế tình trạng khai thác rễ bừa bãi Thứ hai là có thể giải quyết được tình trạng phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thuốc trong tự nhiên bởi tầm gửi mọc tự nhiên cần mất rất nhiều thời gian và số lượng ít Nhóm tiến hành ghép mắt tầm gửi lên cây Sim Tím, các bước tiến hành như sau:
Bước 1: Lựa chọn cây ghép và mắt ghép
Lựa chọn cây sim tím dưới 2 năm tuổi, cây sinh trưởng khỏe, phát triển tốt, không bị sâu bệnh nguy hiểm gây hại Yêu cầu dụng cụ thiết yếu: Dây ghép chuyên dụng (Sử dụng dây nilon chuyên dụng) dao ghép,cưa kéo cắt cành
Yêu cầu mắt ghép: mắt ghép phải được lấy từ những cây tầm gửi mạnh khỏe, không sâu bệnh, đảm bảo sức sinh trưởng tốt, có độ tuổi từ 2 - 4 tháng tuổi Việc ghép cành được tiến hành vào vụ xuân
Bước 2: Tiến hành ghép
- Mở gốc ghép: Trên gốc ghép cách mặt đất 20 cm, dùng mũi dao rạch 2 đường song song dài 2 cm và cách nhau 1 cm, sau đó chặn 1 đường ở phía dưới dùng mũi dao tách lật vỏ lên trên rồi cắt bỏ mảnh vỏ đó
- Lấy mắt ghép: dùng dao tách lấy một mảnh vỏ có mắt ngủ trên cành ghép
- Đặt mắt ghép: đưa mắt ghép vào cửa sổ đã mở trên gốc ghép, dùng ni lông buộc chặt mắt ghép
Bước 3: Chăm sóc sau ghép
Tỉa bỏ mầm dại sau khi ghép, vặt bỏ toàn bộ các chồi bất định mọc ra trên gốc ghép. Cắt dây ghép: Khi đợt lộc thứ 2 của mầm ghép thành thục, dùng dao sắc
Trang 11để không để day ghép thắt vào cành ghép Tưới nước giữ ẩm: Sau khi ghép 3- 5 ngày, thường xuyên tưới nước giữ ẩm gốc cây
Thu hoạch và bảo quản tầm gửi sim tím: Thời gian thu hoạch tốt nhất là vào cuối mùa hạ sau khi tầm gửi đã phát triển tốt và đã già để đảm bảo về thành phần các chất hóa học trong công dụng chữa bệnh Khi thu hoạch chúng ta không lấy toàn bộ tầm gửi mà vẫn để lại từ 4 - 5 nhánh và tiến hành chăm sóc bón phân cho cây Sim Tím để đảm bảo cho tầm gửi phát triển tốt trong vụ sau Cách bảo quản: Tầm gửi sau khi thu hoạch xong được rửa sạch, cành và lá tầm gửi được cắt thang đem phơi nắng già hoặc sao khô Sau đó được bỏ vào túi nilon buộc chạt rồi treo lên nơi khô ráo, thoáng mát, tránh để nơi ẩm mốc
6 Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống
Trong thời gian gần đây, nhiều loại tài nguyên của nước ta vẫn còn được khai thác một cách chưa hợp lí, gây ảnh hưởng xấu tới hệ sinh thái, môi trường, làm
“chảy máu” nguồn tài nguyên thiên nhiên quý của quốc gia Tình trạng khai thác bừa bãi rễ cây Sim Tím diễn ra ở nhiều tỉnh của nước ta như Lạng Sơn, Hòa Bình, Lai Châu, Điện Biên , trong tỉnh Điện Biên, hiện tượng này diễn ra ở nhiều huyện như Tuần Giáo, Tủa Chùa, Điện Biên Đông, Mường Nhé Trước thực trạng đó, chúng em đã có ý tưởng đưa ra các giải pháp khắc phục tình trạng này, ngoài biện pháp tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo
vệ tài nguyên môi trường, nhóm có ý tưởng nuôi cấy tầm gửi trên cây Sim Tím làm thuốc chữa bệnh, vừa có thể giảm được tình trạng khai thác rễ Sim Tím bừa bãi, vừa có thể bảo tồn được bài thuốc dân gian của đồng bào người dân tộc
Tầm gửi Sim Tím đã phơi
khô
Tầm gửi Sim Tím đã phơi
khô
Tầm Gửi Sim Tím
Trang 12Thái chúng em đã sắp mai một, mở ra một hướng mới trong bảo tồn và phát triển một số loại cây thuốc của đất nước Bên cạnh đó, thông qua việc thực hiện
đề tài giúp bản thân chúng em thực hành được những kiến thức được học trong môn Nghề phổ thông và vận dụng các kiến thức thông qua các môn học để giải quyết vấn đề hiện nay đang xảy ra tại huyện Nếu có thể mở rộng diện tích nuôi cấy tầm gửi và công dụng của cây thuốc này được công nhận rộng rãi thì đây chính là phương án có thể giúp người dân miền núi quê em thoát nghèo bền vững Em sẽ cố gắng học tập để có thể thực hiện được ước mơ này
Trên đây là thông tin, ý tưởng và chút hiểu biết về một số môn học của chúng
em Mong rằng ý tưởng bảo vệ cây Sim Tím và nuôi cấy tầm gửi sống kí sinh trên cây Sim Tím sẽ được mở rộng và thực hiện trong thực tiễn Đề tài còn nhiều hạn chế nên mong quý thầy cô thông cảm và cho chúng em lời khuyên chân thành
Chúng em xin chân thành cảm ơn!
Điện Biên Đông, ngày 31 tháng 01 năm 2016.