Muốn làm sống dậy quá khứ của lịch sử, mỗibài dạy ở trên lớp ngoài việc cung cấp đầy đủ những kiến thức cơ bản cần phải sửdụng một cách hợp lý, khéo léo đồ dùng dạy học, phương pháp dạy
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông với nhiệm vụ cung cấp một khối lượngkiến thức tương đối phong phú về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc cần đặt ra yêu cầucao, mới thực hiện được nhiệm vụ đó, mặt khác do đặc trưng của bộ môn lịch sử nógây ra nhiều khó khăn cho quá trình nhận thức của các em Vì đối tượng của lịch sử làquá khứ đã diễn ra, không thể tái hiện, không thể “ trực quan sinh động”, cũng khôngthể trực tiếp quan sát được Lịch sử được phản ánh qua các nguồn sử liệu, vấn đề đặt
ra là làm sao để các em nhớ và nhận thức được lịch sử một cách chính xác, chân thựcnhư nó đã tồn tại
Chất lượng dạy học môn Lịch sử hiện nay đặt ra vấn đề cần suy nghĩ Số lượnghọc sinh say mê yêu thích môn lịch sử là rất ít Có nhiều phụ huynh và học sinh coimôn lịch sử là môn học “phụ” Nhận thức của các em về lịch sử là sai lệch, các emkhông nhớ hoặc nhớ không chính xác thời gian, đặc điểm, tính chất của các sự kiện vàhiện tượng lịch sử
Tất cả các nước hiện nay, đặc biệt là các nước phát triển đều phải tiến hành đổimới giáo dục, coi đổi mới giáo dục là một trong những chiến lược để phát triển đấtnước của mình Trong quá trình giao lưu và hội nhập quốc tế, vấn đề giữ gìn và pháthuy bản sắc văn hóa dân tộc trở thành một yêu cầu cấp thiết Môn lịch sử không chỉcho học sinh thấy được quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, mà còn giáo dụclòng yêu nước, biết ơn tiền nhân, giáo dục hoài bão và ý chí xây dựng đất nước cho thế
hệ trẻ
Phân môn Lịch sử là một bộ môn khoa học xã hội rất quan trọng trong nhàtrường Nó giúp cho thế hệ trẻ hiểu được cội nguồn dân tộc, biết được quá khứ của tổtiên Từ những hiện vật cụ thể, những sự kiện lịch sử, học sinh tự hào về truyền thốngdân tộc, tiếp theo, biết kế thừa và phát huy những tinh hoa của tổ tiên trong sự nghiệpxây dựng và bảo vệ tổ quốc ngày nay Muốn làm sống dậy quá khứ của lịch sử, mỗibài dạy ở trên lớp ngoài việc cung cấp đầy đủ những kiến thức cơ bản cần phải sửdụng một cách hợp lý, khéo léo đồ dùng dạy học, phương pháp dạy học đồng thờihướng dẫn học sinh cách học và làm bài tập lịch sử mới giúp cho học sinh có đượcnhững điểm số quyết định trong các bài thi
Trang 2Để góp phần vào việc giúp các em học sinh nắm được cách học và làm bài ởcác môn học nói chung và môn lịch sử nói riêng, tôi xin trình bày một số giải pháp
“Hướng dẫn học sinh cách học và làm bài tập lịch sử nhằm nâng cao chất lượng mũinhọn bộ môn lịch sử ở bậc THPT”
2 Mục tiêu của đề tài:
Cũng như các môn học khác, môn học lịch sử có nhiệm vụ và khả năng gópphần vào việc thể hiện mục tiêu đào tạo của trường phổ thông nói chung Bộ môn lịch
sử cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ sở của khoa học lịch sử, nên đòi hỏi họcsinh không chỉ nhớ mà còn phải hiểu và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống.Cho nên, cùng với các môn học khác, việc học tập lịch sử đòi hỏi phát triển tư duy,thông minh, sáng tạo của học sinh
Phương pháp giáo dục hiện nay là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập
và ý chí vươn lên Trong học tập nhất là môn lịch sử, học sinh xem là môn phụ nênhọc một cách qua loa, học sinh học chỉ là đối phó để có điểm
Qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi đã kiểm chứng được việc hướng dẫn các emhọc và làm bài tập lịch sử là vô cùng quan trọng, chính đó là chất xúc tác giúp các em
gỡ rối trong quá trình học cũng như nhận thức một cách đầy đủ về bộ môn này
3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu hướng dẫn cách học và làm bài tập lịch sửnhằm nâng cao chất lượng mũi nhọn của bộ môn lịch sử bậc THPT Đối tượng nghiêncứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là lớp 12 của trường THPT Vinh Xuân
4 Phương pháp nghiên cứu
- Hướng dẫn cách học và làm bài tập
- Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử
- Sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên lịch sử lớp 12
Trang 3Trong dạy học lịch sử, do không trực tiếp quan sát các sự kiện nên phương pháptrực quan góp phần quan trọng trong việc tạo biểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các
sự kiện nhằm nâng cao chất lượng học lịch sử Nhiều bài dạy lịch sử có rất nhiều thôngtin và sự kiện học sinh không thể nhớ hết nhưng bằng cách này hay cách khác giáoviên cũng sẽ cung cấp cho học sinh một khối lượng kiến thức để các em có thể ghi nhớ
và hiểu bản chất của các sự kiện đã diễn ra
2 Cơ sở thực tiễn
Trong những năm gần đây, môn Lịch sử không được coi trọng nữa, coi đó làmôn “phụ” trong chương trình giáo dục phổ thông Nguyên nhân dẫn tới thực trạngnày là do đâu?
Thứ nhất: Các môn khoa học tự nhiên ngày càng được chú trọng trong chươngtrình giảng dạy ở trường phổ thông, các môn khoa học xã hội ngày càng bị coi nhẹ.Bởi vì như chúng ta biết mọi phát minh khoa học đều bắt nguồn từ các môn khoa học
cơ bản: Toán, Lí, Hóa, Sinh Để nắm bắt được các phát minh khoa học thì con ngườicần phải hiểu biết các môn khoa học cơ bản Các môn khoa học xã hội nếu không biếtcũng không sao
Thư hai: Đất nước ta vừa trải qua hai cuộc chiến tranh ác liệt chống Pháp vàchống Mĩ kéo dài Chiến tranh tàn phá của cải, cơ sở vật chất bị tàn phá nghiêm trọng,nhất là cơ sở công nghiệp Chúng ta bước ra khỏi chiến tranh với tư thế là người chiếnthắng Trong chiến tranh do phải dốc hết sức người, sức của chi viện cho tiền tuyếnmiền Nam đặc biệt là đội ngũ cán bộ khoa học kĩ thuật, nên khi bước ra khỏi chiếntranh, bắt tay vào công cuộc xây dựng lại đất nước, chúng ta thiếu hẳn một đội ngũ cán
bộ khoa học kĩ thuật và công nhân lành nghề, do công cuộc tái thiết nước nhà Đây lànhân tố chính, là động lực chính để thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước
Trang 4Thứ ba: Nhiều giáo viên không chịu đầu tư bài giảng trước khi lên lớp, chưatâm huyết với nghề Phương pháp giảng dạy chưa có sự đổi mới, nên chất lượng bàihọc và giờ học giảm sút, không thu hút được học sinh, dẫn đến giờ học khô khan,nhàm chán.
Thứ tư: Điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu cho việc dạy học bộ môn lịch sử đặcbiệt là đồ dùng trực quan, phòng học bộ môn Việc dạy học lịch sử còn phổ biến theokiểu “Thầy đọc – trò ghi”, nhồi nhét kiến thức, không cô đọng lại kiến thức cơ bản chohọc sinh, cho học sinh ghi nhiều sự kiện lan man khó nhớ Việc giảng dạy của một sốgiáo viên còn y nguyên như sách giáo khoa, không thoát li được sách giáo khoa, gây ratình trạng chây lười trong học sinh, làm cho các em không chú ý nghe giảng, ỉ lại sáchgiáo khoa, các em cảm thấy chỉ cần đọc sách giáo khoa là đủ Tất cả những sự việctrên đã làm cho chất lượng giáo dục lịch sử của các em ở trường trung học phổ thônggiảm sút trầm trọng Chức năng giáo dục bộ môn lịch sử bị xáo mòn đáng kể
Việc giáo dục học sinh tinh thần yêu hòa bình, chống chiến tranh qua dạy họcmôn lịch sử ở trường THPT không được quan tâm lắm Cần xóa bỏ quan niệm mônchính, môn phụ còn tồn tại ở trường phổ thông Cần phải đưa bộ môn lịch sử trở lạiđúng vị trí xứng đáng của nó Có như thế thì việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho họcsinh phổ thông mới được hoàn thành
II Thực trạng về việc giảng dạy lịch sử ở trường THPT
Các giáo viên dạy môn lịch sử noi riêng và các giáo viên trong nhà trường nóichung đều nắm rõ mục tiêu đào tạo, trong quá trình giảng dạy, giáo dục học sinh đều
cố gắng hướng vào mục tiêu chung này, đó là giúp học sinh củng cố và phát triển nănglực của bản thân qua cách nhận thức và làm bài Đây là mục tiêu xuyên suốt mà ngườigiảng dạy ở bậc Trung học phổ thông phải quan tâm và phải được thực hiện một cáchđầy đủ để giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ vàcác kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa,xây dựng tư cách và trách nhiệm của công dân, chuẩn bị cho học sinh những hànhtrang cần thiết để tiến bước vào các trường Đại học, Cao đẳng
Trong quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh, giáo viên còn đặc biệt chú đếnviệc kết hợp hài hòa của các nguyên lý giáo dục đó là học đi đôi với hành, lí luận gắnliền với thực tiễn
Trang 5Qua quá trình giảng dạy cho thấy, việc dạy học nói chung, dạy lịch sử nói riêng
ở trường THPT Vinh Xuân được các giáo viên giảng dạy theo quan điểm phát huy tínhtích cực sáng tạo của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm chiếm lĩnh tri thức Cũngnhư trong tất cả các bộ môn khác, do đặc điểm và chức năng của mình, việc học tập
và nâng cao khả năng nhận thức và làm được bài tập lịch sử lại càng được chú trọngđến năng lực tích cực của học sinh Học lịch sử không chỉ để biết mà còn để hiểu, nhưChủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định trong hai câu thơ mở đầu quyển “Lịch sử nướcta” (1941) ở Pác Bó:
Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà mới thôi
“Tường” ở đây có nghĩa là “hiểu” Hai khâu trong quá trình học tập là biết và hiểu, đó
là hai bậc của quá trình nhận thức lịch sử và đòi hỏi học sinh phải phát huy tính tíchcực trong học tập Chỉ có tính tích cực, tư duy trong học tập lịch sử mới có nhận thứcđúng đắn về quá trình phát triển lịch sử của dân tộc và nhân loại, mới hành động đúng,
có hiệu quả Học và hành trong lịch sử là biết thực hành trong bộ môn, biết vận dụngnhững kiến thức đã học được để tiếp thu cái mới Cho nên cần phải loại bỏ quan niệmcho rằng trong học tập lịch sử không có bài tập, thực hành, mà chỉ có ghi nhớ, họcthuộc lòng Đây là những quan niệm hoàn toàn sai lầm và trong quá trình giảng dạycác giáo viên đã sử dụng một loạt hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực củahọc sinh Đó là những câu hỏi về qua trình phát sinh, diễn biến, phát triển, bản chất các
sự kiện, hiện tượng lịch sử, câu hỏi so sánh, đối chiếu các sự kiện, câu hỏi về kết quả,nguyên nhân nghĩa lịch sử Cuối tiết học, giáo viên còn cho học sinh làm những bài tậphoặc trả lời những câu hỏi mang tính chất bài tập để giúp học sinh ghi nhớ, củng cốkiến thức và vận dụng vào thực tế
Xuất phát từ quan điểm dạy học đó, mỗi giáo viên trong nhà trường nói chung,giáo viên dạy học lịch sử nói riêng đều rất nhiệt tình hăng hái trong công tác giảngdạy, giáo dục học sinh Mỗi giáo viên đều có tinh thần trách nhiệm đối với công táccủa mình luôn luôn học hỏi lẫn nhau, không ngừng nâng cao trình độ chuyên mônnghiệp vụ cho mình để góp phần nâng cao chất lượng học tập môn lịch sử cho họcsinh
Tuy nhiên một thực trạng đáng buồn là trong những năm qua, cứ đến kì thiquan trọng, số lượng học sinh đăng kí thi môn lịch sử không nhiều hoặc kể từ năm học
Trang 62013 – 2014 trở về trước mỗi khi môn lịch sử được chọn là một trong những môn thitốt nghiệp thì điểm thường rất thấp Phải chăng đó là do cách giảng dạy của giáo viên,theo bản thân nó chỉ đúng một phần, phần lớn là học sinh chưa nắm rõ cách học cũngnhư các phương pháp để làm tốt một bài tập lịch sử Chính các em không có phươngpháp học và làm tốt bài tập nên thường lo sợ khi đăng kí thi khối C Kết quả trong các
kì thi Đại học, Cao đẳng điểm lịch sử thường thấp hơn so với môn Ngữ văn và Địa lí
III Một số giải pháp để hướng dẫn học sinh cách học và làm bài tập lịch sử ở bậc THPT
1 Rèn luyện kĩ năng ôn tập lịch sử
1.1 Kĩ năng ghi nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản
Học lịch sử không phải bắt buộc học sinh phải học thuộc lòng một cách máymóc, một lúc phải nhớ quá nhiều sự kiện, song phải biết ghi nhớ, hiểu một số sự kiệnquan trọng, gắn với niên đại, địa danh nhân vật lịch sử Nếu không ghi nhớ và khônghiểu sự kiện lịch sử thì không thể nào làm tốt bài thi lịch sử, bởi vì bài lịch sử khôngthể viết như một bài chính trị mà cần phải có sự kiện để minh chứng Chẳng hạn khihọc về cách mạng tháng Tám, học sinh phải ghi nhớ và hiểu Hội nghị toàn quốc từ 14đến 15 tháng 8 năm 1945 hay Đại hội Quốc dân Tân Trào từ 16 đến 17 tháng 8 năm1945
Muốn ghi nhớ tốt sự kiện lịch sử, học sinh phải tự tìm cho mình một cách nhớriêng, làm thế nào để sau mỗi lần học xong các bài, các chương lịch sử các em cònđọng lại trong mình các sự kiện cần nhớ Sau đây là một vài gợi ý về cách ghi nhớ:
Thứ nhất, ghi nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử Mỗi bài, mỗi chương đều cónhững sự kiện gắn với thời gian nhất định Các em cần có kĩ năng ghi nhớ logic, biếttìm ra điểm tựa để nhớ, có thể lập dàn ý, lập bảng hệ thống hóa
Chẳng hạn, khi học về cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940); khởi nghĩa Nam
kì (23-11-1940); Binh biến Đô Lương (14-01-1941), các em có thể ghi nhớ bằng cách:lấy mốc khởi nghĩa Bắc Sơn làm chuẩn rồi suy ra cứ cách nhau hai tháng diễn ra một
sự kiện hay các sự kiện đều diễn ra trong các tháng lẻ
Các em có thể ghi nhớ một cách máy móc mối quan hệ giữa các sự kiện, giữathời gian và địa điểm xảy ra các sự kiện Ví dụ, khi học bài “Chiến dịch Điện BiênPhủ” các em phải nắm vững ba đợt tấn công của quân ta vào cứ điểm Điện Biên Phủbằng cách lấy ngày 13-3-1954 là ngày mở đầu, rồi dùng ngày Quốc tế phụ nữ (8/3)
Trang 7làm điểm tựa và suy ra, cách năm ngày quân ta mở đợt tấn công đầu tiên vào cứ điểmĐiện Biên Phủ và tính ra rằng đợt 1 diễn ra trong 5 ngày… cứ như vậy, các em tìmcách nhớ đợt 2 và đợt 3.
Thứ hai, ghi nhớ các nhân vật lịch sử Thông thường trong lịch sử mỗi sự kiệnđều gắn với những nhân vật lịch sử nhất định, để ghi nhớ các nhân vật lịch sử, theo tôinghĩ có hai cách: một là lấy người để nói việc, hai là lấy việc để nói người Ví dụ, khinói về chiến thắng Bạch Đằng, các em nghĩ ngay đến Ngô Quyền hay khi nói về HồChí Minh chúng ta có thể liên hệ đến bản Tuyên ngôn Độc lập hoặc lời kêu gọi toànquốc kháng chiến; khi nói về chiến thắng Điện Biên Phủ chúng ta nghĩ ngay đến Đạitướng Võ Nguyên Giáp…
1.2 Kĩ năng khái quát, tổng hợp các sự kiện
Khái quát và tổng hợp các sự kiện là một yêu cầu rất quan trọng trong học tậplịch sử Khái quát, tổng hợp các sự kiện lịch sử là trên cơ sử nắm vững từng sự kiệnphải biết xâu chuỗi lại thành một hệ thống các sự kiện thể hiện bản chất của một thời
kì hoặc một giai đoạn lịch sử với những nét nổi bật của nó Ví dụ, khi học xong giaiđoạn lịch sử 1930 – 1945, học sinh phải biết khái quát, tổng hợp để chứng minh Cáchmạng tháng Tám thành giành thắng lợi trong 15 ngày nhưng phải được chuẩn bị trong
15 năm với các lần diễn tập (1930 - 1931); (1936 - 1939); (1939 - 1945)
Để khái quát, tổng hợp các sự kiện lịch sử, trước hết học sinh phải biết lựa chọnnhững sự kiện lịch sử tiêu biểu trong từng bài, trên cơ sở đó sắp xếp, hệ thống hóa kiếnthức theo thứ tự thời gian Ví dụ, khi học về “Quá trình hoạt động của Nguyễn ÁiQuốc từ năm 1919 đến 1930”, học sinh phải khái quát các sự kiện cơ bản: Năm 1919đưa yêu sách đến Hội nghị Vécxai; năm 1920 đọc sơ thảo Luận cương của Lênin vềvấn đề dân tộc và thuộc địa; bỏ phiếu tán thành Quốc tế III và tham gia sáng lập ĐảngCộng sản Pháp; năm 1921 thành lập Hội liên hiệp các dân tộc thuộc địa và viết báo
“Người cùng khổ”; năm 1925 thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và năm
1930 thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam Khi đã nêu được các mốc thời gian quantrọng, các em dựa vào đó viết bài lịch sử khái quát, tổng hợp
1.3 Kĩ năng liên hệ, so sánh, đối chiếu tài liệu lịch sử
Với kĩ năng này yêu cầu các em phải biết liên hệ, so sánh đối chiếu tài liệu lịch
sử đang học với hiện tại Công việc này được tiến hành trên cơ sở nắm vững sự kiệnđang học và hiểu rõ tình hình, nhiệm vụ hiện nay Có nhiều biện pháp tiến hành
Trang 8Một là, rút ra bài học kinh nghiệm của quá khứ cho hiện tại Ví dụ, bài học kinhnghiệm về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam; bàihọc về xây dựng Mặt trận đê đoàn kết toàn dân… Những bài học này được vận dụngtrong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay: Kiên trì con đường cách mạng
xã hội chủ nghĩa đã được Đảng ta lựa chọn, thực hiện các chủ trương, chính sách củaĐảng trong cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội
Hai là, So sánh, đối chiếu hai sự kiện khác nhau để rút ra bản chất của chúng
Ví dụ, so sánh điểm khác nhau cơ bản giữa Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) với Hiệp địnhGiơnevơ (21/7/1954) để thấy bước tiến của ta trong đấu tranh ngoại giao
Điểm khác nhau cơ bản: Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946), Chính phủ Pháp côngnhận nước ta là một quốc gia tự do, nằm trong Liên hiệp Pháp và trong Liên bangĐông Dương Còn trong Hiệp định Giơnevơ (21/7/1954), Pháp và các nước tham dựhội nghị cam kết tôn trọng độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ ba nướcĐông Dương
Trong lúc kí Hiệp định Sơ bộ do ta còn yếu hơn địch nên ta phải chấp nhận điềukhoản đó Đây là sách lược mềm dẻo để phân hóa kẻ thù Còn trong khi kí Hiệp địnhGiơnevơ (21/7/1954) ta đã giành được thắng lợi quyết định ở Điện Biên Phủ, quyếtđịnh sự thất bại của thực dân Pháp ở Đông Dương
So với Hiệp định Sơ bộ, Hiệp định Giơnevơ (21/7/1954) là một bước tiến vượtbậc trong đấu tranh ngoại giao của ta
1.4 Kĩ năng lập bảng thống kê các niên đại, sự kiện lịch sử
Để nắm vững, nhớ lâu các mốc thời gian diễn ra sự kiện lịch sử đòi hỏi các emphải lập bảng thống kê về niên đại và sự kiện lịch sử Việc làm này vừa giúp các em hệthống hóa toàn bộ các sự kiện theo từng chương, từng giai đoạn hoặc cả một quá trìnhlịch sử Ví dụ, lập bảng thống kê các niên đại, sự kiện lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919– 1930, chúng ta có thể làm như sau:
1 Ngày 18 – 6 – 1919
Nguyễn Ái Quốc gửi yêu sách đến Hội nghị Vécxai đòi cácquyền tự do dân chủ, bình đẳng và dân tộc tự quyết chodân tộc Việt Nam
2 Ngày 6 – 7 – 1920 Nguyễn Ái Quốc đọc sơ thảo Luận cương của Lênin về
vấn đề dân tộc và thuộc địa đăng trên báo nhân đạo
3 Ngày 25 – 12 – 1920 Nguyễn Ái Quốc dự Đại hộ lần thứ XVIII của Đảng xã hội
Trang 9Pháp ở Tua, bỏ phiếu tán thành Quốc tế thứ III và tham giasáng lập Đảng Công sản Pháp
4 Tháng 4 – 1922 Nguyễn Ái Quốc tham gia sáng lập ra báo “ Người cùng
khổ” của Hội Liên hiệp thuộc địa ở Pháp
5 Tháng 6 – 1925 Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập
6 Ngày 25 – 12 – 1927 Việt nam Quốc dân đảng ra đời
7 Ngày 14 – 7 – 1928 Tân Việt Cách mạng đảng được thành lập
8 Tháng 6 – 1929 Đông Dương Cộng sản đảng ra đời ở Bắc Kì
9 Tháng 9 – 1929 Đông Dương Cộng sản liên đoàn ra đời ở Trung Kì
10 Ngày 9 – 2 – 1930 Khởi nghĩa Yên Bái của Việt Nam Quốc dân đảng bùng nổ
1.5 Kĩ năng làm một số bài tập thực hành cần thiết để ghi nhớ các sự kiện lịch sử
Thông qua các bài tập lịch sử để các em hiểu sâu sắc hơn các sự kiện lịch sử.Bài tập lịch sử nhằm phát triển tư duy học tập lịch sử của các em Có nhiều loại bài tậplịch sử như: nhóm bài tập nhận biết lịch sử, nhằm tái tạo hình ảnh quá khứ, ren luyện
kĩ năng ghi nhớ, tái hiến lịch sử một cách chính xác Nhóm bài tập nhận thức lịch sử,đòi hỏi học sinh tìm hiểu bản chất sự kiện, phù hợp với trình độ của mình Nhóm bàitập thực hành, nhằm rnf luyện kĩ năng thực hành bộ môn, nâng cao trình độ tư duy lịchsử
Trong các đề thi đại học, cao đẳng những năm gần đây, chúng ta thường gặpcác dạng đề theo kiểu bài tập lịch sử, nếu các em không làm quen và không có khảnăng hiểu biết về bài tập lịch sử sẽ bị lúng túng khi tiếp xúc với đề ra Ví dụ, khi kiểmtra về Cách mạng tháng Tám năm 1945, người ta có thể nêu câu hỏi: Vì sao Cáchmạng tháng Tám là một biến cố lịch sử đối với dân tộc Việt Nam? Hay là Vì sao Cáchmạng tháng Tám giành được thắng lợi nhanh chóng, ít đổ máu?
2 Rèn luyện kĩ năng làm bài thi lịch sử
2.1 Kĩ năng đọc và hiểu đề thi
Khi tiếp xúc với đề thi các em phải đọc kĩ đề, hiểu yêu cầu của đề nhằm tránhtình trạng xa đề, lạc đề, không phân phối đủ thời gian cho bài viết
Đọc kĩ đề, rồi viết ra giấy nháp những cụm từ quan trọng, nội dung cơ bản của
đề thi và những vấn đề cốt lõi về yêu cầu của đề Trên cơ sở đó, bắt đầu suy nghĩ với
đề ra như vậy sử dụng những kiến thức nào để làm bài Trong thực tế nhiều năm qua,
có nhiều học sinh nắm rất vững kiến thức nhưng khi tiếp xúc với đề thi, không đọc kĩ
để hiểu yêu cầu của đề, vội vàng làm bài nên kết quả cuối cùng bị điểm thấp Ví dụ,khi tiếp xúc với đề “Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh đã thựchiện chủ trương gì để Việt Nam với tư cách là một nước độc lập đón tiếp quân Đồng
Trang 10minh vào giải giáp quân đội Nhật” Nếu không đọc kĩ đề, các em sẽ hiểu nhầm yêu cầucủa đề đòi hỏi về tình hình Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 Trong khi
đó, yêu cầu của đề là trình bày Hội nghị toàn quốc ( 14 đến 15 – 8 – 1945), quyết địnhTổng khởi nghĩa giành chính quyền trước khi quân Đồng minh vào giải giáp quân độiNhật và sau đó tiếp tục trình bày Đại hội quốc dân Tân Trào (16 đến 17 – 8 – 1945) vàTổng khởi nghĩa tháng Tám…
Sau khi đọc kĩ đề, các em phải hiểu đề Đầu tiên các em bỏ một thời gian nhấtđịnh để suy nghĩ, phân tích, tìm hiểu những yêu cầu, nội dung cơ bản của đề, tức lànêu những đòi hỏi của đề cần tập trung giải quyết Hiểu được yêu cầu của đề sẽ giúpcác em định hướng cho các bài làm của mình Ví dụ, khi tiếp xúc với đề “Những thắnglợi của quân Đồng minh trong việc tiêu diệt phát xít Nhật và tác động những thắng lợi
đó đối với Việt Nam năm 1945” Các em phải hiểu rằng, cuối năm 1944 đầu năm
1945, quân Đồng minh phản công và giành thắng lợi trên khắp các mặt trận Tình thế
đó buộc Nhật đảo chính Pháp (9 – 3 - 1945) Đến ngày 14 – 8 – 1945, phát xít Nhật bịĐồng minh đánh bại làm cho bọn Nhật ở Đông Dương hoang mang cực độ Ta chớpthời cơ quyết định Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước
2.2 Kĩ năng xây dựng đề cương viết
Xây dựng đề cương bài viết nhằm đáp ứng những yêu cầu cơ bản của bài, giữđược sự cân đối giữa các phần, chủ động được thời gian làm bài
Đề cương bài viết chỉ là phát thảo những nét chính, gồm các phần chủ yếu sau:
- Phần mở đầu: đặt vấn đề, giới thiệu ngắn gọn những điểm cần giải quyết Ví
dụ ở đề bài “ Hãy phân tích nội dung Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch
Hồ Chí Minh (19 – 12 - 1946)” Các em nêu phần mở đầu ngắn gọn: “Sau khi Hiệpđịnh Sơ bộ ( 6 – 3 - 1946) và Tạm ước (14 – 9 - 1946) được kí kết giữa ta và Pháp Vềphía ta, thực hiện nghiêm chỉnh những điều khoản đã kí kết, còn thực dân Pháp bộiước Trước tình thế đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Đảng và Chính phủ ra Lời kêugọi toàn quốc kháng chiến vào đêm 19 – 12 - 1946”
- Phần thân bài: đây là phần chủ yếu và quan trọng nhất của bài, các em phảitrình bày các sự kiện, ý tưởng… nhằm giải quyết vấn đề được đặt ra Trong phần thânbài, các em cần nêu cho được các luận điểm và mỗi luận điểm có các luận cứ để trìnhbày Ví dụ, với đề nêu trên, chúng ta có thể lập đề cương phần thân bài như sau:
Trang 11+ Nêu khái quát hoàn cảnh ra đời của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến củaChủ tịch Hồ Chí Minh.
+ Nêu và phân tích nội dung cơ bản của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.+ Nêu ngắn gọn ý nghĩa của Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
- Phần kết luận: nêu khái quát các ý đã trình bày ở phần mở đầu và phần thânbài
Trong việc lập đề cương một bài viết cần tránh hai việc: một là, lập đề cươngquá sơ lược, không định hướng được bài viết làm cho khi viết bài một cách tùy tiện;hai là, lập đề cương quá chi tiết, mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến việc hoàn thànhbài viết
2.3 Kĩ năng phân bố thời gian làm bài
Trong thực tế nhiều năm qua, không ít học sinh làm bài thi môn xã hội nóichung và làm bài thi môn lịch sử nói riêng thường bị lạm dụng về thời gian Việc bố tríthời gian để làm các câu hỏi trong đề bài là rất cần thiết Muốn vậy, khi tiếp xúc với
đề, các em phải biết cách bố trí thời gian để trr lời từng câu hỏi như thế nào Trước hết,chúng ta phải xác định câu nào có số điểm cao nhất, yêu cầu lượng kiến thức nhiềunhất, chúng ta dành thời gian cho các câu đó nhiều nhất Phải tránh tình trạng học câunào thuộc thì chăm chú câu đó mà không biết phân định về thời gian Ví dụ đề bài có
ba câu như sau:
Câu 1 Anh (chị) hãy phân tích những bài học kinh nghiệm của Cách mạngtháng Tám năm 1945
Câu 2 Dựa vào ba sự kiện quan trọng sau đây: chiến thắng Việt Bắc (1947),chiến thắng Biên giới (1950) và chiến thắng Điện Biên Phủ (1954), anh (chị) hãy làmsáng tỏ các bước phát triển của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dânta
Câu 3 Anh (chị) hãy trình bày những thành tựu từ sau Chiến tranh thế giới thứhai đến năm 1991 của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật lần thứ hai của nhân loại
Với ba câu của đề thi như vậy, chắc chắn rằng các em phải dành thời gian nhiềunhất cho câu 2 Trong 180 phutys làm bài, các em nên phân bố thời gian cho mỗi câunhư sau:
Câu 1 Khoảng 35 phút; câu 2: 90 phút; câu 3: 40 phút Tổng cộng 165 phút,cộng với 15 phút cho việc lập đề cương và đọc lại bài sau khi đã làm